Postanowienie SN z 7 grudnia 2011, sygn. II CSK 638/10
Data orzeczenia
7 grudnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 7 grudnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
SSN Iwona Koper (sprawozdawca)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z wniosku Lidii S.
przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej "O. " w P.
o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu
i o wpis tego prawa,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 7 grudnia 2011 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 15 czerwca 2010 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
2
Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek Lidii
S. o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do
lokalu mieszkalnego wraz z wpisem tego prawa.
Na podstawie dołączanych do wniosku dokumentów Sąd Rejonowy
ustalił, że Elżbieta P. zawarła w dniu 11 grudnia 2007 r. z uczestnikiem
postępowania - Spółdzielnią Mieszkaniową „O.” w P. umowę o przekształcenie
przysługującego jej spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze
własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 87 w budynku nr [...] na Osiedlu T.
w P., a następnie umową z dnia 18 kwietnia 2009 r. darowała to prawo Lidii S.
Przedmiotowy lokal położony jest na jednej z nieruchomości położonych na
Osiedlu T. 3-14,16-25, 26-29,33-42, 45-54, 63-66, 70, 71, 72. Działki wchodzące w
skład tej nieruchomości stanowią własność Spółdzielni oraz w części własność
Miasta P. W odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Miasta
Spółdzielnia nie jest ich użytkownikiem wieczystym. Lokal, z którym związane jest
przedmiotowe spółdzielcze własnościowe prawo położony jest na działce nr 84/2
objętej księgą wieczysta [...], której własność Spółdzielnia nabyła aktem
notarialnym z dnia 3 lipca 2008 r. Wymieniona księga wieczysta powstałą w wyniku
odłączenia części nieruchomości z księgi wieczystej [...], w której jako właściciel
wpisane jest Miasto P., a jako użytkownik wieczysty od dnia 16 marca 2001 r., na
podstawie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie
budynków i urządzeń, wpisana jest Spółdzielnia „O.”. W dniu dokonywania
przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze
własnościowe prawo objęte dołączoną do wniosku umową z dnia 11 grudnia 2007
r. Spółdzielnia „O.” była użytkownikiem wieczystym gruntu, na którym położony jest
budynek obejmujący przedmiotowy lokal.
W tym stanie rzeczy – w ocenie Sądu Rejonowego - nie zachodziły
podstawy do zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie
ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 125, poz. 873 – dalej jako ustawa zmieniająca u.s.m.) dopuszczającego
w drodze wyjątku od zasady określonej w jego ust. 1 możliwość zawarcia
z członkiem spółdzielni, któremu przysługuje lokatorskie prawo do lokalu
3
mieszkalnego umowę o przekształcenie tego prawa na spółdzielcze własnościowe
prawo do lokalu, jednakże jedynie wówczas, gdy lokal ten położony jest w budynku
wybudowanym na gruncie, do którego spółdzielni nie przysługuje prawo własności
lub użytkowania wieczystego. Oznacza to, że zawarta między Elżbietą P.
a Spółdzielnią umowa o przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu jest
na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 7 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia
14 czerwca 2007 r. nieważna, a umowa darowizny nieistniejącego własnościowego
prawa do tego lokalu jest bezskuteczna i nie może stanowić podstawy nabycia tego
prawa przez wnioskodawczynię oraz wpisu tego prawa na jej rzecz w księdze
wieczystej.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił apelację
wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego.
Sąd Okręgowy podzielił zawarte w nim ustalenia oraz sformułowany przy ich
uwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji wniosek, że w sprawie nie mógł mieć
zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. odnoszący się jedynie do
lokalu znajdującego się w budynku wybudowanym na gruncie, do którego
spółdzielni nie przysługuje prawo własności lub użytkowania wieczystego, ani też
przepisy art. 41 i 42 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach
mieszkaniowych (t. jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. - dalej jako
u.s.m.) dotyczące innej instytucji prawnej.
W skardze kasacyjnej wniesionej przez wnioskodawczynię skarżąca
zarzuciła:
1) naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. przez niewłaściwą
wykładnię i w konsekwencji uznanie, że umowa przekształcenia z dnia 11 grudnia
2007 r. jest nieważna,
2) naruszenie art. 41 i 42 u.s.m. przez niewłaściwe zastosowanie
i nieuwzględnienie ich treści oraz przyjęcie, że przepisy te nie tworzą podstawy
do przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe
praw do lokalu,
3) pozbawienie uczestnika postępowania możności obrony swoich praw
(art. 379 pkt 5 k.p.c.) na skutek niedoręczenia Spółdzielni Mieszkaniowej „O.”
postanowienia Sądu Rejonowego oddalającego wniosek z pouczeniem o apelacji,
4
4) naruszenie art. 6268
§ 2 przez niewłaściwe zastosowanie w następstwie
pominięcia przy ustalaniu stanu faktycznego części materiału dowodowego
w postaci uchwał organów Spółdzielni z dnia 27 czerwca 2002 r. i uchwały
Zarządu Spółdzielni z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie określenia przedmiotu
odrębnej własności lokali, podjętą na podstawie art. 42 u.s.m. oraz treści umowy
z dnia 11 grudnia 2007 r.,
5) naruszenie art. 6269
przez uznanie, że brak jest podstaw do dokonania
wpisu.
Wnosiła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego oraz postanowienia
Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Najdalej idącym zarzutem skargi jest zarzut nieważności postępowania
z przyczyn leżących po stronie uczestnika postępowania, który w ocenie skarżącej
pozbawiony został możności obrony swych praw.
Przewidziany w art. 379 pkt 5 k.p.c. wymóg zapewnienia stronie
w postępowaniu sądowym możności obrony swych praw, sankcjonowany w razie
jego niedopełnienia nieważnością tego postępowania, ustanowiony został odrębnie
na rzecz każdej strony. Tylko też ta strona, której prawo do obrony zostało
naruszone może powołać się na nieważność postępowania z tego powodu oraz
tylko na korzyść tej strony taka przyczyna nieważności postępowania podlega
rozważeniu z urzędu przez sąd drugiej instancji. Nie można bowiem uznać,
że strona może składać w środki odwoławcze oparte na zarzutach wyłącznie
dotyczących innej strony postępowania (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia
17 marca 1999 r., III CKN 209/98, niepubl., z dnia 21 grudnia 2000 r., IV CKN
209/00, niepubl., z dnia 7 lutego 2002 r., I CKN 489/00, niepubl., z dnia 7 kwietnia
2004 r., IV CK 661/03, niepubl., z dnia 9 marca 2005 r., III CK 263/04, niepubl.,
z dnia 6 listopada 2008 r., III CSK 209/08, nie publ.).
Pogląd ten na gruncie postępowania nieprocesowego znajduje wsparcie
w treści art. 524 § 2 k.p.c., zgodnie którym jedynie osoba zainteresowana,
niebędąca uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym
postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia
postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jej prawa. Naruszenie przepisów
5
kształtujących krąg osób zainteresowanych w postępowaniu nieprocesowym może
być natomiast podstawą sformułowania przez osoby uczestniczące w nim -
w oparciu o podstawę przewidzianą w art. 3983
§ 1 pkt 2 k.p.c. – zarzutu ich
naruszenia, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Zarzutu takiego
wniesiona skarga nie podnosi.
Już sama obszerna polemika skarżącej z twierdzeniem Sądów
orzekających, że uchwały organów Spółdzielni w sprawie określenia przedmiotu
odrębnej własności lokali nie pozostają w związku z przedmiotem umowy
o przekształceniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przysługującego
poprzedniczce prawnej wnioskodawczyni dowodzi, że – jak było istocie -
wymienione dokumenty nie zostały przez te Sądy pominięte przy ustalaniu stanu
faktycznego, a jedynie wnioski prawne, jakie zostały wyciągnięte z dokonanych na
ich podstawie ustaleń, na użytek rozstrzygnięcia o zasadności wniosku,
są sprzeczne ze stanowiskiem skarżącej. Omawiana kwestia w tym ujęciu sytuuje
się jednakże na płaszczyźnie prawa materialnego i nie może być oceniana
w ramach zarzutu naruszenia art. 6268
§ 2 k.p.c.
Wywód uzasadniający zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej
u.s.m. wskazuje, że chodzi o inną jego postać, niż wynikająca z samego
sformułowania zarzutu, a mianowicie o niewłaściwe zastosowanie przepisu i to
z przyczyn dotyczących błędów w ustaleniu podstawy faktycznej zaskarżonego
postanowienia, której kwestionowanie w skardze kasacyjnej jest z mocy art. 3983
§ 3 wyłączone. Skarżąca podważa ustalenie, że przedmiotowy lokal znajduje się na
gruncie stanowiącym w całości własność Spółdzielni, błędnie przy tym przypisując
tej kwestii przesądzające znaczenie dla odmowy zastosowania w sprawie art. 7
ust. 2 powołanej ustawy i uznania za nieważną umowy o przekształceniu
lokatorskiego prawa na spółdzielcze własnościowe prawo do przedmiotowego
lokalu. Stanowisko to bowiem mija się z przytoczonymi wcześniej motywami
zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Okręgowy, trafnie uznał za decydujący
dla oceny dopuszczalności zastosowania w sprawie, określonego w art. 7 ust. 2
powołanej ustawy wyjątku od zasady niedopuszczalności ustanawiania przez
spółdzielnie mieszkaniowe spółdzielczych własnościowych praw do lokali (art. 7
ust. 1 tej ustawy), moment zawarcia - już pod rządami tej ustawy - umowy
6
o przekształcenie prawa do przedmiotowego lokalu, położonego w budynku
wybudowanym na gruncie, do którego Spółdzielni w tym czasie przysługiwało
prawo użytkowania wieczystego.
Ubocznie jedynie pozostaje wskazać, że ten kto twierdzi - jak
obecnie skarżąca odnośnie do wpisu prawa własności działki, na której
wybudowany jest budynek obejmujący przedmiotowy lokal - że istnieje rozbieżność
między stanem prawnym wynikającym z wpisu księdze wieczystej, a rzeczywistym
stanem prawnym nie może domagać się jej usunięcia w postępowaniu
o wieczystoksięgowym lecz na drodze powództwa z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca
1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124,
poz. 1361 ze zm.).
Bezzasadne są zarzuty naruszenia oraz 41 i 42 u.s.m., które jako
odnoszące się do wyodrębnienia własności lokali nie mogły mieć w sprawie
zastosowania.
W tym stanie rzeczy nieuzasadniony jest także sformułowany jako
następczy, w stosunku do zarzutów wcześniej omówionych, oparty na twierdzeniu
o braku podstaw do oddaleniu wniosku z przyczyn w nich wskazanych, zarzut
naruszenia art. 6269
k.p.c.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 39814
k.p.c. w zw. z art. 13
§ 2 k.p.c.).