Wyrok z 5 marca 2025, sygn. VI P 300/21
Sygn. akt VI P 300/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 05 marca 2025 r.
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodnicząca sędzia Iwona Krawczyk
Protokolantka sądowa Marta Niewęgłowska
po rozpoznaniu w dniu 05 marca 2025 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa A. W.
przeciwko Szkole Podstawowej Nr (...) z Oddziałami Integracyjnymi im. J. K. w O.
o zadośćuczynienie i odszkodowanie
I. zasądza od Szkoły Podstawowej Nr (...) z Oddziałami Integracyjnymi im. J. K. w O. na rzecz A. W. kwotę 49.901,67 (czterdzieści dziewięć tysięcy dziewięćset jeden, 67/100) zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 listopada 2021 roku do dnia zapłaty;
II. zasądza od Szkoły Podstawowej Nr (...) z Oddziałami Integracyjnymi im. J. K. w O. na rzecz A. W. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
III. nakazuje pobrać od Szkoły Podstawowej Nr (...) z Oddziałami Integracyjnymi im. J. K. w O. na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w W. kwotę 6.672,64 (sześć tysięcy sześćset siedemdziesiąt dwa, 64/100) zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której powódka była zwolniona oraz wydatków postępowania;
IV. nadaje wyrokowi w punkcie pierwszym rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 4.755,05 (cztery tysiące siedemset pięćdziesiąt pięć, 05/100) zł.
Sygn. akt VI P 300/21
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20 października 2021 r. powódka A. W. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od Szkoły Podstawowej Nr (...) z Oddziałami Integracyjnymi im. J. K. w O. kwoty 49.901,67 zł wskazując, że na powyższą sumę składają się:
- 3700 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
- 12.933,41 zł tytułem odszkodowania za poniesione koszty leczenia związane z rozstrojem zdrowia wywołanym mobbingiem;
- 2700 zł tytułem odszkodowania za poniesione koszty pomocy prawnej;
- 23.967,07 zł tytułem utraconego dochodu w związku ze zwolnieniem lekarskim wywołanym działaniem pracodawcy i bezpodstawnym obniżeniem powódce przysługujących dodatków w okresie od grudnia 2019 r. do sierpnia 2020 r.;
- 6.117,75 zł tytułem utraconego rocznego dochodu za 2020 r.;
- 483,44 zł tytułem odsetek z uwagi na wypłacenie powódce nagrody jubileuszowej z 5-miesięcznym opóźnieniem.
Powódka wniosła także o zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W treści pozwu powódka stwierdziła, że była wielokrotnie mobbingowana przez pracodawcę, który formułował pod jej adresem bezpodstawne zarzuty i oskarżenia, co spowodowało u niej rozstrój zdrowia oraz konieczność podjęcia długotrwałego leczenia. Powódka wskazała, że konsekwencją wymierzonych w nią działań pracodawcy było przebywanie przez nią na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, świadczeniu rehabilitacyjnym oraz urlopie dla poratowania zdrowia. Powódka przyjęła stanowisko, w myśl którego pracodawca dopuścił się naruszenia podstawowych obowiązków wynikających z kodeksu pracy, co uzasadniało rozwiązanie przez powódkę umowy o pracę bez wypowiedzenia.
(pozew: k. 1-8)
W odpowiedzi na pozew pozwana Szkoła wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Strona pozwana wskazała, iż nie zostały spełnione przesłanki stwierdzenia mobbingu. W odpowiedzi na pozew stwierdzono także, że nie został wykazany związek pomiędzy pogorszeniem stanu zdrowia powódki a jakimikolwiek działaniami ze strony pozwanej.
(odpowiedź na pozew: k. 88-102)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
A. W. jest nauczycielem dyplomowanym z ponad 30 letnim stażem, a w okresie od 1 lipca 2018 roku do 24 sierpnia 2021 roku pełniła obowiązki Dyrektora Szkoły Podstawowej nr (...) w O..
(niesporne)
Praca powódki była pozytywnie oceniana przez pracowników szkoły oraz dyrektorów innych placówek oświatowo-wychowawczych, dla których organem prowadzącym jest Miasto O..
(zeznania świadka M. R., zeznania świadka V. S.)
Wynagrodzenie powódki, obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, wynosiło 4.755,05 zł.
(zaświadczenie: k. 110)
Współpraca powódki z organem prowadzącym reprezentowanym w praktyce przez Wiceprezydenta Miasta O. uległa pogorszeniu, gdy na stanowisko to został powołany S. S. (1) od marca 2019 roku.
Na spotkaniach dyrektorów placówek oświatowo-wychowawczych w Urzędzie Miasta O. z wiceprezydentem S. rozmowy odbywały się w stylu wojskowego drylu, były one nagrywane przez S. S. (1), formułowane były na nich ostrzeżenia wobec zachowania powódki lub też jej ignorowanie, regularne ośmieszanie i lekceważenie, powódka była poniżana przez wiceprezydenta S. w obecności innych dyrektorów, przerywał jej wypowiedzi, deprecjonował ją, wyśmiewał ją za literówkę w przedstawionym sobie piśmie na forum ogólnym podczas spotkania.
W czerwcu 2019 roku powódka zwróciła się do władz miasta o dofinansowanie na dokończenie inwestycji – prac adaptacyjnych pomieszczenia szkolnego świetlicy. Na spotkaniu w dniu 4 lipca 2019r. na terenie szkoły w obecności innych nauczycieli, pracowników szkoły i rodziców zakwestionowano publicznie trafność prac i sposób ich wykonania w szkole.
Pismem z dnia 4 października 2019 r. Dyrektor (...) Miejskiej E. R. skierowała do dyrektorów placówek oświatowych, dla których organem prowadzącym jest Miasto O., pismo Prezydenta Miasta O. z dnia 25 września 2019 r. i zwróciła się z prośbą o sporządzenie i przekazanie Oświacie Miejskiej informacji, o których udostępnienie wniósł Prezydent Miasta O.. W odpowiedzi A. W. wystosowała do Prezydenta Miasta O. pismo, w którym zwróciła się o wskazanie podstaw prawnych żądanych informacji oraz wyraziła wątpliwość, czy ewentualne przekazanie ich będzie zgodne z przepisami prawnymi dotyczącymi ochrony danych osobowych.
(pismo Dyrektor (...) Miejskiej: k. 19, pismo dyrektor A. W.: k. 20)
W dniu 29 sierpnia 2019r. zażądano, by powódka przyjęła do szkoły dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności – mimo braku formalnego wniosku rodzica dziecka i braku wolnego miejsca w placówce, którą kierowała powódka. Wiceprezydent S. S. (1) odmawiał spotkania z powódką w tej sprawie, żądając ustnie wyjaśnień na piśmie. W tej sprawie S. S. (1) telefonował do powódki także w dniu wolnym od pracy na prywatny numer telefonu, mimo uprzedniego komunikatu, że oczekuje od niej tylko pisemnej formy kontaktu i prowadzenia korespondencji pisemnej w sprawach. Mimo braku poleceń na piśmie w tym zakresie, Wiceprezydent oczekiwał odpowiedzi na piśmie od powódki na polecenia wydane ustnie w zakresie przyjęcia dziecka z innej szkoły.
Powódka udała się do prezydenta M. z prośbą o interwencję w sprawie. Jednak nie zastała prezydenta, przekazała prośbę o spotkanie, pozostała ona bez jakiejkolwiek reakcji czy odpowiedzi ze strony Prezydenta Miasta O.. Wobec tej bezczynności powódka wysłała maila do prezydenta, lecz pozostał on także pozostawiony bez odpowiedzi i reakcji.
Ma spotkaniach dyrektorów S. S. (1) kwestionował założony przez powódkę system Loca do kontroli wejść i wyjść do budynku szkoły, wyśmiewał jego zasadność w obecności innych dyrektorów, nie odnosząc się przy tym do zaistniałych na terenie szkoły w okresie wcześniejszym porwań rodzicielskich, napaści na uczniów i morderstwa na terenie szkoły w listopadzie 2018 roku.
W dniu 12 listopada 2019 r. na terenie Szkoły Podstawowej nr (...) w O. miał miejsce incydent, polegający na próbie wyprowadzenia ze szkoły dziecka wbrew jego woli przez matkę dziecka, które na co dzień mieszka z ojcem. Dziewczynka była wystraszona i zdenerwowana, płakała, nie chciała iść z matką. Woźny powiadomił o sytuacji pedagoga szkolnego oraz innych pracowników, którzy nie dopuścili do siłowego zabrania dziecka z terenu szkoły. Matkę dziewczynki poproszono o opuszczenie terenu szkoły. O sytuacji powiadomiono i wezwano na miejsce ojca dziecka, dziecko zaś umieszczono w szkole i zamknięto drzwi wejściowe do budynku. Następnie na miejscu zjawił się starszy brat dziecka, który w sposób stanowczy domagał się od woźnego przekazania mu siostry. W następstwie powyższego na miejsce wezwano policję. Woźny był przejęty i zestresowany zaistniałą sytuacją. Sytuacja zakończyła się przyjazdem do szkoły ojca dziecka, który zabrał je ze szkoły i odwiózł do domu. Reakcja oraz zachowanie woźnego M. W. w trakcie incydentu było prawidłowe i przyczyniło się do sprawnego rozwiązania zaistniałej sytuacji.
(mail A. W. z wyjaśnieniami: k. 24, notatka służbowa pedagog szkolnego k. 31-32, zeznania świadka M. R., zeznania świadek V. S.)
W godzinach wieczornych tego samego dnia dyrektor A. W. otrzymała telefon z policji z informacją, iż jeden z pracowników szkoły może być pod wpływem środków odurzających. Po dotarciu na miejsce dyrektor A. W. wyraziła zgodę na przeszukanie pracownika i miejsca jego pracy, pracownik poddał się wszelkim czynnościom. Nie znaleziono żadnych substancji psychoaktywnych. Pracownik nie został zatrzymany przez policję.
(mail A. W. z wyjaśnieniami: k. 24, zeznania świadka M. R.)
Do momentu wydarzenia z dnia 12 listopada 2019 r. do pracy woźnego M. W. nie formułowano zastrzeżeń, jego praca była oceniana pozytywnie.
(zeznania świadka M. R., zeznania świadka V. S.)
Po spotkaniu w Urzędzie Miasta O., na którym poruszano temat incydentu z dnia 12 listopada 2019 r. dyrektor A. W. była smutna i zdenerwowana, wróciła z niego z poczuciem krzywdy, przy czym stan ten utrzymywał się przez dłuższy czas. Powódka była kilkukrotnie wyzwana do Urzędu Miasta O., gdzie oczekiwano od niej wyjaśnień w różnych sprawach, oczekiwano od niej tłumaczenia się z określonych sytuacji. Wymagano między innymi uzasadnienia zatrudnienia woźnego M. W.. W związku z powyższym pogorszeniu uległ stan zdrowia powódki, była rozchwiana emocjonalnie zaczęła korzystać ze zwolnień lekarskich.
(zeznania świadka M. R., zeznania świadka V. S.)
W listopadzie 2019r. bez podania przyczyn powódce obniżono o 30% dodatek motywacyjny bez podania przyczyn, mimo kontroli kuratorium w sierpniu 2019r. – bez żadnych zaleceń pokontrolnych, ukończenia przed rokiem szkolnym remontu świetlicy i przygotowania szkoły do zajęć szkolnych od 1 września 2019r. mimo konieczności naprawy instalacji elektrycznej i odgromowej po uderzeniu pioruna w budynek szkolny 31 lipca 2019r.
Na spotkaniu z dyrektorami szkół w grudniu 2019 roku wiceprezydent S. zabronił spotykania się dyrektorom placówek prywatnie w miejscach publicznych i w szkołach. Spotkanie w dniu 2 grudnia 2019 roku było przez niego także nagrywane, mimo wniosku powódki S. S. (1) nie udostępnił ani jego protokołu ani nagrania odpowiadając powódce tylko ustnie i retorycznie czy ma zastrzeżenia do jego przebiegu. W czasie tego spotkania po incydencie w szkole – w obecności innych zebranych, w tym rodziców, S. S. (1) odczytywał publicznie maila skierowanego przez powódkę do niego, czyniąc komentarze, zarzucając niedokładność opisu, kłamstwa i poświadczanie w mailu nieprawdy co do przebiegu zdarzenia z woźnym szkolnym W..
W odpowiedzi na pismo A. W. z dnia 3 lutego 2020 r. dotyczące jej wątpliwości w zakresie zgodności z prawem przekazania danych osobowych pracowników szkoły organowi prowadzącemu szkołę, pismem z dnia 11 sierpnia 2020 r. działając z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Zastępca Dyrektora Departamentu Orzecznictwa i Legislacji poinformowała, iż wskazane przez Miasto O. przepisy ustawy o samorządzie gminnym oraz prawa oświatowego nie stanowią podstawy prawnej do udostępniania przez szkołę oraz pozyskiwania przez organ prowadzący szczegółowych danych osobowych pracowników szkoły. W piśmie wskazano, że przepisy wskazujące na zaspokajanie potrzeb publicznych, w tym edukacji, nie dają z punktu widzenia przepisów o ochronie danych podstaw, aby organ prowadzący zyskiwał tak szeroki zakres danych znajdujących się w aktach osobowych pracowników szkoły.
(pismo z (...) Danych Osobowych: k. 27-28)
Orzeczeniem w sprawie potrzeby rehabilitacji leczniczej z dnia 2 marca 2020 r. lekarz orzecznik II Oddziału ZUS w W. stwierdził potrzebę rehabilitacji leczniczej w zakresie schorzeń psychosomatycznych w systemie stacjonarnym.
(orzeczenie w sprawie potrzeby rehabilitacji leczniczej: k. 68)
Pismem z dnia 18 maja 2020 r. A. W. zwróciła się do Prezydenta Miasta O. z prośbą o rozwiązanie z nią umowy o pracę za porozumieniem stron ze względu na stan jej zdrowia i w związku z przejściem na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.
(pismo z 18 maja 2020 r. – k. 71)
Orzeczeniem lekarskim nr (...) z dnia 24 czerwca 2020 r. wydanym przez lekarza medycyny pracy D. W. stwierdzono potrzebę udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia dla A. W.. Od powyższego orzeczenia odwołanie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w W. złożył z upoważnienia Prezydenta Miasta O. Wiceprezydent Miasta O. S. S. (1). Orzeczeniem lekarskim nr (...), wydanym na skutek złożonego odwołania, również stwierdzono wymóg udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia w okresie od 17 sierpnia 2020 r. do 16 sierpnia 2021 r.
(orzeczenie lekarskie: k. 65, odwołanie: k. 66, orzeczenie lekarskie: k. 67)
Pismem z dnia 12 lipca 2020 r. A. W. wyraziła sprzeciw wobec braku wypłacenia jej dodatków za wszystkie okresy jej usprawiedliwionej nieobecności w pracy w wyniku choroby.
(pismo: k. 36-44)
A. W. pozostawała pod opieką psychiatryczną oraz psychologiczną, a jej stan zdrowia nie pozwalał na podjęcie obowiązków zawodowych.
(zaświadczenie lekarskie: k. 45)
Oświadczeniem z dnia 24 sierpnia 2020 r., złożonym Prezydentowi Miasta O., A. W. rozwiązała bez wypowiedzenia umowę o pracę, którą wykonywała na stanowisku dyrektora w Szkole Podstawowej nr (...) z Oddziałami Integracyjnymi im. J. K. w O..
Miasto O., reprezentowane przez Wiceprezydenta Miasta O. S. S. (1) przekazało do Rzecznika Dyscyplinarnego dla (...) przy Wojewodzie (...) zawiadomienie o stawianych dyrektorowi szkoły A. W. zarzutach. Zarzuty te obejmowały zatrudnienie M. W. pomimo świadomości, że jest osobą wielokrotnie skazaną za przestępstwa przeciwko mieniu i bezpieczeństwu powszechnemu, a także doprowadzenie do zdarzenia z dnia 12 listopada 2019 r. poprzez dopuszczenie tego dnia M. W. do wykonywania swych zadań pomimo faktu, iż znajdował się w stanie uniemożliwiającym mu pracę.
Postanowieniem z dnia 14 października 2020 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla (...) przy Wojewodzie (...) umorzył postępowanie wyjaśniające wszczęte w stosunku do A. W.. Postępowanie nie potwierdziło, aby działania podejmowane przez A. W. w okresie pełnienia obowiązków dyrektora szkoły naruszały art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela lub uchybiały godności zawodu nauczyciela. Działania A. W. zostały ocenione przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego jako zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa uczniów oraz pracowników. W treści uzasadnienia wskazano, iż A. W. pełniąc obowiązki dyrektora podejmowała szereg inicjatyw zmierzających do poprawy warunków nauki i poziomu bezpieczeństwa w szkole, zatrudnienie M. W. odbyło się zaś zgodnie z procedurą, a dyrektor szkoły nie miała obowiązku sprawdzania jego przeszłości karnej. Zdarzenie z 12 listopada 2019 r. określono zaś jako incydentalne. W toku tego postępowania powódka była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, którego wynagrodzenie zostało ustalone i wypłacone przez powódkę w wysokości 2700 zł.
(postanowienie: k. 11-14)
Decyzją z dnia 22 października 2020 r. ZUS II Oddział w W. przyznał A. W. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 26 czerwca 2020 r. do 23 września 2020 r. w wysokości 90% podstawy wymiaru.
W związku z wniesionym zażaleniem przez Miasto O. jako organ prowadzący Szkołę Podstawową nr 5 w O., postanowieniem z dnia 26 listopada 2020 r. Komisja Dyscyplinarna dla (...) przy Wojewodzie (...) utrzymała w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego.
(postanowienie: k. 15-18)
Decyzją z dnia 15 października 2021 r. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych udzielił upomnienia Prezydentowi Miasta O. za naruszenie przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, polegające na niezgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych M. W. dotyczących popełnionych przez niego czynów zabronionych, aktualnie prowadzonych czynności służbowych oraz planów skierowania wobec niego aktu oskarżenia oraz udostępnieniu tych danych na spotkaniu z rodzicami i pracownikami Urzędu Miasta w O., a także naruszeniu zasady poufności poprzez przesłanie danych osobowych A. W. dotyczących stanu jej zdrowia.
(decyzja: k. 244-254)
W dniu 24 sierpnia 2021 r. powódka złożyła oświadczenie, że rozwiązuje umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu mobbingu.
(niesporne)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane wyżej dowody z dokumentów, których wiarygodność nie została skutecznie zakwestionowana w toku postępowania. Sąd oparł się również na dowodach z zeznań świadków i powódki, którym Sąd dał wiarę, gdyż są przekonywujące, szczere, konsekwentne, spontaniczne i logiczne, ponadto znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Powódka obrazowo opisała okoliczności związane z przebiegiem zatrudnienia u pozwanego, jej relacje ze S. S. (1), stosunek Prezydenta M. do problemów, wreszcie okoliczności towarzyszące decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy.
Sąd oparł się również na wnioskach zawartych w opinii głównej i opinii uzupełniającej biegłego z zakresu psychiatrii. Sąd miał na uwadze, że strona pozwana zgłaszała zarzuty do tej opinii, które jednak zostały przekonująco wyjaśnione przez biegłego w jego opinii uzupełniającej. Biegły w sposób fachowy i logicznie uzasadniony wykazał tok rozumowania prowadzący do wniosków końcowych.
W ocenie Sądu argumentacja biegłego jest przekonująca, biegły w odpowiedzi na zarzuty strony pozwanej wskazał, że nie stwierdza u powódki zaburzeń funkcji intelektualnych, a także skłonności do konfabulacji. Powódka była też badana przez lekarzy orzeczników ZUS, którzy również nie stwierdzili symulowania objawów chorobowych. Biegły również przekonująco argumentował, że nie było w momencie powstania rozstroju zdrowia powódki innego stresora niż jej sytuacja w pracy. Biegły odniósł się do konkretnych zastrzeżeń strony pozwanej oraz jej wizytę psychiatryczną.
Biegły jednoznacznie wyjaśnił, że jedynym czynnikiem stresowym była sytuacja w pracy, w wyniku których doszło u powódki do zaburzeń adaptacyjnych i reakcji depresyjno-lękowych w przebiegu zaburzeń adaptacyjnych w związku przyczynowo-skutkowym z sytuacją konfliktową w pracy.
Podkreślić należy, że na rozprawach powódka niejednokrotnie miała łzy w oczach i zmagała się z trudnymi emocjami, gdy świadkowie opowiadali o zdarzeniach z udziałem jej i S. S. (1) czy też gdy sama składała wyjaśnienia o sytuacjach mających miejsce w latach 2019-2020.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na uwzględnienie.
Ustawodawca w art. 94 3 § 2 k.p. określił swoistą definicję mobbingu jako działania lub zachowania dotyczące pracownika polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące poniżenie lub ośmieszenie, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
Mobbing to bezprawne, systematyczne i długotrwałe zachowania osób będących członkami pewnego zespołu ludzkiego, podejmowane bez powodu lub z oczywiście błahego powodu, skierowane przeciwko pracownikowi godzące w jego dobra prawnie chronione, a mające na celu zmuszenie pokrzywdzonego do opuszczenia danego zespołu. Mobbingiem nie są zachowania pracodawcy dozwolone prawem, w tym zmierzające do dyscyplinowania, podporządkowania, egzekwowania porządku wykonywanych obowiązków. Nie każde zachowanie pracodawcy/przełożonego, które pracownik odbiera negatywnie stanowić będzie przejaw mobbingu. Z definicji mobbingu - art. 94 3 § 2 k.p. wynika nie tylko konieczność wykazania bezprawności działania, ale też jego celu ( poniżenie, ośmieszanie, izolowanie pracownika) i ewentualnych skutków działań pracodawcy ( rozstrój zdrowia).
Do najczęstszych działań mieszczących się w zakresie mobbingu należą: ciągłe krytykowanie wykonywanej pracy, ustne groźby i pogróżki, różnego rodzaju aluzje, unikanie przez przełożonego rozmów z ofiarą, mówienie źle za plecami danego pracownika, zmuszanie do wykonywania prac naruszających godność osobistą, dawanie zadań w celu jego zdyskredytowania, kwestionowanie decyzji podejmowanych przez pracownika itp. W przypadku bezpośrednich działań mobbingowych ze strony pracodawcy może również chodzić o stosowanie środków dozwolonych przez prawo, aczkolwiek u podstaw ich stosowania nie leży cel konkretnego przepisu, lecz jedynie chęć szykanowania pracownika.
Powołując się na poglądy doktryny, można wyodrębnić standardowe elementy zachowań i postaw występujących w ramach mobbingu: publiczne dyskredytowanie wiedzy, umiejętności, kompetencji osoby prześladowanej; publiczne poddawanie w wątpliwość zdolności i chęci osoby do poświęcenia i ciężkiej pracy; dokładne kontrolowanie czynności; nadmierne krytykowanie (wszystko to, co robi ofiara jest złe, a jeżeli jest nawet dobre, to nie do końca; w odniesieniu do tej jednej osoby mobber widzi wszelkie drobiazgi świadczące o niedociągnięciach); traktowanie wszelkich prób bronienia się ofiary przed atakami jako niesubordynacji czy buntu.
Niewątpliwie o występowaniu w środowisku pracy mobbingu można mówić, kiedy mamy do czynienia z prześladowaniem o charakterze ciągłym, prowadzonym stale i w sposób konsekwentny, choć ze zmiennym nasileniem; gdy prześladowca zachowuje niezmiennie negatywny stosunek do swojej ofiary, działając permanentnie, niezależnie od zmiany sytuacji czy zachowań mobbingowych; gdy nękanie trwa przez dłuższy czas (przynajmniej pół roku); działanie mobbingowe ma swój cel (niezmiernie rzadko zdarza się, że jest ono przez mobbera nieuświadomione), głównie chodzi w nim o wyeliminowanie osoby z najbliższego otoczenia, osłabienie jej pozycji, zmuszenie do odejścia z pracy, może też służyć wyrafinowanemu manipulowaniu innymi (za: Przeciwdziałanie mobbingowi w miejscu pracy. Poradnik dla pracodawcy, ABC 2008).
Sąd obowiązany jest dokonać ustaleń jedynie w oparciu o obiektywne okoliczności, które mogą zostać uznane jako przejaw mobbingu, bowiem roszczenie o zadośćuczynienie przysługuje nie za samo stosowanie mobbingu, ale za jego następstwa w postaci rozstroju zdrowia, przy czym ciężar dowodu spoczywa na pracowniku ( art. 6 k.c. w zw. z art. 300 k.p. ).
Powódka wskazała szereg okoliczności, które jej zdaniem miały na celu jej poniżenie i ośmieszenie, a w konsekwencji spowodowało u niej rozstrój zdrowia.
Sąd uznał, że wiceprezydent Miasta O. S. S. (1) jako działający w imieniu organu prowadzącego dopuszczał się względem powódki zachowań kwestionujących jej kwalifikacje zawodowe, zasadność podejmowanych decyzji, ośmieszających, także w obecności innych pracowników, rodziców czy kierujących innymi placówkami edukacyjnymi co powodowało u powódki poczucie zaniżonej wartości.
Zachowanie mobbera wymuszało na powódce konieczność ciągłego usprawiedliwiania się, tłumaczenia, a w konsekwencji wywoływało u powódki stan napięcia i permanentnego stresu. Wielokrotne interwencje samej powódki, maile i prośby o spotkania z prezydentem Miasta O. J. M. pozostawały bez echa, a pracodawca nie podjął żadnych działań ukierunkowanych na rozwiązanie problemu. Jako bezpośredni przełożony – organ prowadzący Prezydent nie podejmował żadnych rzeczywistych kroków zmierzających do załagodzenia sytuacji, czy zmiany systemu zarządzania przez S. S. (1) .
W ocenie Sądu bezczynność pracodawcy i brak reakcji na sygnały powódki i innych dyrektorów placówek ocenić należy jako jednoznacznie negatywne - mimo obowiązku przeciwdziałania mobbingowi w miejscu pracy. Jako organ prowadzący Prezydent Miasta O. tolerował zachowanie wiceprezydenta S. S. (1) i pozostawał bezczynny wobec kierowanych przez powódkę próśb o spotkania w celu wyjaśnienia sytuacji i naprawy relacji zawodowej.
Świadkowie relacjonowali, że powódka była rzetelna i odpowiedzialna, znała przepisy prawa związane z zarządzaniem placówką jako dyrektor szkoły i sprawnie z nich korzystała. Sam Prezydent Miasta O. został upomniany przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych za naruszenie rozporządzenia o danych osobowych – w tym dotyczących powódki, przy tym bezpodstawnie żądał od powódki jako dyrektora szkoły udzielenia informacji o danych wrażliwych, którymi dysponowała jako dyrektor szkoły.
W ocenie Sądu, wykazane wyżej sytuacje stanowią przejaw mobbingu. Spełniają one cechę długotrwałości ( od lipca 2019 r. do sierpnia 2020 r.), uporczywości a także skutkowały zaniżeniem własnej wartości powódki, która nie doczekała się reakcji ze strony przełożonego organu prowadzącego, aż stres związany z mobbingiem spowodował rozstrój zdrowia. Poza twierdzeniami powódki, opinia biegłego psychiatry potwierdziła, że samoocena powódki jest znacznie zaniżona.
Ostatecznym warunkiem uzasadniającym ustalenie zadośćuczynienia z tytułu mobbingu jest wywarcie przez zachowania mobbingowe skutku w postaci rozstroju zdrowia pracownika. Sąd nie miał wątpliwości, iż taki skutek nastąpił. Działania mające na celu ośmieszenie, nękanie powódki skutkowały tym, że przeżywała ona stres w pracy. W krytycznych momentach po uwagach krytycznych na forum publicznym w czasie spotkań z innymi dyrektorami placówek, rodzicami, czy władzami miasta - powódka gasła emocjonalnie, zamykała się w sobie, była przygnębiona, płakała, odczuwała lęk.
Złożona do akt sprawy historia choroby, jak również opinia biegłego potwierdzają, że do momentu rozwiązania stosunku pracy powódka korzystała z pomocy lekarza psychiatry w związku z sytuacją, jaka spotykała ją w pracy. Stan psychiczny powódki wymagał leczenia farmakologicznego – w celu załagodzenia postępujących zaburzeń, stąd bagatelizowanie przez organ prowadzący stanu zdrowia powódki i sposób procedowania rozpoznania wniosku o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia były całkowicie naganne.
Postępowanie dowodowe wykazało obiektywne okoliczności, które są przejawami mobbingu i ostatecznie doprowadziły do rozstroju zdrowia powódki. Zachowanie S. S. (1) nie mieściło się w ramach pojętych norm współżycia społecznego w miejscu pracy, a zaniechania pracodawcy i bezpośredniego przełożonego – Prezydenta Miasta O. nie znajdują uzasadnienia.
Postępującą zmianę w zachowaniu powódki dostrzegły także inne nauczycielki w szkole, co ostatecznie doprowadziło zastosowania leczenia farmakologicznego w związku z zaburzeniami psychicznym.
Zgodnie z art. 94 3 do § 3 k.p. pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Kryteria orzekania o należnym pracownikowi zadośćuczynieniu z art. 94 3 § 3 k.p. za rozstrój zdrowia spowodowany mobbingiem ustala się na zasadach wynikających z prawa cywilnego ( por. wyrok SN z dnia 21 czerwca 2013 r., III BP 4/12, LEX nr 1511151). Zadośćuczynienie zarówno na gruncie prawa pracy jaki i prawa cywilnego stanowi pieniężną formę rekompensaty za doznaną krzywdę, która stanowi ogół ujemnych przeżyć i cierpień poszkodowanego pracownika.
Powódka przedstawiła szereg dokumentów potwierdzających koszty leczenia farmakologicznego, zatem Sąd orzekając o wysokości odszkodowania oparł się na przedstawionych przez powódkę dokumentach i obrachunkach. Przewartościowanie zaś krzywdy z tytułu rozstroju zdrowia wywołanego mobbingiem na odpowiednią kwotę pieniężna leży w granicach tzw. uznania sędziowskiego.
Stosując powyższe zasady Sąd uznał, że żądane przez powódkę kwoty są w całości uzasadnione. Powódka była ofiarą mobbingu, który skutkował rozstrojem zdrowia psychicznego.
Sąd uwzględnił również fakt, iż zadośćuczynienie z tytułu mobbingu, stanowi szczególnego rodzaju delikt prawa pracy i jest zdarzeniem szczególnie niepożądanym ustawodawcę, wprowadzającego przymusowy charakter przeciwdziałania powyższemu zjawisku przez pracodawców. Wobec deliktowego charakteru zasądzanego zadośćuczynienia uwzględnić również należy charakter represyjny i prewencyjny w stosunku do pracodawcy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał by pozwany pracodawca jak i organ prowadzący podjął jakiekolwiek czynności w celu rozwiązania niepożądanej sytuacji.
W piśmie z dnia 17 lutego 2022 roku powódka precyzyjnie wskazała sposób obliczenia żądanych kwot, a także przedstawiła obszerne dowody leczenia i płatności dokonywane w związku z zastosowaną terapią i leczeniem farmakologicznym. Strona pozwana nie zakwestionowała prawidłowości arytmetycznej przedstawionego wyliczenia i dowodów, stąd sąd oparł swe ustalenia na przedstawionym przez powódkę obrachunku (karta 118-137).
Odnośnie odsetek Sąd zasądził je od wyżej wymienionych kwot obliczając je od dnia 25 listopada 2021 roku do dnia zapłaty zgodnie z regułą z art. 481 KC i z wnioskiem powódki. Sąd miał bowiem na uwadze, że odpis pozwu został doręczony pozwanej dnia 24 listopada 2021 roku, wobec czego odsetki należało liczyć od dnia następnego po dniu tego doręczenia, czyli w niniejszej sprawie od dnia 25 listopada 2021 roku.
Sąd orzekł o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności strony za wynik postępowania (art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.) oraz zasadą rozstrzygania o kosztach w orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji (art. 108 § 1 k.p.c.). Powódka w całości wygrała sprawę, a na należne jej koszty procesu składały się koszty zastępstwa procesowego – ustalone zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. - Dz. U. z 2018r., poz. 265). Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanego kwotę 2.700,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.) kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.
Sąd nakazał pobrać od pozwanej szkoły na rzecz Skarbu Państwa kwotę 6672,64 zł, obliczane jako 5% od wartości przedmiotu sporu, tytułem opłaty od pozwu, której powódka nie miała obowiązku uiścić, a także kwotę 3.885,37 zł tytułem kosztów wynagrodzenia biegłego poniesionych w toku postępowania tymczasowo przez Skarb Państwa oraz zwrot kosztów podróży (18,22 zł) i utraconego zarobku (274,05 zł) świadka J. T., które to kwoty zostały także tymczasowo pokryte z sum budżetowych.
Sąd, na podstawie art. 477 2 § 1 KPC, nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 4.755,05 zł brutto.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
z/ (...)