Postanowienie SN z 28 października 2011, sygn. I CZ 94/11
Data orzeczenia
28 października 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Krzysztof Strzelczyk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 28 października 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa D. D.
przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 28 października 2011 r.,
zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach
zawarte w wyroku Sądu Okręgowego
z dnia 24 stycznia 2011 r.,
1) odrzuca zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego objęte
punktem 1 wyroku z dnia 24 stycznia 2011 r.;
2) uchyla zaskarżone postanowienie objęte punktem 3 wyroku
Sądu Okręgowego z dnia 24 stycznia 2011 r. i w tym zakresie
przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu w
postępowaniu zażaleniowym.
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 stycznia 2011 r. obniżył zasądzoną
powodowi od pozwanego, wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 22 czerwca 2010 r.,
sumę zadośćuczynienia z kwoty 22800 zł do kwoty 7800 zł, a postanowieniami
objętymi punktami 1 i 2 zniósł wzajemnie koszty postępowania
pierwszoinstancyjnego i odwoławczego. Na uzasadnienie rozstrzygnięcia w
przedmiocie kosztów procesu podał, że o kosztach orzekł na podstawie art. 100 zd.
1 k.p.c.
Pozwany w zażaleniu zarzucił naruszenie art. 100 k.p.c. przez niewłaściwe
zastosowanie zasady wzajemnego zniesienia kosztów zamiast zasady
stosunkowego ich rozdziału, skoro przegrał w nieznacznej jedynie części oraz art.
328 § 2 w związku z art. 361 k.p.c. przez niewyjaśnienie motywów takiego
rozstrzygnięcia. Domagał się zmiany zaskarżonych orzeczeń i zasądzenia od
powoda na jego rzecz kwoty 386 zł tytułem zwrotu kosztów procesu
w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji oraz kwoty 1148 zł
w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie na postanowienie objęte punktem 1 opisanego wyroku Sądu
Okręgowego jest niedopuszczalne, z uwagi na to, że nie zostało przewidziane art.
394 1
§ 1 pkt 2 k.p.c. W art. 3941
§ 1 i § 2 k.p.c. określone zostały rodzaje orzeczeń
sądu drugiej instancji, które mogą być przedmiotem zaskarżenia w drodze
zażalenia. Katalog tak zaskarżalnych postanowień jest wyczerpujący, co oznacza,
że zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego podlega tylko takie
postanowienie, które zostało w powołanym przepisie wymienione. Wprowadzenie
z dniem 22 maja 2009 r., ustawą z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy -
Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U Nr 69, poz. 592), w art. 3941
§ 1 punktu 2
k.p.c. związane było z realizacją zasady co najmniej dwuinstancyjnego
postępowania sądowego także w odniesieniu do postanowień o kosztach
postępowania apelacyjnego, wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji.
Takie postanowienia nie były objęte kontrolą instancyjną. Nie ma podstaw do
przyjęcia, że zwrot „nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji”
mógłby być rozumiany jako obejmujący inne jeszcze postanowienia w kwestii
3
kosztów procesu, wydawane przez sąd drugiej instancji. Przyjętą w systemie
zwykłych środków odwoławczych zasadę dwuinstancyjności wypełnia to
uregulowanie w odniesieniu do konkretnie wskazanego rodzaju postanowień.
Nie daje ono uprawnienia do objęcia jego zakresem pojęciowym postanowień
wydanych przez sąd drugiej instancji w przedmiocie kosztów procesu dotyczących
postępowania pierwszoinstancyjnego. Powołane przez skarżącego argumenty
natury aksjologicznej i celowościowej nie mogą doprowadzić do przyjęcia
dopuszczalności środka zaskarżenia, którego nie przewiduje tak omawiany przepis,
jak i art. 3941
§ 2 k.p.c. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia
9 lutego 2010 r., SK 10/09, sprzeczności art. 3941
§ 2 k.p.c. z art. 78 w związku
z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 32 Konstytucji w zakresie, w jakim nie dawał
podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu
zasądzanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, nie doprowadziło do
zmiany tego uregulowania i wprowadzenia przepisu przewidującego zażalenie,
które miałby rozpoznawać Sąd Najwyższy. Nie można zatem podzielić dążenia
skarżącego do przyjęcia dopuszczalności zażalenia, które nie zostało objęte
ustawą. Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o przekazanie sprawy do
rozstrzygnięcia powiększonemu składowi sędziów Sądu Najwyższego, ponieważ
nie spełnia przesłanek przewidzianych art. 39817
§ 1 k.p.c. Wbrew stanowisku
skarżącego dokonana interpretacja art. 3941
§ 1 i § 2 k.p.c. przemawia za tym, że
nie wyłoniło się w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne budzące poważne
wątpliwości.
Z tych przyczyn zażalenie dotyczące postanowienia objętego punktem
pierwszym opisanego wyroku Sądu Okręgowego należało odrzucić w oparciu o art.
370 w związku z art. 373, art. 391 § 1 i art. 39821
k.p.c.
Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie 3 wymienionego wyroku
Sądu Okręgowego jest uzasadnione.
Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu,
przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy oraz jej
okoliczności faktycznych. W art. 100 k.p.c. wyrażona została zasada kompensaty
kosztów procesu, która stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik
procesu, umożliwiając sprawiedliwe rozłożenie kosztów pomiędzy stronami w razie
4
częściowego uwzględnienia żądania lub obrony. W jej ramach sąd może orzec
o wzajemnym zniesieniu kosztów, stosunkowym ich rozdziale lub obciążeniu jednej
ze stron obowiązkiem zwrotu całości kosztów. Wybór możliwości wzajemnego
zniesienia kosztów lub stosunkowego ich rozdziału powinien być podyktowany
względami słuszności, których nie należy utożsamiać z dowolnością. Podjęcie
decyzji wymaga ustalenia zakresu, w jakim każda ze stron utrzymała się
z dochodzonym żądaniem lub podjętą obroną, rozmiaru poniesionych przez nie
kosztów (sumy kosztów) oraz wysokości kosztów przypadających na każdą z nich,
stosownie do wyniku sporu. Rozważenie tych wyliczeń zezwala na ocenę, czy
adekwatną do wyniku sporu i wysokości poniesionych kosztów jest zasada
wzajemnego zniesienia, którą należy przyjmować za podstawę orzeczenia, jeśli
żądanie uwzględnione zostało w około połowie, przy mniej więcej równej wysokości
poniesionych przez strony kosztów. Na takie stosowanie tej kompensacyjnej reguły
wskazuje ugruntowane już i podzielane w rozpoznawanej sprawie stanowisko Sądu
Najwyższego (por. postanowienia Sądu najwyższego z dnia 28 lutego 1985 r., II CZ
21/85, niepubl.; z dnia 10 maja 1985 r., II CZ 56/85, niepubl.; wyrok z dnia
11 grudnia 2007 r., I PK 157/07, OSNP 2009/3-4/33). Stosunkowy rozdział
kosztów procesu może być uznany za usprawiedliwiony w okolicznościach
konkretnej sprawy, jeśli różnica, zarówno w zakresie utrzymania się z żądaniem lub
obroną, jak i w rozmiarze poniesionych kosztów, jest istotna i zniesieniu ich
sprzeciwiałyby się względy słuszności. Zastosowanie go wymaga również
dokonania opisanych wyliczeń, spełniających wskazania określone
w postanowieniami Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1987 r.,
I CZ 126/97, niepubl.; z dnia 31 stycznia 1991 r., II CZ 255/90, OSP i KA 1991/11-
12/530 i wyrokiem z dnia 21 lutego 2002 r., I PKN 932/00, OSNP 2004/4/63.
Zaskarżone postanowienie nie zawiera żadnej argumentacji, która była założeniem
dokonanego wyboru wzajemnego zniesienia kosztów postępowania apelacyjnego.
Uniemożliwia to dokonanie oceny czy był on miarodajnym osądem, adekwatnie
rozważającym względy słuszności, wynik sporu i wysokość kosztów poniesionych
przez strony.
Z uwagi na powyższe względy zaskarżone postanowienie należało uchylić
w oparciu o art. 39815
§ 1 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. i sprawę przekazać
5
Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Orzeczenie o kosztach
postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu rozstrzygnięciu na
podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1, art. 3941
§ 3 i art. 39821
k.p.c.