Wyrok z 11 lutego 2025, sygn. IV P 89/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2025 r.

Sąd Rejonowy w Mikołowie IV Wydział Pracy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Katarzyna Witkowska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Arkadiusz Żyła

po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa P. Ż.

przeciwko Sądowi Rejonowemu w (...)

o wynagrodzenie

1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 14 779,38 zł (czternaście tysięcy siedemset siedemdziesiąt dziewięć złotych 38/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot:

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 29 stycznia 2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 27 lutego
2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 27 marca
2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 29 kwietnia 2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 29 maja 2021 roku,

- 300,39 zł (trzysta złotych 39/100) od dnia 29 czerwca 2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 29 lipca 2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 28 sierpnia 2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 29 września 2021 roku,

- 353,17 zł (trzysta pięćdziesiąt trzy złote 17/100) od dnia 29 października 2021 roku,

- 355,14 zł (trzysta pięćdziesiąt pięć złotych 14/100) od dnia 27 listopada 2021 roku,

- 356,46 zł (trzysta pięćdziesiąt sześć złotych 46/100) od dnia 29 grudnia 2021 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 29 stycznia 2022 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 1 marca 2022 roku,

- 347,76 zł (trzysta czterdzieści siedem złotych 76/100) od dnia 1 kwietnia 2022 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 29 marca 2022 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 29 kwietnia 2022 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 28 maja 2022 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 29 czerwca 2022 roku,

- 873,73 zł (osiemset siedemdziesiąt trzy złote 73/100) od dnia 29 lipca 2022 roku,

- 808,27 zł (osiemset osiem złotych 27/100) od dnia 27 sierpnia 2022 roku,

- 812,47 zł (osiemset dwanaście złotych 47/100) od dnia 29 września 2022 roku,

- 849,22 zł (osiemset czterdzieści dziewięć złotych 22/100) od dnia
29 października 2022 roku,

- 854,47 zł (osiemset pięćdziesiąt cztery złote 47/100) od dnia 29 listopada 2022 roku,

- 820,56 zł (osiemset dwadzieścia złotych 56/100) od dnia 29 grudnia 2022 roku;

2. w pozostałym zakresie powództwo oddala;

3. odstępuje od obciążenia stron kosztami sądowymi;

4. wyrokowi w punkcie 1 nadaje rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 10 960,56 zł (dziesięć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt złotych 56/100).

ZARZĄDZENIE

1.  odpis wyroku doręczyć stronom z pouczeniem o uzasadnieniu
i apelacji,

2.  doręczyć pozwanemu odpis pisma powoda z dnia 5 lutego 2025 roku,

3.  zakreślić,

4.  kal. 10 dni lub z wpływem.

Sygn. akt. P 89/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 25 stycznia 2024r. powód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 15 102,08 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1 stycznia 2021r. do dnia 31 grudnia 2022r. Wskazał, iż na dochodzoną kwotę składa się: niewypłacona a należna za 2021r. i 2022r. część wynagrodzenia. Powód dochodził również wyrównania wynagrodzenia dodatkowego za 2021r.

Powód zarzucił, że zapis art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z dnia 19 listopada 2020r., zgodnie z którym w 2021r. podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o którym mowa w art. 91§1c ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019r., jest niezgodny z art. 178 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz prawem unijnym.

Powód kwestionował również sposób wyliczenia wynagrodzenia za 2022r. wskazując na niekonstytucyjność art. 8 ustawy okołobudżetowej z 2021r. modyfikującego sposób ustalania wysokości wynagrodzenia sędziowskiego.

Podkreślił, iż wynagrodzenie za 2021r. i 2022r., a w konsekwencji dodatkowe wynagrodzenia za ww lata winny być wypłacone zgodnie z art. 91§1 c ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych, z pominięciem ustawy okołobudżetowej na 2021r. i na 2022r.

Obszerną część argumentacji powód skierował na niezgodność art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2021r. i art. 8 ustawy okołobudżetowej na 2022r. z Konstytucją.

W odpowiedzi na pozew pozwany domagał się oddalenia powództwa.

Podkreślił, iż ustawodawca decydując się na zapisy art. 8 i art. 12 opisanych w pozwie ustaw okołobudżetowych w sposób uzasadniony i znajdujący podstawy prawne przyznał pierwszeństwo innej wartości konstytucyjnej a to konieczności zachowania równowagi budżetowej. Wskazał, iż pozwany jako jednostka budżetowa jest związany nie tylko obowiązującą ustawą ale i dyscypliną budżetową, ponadto nie miał wpływu na ukształtowanie wysokości wynagrodzenia powoda.

Nadmienił, że podstawą wyliczenia wynagrodzenia zasadniczego powoda były ustawy okołobudżetowe, co było zgodne z prawem bez naruszania Konstytucji RP i prawa unijnego.

Wskazał również, iż adresatem przepisu art. 178 ust. 1 o 2 Konstytucji RP są organy państwa, przez co przepis ów nie może być traktowany w kategorii personalnego przywileju i w konsekwencji nie może stanowić podstawy roszczeń sędziów.

Pozwany przedstawił wykaz potencjalnego wynagrodzenia powoda za poszczególne miesiące.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód jest zatrudniony na stanowisku referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w (...). Wysokość wynagrodzenia powoda w 2021r. została ustalona zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2020r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021. Do obliczenia podstawy przyjęto przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019r. w wysokości 4 839,24 zł. Wynagrodzenie przeciętne w II kwartale 2020r.wynosiło 5 024,48zł.

W okresie od stycznia do września 2021r. różnica pomiędzy wyliczonym z pominięciem ustawy okołobudżetowej na 2021r., a wypłaconym wynagrodzeniem powoda wynosiła 353,17 zł miesięcznie, za wyjątkiem miesiąca maja, kiedy różnica wynosiła 300,39 zł. (okoliczności bezsporne, tabela – k. 45)

Do obliczenia podstawy wynagrodzenia powoda w 2022r. przyjęto natomiast przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020r. powiększając je o 26 zł, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z dnia 17 grudnia 2021r.

W okresie od stycznia do lipca 2022r. różnica pomiędzy wyliczonym z pominięciem ustawy okołobudżetowej na rok 2022, a wypłaconym wynagrodzeniem powoda wynosiła 873,73 zł miesięcznie zł. Za sierpień 2022r. wynosiła 808,27 zł. Za wrzesień 2022 –812,47 zł., za październik – 849,22 zł, za listopad – 584,47 zł, za grudzień – 820,56 zł. (okoliczności bezsporne – tabela k. 46).

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 151b§1 i 2 ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych wynagrodzenie referendarza sądowego wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce pierwszej sędziego sądu rejonowego powiększonego o należną składkę na ubezpieczenia społeczne. Wynagrodzenie podwyższa się po siedmiu latach pracy do drugiej i odpowiednio trzeciej stawki oraz do 85% w przypadku starszego referendarza. By ustalić wysokość wynagrodzenia referendarza należy w pierwszej kolejności ustalić wysokość wynagrodzenia zasadniczego sędziego. Ustawodawca ingerując w przepisy systemowe dotyczące wysokości wynagrodzenia sędziów, wpłynął zatem na wysokość uposażenia referendarzy. Uznanie niezgodności z Konstytucją art. 8 ustawy okołobudżetowej z 2021r. wywołuje jednolite skutki dla wszystkich grup zawodowych, których wynagrodzenie bezpośrednio jest kształtowane stawką wynagrodzenia zasadniczego sędziego.

Art. 91 § 1c PrUSP statuuje zasadę ustalania podstawy wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu powszechnego. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski” przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568, 1222 i 1578).

Choć ww. przepis nie został uchylony (pozostaje cały czas w mocy), to Ustawodawca zdecydował się odstąpić od jego zastosowania i ustalić wysokość wynagrodzeń sędziów powszechnych w 2021r. w niższej wysokości na podstawie art. 12 ust.1 ustawy z dnia 19 listopada 2020r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 ( Dz.U. z 2020r. poz. 2400) zgodnie z którym, w roku 2021 podstawę wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 oraz z 2021 r. poz. 1080 i 1236), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Z komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. wynika, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5024,48 zł. Wynagrodzenie zostało jednakże ustalone zgodnie z ustawą okołobudżetową w uwzględnieniem przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale 2019r., niezgodnie z zapisem art. 91§1 c prawa o ustroju sądów powszechnych.

W 2021r. ustawodawca zdecydował się ponownie odstąpić od zastosowania art. 91 §1 c PrUSP i ustalić wysokość wynagrodzeń sędziów powszechnych w 2022r. w niższej wysokości tym razem na podstawie uchwalonego art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 ( Dz.U. z 2021r. poz. 2445) zgodnie z którym ,w roku 2022 podstawę wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 oraz z 2021 r. poz. 1080 i 1236), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W ustępie 2 analizowanego przepisu wskazano, że podstawę, o której mowa w ust. 1, zwiększa się o kwotę 26 zł.

Powołane wyżej przepisy art. 8 ustawy okołobudżetowej z dnia 17 grudnia 2021r. i 12 ust.1 ustawy z dnia 19 listopada 2020r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 uchybiają przepisom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w tym art. 2, art. 32 oraz 178 ust. 2 Konstytucji RP.

Ponieważ w hierarchii aktów prawnych ustawa –prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawa okołobudżetowa znajdują się na tym samym poziomie. Kolizję norm prawnych regulujących podstawę ustalenia zasadniczego sędziów należy rozstrzygnąć na korzyść ustawy późniejszej tj., ustawy okołobudżetowej z 2020r.

Z uwagi jednakże na poważne wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP art. 12 ustawy okołobudżetowej z 2020r. oraz fakt temporalnego charakteru omawianej regulacji, obowiązującej wyłącznie w 2021r., w świetle argumentacji przedstawionej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2023r. K 1/23 Sąd rozpoznający sprawę dokonał oceny zgodności art. 12 ustawy okołobudżetowej z 2020r. i art. 8 ustawy okołobudżetowej z 2021r., z Konstytucją i w konsekwencji odmówił ich zastosowania, ustalając wynagrodzenie powódki w oparciu o dotychczasowe zasady, tj. na podstawie art. 91 § 1c PrUSP.

Zauważyć wszakże należy, iż jak wynika z art. 59 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2393) Trybunał nie może prowadzić postępowania w przedmiocie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał.

Jest poza sporem, że ustawy okołobudżetowe na lata 2021 i 2022 już nie obowiązują oraz że nie zostały w terminie zaskarżone przez uprawnione podmioty. Z uwagi na powyższe wydanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie ich zgodności z Konstytucją nie jest już możliwe. W tej sytuacji jedyną drogą na zapewnienie ochrony konstytucyjnych wolności i praw strony postępowania jest zbadania ww. ustaw przez sąd powszechny.

Sąd Najwyższy kilkukrotnie potwierdził, że sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję:

„należy na koniec podkreślić, że formułując przedstawione wyżej stanowisko, skład Sądu Najwyższego przychylił się do poglądu wyrażanego przez Sąd Najwyższy w innych składach, a mianowicie, że sąd powszechny może samodzielnie stwierdzić sprzeczność przepisu ustawy z Konstytucją i odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie (por. postanowienie z dnia 26 maja 1998 r., III Sl/V 1/98, OSNAPUS 1998, nr 17, poz. 528 albo wyrok z dnia 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/2000, niepubl.)”

„sąd władny jest odmówić zastosowania przepisu ustawy, który jest sprzeczny z Konstytucją”

„sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności stosowanych przepisów ustawowych z Konstytucją”

,,odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy "niekonstytucyjność" danego przepisu uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku w rozpoznawanej sprawie, a jego pogląd nie jest wiążący dla innych sądów orzekających w analogicznych sprawach. To uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji).

„sędziowie mają prawo (a obowiązek wówczas, gdy z powodu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może wypowiedzieć się Trybunał Konstytucyjny) - na podstawie art. 8 ust 2 Konstytucji o bezpośrednim jej stosowaniu - do wydawania wyroków wprost na podstawie Konstytucji”.

Przystępując zatem do oceny zgodności z Konstytucją RP art. 8 ustawy okołobudżetowej z dnia 17 grudnia 2021r. i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2020r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 Sąd zważył, jak niżej:

Art. 178 ust. 1-2 Konstytucji RP stanowi, że „ 1. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. 2. Sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków”.

Z przywołanego przepisu wynikają dwie kluczowe dla niniejszej sprawy zasady, tj. zasada niezawisłości sędziowskiej oraz zasada zapewnienia sędziemu wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi pełnionych przez sędziego obowiązków. Co szczególnie istotne, Konstytucja kreuje taką gwarancję wyłącznie w odniesieniu do sędziów.

Wskazać należy, że umiejscowienie ww. zasad w ramach jednego przepisu jest nieprzypadkowe, warunkiem bowiem niezawisłości sędziowskiej jest zapewnienie sędziemu wynagrodzenia, które jest adekwatne do godności piastowanego urzędu, a także odpowiadające zakresowi jego obowiązków. Celem takiego rozwiązania jest zmniejszenie szansy na to, aby sędzia był skłonny ulegać naciskom bądź propozycjom korupcyjnym. Zapewnienie sędziom odpowiedniego poziomu wynagrodzenia jest warunkiem właściwego działania wymiaru sprawiedliwości,1 a także stanowi sposób budowy autorytetu władzy sądowniczej.(Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt: K 8/00, Opublikowano: OTK 2000/6/189, 2M. Laskowski, Uchybienie godności urzędu sędziego jako podstawa odpowiedzialności dyscyplinarnej. Opublikowano: WKP 2019).

Analiza powyższego prowadzi do konkluzji, że powinnością władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej jest stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów, który uwolniłby sędziów od niepewności co do wysokości ich przyszłych dochodów i eliminowałby jakiekolwiek manipulacje kierowane w ich stronę. Trybunał Konstytucyjny w jednym z wydanych orzeczeń stwierdził, że mechanizm wynagradzania sędziów powinien być stabilny i bez zaistnienia szczególnie ważnych, konstytucyjnie uzasadnionych przyczyn nie wolno zakłócać jego funkcjonowania.

Odpowiedni poziom wynagrodzenia sędziów stanowił przedmiot licznych rozważań Trybunału Konstytucyjnego:

,,zarazem jednak z art. 178 ust. 2 wynika nie tylko (pozytywny) nakaz kształtowania (przez ustawodawcę) wynagrodzeń sędziowskich na poziomie korespondującym z ich godnością, ale też (negatywny) zakaz ustanawiania unormowań, które nadawałyby wynagrodzeniom sędziowskim kształt kolidujący z zasadą "godności urzędu" Mogłoby to przybierać postać np. uznaniowego ustalania wysokości wynagrodzenia poszczególnych sędziów przez władze administracyjne, mogłoby łączyć się z pozostawieniem innym władzom nadmiaru swobody w wyznaczaniu wynagrodzeń sędziów poszczególnych sądów (zwracał na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 14 marca 1995 r., K 13/94, OTK 1995, cz. I, s. 79-80),

Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego (Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt: P 12/98, Legalis nr 46956.)

Konieczność zapewnienia sędziom odpowiedniego wynagrodzenia jest również podyktowana tym, że sędziowie mają bardzo ograniczone możliwości dodatkowego zarobkowania. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1-3 PrlJSP „§ 1. Sędzia nie może podejmować dodatkowego za trudnienia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo- dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego. § 2. Sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego. § 3. Sędzia nie może: 1) być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego, 2) być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni, 3) być członkiem zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą, 4) posiadać w spółce prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10% kapitału zakładowego, 5) prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem bądź pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. określił nieprzekraczalne „warunki brzegowe”, a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość a wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej;

-w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami;

-niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia)

-niedopuszczalne jest wybiórcze przerzucanie skutków niewydolności systemu finansów państwa na pewne grupy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza gdy równocześnie inne grupy zawodowe nie zostały owym zamrożeniem" dotknięte, a nawet zagwarantowano im wzrost wynagrodzeń

Zamrożenie wynagrodzeń sędziów winno respektować minimalne standardy wynikające z art. 178 ust. 2 Konstytucji (por. wyroki z: 4 października 2000 r., sygn. P 8/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 189 i 18 lutego 2004 r., sygn. K 12/03, OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 8), a ich wprowadzenie wymaga szczegółowego uzasadnienia, czemu Projektodawca (jak już było wcześniej wspomniane) w przypadku ustawy okołobudżetowej z 2021 r. uchybił.

( Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 września 1996 r., sygn. akt: K 10/96, Opublikowano: OTK 1996/4/33).

W związku z powyższym stwierdzić należy, że wynagrodzenie ustalone według zasad wynikających z ustaw okołobudżetowych na lata 2021 i 2022 nie odpowiada godności urzędu sędziego. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla odmowy zapewnienia odpowiedniego wzrostu wynagrodzeń sędziowskich w sytuacji, gdy w odniesieniu do wynagrodzeń przedstawicieli pozostałych władz (tj. władzy ustawodawczej i wykonawczej) nie zastosowano tożsamych rozwiązań, tylko podwyższono w 2021r. kwotę dotychczas wypłacanego wynagrodzenia. Ingerencji w wysokość wynagrodzeń sędziowskich sprzeciwia się też dobra sytuacja finansowa państwa, deklarowana w 2021 i 2022 r. przez władze publiczne.

Zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zwana również zasadą lojalności państwa względem obywateli stanowi fundament zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Przedmiotowa zasada opiera się na założeniu, że organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budzący w niej poczucie stabilności i bezpieczeństwa prawnego.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że ingerencja w kształtowanie wysokości wynagrodzeń sędziów stanowi nagłe wycofanie się państwa z obietnic złożonych sędziom (co do ustalania ich wynagrodzeń na podstawie art. 91 § 1c PrUSP), co oznacza nieusprawiedliwione naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika również zasada ochrony prawa słusznie nabytych. Ww. zasada wyklucza arbitralne znoszenie lub ograniczanie praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym. Zasada ochrony praw słusznie nabytych zapewnia ochronę publicznych i prywatnych praw podmiotowych.

Zasada ochrony praw słusznie nabytych nie ma charakteru bezwzględnego. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie przypominał, że Konstytucja RP dopuszcza ograniczanie lub znoszenie praw nabytych w razie kolizji wartości znajdujących się u podstaw tej zasady z innymi wartościami konstytucyjnymi. Ograniczenie lub zniesienie praw nabytych jest dopuszczalne pod warunkiem, że takie działanie jest konieczne dla realizacji innych wartości konstytucyjnych, które w danej sytuacji mają pierwszeństwo przed wartościami znajdującymi się u podstaw zasady ochrony praw nabytych. Prawodawca powinien jednak ograniczyć do niezbędnego minimum negatywne skutki dla jednostki i wprowadzić rozwiązania, które ułatwiają dostosowanie się do nowej sytuacji (wyr. z 25.6.2002 r., K 45/01, OTK-A 2002, Nr 4, poz. 46; zob. też wyr. TK z: 16.6.2003 r., K 52/02, OTK-A 2003, Nr 6, poz. 54 i 18.9.2006 r., SK 15/05, OTK-A 2006, Nr 8, poz. 106). Najczęściej odstępstwa od zasady ochrony praw nabytych uzasadniane są potrzebą zapewnienia równowagi budżetowej oraz pogorszeniem sytuacji ekonomicznej państwa.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji „wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne’’. Na wskazaną zasadę składają się dwa elementy, tj. "równość wobec prawa sensu stricto” oraz "równość w prawie".

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, że równość w stosowaniu prawa oznacza nakaz równego traktowania przez władze publiczne w indywidualnych przypadkach adresatów norm prawnych, uznanych przez prawodawcę za podmioty podobne, czyli zaliczone do danej klasy (kategorii) istotnej. Równość w stanowieniu prawa (równość w prawie) oznacza natomiast nakaz kierowany do prawodawcy w procesie tworzenia norm prawnych generalnych i abstrakcyjnych dotyczący kształtowania w sposób jednakowy (podobny) sytuacji prawnej podmiotów, które uznaje się za podobne.

Przedstawiciele doktryny konsekwentnie wskazują, że każde odstępstwo od zasady równego traktowania powinno znajdować swoje uzasadnienie w odpowiedniej argumentacji natury konstytucyjnej.( Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt: U 7/87, Legalis nr 10018. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt: K 63/07, Legalis nr 235775.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt: K 63/07, Legalis nr 235775. M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-66, Warszawa 2016). Takiego uzasadnienia ustawodawca nie zawarł ani w 2020r. ani w 2021r. ingerując w systemowe rozwiązanie dotyczące wysokości wynagrodzeń sędziowskich. Nie wykazał, by sytuacja budżetowa państwa wymagała by dać pierwszeństwo równowadze budżetowej nad zasadą niezawisłości sędziowskiej i ochrony wynagrodzenia sędziego. W sposób uznaniowy i arbitralny kosztem jedynie wybranych grup zawodowych (sędziów, prokuratorów, referendarzy) realizował cele ekonomiczne państwa.

Dodatkowo zaznaczyć należy, iż wyrokiem z dnia 8 listopada 2023r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 1/23 orzekł, iż art. 8 i 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu podkreślono niedopuszczalną uznaniowość ustawodawcy w zakresie kształtowania wynagrodzeń sędziowskich w latach 2021 – 2023, w ustawach epizodycznych, w całkowitym oderwaniu od nadal obowiązujących regulacji art. 91 ustawy o sądach powszechnych. Przepisy ustaw okołobudżetowych na lata 2021 – 2023 stanowią specyficzne pod kątem zakresów temporalnych nowe zasady ustalania postawy zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich, ponadto nie są wewnętrznie spójne. Każda z trzech ustaw przewiduje wszakże arbitralnie odmienny sposób kształtowania wysokości wynagrodzenia sędziowskiego, przez co nie zapewnia sędziom konstytucyjnych gwarancji wysokości ich dochodów i nie chroni ich przed potencjalnymi manipulacjami ze strony ustawodawcy. Podkreślono nadto, iż w trudnej sytuacji budżetowej państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej chronione niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej – przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami. Tymczasem sytuacji finansowa Polski, wskazuje, ze budżet Państwa w najbliższych latach może znaleźć się w sytuacji trudnej, chociaż nie krytycznej. Zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych liczone na koniec 2022r. może wzrosnąć na koniec 2024r. do poziomu 55% PKB ( z poziomu 51,7 PKB). Zaznaczyć należy, iż skoro w 2023r. sytuacji gospodarcza Polski nie usprawiedliwiała odstępstwa od systemowych ustawowych zasad kształtowania wynagrodzeń sędziów z poszanowaniem zasady trójpodziału, to tym bardziej w latach 2021 i 2022 nie było przeszkód do „zamrażania” wynagrodzeń sędziowskich w imię zasady równowagi budżetowej. Tym bardziej, że nie było przeszkód do wzrostu wynagrodzeń zasadniczych i diet parlamentarnych posłów i senatorów w 2021r. i 2022r. , wynagrodzenia Prezydenta, wynagrodzenia Marszałków i Wicemarszałków Sejmu i Senatu, Prezesowi i Wiceprezesowi rady Ministrów, Prezesom NIK oraz wielu innych funkcjonariuszom państwowym.

Celem ustaw budżetowych jest zapewnienie realizacji ustawy budżetowej, a nie wprowadzanie zmian w ustawach zwykłych. Wprowadzanie zmian do innych ustaw powinno odbywać się przez nowelizację danej ustawy, z poszanowaniem obowiązujących przepisów legislacyjnych, w tym rygorów zmian ustrojowych. Zmiany zasad wynagradzania sędziów nie stanowią wszakże materii, jaką powinna regulować ustawa okołobudżetowa. Prawem jest ustawa, która realizuje cele uzasadnione, a nie jest instrumentem dominacji władzy ustawodawczej i wykonawczej nad organami ochrony prawnej. Z tego też powodu przywołane artykuły 8 i 12 ustaw okołobudżetowych na 2021r. i na 2022r. naruszają art. 2 Konstytucji, w myśl którego Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

W tym stanie rzeczy, Sąd pominął, jako niekonstytucyjny, art. 12 ustawy z dnia 19 listopada 2020r. i ustalił, że wynagrodzenie powoda za 2021r. zostało niezgodnie z prawem pomniejszone o kwoty wskazane w tabeli jak na k. 45 Z tych samych przyczyn Sąd pominął, jako niekonstytucyjny, art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021r. i ustalił, że wynagrodzenie za 2022r. zostało niezgodnie z prawem pomniejszone o kwoty wynikające z tabeli – k 39. Sąd zasądził różnice zgodnie z wyliczeniami pozwanej, których powód nie kwestionował. W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo. Powód nie cofnął pozwu, po zapoznaniu się z wyliczeniami pozwanego.

Odnosząc się do żądania wyrównania wynagrodzenia dodatkowego za 2021 r. wypłacanego do dnia31.03. 2021r. Sąd zważył, jak niżej;

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 1997r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej wysokość wynagrodzenia dodatkowego stanowi 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie. Bezspornie wysokość wypłaconego w 2021r.. wynagrodzenia uzasadniała wysokość ustalonego i wypłaconego w lutym 2022r. wynagrodzenia dodatkowego.

Wprawdzie literalne brzmienie przywołanego art. 5 mogłoby wskazywać, że wysokość wynagrodzenia dodatkowego wyznacza wynagrodzenie faktycznie wypłacone, należy jednakże dodać, że chodzi o wynagrodzenie ustalone zgodnie z treścią stosunku pracy łączącego strony, tj. w zgodzie z obowiązującym prawem.

Dla ustalenia wysokości dodatkowego wynagrodzenia należało zatem przesłankowo dokonać oceny zgodności art. 8 ustawy okołobudżetowej na 2021r. Ustalenie wysokości wynagrodzenia, jakie należne było powodowi w 2021r. w świetle obowiązujących przepisów, pozwoliło na ustalenie wysokości wynagrodzenia dodatkowego. Wymagalność dodatkowego wynagrodzenia rocznego przypada na 31 marca każdego roku.

Wymagalność wynagrodzenia miesięcznego reguluje Regulamin Pracy Sądu Rejonowego w (...) – Rozdział VII i z uwzględnieniem zapisów ww ustalono początkowy termin naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie. (Regulamin – k. 70).

O odsetkach orzeczono, zgodnie z art. 481 k.c. w zw. z art. 482 k.c., w zw. z art. 300 k.p.

Sąd nadał rygor natychmiastowej wykonalności wyrokowi w punkcie 1 do kwoty 1 miesięcznego wynagrodzenia powódki liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.