Uzasadnienie z 12 marca 2025, sygn. I C 1101/22

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju

z dnia 6 lutego 202 r.

Pozwem z dnia 24 listopada 2023 roku (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych P. B. (1), M. B. (1) oraz J. P. kwoty 82330,89 zł - w tym kwotę 66.126,89 zł tytułem należności głównej wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 18 listopada 2022r., kwoty 16.204,00 zł tytułem odsetek umownych liczonych od dnia 17 listopada 2022 roku oraz kosztów procesu wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, że w dniu 26 stycznia 2002 roku zawarła z M. P. (poprzednio B.) oraz M. B. (2) umowę kredytu mieszkaniowego W. K. o nr (...) (...) (...). W dniu zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 7,3460% w stosunku rocznym. W przypadku niespłacenia przez kredytobiorców części lub całości raty, należność z tego tytułu stawała się zadłużeniem przeterminowanym, od którego powodowi należne stawały się odsetki za opóźnienie w wysokości czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP, nie wyższej jednak niż wysokość maksymalnych odsetek za opóźnienie wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa tj. dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych. Strony zawarły aneksy do umowy, których przedmiotem były nowe warunki spłaty zadłużenia. W związku ze śmiercią M. P. na spadkobierców przeszły obowiązki zmarłej z tytułu spłaty wyżej wymienionej umowy. Spadek po zmarłej nabyli na podstawie dziedziczenia ustawowego T. P., P. B. (1) oraz M. B. (1). W następstwie śmierci T. P. ustalono, że spadek po zmarłym nabyła J. P.. Przed wytoczeniem powództwa powód wezwał pozwanych do zapłaty pismem z dnia 10 stycznia 2022 roku. Pozwani nie dokonali spłaty zadłużenia.

W odpowiedzi na pozew pozwana J. P. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu oraz kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazała, że mimo kilkukrotnych prób porozumienia z Bankiem celem pozasądowego i polubownego załatwienia sprawy Bank bezzasadnie, nie wykazując nawet minimalnego zainteresowania sprawą, nie wyraził zgody na polubowne zakończenie sprawy ani też nie przedstawił własnych propozycji ugody czy też porozumienia. Również kilkukrotnie pozwana domagała się od Banku jakichkolwiek informacji na temat kredytu, albowiem nie utrzymywała ze zmarłym ojcem żadnego kontaktu i nie wiedziała o zadłużeniu. Bank najpierw poinformował pozwaną, że zadłużenie zostało spłacone, później otrzymała wezwanie do zapłaty jednakże Bank nie wskazał podstawy żądania, a finalnie powód poinformował pozwaną, że pod jej numerem PESEL oraz numerem umowy kredytowej nie figuruje żadna sprawa, stąd pozwana przypuszczała, że sprawa jest zakończona. Dodatkowo pozwana podniosła, iż na poczet spłaty kredytu pozwany P. B. (1) uiścił kwotę 55.000,00 zł, a Bank nie ograniczył powództwa o rzeczoną kwotę. Pozwana podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując że roszczenie uległo przedawnieniu w odniesieniu do płatności poszczególnych rat. Finalnie pozwana wskazała, że powód nie udowodnił roszczenia co do wysokości jak również podniosła zarzut naliczania odsetek przez Bank w wysokości przekraczającej wysokość odsetek maksymalnych

W piśmie procesowym z dnia 15 maja 2024 roku pozwany M. B. (1) wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania. Pozwany podniósł zarzut nieważności umowy kredytu zawartej przez poprzedników prawnych pozwanego, nadto wskazał, iż kwota kapitału została spłacona, a w konsekwencji nie istniało jakiekolwiek roszczenia powodowego Banku w momencie wytoczenia powództwa.

Pozwany P. B. (2) również wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, iż doszło do naruszenia zasad walutowości oraz ustawy prawo dewizowe w wersji obowiązującej w dniu zawarcia umowy kredytu. Niezależnie od zarzutu nieokreślenia kwoty kredytu oraz złamaniu zasady obowiązku zwrotu przez kredytobiorców wyłącznie kwoty wykorzystanego kredytu powiększonego o prowizję i należność odsetkową umowa jest sprzeczna z postanowieniami innych bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Pozwany podniósł także zarzut abuzywności postanowień umowy.

Strona powodowa zmodyfikowała powództwo pismem procesowym z dnia 24 lipca 2024 roku. Bank podniósł, iż w razie uznania umowy za nieważną bądź bezskuteczną w całości zgłasza on roszczenie ewentualne domagając się zasądzenia od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwoty 167.869,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia pisma z modyfikacją pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej jako świadczenie nienależne. Bank zaprzeczył, że umowa kredytu jest sprzeczna z jakimikolwiek przepisami prawa, a w efekcie, że jej postanowienia są bezskuteczne, zaprzeczył także `by kwota kredytu była niedookreślona, a w umowie kredytu nie wskazano podstaw określenia kursu kupna euro do wypłacenia kwoty kredytu, a także temu, by umowa zawierała warunki nieuczciwe albo nietransparentne.

W piśmie procesowym z dnia 1 września 2023r. strona powodowa ograniczyła żądanie pozwu, wnosząc o zasądzenie kwoty 27305,08 zł tytułem należności głównej oraz kwoty 2032,00 zł tytułem odsetek karnych naliczonych od należności głównej do dnia 31 sierpnia 2023r. oraz dalszych odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonych od dnia 1 września 2023r. do dnia zapłaty.

Sąd ustalił co następuje:

W dniu 16 stycznia 2002 roku M. B. (3) i M. B. (2) zawarli z (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. umowę kredytu mieszkaniowego Własny K. nr (...) (...) (...). Był to kredyt nominowany do waluty EUR, a kwota kredytu wynosiła 55.810,00 EUR. Kredyt został udzielony na finansowanie kosztów inwestycji polegającej na kontynuacji budowy nr 1 budynku mieszkalnego jednorodzinnego nr (...) w zabudowie szeregowej przy ul. (...) na parceli (...) w J. na nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym M. B. (3) i M. B. (2) w ustawowej wspólności w ½ części. Zgodnie z § 6 umowy bank miał pobierać odsetki od kredytu w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym miesięczny okres obrachunkowy, na podstawie stawki referencyjnej (...) dla międzybankowych depozytów jednomiesięcznych powiększonej o marżę w wysokości 4 punktów procentowych. W dniu zawarcia umowy stawka referencyjna (...) wynosiła 3,3460%, a oprocentowanie kredytu 7,3460% w stosunku rocznym. Spłata zadłużenia miała rozpocząć się w dniu 1 stycznia 2003 roku, a kredytobiorca miał spłacać zadłużenie do dnia 1 stycznia 2022 roku w równych ratach miesięcznych. Od grudnia 2011 roku należności z tytułu umowy kredytu nie były spłacane. Bank nie złożył oświadczenia o wypowiedzeniu umowy.

W dniu 6 marca 2006 roku strony zawarły aneks nr (...) do umowy , którego przedmiotem była zmiana zasad spłaty wierzytelności kredytowej wynikającej z umowy. Na podstawie aneksu nazwa umowy otrzymała brzmienie: „Umowa kredytu mieszkaniowego W. K.hipoteczny nr (...)– (...) spłacanego w ratach malejących, udzielonego w walucie polskiej” i dokonano zmiany waluty kredytu z waluty wymienialnej EURO na walutę polską PLN. Zadłużenie na dzień sporządzenia aneksu wynosiło 43.358,43 euro, po dokonaniu przeliczenia zadłużenie z tytułu kredytu wynosiło 167.869,33 zł oraz z tytułu odsetek bieżących 148,92 zł.

W dniu 1 marca 2007 roku strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu z 26 stycznia 2002 roku. Zgodnie z aneksem zmianie uległo postanowienie odnoszące się do spłaty zadłużenia. Zgodnie z nowym brzmieniem §14 ust. 1 spłata zadłużenia kredytobiorcy z tytułu kredytu i odsetek miała nastąpić w drodze potrącenia przez (...) S.A swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku (...) wskazanego w aneksie.

Dowód: umowa kredytu mieszkaniowego W. K. nr (...) (...) (...) z 26.01.2002r. k.6-9; aneks do umowy kredytu nr (...) z dnia 06.03.2006r. k.11-14, aneks do umowy kredytu nr (...) z dnia 01.03.2007r. k.10; załącznik nr 1 do umowy kredytu k.15; załącznik nr 2 do umowy kredytu k. 15v; szczegółowe rozliczenie operacji na kontrakcie kredytowym k.25-29;

W dniu 17 listopada 2011 roku zmarła M. P.. M. P. w momencie śmierci pozostawała w związku małżeńskim z T. P.. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju stwierdził, iż spadek po M. P. ostatnio stale zamieszkałej w J. na podstawie dziedziczenia ustawowego z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: jej mąż T. P., jej syn P. B. (1) oraz jej drugi syn M. B. (1) – każdy po 1/3 części spadku.

Dowód : odpis skrócony aktu zgonu M. P. k.17; postanowienie Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 21.08.2018r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. P. k.19

Dnia 11 marca 2020 roku zmarł T. P.. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2021 roku Sąd Rejonowy w Ż. stwierdził, iż spadek po T. P. ostatnio stale zamieszkałym w Ż. na podstawie dziedziczenia ustawowego nabyła jego córka J. P. w całości.

Dowód : odpis skrócony aktu zgonu T. P. k.18, postanowienie Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 18.08.2021r. o stwierdzeniu nabycia spadku po T. P. k.20;

Od grudnia 2011 roku należności z tytułu umowy kredytu nie były spłacane. Bank nie złożył oświadczenia o wypowiedzeniu umowy.

Dowód : zestawienie spłaty kredytu w okresie od 26.01.2002r. do 07.06.2022r., k. 113-120

W dniu 10 stycznia 2022 roku do M. B. (1) oraz P. B. (1) zostały skierowane wezwania do zapłaty. Pozwani zostali wezwani do zapłaty kwoty 90.426,94 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

Dowód : wezwanie do zapłaty z dnia 10.01.2022r. skierowane do M. B. (1) k.21-22; wezwanie do zapłaty z dnia 10.01.2022r. skierowane do P. B. (1) k. 23-24;

Do pozwanej J. P. w dniu 9 marca 2022 roku zostało skierowane pismo – informacja o przetwarzaniu danych osobowych. W piśmie wskazano, iż Bank powziął informację, że pozwana pozostaje spadkobiercą po zmarłym T. P., a w związku z powyższym stała się ona stroną umowy nr (...). W odpowiedzi J. P. w dniu 27 marca 2022 roku skierowała do Banku pismo, w którym wskazała, iż na dzień sporządzenia pisma nie odziedziczyła żadnego majątku po zmarłym T. P., nie został sporządzony ani wykaz ani spis inwentarza oraz wniosła o przesłanie jej umowy, której miała stać się stroną oraz zestawienia uiszczonych dotychczas rat z tytułu umowy.

Dowód : pismo – informacja o przetwarzaniu danych osobowych z dnia 09.03.2022r. k.74; pismo pozwanej z dnia 27.03.2022r. k.75;

Dnia 29 marca 2022 roku pozwani skierowali do powodowego Banku pismo informujące, że M. B. (1) i P. B. (1) wyrażają wolę przejęcia całości wymagalnego zadłużenia wynikającego z umowy, zwalniając tym samym z obowiązku spłaty długu J. P.. Oświadczenia podpisali pozwani M. B. (1) i P. B. (1) oraz J. P..

Dowód: oświadczenia pozwanych z dnia 29.03.2022r. k.76-77;

W dniu 4 maja 2022 roku Bank skierował do pozwanej pismo, w którym zostało wskazane, iż informacje zawarte w piśmie pozwanej nie są wystarczające do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zgłaszanej sprawie. W odpowiedzi na wyżej wymienione pismo pozwana 13 maja 2022 roku oświadczyła, iż o zadłużeniu ojca dowiedziała się z pisma powodowego Banku, a wcześniej nie posiadała wiedzy, że ojciec posiadał zadłużenie. Pozwana tym samym wskazała, iż nie zna szczegółowych danych odnoszących się do umowy kredytu.

Dowód: pismo powoda z dnia 04.05.2022r. k.78; odpowiedź pozwanej z dnia 13.05.2022r.

k.79

Pismem z dnia 09.06.2022r. bank poinformował pozwaną J. P. o wysokości zadłużenia oraz przedstawił zestawienie spłaty kredytu w okresie od 26 stycznia 2002r. do 7 czerwca 2022 roku.

W dniu 23 czerwca 2022 roku pozwana została wezwana do zapłaty kwoty 92.312,50 zł w terminie 7 dni licząc od dnia doręczenia wezwania.

Dowód: pismo z dnia 09.06.2022rr., k. 113-120, wezwanie do zapłaty z dnia 23.06.2022r. k.16;

W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty pozwana skierowała do banku pismo, w którym ponowiła wniosek o udzielenie informacji dotyczących umowy kredytu, jak również wskazała, że wierzytelność, na którą powołuje się bank jest przedawniona.

Dowód: pismo z dnia 04.07.2022r. k. 89-91;

Pozwani bezskutecznie usiłowali porozumieć się z bankiem odnośnie spłaty wymagalnego zadłużenia oraz restrukturyzacji kredytu. M. B. (2) zmarł w 2006r. Kredyt spłacany był przez M. P. do listopada 2011r. Po śmierci M. P. powodowy bank nie podjął żadnych działań przeciwko spadkobiercom

Dowód: pismo z dnia 08.09.2022r. k. 97-99, korespondencja mailowa k. 100-103, pismo z dnia 22.09.2022r. k. 104-105, dowód nadania, k. 109-112, zeznania świadka M. S., k. 240, przesłuchanie stron, k. 240v.-241, k. 397-398

Dnia 22 stycznia 2023 roku P. B. (1) uiścił na konto powoda kwotę 55.000,00 zł. W tytule przelewu wskazano, iż przelew dotyczy spłaty kapitału kredytu oraz wskazano numer umowy (...).

Dowód : potwierdzenie transakcji z dnia 22.01.2023r. k.73;

Bank dokonał zaliczenia wpłaty w kwocie 55000,00 zł na poczet należności najdawniej wymagalnych.

Dowód: szczegółowe rozliczenie kredytu, k. 373-377

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych dokumentów, których autentyczności nie zakwestionowała żadna ze stron, a także na podstawie dowodów osobowych z zeznań świadka oraz przesłuchania stron.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozważania merytoryczne należy poprzedzić ustaleniem ostatecznego zakresu dochodzonego roszczenia, którego rozmiar wynika ze złożonego przez powoda oświadczenia o częściowym cofnięciu pozwu (k. 146).

Zgodnie z brzmieniem art. 203 § 1 k.p.c., pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. W myśl § 3 powołanego wyżej przepisu, sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.

W ocenie Sądu, dokonane w niniejszej sprawie częściowe cofnięcie pozwu - nie zmierza do obejścia prawa, nie jest sprzeczne z prawem, ani z zasadami współżycia społecznego, stąd dokonana czynność dyspozytywna wywołała zamierzony przez powoda skutek prawny.

W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. w związku z art. 203 § 1 k.p.c. pkt 1 wyroku umorzył postępowanie co do kwoty 52993,81, ponieważ powód cofnął pozew co do kwoty 38821,81 zł tytułem należności głównej oraz co do kwoty 14172,00 zł tytułem odsetek umownych za opóźnienie, żądając w miejsce pierwotnego żądania kwoty 27305,08 zł tytułem należności głównej oraz kwoty 2032,00 zł tytułem odsetek umownych za opóźnienie naliczonych do dnia 31 sierpnia 2023r.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu, z uwagi na przedawnienie roszczenia.

W myśl art. 922 § 1 k.c. zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, stosownie do przepisów. Zgodnie natomiast z art. 1034 § 1 k.c. do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że w sytuacji kiedy śmierć kredytobiorcy następuje po zawarciu umowy kredytu i wypłaceniu kapitału, zdarzenie to nie ma żadnego wpływu na istnienie zobowiązania. W takiej sytuacji obowiązek zwrotu kredytu wchodzi do spadku po kredytobiorcy na ogólnych zasadach dziedziczenia, co oznacza, że spadkobiercy kredytobiorcy wchodzą w jego sytuację prawną i stają się stronami umowy kredytu (por. J. Pisuliński, Zdarzenia powodujące wygaśnięcie umowy kredytu [w:] J. Panowicz-Lipska (red.), Prawo zobowiązań – część szczególna. System Prawa Prywatnego. Tom 8, C.H. Beck 2011). Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że wymagalność poszczególnych rat dziedziczonego kredytu następuje zgodnie z harmonogramem spłat ustalonym z kredytobiorcą. Z pewnością natomiast nie można wiązać wymagalności roszczenia kredytowego z wezwaniem spadkobierców kredytobiorcy do zapłaty zadłużenia, albowiem zobowiązanie takie nie jest zobowiązaniem bezterminowym, którego wymagalność aktywuje się dopiero z chwilą wezwania. Z chwilą otwarcia spadku określone prawa i obowiązki wchodzą do majątku spadkobierców (art. 925 k.c.), stając się prawami i obowiązkami tych osób. Na spadkobierców przechodzą też pewne sytuacje prawne, na przykład przedawnienie, zasiedzenie i terminy zawite biegną nadal po śmierci spadkodawcy na rzecz jego spadkobiercy lub przeciwko niemu (Andrzej Kidyba, Elżbieta Niezecka Komentarz do art. 922 Kodeksu cywilnego Wyd. LEX , 2011). Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia banku wobec spadkobierców zmarłego kredytobiorcy jest tożsamy z terminem jaki byłby ustalany wobec spadkodawcy.

Z uwagi na przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia roszczeń w stosunku do konsumentów, którymi w niniejszej sprawie niewątpliwie są pozwani (art. 117 § 21 k.c. w zw. z art. 22 1 k.c.), przedawnienie roszczenia Sąd był zobligowany zbadać z urzędu, nawet bez podniesienia stosownego zarzutu przez stronę pozwaną, przy czym wskazać należy, że zarzut przedawnienia został podniesiony przez pełnomocnika pozwanej J. P..

Jak stanowi art. 117 § 1 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Zgodnie z § 2, po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Stosownie do art. 117 § 2 ¹ k.c. po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.

Przepis art. 118 k.c. stanowi natomiast, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Przed 09 lipca 2018 roku przepis ten brzmiał następująco – jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Stosownie zaś do art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej, tj. ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 1104), roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zauważyć należy, że przepis powyższy nie odnosi się do terminu przedawnienia, lecz do jego skutków. Oznacza to, iż roszczenia, które uległy przedawnieniu przed wniesieniem powództwa pozostają roszczeniami przedawnionymi, a jedynie skutki upływu terminu określa ustawa w brzmieniu znowelizowanym. Skutkiem tym jest natomiast uwzględnienie przez Sąd upływu terminu przedawnienia z urzędu i co się z tym wiąże- konieczność oddalenia roszczenia.

Roszczenie powoda jest niewątpliwie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje zatem 3-letni termin przedawnienia, gdyż brak jest przepisu szczególnego wprowadzającego odmienny termin przedawnienia dla roszczeń wynikających z umów kredytu.

Zgodnie z przepisem art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia, ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia.

Wskazany powyżej termin przedawnienia może ulec jednak zawieszeniu lub przerwaniu. W myśl przepisu art. 123 k.c. bieg przedawnienia przerywa się: a) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; b) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Powód nie wykazał, aby wystąpiła jedna z wyżej wymienionych przesłanek powodujących przerwanie biegu przedawnienia roszczenia. Po śmierci M. P., mimo iż kolejne wymagalne raty kredytu nie były spłacane, bank nie podjął nawet działań zmierzających do ustalenia spadkobierców kredytobiorcy. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po M. P. zostało zainicjowane przez T. P. dopiero w 2016 roku i toczyło się bez udziału powodowego banku. Powód nie wykazał, a nawet nie podniósł twierdzeń, iż po dacie śmierci pierwotnego kredytobiorcy podjął względem spadkobierców jakiekolwiek działania mogące prowadzić do przerwania biegu przedawnienia zgodnie z art. 123 k.c.

W myśl art. 120 § 1 k.c., bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

Strona powodowa odpierając zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwaną wskazała, że świadczenie z umowy kredytu bankowego nie jest świadczeniem okresowym, a termin jego wymagalności należy wiązać z datą ostatecznej spłaty zadłużenia. Sąd podziela stanowisko, że świadczenie pozwanych nie miało charakteru okresowego, ponieważ jego wielkość była od momentu zawarcia umowy znana, jednakże jako świadczenie pieniężne, które co do zasady ma charakter podzielny miało być spełniane w ratach, co wynika z treści umowy łączącej strony. W tego typu sytuacji terminy przedawnienia biegną oddzielnie dla każdej z części świadczenia pieniężnego. Sąd nie podziela zatem stanowiska banku, że bieg przedawnienia należy liczyć od daty wymagalności płatności ostatniej raty.

Kwestia ta była przedmiotem analiz w orzecznictwie zarówno sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego. Znany jest Sądowi pogląd, jakoby świadczenie z umowy kredytu miało tylko jeden termin wymagalności związany z datą ostatecznej spłaty kredytu, jednak pogląd ten aktualnie nie jest dominujący. W ocenie Sądu każda rata kredytu staje się wymagalna w innej chwili i w konsekwencji każda z nich przedawnia się osobno, począwszy od dnia, w którym powinna zostać spłacona zgodnie z umową. Termin przedawnienia biegnie zatem dla każdej z nieuiszczonych rat oddzielnie. Wypowiedzenie przez bank umowy skutkuje jedynie postawieniem niewymagalnej części kredytu w stan natychmiastowej wymagalności. Z upływem terminu wypowiedzenia przedawnienie rozpoczyna bieg wyłącznie dla rat kredytu, których umowny termin płatności nie upłynął przed wypowiedzeniem umowy. Wypowiedzenie umowy zmienia jedynie termin wymagalności rat przyszłych. Bieg przedawnienia rat kredytu, których termin płatności upłynął przed wypowiedzeniem umowy, rozpoczyna się z określonym w umowie dniem wymagalności (tak np. wyroki: SA w Ł. z 16 czerwca 2020 r., I AGa 111/19; SAw G. z 28 kwietnia 2020 r., V ACa 707/19; SA w G. z 8 marca 2018 r., V AGa 43/18; SA w B. z 17 stycznia 2018 r., I ACa 705/17; SA w W. z 20 lipca 2017 r., I ACa 738/16; SA w K. z 15 marca 2017 r., I ACa 1441/16; SA w Ł. z 23 kwietnia 2014 r., I ACa 1361/13).

Pogląd ten znalazł oparcie w Uchwale Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2023 r. (III CZP 52/22), ale również w poprzedzających je orzeczeniach Sądu Najwyższego (uchwała Sądu Najwyższego z 27 lipca 2021 r., III CZP 17/21, wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 2017 r., II CSK 281/16, Wyrok Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2016 r., I PK 297/15).

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do wypowiedzenia umowy, a zatem co do każdej z rat biegł oddzielny termin przedawnienia.

Mimo, iż przedstawione przez Bank dokumenty dotyczące rozliczenia kredytu były sporządzone w sposób chaotyczny, nieprofesjonalny, z lukami, szczególnie jeśli idzie o rozliczenie załączone do pozwu, to jednak pozwalały na dokonanie przez Sąd obliczeń pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie, że powództwo w podtrzymywanej przez stronę powodową części nie zasługuje na uwzględnienie.

Z przedstawionego harmonogramu spłat i rozliczenia kredytu wynika, że rata kapitałowa wynosiła 632,14 zł. Przedawnieniu uległa zatem ostatnia rata płatna w grudniu 2011 roku oraz kolejne raty płatne w latach od 2013 do 2018 roku. Łączna kwota przedawnionych rat kapitałowych za podany okres wynosiła 53731,90 zł. Odsetki od tych rat również uległy przedawnieniu, jednakże na bazie dokumentów przedstawionych przez bank wysokości przedawnionych należności odsetkowych Sąd nie wyliczył, co jednakże nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Odejmując bowiem tylko kwotę przedawnionych rat kapitałowych od sumy roszczeń dochodzonych pozwem (kapitału i karnych odsetek) do zasądzenia pozostałaby kwota 28598,99 zł, czyli kwota zbliżona do tej, której ostatecznie domagała się strona powodowa po ograniczeniu powództwa. Jak już wskazano, Sąd nie wyliczył wysokości odsetek karnych od nieprzedawnionych rat, zaś strona powodowa również nie przedstawiła szczegółowego wyliczenia wysokości tych odsetek, lecz nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie, albowiem kluczowe było dokonanie przez pozwanego P. B. (1) wpłaty na rzecz powoda kwoty 55000,00 zł w dniu 22 stycznia 2023 roku. Pozwany dokonał spłaty kwoty przekraczającej znacząco wysokość nieprzedawnionego roszczenia z tytułu umowy kredytu, zaś strona powodowa w sposób całkowicie nieuprawniony zaliczyła tę wpłatę na poczet należności najdawniej wymagalnych, co do których upłynął termin przedawnienia. Wskazuje na to przedłożone przez stronę powodową rozliczenie kredytu, z którego wynika, że tam gdzie pierwotnie spłata z tytułu kapitału i odsetek wynosiła 0,00 zł pojawiły się wpłaty, których terminy płatności w przedłożonym zestawieniu przypadały na daty wymagalności, mimo iż wpłata dokonana została dopiero 22 stycznia 2023 roku. Pomijając zatem kwestię, że wysokości roszczenia strona powodowa nie wykazała w sposób należyty, być może próbując poprzez chaotyczne zestawienia uniknąć jednoznacznego zobrazowania, że wpłata została zaliczona na wierzytelności przedawnione, to nie ulegało wątpliwości Sądu, że nieprzedawniona część roszczenia z tytułu umowy kredytu została spłacona, co musiało skutkować oddaleniem powództwa.

Sąd rozważył również, czy poprzez wpłatę w wysokości 55000,00 zł dokonaną w dniu 22 stycznia 2023r. pozwany P. B. (1) w sposób dorozumiany zrzekł się zarzutu przedawnienia.

Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest czynnością prawną, do której mają zastosowanie przepisy dotyczące czynności prawnych, w szczególności składania oświadczeń woli. Jest to czynność prawna jednostronna, a zatem do jej skuteczności wystarczające jest złożenie oświadczenia woli przez zobowiązanego. Ponieważ przepisy kodeksu cywilnego nie zastrzegają specjalnej formy zrzeczenia się zarzutu przedawnienia, może ono nastąpić zarówno poprzez zachowanie dłużnika, które wprost wyraża wolę zrzeczenia się tego zarzutu, jak i w drodze wykładni, jeżeli w zachowaniu dłużnika w stopniu dostatecznym można dopatrzeć się woli zrzeczenia się zarzutu przedawnienia ( P. Machnikowski, komentarz do art. 117 Kodeksu cywilnego [w:] E. Gniewek (red.), P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2016; P. Sobolewski, komentarz do art. 117 Kodeksu cywilnego [w:] K. Osajda, Kodeks cywilny. Komentarz, Legalis 2017).

Zrzeczenie się korzystania z przedawnienia zawsze wymaga świadomego i celowego oświadczenia woli przez uprawnioną do tego stronę, że nie czyni użytku z przysługującego jej prawa uchylenia się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2001 r., sygn. I PKN 622/00). Stąd też nie sposób uznać za zrzeczenie się zarzutu przedawnienia każdego zachowania się dłużnika zmierzającego do zaspokojenia roszczenia. Tylko wówczas można przyjąć dorozumiane oświadczenie woli dłużnika o zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia, gdy jego zamiar zrzeczenia się zarzutu przedawnienia wynika w sposób niewątpliwy z towarzyszących temu oświadczeniu okoliczności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. V CK 620/03).

W ocenie Sądu nie należy pochopnie przyznawać waloru zrzeczenia się zarzutu przedawnienia wszelkim czynnościom dłużników zmierzającym do próby regulacji sytuacji stron. Z zeznań świadka, jak i przesłuchania stron wynikało, że pozwani nie mieli pewności czy roszczenie jest przedawnione czy też nie. Jednocześnie z uwagi na toczące się między nimi postępowanie o dział spadku, wyrażali wolę porozumienia z bankiem celem uregulowania sytuacji związanej ze zobowiązaniem spadkobiercy. Informacje udzielane przez bank były pełne sprzeczności, nierzetelne, z jednej strony bank domagał się spłaty, a jednocześnie zwlekał z udzieleniem precyzyjnych informacji dotyczących zadłużenia.

Zdaniem Sądu zrzeczenie się korzystania z zarzutu przedawnienia musi wynikać z treści lub z okoliczności, w których takie oświadczenie zostało złożone, a zatem musi być oczywiste, że taka właśnie była rzeczywista wola dłużnika. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest szczególnym, osobistym uprawnieniem dłużnika, w wyniku którego dochodzi w drodze jednostronnej czynności prawnej do przekształcenia zobowiązania niezupełnego ponownie w zupełne. I właśnie z uwagi na te daleko idące skutki prawne, zamiar i znaczenie tych następstw działania dłużnika muszą być niewątpliwe (wyrok Sądu Apelacyjnego wŁ.z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. I ACa 1023/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. V ACa 374/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. VI ACa 826/07; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2006 r., sygn. I CSK 119/06;).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw dla przyjęcia, iż wpłata dokonana przez P. B. (1) zawiera dorozumiane oświadczenie o zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia.

Z tych samych względów Sąd nie znalazł żadnych podstaw do przyjęcia, że wolą pozwanego było zarachowanie świadczenia w kwocie 55000,00 zł na poczet roszczeń przedawnionych. Zgodnie z dominującym poglądem, zastosowanie zasad ujętych w art. 451 k.c. dla zaliczenia świadczenia dłużnika na poczet roszczeń niezaskarżalnych wymaga wyraźnie wyrażonej woli dłużnika. W orzecznictwie wyrażany jest pogląd zgodnie z którym, jeżeli dłużnik spełnia świadczenie, nie wskazując, który z długów, jakie ma w stosunku do danego wierzyciela, zamierza w ten sposób zaspokoić, a przy tym któreś z roszczeń przysługujących temu ostatniemu względem tego dłużnika jest przedawnione, to nie ma podstaw, by przyjmować, że dłużnik chciał spłacić w ten sposób dług przedawniony przed nieprzedawnionymi. (wyr. SN z 18.6.1957 r., I CR 456/56, OSPiKA 1958, Nr 9, poz. 228; wyr. SA w Białymstoku z 15.1.2020 r., I AGa 49/19).

W tym stanie rzeczy powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt 2 wyroku.

Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, że kwestia ważności umowy kredytu czy też jej bezskuteczności mogła być badana przez Sąd jedynie przesłankowo, a tym samym niedopuszczalne było zgłoszone przez stronę powodową żądanie ewentualne dotyczące zwrotu wypłaconego kapitału kredytu.

Z uwagi na to, że zasadny okazał się najdalej idący zarzut przeciwko żądaniu pozwu, tj. zarzut przedawnienia, nie zachodziła potrzeba badania zasadności zarzutów dotyczących nieważności umowy.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. Gdyby przyjąć, że co do cofniętej części powództwa strona powodowa jest stroną wygrywającą proces w 64,37%, to w przypadku stosunkowego rozdzielenia kosztów należałby się jej zwrot kosztów procesu w wysokości 3737,04 zł. Mając jednak na uwadze, że każdy z pozwanych reprezentowany był przez pełnomocnika i poniósł koszty zastępstwa prawnego w kwocie 5417 zł Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadne będzie wzajemne zniesienie kosztów procesu. Do zapłaty na rzecz strony powodowej skutkującej cofnięciem powództwa doszło wprawdzie po wniesieniu pozwu ale przed jego doręczeniem, przy czym w postępowaniu przedsądowym pozwani deklarowali chęć spłaty zadłużenia, co stawia pod znakiem zapytania celowość wytoczenia powództwa przez bank.

J. dnia 12 marca 2025r. Sędzia Magdalena Makulska