Wyrok z 26 czerwca 2025, sygn. V U 13/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 czerwca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Magdalena Michalska-Kania

Protokolant : Patrycja Łukasik

po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 roku w Rybniku

na rozprawie

sprawy z odwołania K. G. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.

z dnia 15 listopada 2024 roku, nr (...)

o zasiłek chorobowy

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu K. G. (1) prawo do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku.

Sygn. akt V U 13/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 15 listopada 2024 roku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. odmówił ubezpieczonemu K. G. (1) prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej ubezpieczony podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 7 września 2023 roku do 6 maja 2024 roku. Dodał, że z tego tytułu ubezpieczony pobierał zasiłek ojcowski w okresie od 7 maja 2024 roku do 20 maja 2024 roku i zgodnie z obowiązującymi przepisami w czasie trwania zasiłku podlegał jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Według organu rentowego aby zachować ciągłość uprawnień do świadczeń pieniężnych po okresie wypłaty zasiłku „ojcowskiego”, ubezpieczony winien zgłosić się do ubezpieczeń społecznych, w tym także do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Nadto wskazał, że po zakończeniu pobierania zasiłku od 21 maja 2024 roku ubezpieczony nie dokonał ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na druku ZUS ZUA. Podniósł, że niezdolność do pracy ubezpieczonego powstała w dniu 21 października 2024 roku, tj. w okresie kiedy ubezpieczony nie podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Z tego powodu według organu rentowego, ubezpieczony nie ma prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 r. do 6 listopada 2024 roku.

vide: akta organu rentowego

W odwołaniu od decyzji ubezpieczony wniósł o przyznanie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku. W uzasadnieniu wskazał, że podlegał ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Podniósł, że w związku z narodzinami dziecka, w okresie od 7 maja 2024 roku do 20 maja 2024 roku przebywał na urlopie ojcowskim i z tego tytułu otrzymał zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego. Dodał, że po wypłaceniu świadczenia przez ZUS, składki za maj 2024 roku zostały proporcjonalnie pomniejszone za okres zasiłku macierzyńskiego. Dodał, że w kolejnych miesiącach opłacał pełne składki, łącznie ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Wskazał, iż był przekonany, że podlega w dalszym ciągu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Zarzucił, że nie otrzymał żadnej informacji z ZUS o konieczności dokonania przerejestrowania i ponownego zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu korzystania z zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego. Nadmienił, że po wysłaniu ostatniego z wniosków o wpłatę zasiłku chorobowego, ZUS skontaktował się z pracownikiem biura rachunkowego ubezpieczonego i poinformował o konieczności sporządzenia przerejestrowań za maj 2024 roku oraz o tym, że od daty powrotu z urlopu ojcowskiego, ubezpieczony nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu i nie ma prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres. Wskazał, że pracownik biura rachunkowego, na podstawie zalecenia pracownika ZUS, dokonał zgłoszenia do dobrowolnej składki chorobowej z datą bieżącą, tj. 5 listopada 2024 roku. Według ubezpieczonego brak pouczenia organu rentowego w niniejszej sprawie nie powinien mieć negatywnego wpływu w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym.

vide: k. 3-3v, k. 13-14

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalanie podtrzymując wcześniejsze twierdzenia.

vide: k. 7-7v

Sąd ustalił, co następuje.

Ubezpieczony K. G. (1) od 1 października 2019 roku prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą (...) i z tego tytułu podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym od 7 września 2023 roku także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Bezsporne

Ubezpieczony od momentu podjęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, korzysta z usług biura (...) sp. z o.o. w W., które m.in. sporządza i składa w imieniu ubezpieczonego dokumenty oraz stosowne wnioski do ZUS.

Ubezpieczony, w związku z narodzinami dziecka, przebywał w okresie od 7 maja 2024 roku do 20 maja 2024 roku na urlopie ojcowskim i z tego tytułu otrzymał zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego.

Ubezpieczony był niezdolny do pracy w okresie od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku. Za pośrednictwem biura rachunkowego złożył wnioski o zasiłek chorobowy za wskazany okres.

ZUS nie informował ubezpieczonego o potrzebie zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu korzystania z urlopu ojcowskiego. W związku z tym ubezpieczony był przekonany, że po zakończeniu urlopu ojcowskiego nie musi składać ponownie zgłaszać przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

5 listopada 2024 roku organ rentowy skontaktował się z biurem rachunkowym ubezpieczonego informując, że nastąpiła konieczność sporządzenia przerejestrowań za maj 2024 roku oraz o tym, że od daty powrotu z urlopu ojcowskiego, ubezpieczony nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu i braku prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres.

Pracownik (...)sp. z o.o. w W., zajmujący się obsługą spraw ubezpieczonego nie przekazał mu informacji o konieczności ponownego zgłoszenia organowi rentowemu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu ojcowskiego. Sam nie posiadał wiedzy o konieczności złożenia nowej deklaracji zgłoszeniowej.

Dowód: zeznania świadka J. C. k. 46; przesłuchanie ubezpieczonego k. 37v

Po zakończeniu urlopu ojcowskiego ubezpieczony uiszczał składki na ubezpieczenia społeczne, w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w pełnych wysokościach i w ustawowym terminie.

Z dniem 5 listopada 2024 roku biuro (...) sp. z o.o. w W. dokonało zgłoszenia ubezpieczonego do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Bezsporne

Decyzją z 15 listopada 2024 roku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. odmówił ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku.

Dowód: akta organu rentowego: decyzja ZUS z 15.11.2024 r.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych i powołanych wyżej dowodów z dokumentów, zeznań świadka J. C. oraz przesłuchania ubezpieczonego, które wzajemnie się uzupełniały tworząc wyrazisty obraz całości sprawy. W szczególności z zeznań świadka i przesłuchania ubezpieczonego jednoznacznie wynika, że organ rentowy nie pouczył ubezpieczonego o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (organ nie podnosił nawet twierdzeń, że takowych pouczeń miałby udzielać). Nadto wskazane osoby zgodnie opisały w jaki sposób dowiedziały się o nieobjęciu ubezpieczonego dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Sąd nie znalazł przy tym jakichkolwiek podstaw do podważenia wiarygodności przedstawionych twierdzeń. Również organ rentowy nie kwestionował wartości dowodowej złożonych zeznań.

Podkreślić należy, że przedmiotem sporu między stronami nie była kwestia faktycznego opłacania przez ubezpieczonego należnej składki na ubezpieczenie chorobowe po dniu 20 maja 2024 roku. Na żadnym etapie postępowania organ rentowy nie zakwestionował tej okoliczności, zatem stosownie do art. 230 k.p.c. należało uznać twierdzenia ubezpieczonego za przyznane.

Sąd zważył co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2017r. poz. 1368 ze zm.) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 poz.1230) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ww. ustawy, dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10.

Z kolei w art. 9 ust. 1c ww. ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 8 i 10, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ww. ustawy, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. Ubezpieczenia te ustają m.in. od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Sąd miał także na uwadze, że zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Sąd podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, który wskazał, że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która uprzednio została objęta dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego (art. 9 ust. 1c w związku z art. 14 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 11 ust. 2 u.s.u.s.). Ustawodawca - wyszczególniając w art. 11 u.s.u.s. osoby, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu - nie przewidział możliwości podlegania temu ubezpieczeniu w odniesieniu do osób podlegających dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. To oznacza, że w sytuacji określonej w art. 9 ust. 1c u.s.u.s. z mocy prawa ustaje tytuł do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, ponieważ nie jest możliwe wówczas podleganie z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. (Wyrok SN z 18.10.2022 r., sygn. akt I USKP 142/21).

Nadto należy podkreślić, że w związku z tym, że do utraty tytułu do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu dochodzi z mocy prawa na skutek rozstrzygnięcia zbiegu tytułów objęcia ubezpieczeniem społecznym, obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i 9 k.p.a. jest pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, że z chwilą objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku – art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 2 pkt 3 i art. 36 ust. 3 i 5 ustawy systemowej (Uchwała SN z 11.07.2019 r., sygn. akt III UZP 2/19).

Brak udzielenia przez organ rentowy osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu może być podstawą stwierdzenia, że taka osoba podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby złożonego w późniejszym terminie. W przypadku nieudzielenia stosownych informacji, osoba ubezpieczona mogła zasadnie pozostawać w przekonaniu, że jej ubezpieczenie chorobowe zostanie reaktywowane. Jeżeli przedsiębiorca we właściwym czasie nie został należycie pouczony o skutkach, jakie w płaszczyźnie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu wywołuje zaprzestanie pobierania przez niego zasiłku macierzyńskiego (brak pouczenia o konieczności złożenia nowego wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym za okres przypadający bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego), to organ rentowy nie może przerzucać na niego ciężaru odpowiedzialności za skutki własnych zaniedbań. (tak też wyrok SO Warszawa – Praga w Warszawie z 05.05.2022 r., sygn. akt VII Ua 13/22).

Przeprowadzone postępowanie wykazało, że ubezpieczony prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu do 6 maja 2024 roku, natomiast w okresie od 7 maja 2024 roku do 20 maja 2024 roku pobierał zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego. W związku z tym tytuł ubezpieczenia chorobowego wygasł. Ubezpieczony po zakończeniu pobierania zasiłku winien złożyć zgłoszenie o podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu. Nie uczynił jednak tego z uwagi na niewiedzę i brak stosownego pouczenia przez organ rentowy. Niemniej jednak nie można tracić z pola widzenia, że po dniu 20 maja 2024 roku ubezpieczony uiszczał składki na ubezpieczenie chorobowe, a po dowiedzeniu się o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego niezwłocznie złożył stosowną deklarację.

W ocenie Sądu ubezpieczony w pełni wykazał i udowodnił, iż to organ rentowy nie pouczył go o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu korzystania z urlopu ojcowego. Tymczasem organy państwa powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu zobowiązane są do udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu organ rentowy winien więc poinformować ubezpieczonego o ustaleniu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w związku z korzystaniem z urlopu ojcowskiego oraz zawrzeć stosowne pouczenia o konieczności dokonania stosownych przerejestrowań, w tym ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Organ rentowy nawet nie twierdził, że ubezpieczonemu udzielono wskazanych pouczeń, a jedynie starał się w toku sprawy przerzucić odpowiedzialność za skutki swojego zaniechania na biuro rachunkowe, które zajmowało się obsługą ubezpieczonego. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że żaden przepis nie zwalnia organu administracyjnego z obowiązku udzielenia pouczenia w takiej sytuacji. Również brak jest jakiegokolwiek przepisu, który zobowiązywałby wyspecjalizowane podmioty zajmujące się prowadzeniem spraw rachunkowych innych osób do wyręczania organu rentowego w udzielaniu ubezpieczonym niezbędnych informacji co do skutków prawnych określonych zdarzeń. Okoliczność, że wskazane podmioty często pośredniczą w kontaktach między swymi klientami-przedsiębiorcami a organem rentowym nie oznacza, że to na nie przechodzą obowiązki uregulowane w art. 9 k.p.a., tym bardziej, że biuro rachunkowe z założenia prowadzi jedynie obsługę księgową, w tym oblicza należności publicznoprawne. Nie musi jednak znać się szczegółowo na przepisach regulujących zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych i wynikających z tego konsekwencjach prawnych. To organ rentowy jest właściwym podmiotem do stosowania tych przepisów i pouczania obywateli o ich treści.

Należy również wskazać, że z konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do państwa (wywodzonej z art. 2 Konstytucji), której szczegółową emanację stanowi art. 8 § 1 k.p.a., wynika obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej. Oznacza to, że obywatele powinni mieć pewność, że państwo działa zgodnie z prawem, w sposób sprawiedliwy i transparentny, a jego organy kierują się zasadami bezstronności, równości i proporcjonalności. W niniejszej sprawie postępowanie organu rentowego nie nosi wskazanych cech. W pierwszej kolejności ZUS nie udzielił bowiem ubezpieczonemu niezbędnych pouczeń, następnie przyjmował od niego składki na ubezpieczenie chorobowe, nie informując go nadal o tym, że są one nienależne z uwagi na brak podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, aby następnie odmówić prawa do zasiłku chorobowego. W demokratycznym państwie prawa nie można dopuszczać do sytuacji, w której instytucje państwowe niejako czyhają na niedopełnienie przez obywatela formalności, o której nie miał pojęcia (i o której nie został w ogóle pouczony), li tylko po to, by odmówić mu ostatecznie określonego uprawnienia. Podkreślić należy, że mimo licznych judykatów zwracających uwagę na konsekwencje braku właściwego pouczenia strony przez organ administracyjny, organ rentowy nadal nie udziela takowych pouczeń. Co więcej, skutkami zaniechania swojego obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. stara się obciążyć ubezpieczonego i obsługujące go biuro rachunkowe.

Mając na względzie powyższe rozważania, należało uznać, że ubezpieczonemu przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku, ponieważ w okresie poprzedzającym niezdolność do pracy nie został w żaden sposób poinformowany o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a ponadto opłacał stosowne składki, czym wykazał chęć kontynuacji objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Z przywołanych względów, działając na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu K. G. (1) prawo do zasiłku chorobowego za okres od 21 października 2024 roku do 6 listopada 2024 roku.

sędzia Magdalena Michalska-Kania