Wyrok z 11 grudnia 2024, sygn. I C 685/24
WYROK ZAOCZNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: asesor sądowy Michał Wiśniewski
po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. w I.
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa (...) Niestandaryzowanego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w N.
przeciwko X. D.
o zapłatę
oddala powództwo.
Sygn. akt I C 685/24 upr
UZASADNIENIE
Powód F. Wierzytelności Niestandaryzowany Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą N. domagał się zasądzenia od pozwanej X. D. kwoty 1.024,05 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 25 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty, jak również przyznania zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 5 grudnia 2022 r. pozwana jako konsument zawarła z poprzednikiem prawnym powoda umowę pożyczki na okres 30 dni, na podstawie której udostępniona została jej kwota 800 zł. Zdaniem powoda umowa została zawarta drogą elektroniczną, za pośrednictwem strony internatowej w. (...). Powód wskazał, że dane osobowe pożyczkobiorcy zostały zweryfikowane za pomocą usługi (...)/poprzez wyciąg z rachunku bankowego pożyczkobiorcy bądź za pomocą przelewu kwoty 0,01 zł na rachunek pożyczkodawcy. Powód wskazał, że pozwana nie wywiązała się z przyjętego na siebie zobowiązania, nie regulując płatności w sposób określony w umowie. Jak wskazał powód, w dniu 22 marca 2024 r. wierzyciel pierwotny tj. (...) sp. z o.o. zawarł z (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością umowę przelewu wierzytelności. Następnie, (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, dnia 31 stycznia 2024 r zawarła umowę przelewu wierzytelności z powodem. Umowy te miały obejmować wierzytelność względem strony pozwanej z tytułu zawartej umowy pożyczki.
Na dochodzone roszczenie składają się kwoty: 913,27 zł - niespłacona należność główna oraz prowizja, 13,48 zł – niespłacone odsetki kapitałowe, 93,30 zł - skapitalizowane odsetki za opóźnienie.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
(...) sp. z o.o. w N. jako pożyczkodawca, wygenerował wydruk komputerowy zatytułowany „(...)” z dnia 5 grudnia 2022 r. Jako pożyczkobiorca została wskazana X. D.. Kwota pożyczki wyniosła 800 zł, prowizja została określona na kwotę 218,72 zł, zaś odsetki kapitałowe na kwotę 13,48 zł.
(dowód: umowa pożyczki nr (...) z 29 grudnia 2017 r. – k. 27-27v.)
Nieokreślonego dnia sporządzony został wydruk danych osobowych X. D., adresu, adresu email (...) oraz numeru konta bankowego (...). Wydruk został sporządzony głównie w języku angielskim. W treści wydruku wskazano, że został on zweryfikowany przez (...).
(dowód: wydruk danych X. D. – k. 29)
W dniu 22 marca 2024 r. pomiędzy (...) sp. z o.o. (jako cesjonariuszem) a (...) z siedzibą w M. (jako cedentem) zawarta została umowa przelewu wierzytelności. Jej przedmiotem było ustalenie zasad i warunków, w oparciu o które zawierane będą umowy przeniesienia wierzytelności w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego przez cedenta na rzecz cesjonariusza. W załączniku nr (...)do umowy przelewu wierzytelności z dnia 22 marca 2024 r., pod pozycją nr (...)wskazane zostały następujące dane: Nr pożyczki (...), data udzielenia 2022-12-05, data wymagalności 2023-12-30, kapitał pierwotny 800 zł, prowizja pierwotna 219,72 zł, odsetki pierwotne 13,48 zł, kapitał pozostały do zapłaty 800 zł, prowizja pozostała do zapłaty 118,18 zł, odsetki karne pozostałe do spłaty 4,27 zł.
(dowód: umowa przelewu wierzytelności z dnia 22 marca 2024 r. wraz z załącznikiem nr (...) – k. 20-24)
Sąd zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazania wymagało, że wobec braku aktywności procesowej strony pozwanej niniejszy wyrok został wydany na podstawie art. 340 § 1 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 339 § 2 k.p.c. W ocenie Sądu twierdzenia powoda budziły uzasadnione wątpliwości wskazane w treści powyższych przepisów.
W judykaturze przyjmuje się, że twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych budzą uzasadnione wątpliwości wtedy, gdy są wzajemnie sprzeczne, gdy się wzajemnie wykluczają, gdy są ze swej istoty nieprawdopodobne, albo kiedy są sprzeczne z faktami powszechnie znanymi (art. 228 § 1 k.p.c.) lub znanymi sądowi z urzędu (art. 228 § 2 k.p.c.) - (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 1972 r., III CRN 153/72 - OSNC 1973, Nr 5, poz. 50, wyrok SA w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r., VI ACa 210/16 - LEX nr (...). Ogólnie rzecz ujmując, wątpliwości są uzasadnione, kiedy bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i szczegółowej analizy dostępnego materiału dowodowego powoływane przez powoda w pozwie okoliczności faktyczne jawią się jako mało prawdopodobne po poddaniu ich ocenie według kryteriów logiki, racjonalnego rozumowania, czy wiedzy powszechnej (vide: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 21 listopada 2017 r., I ACa 120/17, LEX nr (...)).
Powództwo podlegało oddaleniu jako niezasadne.
W ocenie Sądu orzekającego fakty wynikające z załączonych do pozwu dokumentów pozostawały w oczywistej sprzeczności z twierdzeniami faktycznymi uzasadnienia pozwu. Ponadto, brak było podstaw do stwierdzenia, że wierzytelność sprecyzowana w pozwie została nabyta przez powoda. Tym samym powód nie wykazał istnienia legitymacji procesowej do wystąpienia z powództwem przeciw pozwanej.
W rozpoznawanej sprawie istotne dla rozstrzygnięcia było ustalenie czy pozwana zawarła z wierzycielem pierwotnym umowę pożyczki i czy wierzytelność z niej wynikająca została skutecznie nabyta przez powoda.
Powód swoje roszczenie wywodził z art. 720 § 1 k.c., który stanowi, że przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej.
Do dochodzonego przez niego roszczenia zastosowanie znajdą również przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1528 ze zm. – dalej u.k.k.). Zgodnie z art. 3 tej ustawy przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki (art. 3 ust. 2 pkt 1 u.k.k.). Natomiast przez kredyt konsumencki zawierany na odległość rozumie się umowę o kredyt konsumencki zawieraną z konsumentem bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość (art. 5 pkt 13 u.k.k.).
Umowę o kredyt konsumencki można zawrzeć zarówno w formie pisemnej (z własnoręcznymi podpisami), jak i na innym trwałym nośniku. Mając na uwadze prounijną wykładnie prawa zwrócić uwagę należy na art. 10 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (...) z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady (...), w myśl której umowy o kredyt sporządza się w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku. Wszystkie umawiające się strony otrzymują egzemplarz umowy o kredyt. Niniejszy artykuł pozostaje bez uszczerbku dla wszelkich przepisów krajowych dotyczących ważności umów o kredyt, które są zgodne z prawem wspólnotowym. Ponadto informacje w sprawie zmiany wysokości stopy oprocentowania kredytu oraz wysokości opłat mogą być przekazane konsumentowi na trwałym nośniku (art. 36, art. 38 ust. 2–4). Skoro zmiana danych określonych w dokumencie umowy o kredyt konsumencki (art. 30 ust. 1 pkt 6, 10 i 11) może nastąpić na trwałym nośniku, powinno być dopuszczalne zawarcie samej umowy w identycznej formie ( tak też Czech Tomasz. Art. 29. W: Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2018).
Treść umowy o kredyt konsumencki została uregulowana w art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym umowa powinna określać m. in. rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia (pkt 7 wskazanego przepisu), informację o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodawcy oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie (pkt 10 wskazanego przepisu), skutki braku płatności (pkt 12 wskazanego przepisu), sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje (pkt 14 wskazanego przepisu).
Do akt sprawy został załączony niepodpisany przez żadną ze stron wydruk umowy pożyczki (k. 27). Choć zawarcie umowy pożyczki nie wymaga dla swej ważności formy pisemnej, to należało mieć na uwadze, że dopuszczalność materialna zawarcia określonej umowy w dowolnej formie, nie zwalnia z obowiązku jednoznacznego ustalenia treści oświadczeń woli stron takiej umowy. W ocenie Sądu, było to niemożliwe w realiach niniejszej sprawy.
W pierwszej kolejności wskazania wymagało, że nie dokonano należytej weryfikacji tożsamości pozwanej (także według twierdzeń pozwu i załączonych dokumentów). Powód w treści pozwu wskazał, że „dane osobowe pożyczkobiorcy zostały zweryfikowane za pomocą usługi (...)/poprzez wyciąg z rachunku bankowego pożyczkobiorcy bądź za pomocą przelewu kwoty 0,01 zł na rachunek pożyczkodawcy.” (k. 6). Również przy wymienieniu załączników pozwu (k. 8v.) wskazane zostały pod pozycją 15. wszystkie trzy dokumenty mające potwierdzać powyższe sposoby weryfikacji danych klienta. Natomiast jedyny dokument załączony do pozwu, stanowił nieprzetłumaczony wydruk, prawdopodobnie pochodzący jeszcze z innego systemu tj. kontomatik (k. 29). Powyższe oznacza, że sam powód nie wiedział dokładnie w jaki sposób doszło do weryfikacji danych pozwanej, po prostu wymieniając wszystkie znane mu sposoby takiej weryfikacji. Przy tak ogólnikowych twierdzeniach dotyczących weryfikacji tożsamości potencjalnego pożyczkobiorcy, nie można było stwierdzić, aby załączony do akt, niepodpisany i sporządzony głównie w języku angielskim wydruk (k. 29) miał potwierdzać dokonanie weryfikacji danych pożyczkobiorcy na potrzeby określonej umowy.
Co więcej, brak jest danych wskazujących, że to właśnie pozwana złożyła oświadczenie woli o treści wynikającej z załączonego do pozwu wydruku umowy (k. 27). Do akt sprawy załączono wydruk, mający zdaniem powoda potwierdzać zawarcie umowy przy użyciu środków porozumiewania się na odległość (k. 29). Z wydruku wynikały przy tym co najwyżej: dane osobowe i adresowe X. D. oraz fakt istnienia określonego konta w Banku (...). W treści wydruku brak było oświadczeń woli pozwanej. Dokument ten w żaden sposób nie potwierdzał, aby pozwana zawarła określoną umowę pożyczki wskazaną w treści pozwu. W szczególności z dokumentu tego nie wynikało, że pozwana zgodziła się na zaciągnięcie zobowiązania wskazanego w wydruku umowy z dnia 5 grudnia 2022 r.
Nawet gdyby zaś uznać, że dokumenty powyższe stanowiły potwierdzenie założenia konta w profilu klienta oraz pozytywnego przejścia weryfikacji na portalu I., to ponownie należało podkreślić, że nie wiadomo jakiej umowy miałyby te czynności dotyczyć.
Co więcej, według twierdzeń pozwu i wydruku umowy, umowa miała być zawarta na okres 30 dni, podczas gdy z załącznika nr (...) (k. 24) wynika, że przedmiotem przelewu wierzytelności miało zobowiązanie wymagalne dopiero ponad rok później tj. 30 grudnia 2023 r. (k. 24).
W świetle przedstawionych wydruków nie można było zatem stwierdzić zarówno istnienia zobowiązania po stronie pozwanej względem pierwotnego wierzyciela, jak i jego rzeczywistej treści.
Ponadto, do pozwu nie zostały załączone wszystkie umowy przelewu z których miała wynikać ciągłość nabycia wierzytelności przez powoda, zaś twierdzenia pozwu w tym zakresie pozostawały sprzeczne, z tym materiałem który został ujawniony.
Zgodnie z art. 509 § 1 i 2 k.c. Wierzyciel (cedent) może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę (cesjonariusza) wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.
Jak wynika z treści powyższego przepisu, nie można skutecznie przenieść wierzytelności, która nie powstała w majątku cedenta. W takim przypadku polskie prawo cywilne nie przewiduje odstępstwa od zasady, iż nie można przenieść na inną osobę więcej praw niż się samemu ma ( nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet). Oznacza to, że dla stwierdzenia skuteczności przelewu konieczne jest wykazanie, po pierwsze: istnienia wierzytelności pierwotnej, a po drugie: zbycia tej wierzytelności na rzecz nabywcy. W przypadku wielokrotnych przelewów, konieczne jest udowodnienie skutecznego zbycia wierzytelności, na każdym z etapów jej obrotu.
Należy podkreślić, iż umowa przelewu wierzytelności jest umową kauzalną. Oznacza to, że do ważności przelewu niezbędne jest nie tylko oświadczenie o przeniesieniu wierzytelności, ale także wykazanie istnienia podstawy prawnej rozporządzenia (causa). Stanowi ona samodzielną przesłankę ważności umowy przelewu wierzytelności. W realiach niniejszej sprawy nie sposób jednoznacznie określić przyczyny dokonania przelewu wierzytelności. Tymczasem umowa przelewu wierzytelności, w której brak causy jest nieważna (zob. Kozieł, Grzegorz. Art. 510. W: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, wyd. II. LEX, 2014, por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1998 r., sygn. III CKN 387/97, publ. OSNC 1998/10/162; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2006 r., sygn. V CSK 253/2006, publ. OSNC 2007/9/141; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2005 r., sygn. IV CK 628/2004, publ. LEX nr (...)).
W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, powód nie wykazał istnienia wierzytelności po stronie pierwotnego wierzyciela (brak causy). Ponadto, z treści załączonych do akt dokumentów, wprost wynikała sprzeczność tych dokumentów z twierdzeniami pozwu oraz brak ciągłości przelewów wierzytelności które miały być wykonywane.
Zgodnie z treścią uzasadnienia pozwu (k. 7v-8), umowa przelewu wierzytelności między nabywcą wierzytelności tj. (...) sp. z o.o. a pierwotnym wierzycielem tj. (...) sp. z o.o. została zawarta już po zawarciu umowy między drugim nabywcą a powodem (nabywcą ostatecznym). Pierwotna umowa miała zostać zatem zawarta w dniu 22 marca 2024 r., a druga umowa przelewu w dniu 31 stycznia 2024 r. tj. na prawie 2 miesiące przed pierwotną cesją. Skoro zatem nawet według twierdzeń pozwu, powód ((...)) zawarł umowę przelewu wierzytelności, której jego poprzednik tj. (...) sp z o.o. jeszcze nie nabył, nie można było uznać aby nabył on jakąkolwiek wierzytelność.
Jednocześnie, nawet pomijając powyższą sprzeczność co do dat zawierania kolejnych umów przelewu wierzytelności, twierdzenia te były nieprawdziwe także pod względem ilości dokonanych umów cesji. Według twierdzeń pozwu, doszło jedynie do dwóch cesji (k. 7v.-8), zaś z ujawnionych materiałów wynika, że dojść miało do trzech przelewów wierzytelności.
Pierwotnym wierzycielem (według załączonych wydruków umowy i jednej umowy cesji) miał być (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (k. 27), zaś kolejnym miał być (...) z siedzibą w M. (k. 20), trzecim (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. (k. 20), zaś ostatnim miał zostać powód tj. (...) (k. 3) posiadający odrębną osobowość prawną niż (...) sp. z o.o.
Z powyższego wynika zatem także, że (...) sp. z o.o. wbrew twierdzeniom pozwu, nie nabył wierzytelności bezpośrednio od (...).pl sp. z o.o. (k. 7v.); nabył ją zaś od (...).
Co więcej, do akt sprawy załączono wyłącznie jedną umowę przelewu wierzytelności tj. między (...) z siedzibą w M. a (...) sp. z o.o. z siedzibą w N. (k. 20) z dnia 22 marca 2024 r. W sprawie brak było jakiejkolwiek umowy przelewu wierzytelności między (...) sp. z o.o. z siedzibą w N. a powodem tj. (...) oraz między (...).pl sp. z o.o. a (...).
Podsumowując, złożone wraz z pozwem wydruki pochodzą wyłącznie od pożyczkodawcy, a zawarte w nich treści nie zostały w żaden sposób zaakceptowane przez wskazane w nich strony. Brak potwierdzenia, że zostało złożone jakiekolwiek oświadczenie woli przez pozwaną, powoduje, że wydruki te mogą być jedynie projektem umowy, same zaś nie wywołują skutków prawnych. Powód nie przedstawił żadnego regulaminu czy ramowych umów pożyczki, które pozwalałyby na ustalenie jaki był sposób skutecznego zawarcia takiej umowy, w tym jaki był sposób weryfikacji danych klienta i treści jego oświadczeń woli.
Powyższe okoliczności są niewystarczające, by na ich podstawie żądać od pozwanej zapłaty, nawet wobec braku jej aktywności procesowej. Samo bowiem zaistnienie warunków do wydania wyroku zaocznego, nie nakłada na Sąd automatycznego obowiązku bezkrytycznego przyjęcia twierdzeń pozwu jako ustaleń faktycznych, w szczególności, jeżeli twierdzenia te zawierają sprzeczności zarówno wewnętrzne, jak i sprzeczności z treścią załączonych do akt dokumentów (art. 339 § 2 k.p.c. i art. 340 § 1 zd. 2 k.p.c.).
Ostatecznie powtórzyć należy, że choć powód wykazał, że pierwotny pożyczkodawca dysponował danymi pozwanej, sama ta okoliczność nie pozwalała na ustalenie, że pozwana złożyła jakiekolwiek oświadczenie woli, na skutek którego zawarła umowę pożyczki. Brak było także danych pozwalających na stwierdzenie, że doszło do skutecznego przelewu wierzytelności, wobec braku przedstawienia pierwszej i ostatecznej umowy cesji. W ocenie Sądu, powyższe przemawiało także za stwierdzeniem braku zasadności materialnej pozwu. Skoro legitymacja procesowa wynika z treści przepisów prawa materialnego, to na podstawie zaoferowanego materiału nie sposób było stwierdzić, że powód nabył wierzytelność (brak legitymacji czynnej), zaś że pozwana zawarła umowę pożyczki (brak legitymacji biernej).
W świetle powyższego orzeczono jak w sentencji.