Postanowienie SN z 16 grudnia 2011, sygn. V CZ 93/11
Data orzeczenia
16 grudnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Krzysztof Pietrzykowski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
POSTANOWIENIE
Dnia 16 grudnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)
SSN Marta Romańska
SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta J.
przeciwko Fundacji "Centrum Wspierania i Promocji Przedsiębiorczości"
w likwidacji
o zapłatę
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 16 grudnia 2011 r.,
zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 26 maja 2011 r.,
1. oddala zażalenie,
2. odstępuje od obciążenia pozwanej kosztami postępowania
zażaleniowego.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę
pozwanej Fundacji „Centrum Wspierania i Promocji Przedsiębiorczości” w likwidacji
o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 27
września 2007 r. W uzasadnieniu podkreślił, że ocena, czy skarga o wznowienie
postępowania opiera się na ustawowej podstawie, nie ogranicza się do badania,
czy wskazane przez skarżącego okoliczności dają się podciągnąć pod
przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie,
czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Tymczasem, zdaniem Sądu
Apelacyjnego, w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnego faktu lub dowodu, który
można uznać za „wykryty” po uprawomocnieniu się wyroku, tj. istniejący wcześniej,
lecz stronie nieznany, bądź niedostępny przed zakończeniem poprzedniego
postępowania. Zwrócił uwagę, że przy skardze o wznowienie postępowania
pozwana załączyła kopie dokumentów, które były objęte materiałem dowodowym
w sprawie prawomocnie zakończonej, a kwestia powierzchni działki o numerze
ewidencyjny 515/51, objętej księgą wieczystą nr 61199 była w tamtym
postępowaniu podnoszona przez pozwaną i badana przez Sądy obu instancji.
Skoro więc strona nie powołała w istocie podstawy wznowienia, o której
stanowi art. 403 § 2 k.p.c., skarga kasacyjna podlegała – zdaniem Sądu
Apelacyjnego – odrzuceniu, na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.
W zażaleniu od tego postanowienia pozwana zarzuciła Sądowi drugiej
instancji naruszenie art. 403 § 2 w zw. z art. 407 § 1 k.p.c., art. 403 § 2 w zw. z art.
117 § 1, 3 i 5 k.p.c., art. 117 § 1, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 45 Konstytucji RP oraz art.
5 k.p.c. w zw. z art. 117 k.p.c. i art. 6 k.c. i wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest uzasadnione.
Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, możliwość wznowienia
postępowania na podstawie art. 403 § 2 in fine k.p.c., uzależniona jest od łącznego
zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze - wykrycia po uprawomocnieniu się
wyroku nowych faktów, które istniały w toku postępowania, ale nie zostały w nim
3
powołane; po drugie - możliwości ich wpływu na wynik sprawy oraz po trzecie -
niemożności skorzystania z nich przez stronę w poprzednim postępowaniu (por.,
m.in. innymi postanowienia z dnia 7 kwietnia 2010 r., II PZ 8/10, LEX nr 603833;
z dnia 8 czerwca 2010 r., II PZ 12/10, LEX nr 619632; z dnia 10 listopada 2010 r.,
II UZ 29/10, LEX nr 707895 oraz postanowienie SN z dnia 26 maja 2011 r., II UZ
11/11, LEX nr 901617). Wykrycie okoliczności faktycznych lub środków
dowodowych w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. oznacza powzięcie wiadomości
w sposób umożliwiający ich powołanie (zob. postanowienie SN z dnia 26 stycznia
2011 r., II CZ 180/10, LEX nr 785878).
Zgodzić należy się z Sądem Apelacyjnym, że okoliczności faktyczne i środki
dowodowe wskazane w skardze o wznowienie postępowania były zgłoszone
w poprzednim postępowaniu i były przedmiotem badania przez Sądy meriti. Skarga
była więc jedynie próbą polemiki z dotychczasową oceną wyrażoną przez Sądy obu
instancji.
Skarżąca w uzasadnieniu zażalenia nie kwestionuje w istocie braku
zaistnienia przesłanek wznowienia z powołanej podstawy, rozumianej w sposób
wyżej opisany; podnosiła natomiast brak rozeznania (niedostępność intelektualną)
pozwanej w zakresie skutków prawnych tych faktów i dowodów, a to z uwagi na
odmowę ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. W istocie więc podnosiła
niewysłowioną w zażaleniu podstawę wznowienia z art. 401 pkt 2 k.p.c. –
pozbawienia możności działania. Jednakże, nawet tak rozumiany zarzut zażalenia
nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Jak trafnie podkreśla się w literaturze, zawarte w art. 401 sformułowanie, że
„można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli”, należy
rozumieć w ten sposób, że komentowany przepis nie określa odmiennie przesłanek
nieważności postępowania na potrzeby postępowania o wznowienie, lecz sytuuje je
w sposób szczególny pośród katalogu przyczyn nieważności określonych w art. 379
k.p.c., zawężając podstawy wznowienia z przyczyn nieważności do wyczerpująco
określonych w art. 401 sytuacji nieważności postępowania, jednakże w ramach
zakreślonych przez art. 379.
Wymaga podkreślenia, że wyjątkowy charakter wznowienia postępowania
przy podstawie wynikającej z nieważności postępowania przejawia się także w tym,
4
że nieważność postępowania nie jest brana pod uwagę z urzędu przy ocenie
dopuszczalności wznowienia. Przy czym, pomimo odmiennego ujęcia podstaw
uzasadniających wznowienie postępowania z powodu nieważności i przyczyn
nieważności wskazanych w art. 379 k.p.c. przyjmuje się, że powinny być one co do
zasady rozumiane podobnie.
Podstawa wznowienia postępowania związana z pozbawieniem strony
możności działania powinna być rozumiana podobnie jak przyczyna nieważności
określona w art. 379 pkt 5 k.p.c. tj. pozbawienie strony możności obrony swoich
praw. Artykuł 401 pkt 2 in fine k.p.c. wprowadza jednak dodatkowy warunek
w postaci związku pomiędzy naruszeniem przepisów prawa, a pozbawieniem
strony możności działania jako przesłanki wznowienia.
Dla uzyskania wznowienia postępowania strona musi wykazać, że
w zakończonym prawomocnym orzeczeniem postępowaniu była pozbawiona
możliwości działania „wskutek naruszenia przepisów prawa” (zob. postanowienie
SN z dnia 25 maja 2007 r., I CZ 60/07, niepubl.).
Ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw,
powinna być dokonywana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy,
a analizę, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, trzeba rozpocząć
od rozważenia, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a następnie
ustalić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania
w postępowaniu, w końcu zaś ocenić, czy pomimo zaistnienia tych okoliczności
strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego
spełnienia wszystkich tych przesłanek można przyjąć, że strona została
pozbawiona możności działania (zob. uzasadnieniu wyroku SN z dnia 28 marca
2008 r., V CSK 488/07, LEX nr 424315).
W zażaleniu pozwana powołuje przepisy art. 5 i art. 117 k.p.c. oraz art. 45
ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 k.c., łącząc pozbawienie jej możności obrony swych
praw z odmową ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Tymczasem, jak
wyjaśniono w judykaturze (por. wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2008 r., CSK 564/07,
LEX nr 424339) odmowa ustanowienia dla strony adwokata z urzędu nie
usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania wskutek pozbawienia strony
możności obrony swych praw. Również zarzuty naruszenia przepisów związanych
5
z dowodzeniem, nie mieszczą się w zamkniętym katalogu podstaw nieważności
(por. wyrok SN z dnia 8 lipca 2011 r., IV CSK 603/10, LEX nr 1001332).
Pozwana nie sprecyzowała zresztą bliżej sposobu naruszeń wskazanych
w zażaleniu przepisów. A należy przypomnieć, że powołane w skardze dowody
były znane Sądowi Apelacyjnemu i były przedmiotem oceny Sądów obu instancji.
Gołosłownie więc, w oderwaniu od sformułowanej podstawy wznowienia (art. 403
§ 2 k.p.c.), jak i podstawy wprost nie wysłowionej (art. 401 pkt 2 k.p.c.), twierdziła
o zaistnieniu podstaw wznowienia i ich zgłoszeniu w czasie właściwym (art. 407 § 1
k.p.c.).
Z powyższych względów, na podstawie art. 39814
w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c.
Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach
postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102 i art. 108
§ 1 w zw. z art. 394¹ § 3 i art. 39821
k.p.c., mając na uwadze bardzo trudną sytuację
finansową pozwanej.
db