Uzasadnienie z 25 kwietnia 2025, sygn. I C 421/24

UZASADNIENIE

Powodowie małżonkowie J. F. i M. F. pozwem złożonym do sądu przeciwko B. (...) S.A. z siedzibą w G. domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 16 maja 2003 r. na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 69 Prawa Bankowego, art. 353Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania.

S ąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powodowie małżonkowie J. F. i M. F. poszukiwali możliwości zawarcia umowy kredytu na dokończenie budowy domu jednorodzinnego. Umowa została zawarta w placówce B. (...)S.A. z siedzibą w K.- poprzednika prawnego pozwanego.

Powodowie wystąpili z wnioskiem o udzielenie kredytu w kwocie 40 000 zł. Jednocześnie jako walutę kredytu dokonano wyboru (...) spośród innych walut. We wniosku kredytowym wskazano, że kredyt miał być przeznaczony na budowę domu.

Strona powodowa chciała zaciągnąć kredyt w PLN, ale została poinformowana, że nie ma zdolności kredytowej w tej walucie. Pracownik banku zachęcał do zaciągnięcia kredytu w (...), wskazując na stabilność tej waluty. Nie było możliwości negocjowania warunków umowy. Powodom nie zostały okazane wykresy historyczne kursu (...), nie było żadnych informacji jak bank tworzy tabele kursowe. Nie zostało im wyjaśnione, na czym polega kredyt denominowany ani mechanizm spreadu. Nie było żadnych pouczeń o ryzyku kursowym, walutowym. Stronie powodowej nie okazano symulacji przedstawiających, jaki wpływ ma zmiana kursu (...) na wysokość raty kredytu. Wypłata kredytu miała nastąpić w PLN.

Powódka jest sprzedawcą, a powód jestem emerytem, uprzednio pracował w służbie więziennej. Powodowie mieszkają w kredytowanej nieruchomości. Dom, na który został zaciągnięty kredyt. nigdy nie był wynajmowany. Powodowie nigdy nie prowadzili w nim działalności gospodarczej. W dacie zawarcia umowy byli i są nadal małżeństwem, pozostają w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. O wadliwości umowy strona powodowa dowiedziała się około 1,5 roku przed wniesieniem pozwu.

(dow ód: zeznania powoda – k. 106-107 [00:04:28-00:23:57]; zeznania powódki – k. 107-107v [00:23:57-00:32:41]; wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego – k. 66-68)

Umowa kredytu hipotecznego nr (...) została zawarta w dniu 16 maja 2003 r. pomiędzy G. (...) Spółką Akcyjną z siedzibą wK. a powodami.

Zgodnie z umową Bank zobowiązywał się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę w wysokości 14 568 (...) – na warunkach określonych w umowie oraz regulaminie kredytowania osób fizycznych w pozwanym banku. Kredyt został udzielony na okres 372 miesięcy z ostatecznym terminem spłaty w dniu 10 maja 2034 r. Kredytobiorca zobowiązał się do wykorzystania i zwrotu kredytu z odsetkami zgodnie z warunkami umowy (§ 2 ust 1 i 2 umowy).

Kredytobiorca jest zobowiązany do zapłaty prowizji bankowej od kwoty przyznanego kredytu wysokości 291, 36 (...), co stanowi 2 % kwoty kredytu. Prowizja bankowa od kredytu walutowego, naliczana jest i pobierana w złotych po kursie sprzedaży waluty obowiązującym w banku zgodnie z tabelą kursów walut (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie banku, w dniu zapłaty prowizji (§ 3 ust. 1 umowy).

Kwota spłaty kredytu dokonywana przez kredytobiorcę, ma podlegać przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku zgodnie z tabelą kursów walut (...) Spółki Akcyjnej ogłaszaną w siedzibie banku pod koniec dnia spłaty. Wysokość raty ulegała zmianie wyłącznie w przypadku zmiany oprocentowania. ( § 10 ust. 10 umowy).

Kredytobiorca oświadcza, że jest mu znane oraz wyjaśnione przez bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnął zobowiązanie kredytowe i jest świadomy ponoszenia przez siebie tego ryzyka ( § 2 ust 4 umowy).

(dow ód: umowa kredytu budowlano – hipotecznego – k. 25-30)

Pismem 3 lipca 2024 r. strona powodowa złożyła pozwanemu reklamację i domagała się zapłaty od pozwanego na swoją rzecz kwoty obejmującej wpłacone przez nią dotychczas raty kredytu w terminie 30 dni liczonych od dnia doręczenia niniejszej reklamacji tytułem nieważności umowy, albowiem umowa ta jest sprzeczna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa tj. art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe w zw. z art. 58 § 1 i § 2 k.c. Ponadto wskazana umowa zawiera klauzule abuzywne w rozumieniu art. 385Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania powodów oraz przedłożoną przez strony dokumentację dotyczącą zawarcia i późniejszego wykonywania umowy o udzielenie kredytu. Nie było podstaw do zanegowania tej dokumentacji przez Sąd, a strony także nie kwestionowały jej formy i treści. W ocenie Sądu należało dać wiarę zeznaniom powodów z uwagi na to, iż były one logiczne oraz spójne, także z zapisami znajdującymi się w wymienionych wyżej dokumentach.

Nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy było pisemne oświadczenie pracownika banku M. C.. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zapatrywanie Sądu Apelacyjnego w Łodzi, iż „w procedurze cywilnej obowiązuje zasada bezpośredniości oznaczająca, że postępowanie dowodowe powinno odbywać się przed sądem orzekającym. Sąd jest więc zobligowany do oceny tylko tego materiału dowodowego, który pozyskał w bezpośrednio prowadzonym postępowaniu i nie ma obowiązku odnosić się do wyników postępowania dowodowego, które przeprowadził inny sąd, w innej sprawie”. (wyrok SA w Łodzi z dnia 6 lipca 2017 r., I ACa 1706/16, legalis). Poza tym, oświadczenie to w głównej mierze dotyczyło procedur obowiązujących u pozwanego, a zatem nie dotyczyło bezpośrednio umowy będącej przedmiotem sporu i brak jest podstaw do uznania, że owe procedury automatycznie zostały zachowane w odniesieniu do strony powodowej, szczególnie że w/w pracownik nie brał udziału w zawieraniu będącej przedmiotem sprawy umowy.

Na podstawie art. 235 Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Oceniana w niniejszej sprawie umowa to umowa o kredyt denominowany kursem (...) .

Przechodząc do merytorycznej oceny powództwa zarzuty strony powodowej należy podzielić na dwie zasadnicze grupy tj. zarzuty dotyczące abuzywności postanowień umownych przewidujących i kształtujących mechanizm waloryzacji (art. 385 ¹ § 1 k.c. .) i zarzuty dotyczące ustalenia nieważności umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. art. 353 ¹ k.c. i art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego.

Odnośnie do sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) zaznaczyć trzeba, że w przypadku umowy kredytu zawartej przez stronę powodową nie sposób jest zasadnie twierdzić o nieważności ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, albowiem uznanie umowy za nieważną z tej przyczyny może nastąpić w wypadkach wyjątkowych, posiadających mocne uzasadnienie aksjologiczne (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 16/15, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2024r. w sprawie I ACa 785/22, lex nr 3737858), co w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Wskazać trzeba, że problem zbiegu wyżej wskazanych przepisów został w judykaturze już rozstrzygnięty. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2024r., I CSK 2546/23 lex nr (...) i przywołana w uzasadnieniu uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022r. w sprawie III Czp 40/22) „ Artykuł 385(1) § 1 k.c. i nast. wprowadzają instrument wzmocnionej względem zasad ogólnych, w tym wynikających z art. 353(1) k.c., kontroli postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę (zob. wyrok SN z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 50) i stanowią względem nich regulację szczególną (zob. wyrok SN z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22). Oznacza to, że w sytuacji, gdy postanowienia umowy są sprzeczne z ustawą lub zasadami współżycia społecznego, a przez to wykraczają poza granice swobody umów, a jednocześnie postanowienia te mają walor niedozwolonych w rozumieniu art. 385(1) § 1 k.c., to zastosowanie powinien znaleźć art. 385(1) § 2 k.c. przewidujący sankcję braku dalszego związania postanowieniem przy jednoczesnym związaniu umową w pozostałym zakresie, a nie art. 58 § 1 k.c. lub § 2 k.c.”.

Z tym stanowiskiem sąd orzekający w sprawie się zgadza, co w tym wypadku „oznacza, że postanowienie wykraczające poza granice swobody umów w rozumieniu art. 353(1) k.c., które z tej przyczyny może być jednocześnie zakwalifikowane jako niedozwolone postanowienie umowne, nie jest bezwzględnie nieważne, ale nie wiąże konsumenta w rozumieniu art. 385(1) § 1 k.c. Sankcja ta oznacza, że kwestionowane postanowienie nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i z mocy prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, chyba że konsument następczo udzieli „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na to postanowienie i w ten sposób zapewni jego skuteczność (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56)”.

W tym kontekście należy także podzielić stanowisko zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021r. w sprawie III CZP 6/21 lex nr 3170921, gdzie Sąd ten podkreślił, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 385(1) k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością (zawieszoną) na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Natomiast, w razie odmowy złożenia sanującego oświadczenia woli (co w rozpoznawanej sprawie nastąpiło) umowa staje się definitywnie (trwale) bezskuteczna czyli nieważna (por. orzeczenia przywołane przez SN w tej uchwale), jeżeli oczywiście bez klauzuli abuzywnej dotkniętej bezskutecznością zawieszoną umowa kredytu jako całość nie może wiązać stron.

Ocena umowy pod k ątem istnienia niedozwolonych postanowień umownych:

W rozpoznawanej sprawie Sąd y uznał za abuzywne następujące postanowienia: § 2 ust. 1 i ust 4, § 3 ust. 1 zd.1 i § 10 ust. 10 umowy.

Na wstępie należy wyjaśnić, że na całość postanowień umownych w zakresie mechanizmu waloryzacji (tu: denominacji) składają się różne kategorie postanowień. Postanowienia te w całości tworzą mechanizm waloryzacyjny i można je podzielić generalnie na dwie kategorie. Pierwszą kategorię stanowią postanowienia wprowadzające ryzyko walutowe (denominację) tj. możliwość przeliczenia kwot kredytu do innej waluty zwane klauzulami walutowymi ( klauzulami ryzyka walutowego) lub klauzulami waloryzacyjnymi (rzadziej). Drugą kategorię tworzą postanowienia określające sposób tego przeliczenia i powinny wskazywać mechanizm jego obliczenia, a zwą się klauzulami przeliczeniowymi (kursowe/spreadowe).

Artykuł 385(1) kc stanowi, że „postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny” (§ 1). „Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta”(§ 3).

Zgodnie z art. 385(2) kc „Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny”.

Z art. 385(1) §1 kc wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne tj.: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest gdy: postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem lub gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Status konsumenta:

W przedmiotowej sprawie status konsumenta strony powodowej nie budził wątpliwości sądu. Kredyt został zaciągnięty przez stronę powodową na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych. Powodowie mieszkają w nieruchomości zakupionej na kredyt. Nieruchomość nigdy nie była wynajmowana. Powodowie nigdy nie prowadzili w niej działalności gospodarczej.

Strona powodowa zawierając z pozwanym umowę działała w charakterze konsumenta (wedle art. 22 (1) k.c. „za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową”). Zgodnie z art. 2 lit. B Dyrektywy 93/13 za konsumenta uważa się każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych Dyrektywą działa w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem (wyrok z dnia 03.09.2015 Costea C-110/14 i z 21.03.2019 Pouvin i Dijoux C-590/17).

Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wykształcenie kredytobiorcy, gdyż uznanie za konsumenta w ramach danej czynności prawnej nie jest zależne od konkretnego stanu wiedzy danej osoby ani informacji, którymi dysponuje (wyrok z dnia 03.09.2015 Costea C-110/14 i z 21.03.2019 Pouvin i Dijoux C-590/17).

Indywidualne uzgodnienia:

W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze zeznania strony powodowej dotyczące sposobu zawarcia umowy, który w zasadzie wykluczał możliwość wpływu na treść umowy, należy uznać, że w sprawie mamy do czynienia z brakiem indywidualnego uzgodnienia zakwestionowanych przez stronę powodową postanowień umownych. Z zeznań tych wynikało, że treść umowy została zaproponowana przez bank i strona powodowa dała wiarę przedstawicielowi banku, że kredyt we(...) będzie lepszy od złotowego.

Powyższe oznacza, że umowa została zawarta w oparciu o treść stosowanego przez bank wzorca umowy. W rozpoznawanej sprawie pozwany nie wykazał, żeby wpływ konsumenta na treść umowy był realny i rzeczywisty i nie polegał jedynie na teoretycznej możliwości wystąpienia z wnioskiem o zmianę określonych postanowień umowy. Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 09.06.2021r. w sprawie VACa 127/21 lex nr 3209709 „Do zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych (…) konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalania ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego (...)”.

Fakt, że strona powodowa we wniosku kredytowym wyraziła decyzję o wyborze kredytu denominowanego do waluty obcej, a mówiąc precyzyjnie dokonała wyboru waluty denominacji (pomiędzy (...), (...)) nie oznacza, że uzgodniony indywidualnie jest sam mechanizm denominacji (tu jedynie waluta jest uzgodniona indywidualnie).

Dowodu na okoliczność negocjowania kwestionowanych postanowień nie stanowiły także oświadczenia na piśmie pracownika banku M.
C.które wskazały, że istniała formalna, teoretyczna możliwość złożenia wniosku o negocjacje warunków umowy.

Fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.

Klauzula ryzyka kursowego:

Na wstępie, należy podać, że (...) w uzasadnieniu wyroku z dnia 10.06.2021r. C-776/19 sprawy połączone podał, że „wykładni Dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, by ciężar dowodu w zakresie prostego i zrozumiałego charakteru warunku umownego w rozumieniu art. 4 ust 2 tej dyrektywy spoczywał na konsumencie”. Oznacza to, iż w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na przedsiębiorcy.

W wyroku C-776/19 (...) podał (z powołaniem na swoje orzecznictwo: C-51/17; C-118/17), iż „ (…) postanowienia umowy odnoszące się do ryzyka kursowego definiują główny przedmiot umowy”.

Zgodnie natomiast ze zdecydowanie dominującym stanowiskiem orzecznictwa Sądu Najwyższego klauzule kształtujące mechanizm indeksacji w umowie kredytu indeksowanego oraz klauzule, na podstawie których następuje określenie wysokości świadczenia w umowach kredytu denominowanego, określają główne świadczenia stron (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25.04.2024r. w sprawie III CZP 25/22, lex nr (...) i przywołane tam orzecznictwo).

W rozpoznawanej sprawie, klauzula ryzyka kursowego (§ 2 ust 1 umowy w zakresie przewidującym denominację i wyrażenie kwoty kredytu w (...) ) określa główne świadczenie umowy kredytu, lecz nie została sformułowana w sposób jednoznaczny (art. 385 ¹ § 1 k.c.), ponieważ analiza treści umowy i okoliczności jej zawarcia nie pozwalają na stwierdzenie, że strona powodowa została należycie poinformowana o konsekwencjach ryzyka kursowego związanego z umową. Informacja ta powinna jednoznacznie wskazywać na to, że ryzyko kursowe jest nieograniczone i obejmować realne przykłady obrazujące charakter tego ryzyka i jego potencjalne skutki, takie jak historyczny wykres kursu (...)/PLN za odpowiednio długi okres oraz symulację obrazującą wpływ znacznego wzrostu tego kursu na wysokość rat kredytu i zadłużenia kredytobiorcy liczonych w PLN. Tymczasem informacje udzielone przez bank tych wymogów nie spełniały.

Powodowie zeznali, że doradca nie udzielił im szczegółowych pouczeń o ryzyku kursowym. Nie rozmawiano na temat wpływu zmiany kursu na wysokość raty i salda kredytu (nie okazano w tym zakresie symulacji). Ryzyko możliwego wzrostu wysokości kursu (...) były bagatelizowane przez przedstawiciela banku, który zapewniał o stabilności waluty szwajcarskiej. Brak było zatem uprzedzenia o możliwej nagłej i drastycznej zmianie kursu tej waluty w perspektywie kilkudziesięciu lat, na jaki kredytobiorca wiązał się umową. Stronie powodowej nie okazano historycznych danych kursów (...).

Utrwalone jest orzecznictwo (...) co do konieczności poinformowania, przed zawarciem umowy, o warunkach umownych i skutkach zawarcia umowy dla konsumenta, albowiem ma to fundamentalne znaczenie dla ochrony jego praw podmiotowych, gdyż to na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję czy zamierza związać się warunkami umownymi sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (wyrok z 03.03.2020 r. G. (...) C-125/18 i przytoczone tam orzeczenia; wyrok z 10.06.2021r. P. (...) C-776/19 sprawy połączone).

Rozumienia warunków przejrzystości i należytego poinformowania konsumenta nie można zawężać do ich zrozumiałości pod względem formalnym, ponieważ umowa ma przedstawiać w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się warunek, a także w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak aby konsument był w stanie oszacować w oparciu o jednoznaczne kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (wyrok z 30.04.2014 K. i K. R. C-26/13 pkt 75; wyrok z 23.04.2015 V. H. C-96-14 pkt 50, wyrok z 20.09.2017 A. C-186/16 pkt 45; wyrok z 03.03.2020 r. G. (...) C-125/18 pkt 50; wyrok z 10.06.2021r. P. (...) C-776/19 sprawy połączone pkt 63).

Należy zauważyć, że ryzyko kursowe w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej jest dalej idące aniżeli przy kredycie indeksowanym w walucie obcej. Mianowicie obciążenie tym ryzykiem w wypadku kredytu indeksowanego następowało w dacie wypłaty kredytu (bank ustalał wówczas saldo zadłużenia w walucie obcej), podczas gdy w przypadku kredytu denominowanego ryzyko to pojawiało się już w chwili podpisania umowy, skoro kredytobiorca nie wiedział, jaki kurs waluty obcej będzie miał zastosowanie w dacie wypłaty kredytu. Tym samym pojawiało się ryzyko, że kredytobiorca otrzyma od banku mniej pieniędzy aniżeli potrzebuje na zrealizowanie celu finansowanego kredytem. Od tego rodzaju problemu wolny był natomiast kredyt indeksowany, skoro wprost przewidywał kwotę, która była wypłacana kredytobiorcy.

Zdaniem Sądu, pozwany nie sprostał obowiązkowi informacyjnemu w zakresie wymaganym przez art. 385 (1) § 1 k.c. i wykładanym zgodnie z powołanymi wyżej orzeczeniami (...). Należyta informacja o ryzyku kursowym nie może opierać się na założeniu, że każdy rozważny kredytobiorca świadomy jest, że kursy walut są zmienne. Istotne bowiem jest nie to, że kursy walut ulegają zmianie, a to jakie są skutki takich zmian dla wysokości świadczeń stron oraz jakie są ich granice.

W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, by zawarte przez powodów w § 2 ust. 4 umowy oświadczenie, że jest im znane i wyjaśnione przez bank ryzyko zmiany kursu waluty (...), wywierało jakiekolwiek skutki prawne, skoro mijało się z prawdą i tak jak cała umowa zostało podpisane z uwagi na zaufanie do banku i jego zapewnienia o stabilności tej waluty.

Klauzule przeliczeniowe (kursowe/spreadowe):

Na wstępie, należy podać, że zgodnie z postanowieniem (...) z dnia 30 maja 2024r. w sprawie C-325/23: „możliwości wykorzystania przez bank asymetrii istniejącej pomiędzy różnymi kursami wymiany, jakie mogą zostać zastosowane na potrzeby wykonania umowy, nie sposób automatycznie uznać za określające główne świadczenia w ramach umowy kredytu - pkt 54”. Z tym, że w pkt 55 (...) wskazuje że, „do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie w tym względzie niezbędnych weryfikacji, przy czym nawet gdyby nie można było uznać, że warunek, na podstawie którego bank zastrzegł dla siebie korzyść związaną z różnicą kursową, określa główny przedmiot umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, sąd ten powinien w każdym wypadku upewnić się, że warunek ten spełnia ustanowiony w art. 5 dyrektywy 93/13 wymóg wyrażenia go prostym i zrozumiałym językiem, którego zakres jest taki sam jak zakres wymogu wynikającego z tego pierwszego przepisu (zob. podobnie wyrok z dnia 18 listopada 2021 r., A. S.A., C - 212/20, EU:C:2021:934, pkt 38)”.

W rozpoznawanej sprawie, postanowienia nakazujące stosowanie kursu kupna i sprzedaży z tabeli banku określają główne świadczenia stron. Kwota i waluta kredytu jest niewątpliwie postanowieniem przedmiotowo istotnymi dla danej umowy. Podkreślić trzeba, że konstrukcja kredytu denominowanego determinowała to, że zakres swobody banku w kształtowaniu praw i obowiązków stron był jeszcze dalej idący aniżeli przy kredycie indeksowanym. Mianowicie w kredycie indeksowanym kwota kredytu była od początku podana w PLN, a zatem umowa przewidywała wprost wysokość świadczenia, które ma spełnić bank. Natomiast z uwagi na fakt, że w kredycie denominowanym kwota kredytu była wskazana w (...), a jej wypłata była dokonywana w PLN po dokonaniu przeliczenia przez bank, oznaczało to, że w tego rodzaju kredycie bank decyduje nie tylko o wysokości świadczeń spełnianych przez kredytobiorcę, ale także o wysokości świadczenia spełnianego przez siebie.

W rozpoznawanej sprawie, klauzule przeliczeniowe) nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385

Z orzeczenia (...) z dnia 18.11.2021r. C- 212/20 (lex nr 3256973) wynika, że „Art. 5 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę”. Jak dalej czytamy w tym wyroku (...) „Tymczasem Trybunał orzekł już w odniesieniu do warunku umownego, na podstawie którego przedsiębiorca ustala kwotę należnych od konsumenta rat miesięcznych w zależności od stosowanego przez tego przedsiębiorcę kursu sprzedaży waluty obcej, że dla poszanowania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty obcej, a także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie zrozumieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., W. i W. J., C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 73)”.

Strona powodowa zeznała, że nie została poinformowana, w jaki sposób bank tworzy tabele kursowe. Zapis umowy odsyłał do tabeli banku, ogłaszanej w siedzibie banku na koniec dnia spłaty, co jest zapisem nieostrym, niedoprecyzowanym, bowiem daje bankowi dowolność w obieraniu godziny w ustalaniu kursu.

Pozwany, podkreślał fakt, że tabele wymiany walut ustalane i stosowane przez bank opierały się na jasnych i obiektywnych przesłankach, które zależały od sytuacji na rynku wymiany walut, a nie od dowolnego uznania pozwanego. Jednak w ocenie sądu orzekającego, nie sposób uznać tego odniesienia za obiektywne, tak jak chciałby pozwany. Sąd wziął pod uwagę, że pozwany jest podmiotem sektora bankowego działającym na rynku i oferującym produkty bankowe o tym samym charakterze. Konsekwencją tego jest okoliczność, że banki kształtują swą politykę finansową w taki sposób, aby generować zyski, w tym również w zakresie sprzedaży walut. Należy podkreślić, że z orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wynika, co jest faktem powszechnie znanym, stosowanie niedozwolonych postanowień umownych we wzorcach umów kredytowych waloryzowanych walutą obcą m.in. przez:B. (...) S.A.

Konkludując: wobec niejednoznacznego podania informacji o ryzyku kursowym i jego mechanizmie klauzula waloryzacyjna w całości podlega kontroli jako świadczenie główne.

Sprzeczno ść z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta:

W sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszają interesy konsumenta postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron, a także te, które zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron, a także do zaufania, lojalności, jak również – w stosunkach z konsumentami – do fachowości. Zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta (czy szerzej klienta), wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między partnerami kontraktowymi (por. M. Bednarek w: System Prawa Prywatnego Tom 5 Prawo zobowiązań – część ogólna, 2013, s.766.)

W orzeczeniu z dnia 03.09.2020 r. (...) C-84/19, C-222/19 i C-252/19 jak i w orzeczeniu z dnia 10.06.2021r. C-776/19 sprawy połączone (...) wskazał, że „w odniesieniu do kwestii czy dany warunek umowny tworzy – wbrew wymogowi dobrej wiary i ze szkodą dla konsumenta – znaczną nierównowagę praw i obowiązków sąd krajowy winien sprawdzić, czy przedsiębiorca taktujący konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, że konsument ten przyjąłby taki warunek w drodze negocjacji indywidualnych”. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, niepubl.; z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9; z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, niepubl.; z 30 września 2015 r., I CSK 800/14, niepubl.; i z 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12, niepubl.). - (wyrok SN z 8 lutego 2024r. w sprawie II CSKP 1474/22).

Pozwany nie spełnił wymogu przejrzystości (ani w dokumentach związanych z zawarciem umowy ani za pośrednictwem pracowników banku) w zakresie informacji o możliwym do przewidzenia ryzyku kursowym. Brak takiej informacji lub niedostateczna informacja w tym zakresie uniemożliwia podjęcie przez konsumenta racjonalnej decyzji co do zawarcia umowy. Konsument, który nie zarabia w walucie, do której kredyt jest denominowany, jest pozbawiony jakiegokolwiek zabezpieczenia przed deprecjacją własnej waluty. Bank jako podmiot profesjonalny posiada z kolei możliwości zabezpieczenia się przed znacznym spadkiem waluty poprzez różnego rodzaju instrumenty finansowe dostępne tylko instytucjom finansowym, nie zaś osobom fizycznym.

Z kolei postanowienia dotyczące stosowania do przeliczeń kursów wyznaczonych przez bank w tabeli kursowej przyznają w ostatecznym rozrachunku pozwanemu prawo do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń obu stron. W dotychczasowym orzecznictwie odnoszącym się do zaciągniętych przez konsumentów kredytów indeksowanych i denominowanych upowszechniło się stanowisko, zgodnie z którym zastrzegane w praktyce postanowienia umowne określające sposób ustalania kursu waluty obcej mają charakter abuzywny z uwagi na umożliwienie bankowi arbitralnego określania wysokości tych kursów, stosowanych w celu przeliczenia kwoty kredytu podlegającej wypłacie oraz obliczenia rat kredytu przypadających do spłaty (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25.04.2024r. w sprawie III CZP 25/22, lex nr (...) i przywołane tam orzecznictwo).

W oparciu o te postanowienia kredytobiorca zostaje obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022r. w sprawie II CSKP 1153/22, lex nr (...)). Ponadto klauzule przeliczeniowe dają bankowi całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank, a zatem bank mógł ustalić ten kurs na dowolnym poziomie. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.01.2016 r., I CSK 1049/14, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1.03.2017 r., IV CSK 285/16, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.10.2018 r., II CSK 632/17, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.04.2019 r., III CSK 159/17, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.05.2019 r., I CSK 242/18, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.10.2019 r., IV CSK 309/18, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18).

Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17). Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak wieloletnie realizowanie obowiązków umownych przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw).

Brak zwi ązania konsumenta niedozwolonym postanowieniem:

Jak wynika z art. 385(1) § 1 k.c. niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta. Sankcja działa ex tunc i ex lege, ale zgodnie z art. 385 (1) § 2 k.c. nie skutkuje automatyczną nieważnością całej umowy, gdyż strony są związane umową w pozostałym zakresie.

W wyroku z dnia 8 września 2022 r. w sprawach połączonych od C-80/21 do C-82/21 (...) wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, który pociąga za sobą nieważność tej umowy w całości, zastąpić warunek umowny, którego nieważność została stwierdzona, albo wykładnią oświadczenia woli stron w celu uniknięcia unieważnienia tej umowy, albo przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, nawet jeśli konsument został poinformowany o skutkach nieważności tejże umowy i zaakceptował je. W uzasadnieniu (...) wyjaśnił, że „(…) możliwość zastąpienia, stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą dana umowa pozostaje wiążąca dla stron tylko wtedy, gdy może ona nadal obowiązywać bez zawartych w niej nieuczciwych warunków, jest ograniczona do przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub mających zastosowanie, jeżeli strony wyrażą na to zgodę, i opiera się w szczególności na tym, że takie przepisy nie mają zawierać nieuczciwych warunków (wyrok z dnia 3 października 2019 r., D., C-260/18, EU:C:2019:819, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo)”.

W tym zakresie, Sąd podziela zapatrywanie wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 kwietnia 2024r. w sprawie III CZP 25/22, wedle którego: „W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów” zaś „W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie”. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy szczegółowo przytacza swoje orzecznictwo (oraz orzecznictwo (...)) w zakresie braku możliwości zastąpienia abuzywnych postanowień (określających wysokość kursów stosowanych podczas wykonywania umowy) m.in.: art. 56 k.c., art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 k.c., art. 41 in principio ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe oraz zajmuje się zagadnieniem wpływu ustawy antyspreadowej na zawarte umowy kredytowe (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 lutego 2024r. w sprawie II CSKP 1474/22, lex nr (...)). Sąd podziela przedstawioną tam argumentację, bez jej zbędnego powielania w treści tego uzasadnienia.

„W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie i trafnie podnosi się, że klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości świadczenia. Sama zaś klauzula określająca kurs byłaby bezprzedmiotowa w umowie, w której nie wprowadzono mechanizmu indeksacyjnego. W konsekwencji klauzule te, składające się na przyjęty w umowach kredytu mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 910/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 9 lutego 2023 r., II CSKP 2073/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22; z 11 stycznia 2024 r., II CSKP 836/23; z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22). Dotyczy to umów kredytu bez względu na sposób sformułowania odpowiednich postanowień. Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu przeliczeniowego) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie z punktem pierwszym podjętej przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 25 kwietnia 2024r. w sprawie III CZP 25/22. Uznanie, że klauzule określające kurs wymiany waluty obowiązujący przy wypłacie kredytu i spłacie rat mają charakter niedozwolony, co do zasady musi zatem prowadzić do wniosku, iż przeliczenia takie nie mogą być w ogóle dokonane, czego konsekwencją jest niemożność zastosowania odpowiednich postanowień w całości (patrz: uzasadnienie tejże uchwały z dnia 25 kwietnia 2024r. w sprawie III CZP 25/22).

Zdaniem Sądu nie ma podstaw do przyjęcia rozwiązania opartego o kurs średni NBP. Podstawowy argument wynika ponownie wprost z art. 385

Pow ództwo o ustalenie:

W ocenie Sądu strona powodowa posiada interes prawny w ustaleniu nieistnienia umowy, albowiem zawarta pomiędzy stronami umowa kredytowa wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Nawet wystąpienie przez stronę powodową z roszczeniem o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie reguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Ustalenie nieistnienia umowy przesądza w tym wypadku nie tylko o możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń, ale i rozstrzyga również w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania na rzecz pozwanego świadczeń w przyszłości. Ustalające orzeczenie sądu znosi więc wątpliwości stron i w efekcie definitywnie kończy spór co do istnienia stosunku prawnego.

Podobne stanowisko wyraził (...) w wyroku z dnia 23 listopada 2023r. w sprawie C-321/22, gdzie uznał, że przepisy Dyrektywy 93/13 stoją „na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku”.

Ponadto wyrok ustalający pozwala pozwoli też na wykreślenie hipoteki zabezpieczającej kredyt.

W tym miejscu należy podać, że żądanie pozwu dotyczyło „ustalenia, iż umowa (…) jest nieważna”, natomiast w sentencji wyroku Sąd „ustalił, że nie istnieje stosunek prawny (...)”. Podkreślić należy, że żądanie pozwu powinno być określone ściśle tak od strony podmiotowej jak i przedmiotowej, aby nie było wątpliwości przeciwko komu i jakie powód składa żądania. Przy czym strona powodowa nie jest zobowiązana do przytoczenia podstawy prawnej powództwa (co do zasady, albowiem aktualnie sąd w oparciu o przepis art. 205(3) § 4 k.p.c. może tego wymagać od profesjonalnego pełnomocnika). „Słusznie, więc podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego, że związanie granicami żądania nie oznacza, że Sąd związany jest w sposób bezwzględny samym sformułowaniem zgłoszonego żądania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1976 r.,IV CR 525/76, niepubl.). Jeżeli treść żądania sformułowana jest niewłaściwie, niewyraźnie lub nieprecyzyjnie Sąd może, a nawet ma obowiązek odpowiednio je zmodyfikować, jednakże zgodnie z wolą powoda i w ramach podstawy faktycznej powództwa. Oczywiście ingerencja Sądu w tym zakresie nie może być zbyt daleko idąca – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.06.2007r. w sprawie IV CSK 115/07, lex nr (...). W rozpoznawanej sprawie niebudzącą wątpliwości intencją strony powodowej, którą można ustalić w oparciu o przytoczoną już w pozwie podstawę faktyczną powództwa było przesądzenie przez sąd, że strony postępowania nie są związane stosunkiem prawnym wykreowanym na mocy zawartej umowy, inaczej mówiąc: wyeliminowanie zawartej umowy z obrotu prawnego, tak jakby w ogóle nie została zawarta.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt I wyroku.

Koszty procesu:

Stosownie do wyniku postępowania, pozwany został na podstawie art. 98 k.p.c. obciążony kosztami procesu w całości- pkt II wyroku. Koszty zostały zasądzone na rzecz każdego z powodów (małżonków) łącznie. Koszty obejmują następujące kwoty: - 1.000,00 zł tytułem równowartości opłaty sądowej od pozwu, 17 ,00 zł tytułem równowartości opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,- 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego w stawce wynikającej z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.