Uzasadnienie z 23 lipca 2025, sygn. I C 718/24

UZASADNIENIE

Powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł pozew przeciwko pozwanej Ż. S. o zapłatę kwoty 19.894,29 zł wraz umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 3 kwietnia 2024 r, do dnia zapłaty. Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że pozwana zobowiązała się poprzez podpisanie weksla z dnia 20 listopada 2023 r. do zapłaty w dniu 2 kwietnia 22024 r. kwoty 22.394,29 zł. Powód wezwał pozwaną do wykupu weksla, jednakże ta wpłaciła na konto powoda jedynie kwotę 2.500 zł. Weksel został wystawiony przez pozwaną na zabezpieczenie zwrotu całej sumy z tytułu pożyczki udzielonej przez powoda na podstawie umowy pożyczki gotówkowej (...) z 20 listopada 2023 r. Przed wniesieniem pozwu powód wystosował do pozwanej przedsądowe wezwanie do zapłaty, które okazało się jednak bezskuteczne.

W dniu 24 września 2024 r. referendarz sądowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. W ustawowo przewidzianym terminie pozwana wniosła sprzeciw, co skutkowało utratą mocy nakazu i skierowaniem sprawy do postępowania głównego.

W złożonym przez siebie sprzeciwie pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. Wskazała, że została wprowadzona przez powoda w błąd, a naliczone wobec niej należności są niczym nieuzasadnione. Zdaniem pozwanej jedyną umową wiążącą strony jest umowa pożyczki z 16 marca 2023 r. Do postanowień tej umowy powód wprowadził jednak klauzule niedozwolone, które spowodowały powstanie pętli zadłużenia. Kiedy pozwana zwróciła się do powoda z prośbą o rozłożenie świadczenia na raty, ten wykorzystując nieświadomość pozwanej przedstawił jej do podpisu kolejną umowę pożyczki, z której pozwana nie otrzymała żadnych środków. Ponieważ pozwana nie miała zamiaru zawierać kolejnej umowy pożyczki, a jedynie dokonać restrukturyzacji zadłużenia, umowę tę należy uznać za nieobowiązującą.

S ąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 16 marca 2023 r. Ż. S. zawarła z (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. umowę pożyczki gotówkowej na bliżej nieustalonych warunkach.

W ramach zawartej umowy pożyczkodawca przekazał na należący do pozwanej rachunek bankowy nr (...) (...) kapitał w kwocie 8.550 zł.

Ż. S. napotkała trudności w spłacie zaciągniętego zobowiązania. Koszty pożyczki okazały się o wiele wyższe niż zakładała przy zawieraniu umowy. Z tego też powodu pozwana zwróciła się do pożyczkodawcy z wnioskiem o restrukturyzację zadłużenia.

W reakcji na powyższe przedstawiciel pożyczkodawcy przedstawił Ż. S. formularz umowy pożyczki nr (...), który pozwana podpisała w dniu 20 listopada 2023 r. Zgodnie z postanowieniami umowy (...) S.A. miał udzielić Ż. S. pożyczki w kwocie 15.843 zł na okres 48 miesięcy. Pożyczka miała zostać udostępniona celem umożliwienia pożyczkobiorcy spłaty zobowiązania wymagalnego wobec pożyczkodawcy, przelewem na indywidualne konto rozrachunkowe należące do pożyczkodawcy, w terminie 14 dni od daty jej podpisania. Zgodnie z dołączonym do umowy harmonogramem spłaty pożyczki, spłata miała zostać dokonana w 48 miesięcznych ratach po 469 zł każda, począwszy od 1 stycznia 2024 r. Integralną częścią umowy pożyczki była deklaracja wekslowa wystawcy weksla, w której pozwana upoważniła powoda do wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu z tytułu umowy pożyczki nr (...) – gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Dowody: zeznania pozwanej Ż. S. w charakterze strony – k. 46-46v. [00:01:02-00:19:23]; potwierdzenie przelewu – k. 31; umowa pożyczki nr (...) z 20 listopada 2023 r. – k. 4-6; harmonogram spłat – k. 7; deklaracja wekslowa – k. 11

W dniu 21 listopada 2023 r. pożyczkodawca przekazał na swój inny rachunek bankowy kwotę 15.843 zł, będącą przedmiotem umowy nr (...), zawartej z pozwaną.

Dowód: potwierdzenie wykonania operacji – k. 8, 15

W okresie od stycznia 2024 r. do lutego 2025 r. pozwana dokonywała sporadycznych wpłat na rzecz powoda, pozostając w przekonaniu, iż cały czas spłaca zobowiązanie z tytułu umowy pożyczki z dnia 16 marca 2023 r.

Dowody: zeznania pozwanej Ż. S. w charakterze strony – k. 46-46v. [00:01:02-00:19:23]; wykaz operacji finansowych na koncie – k. 37

W dniu 2 lutego 2024 r. pożyczkodawca wystosował do pozwanej wezwanie do zapłaty kwoty 798 zł – w terminie 7 dni pod rygorem wypowiedzenia umowy nr (...). Następnie pismem z dnia 4 marca 2024 r. pożyczkodawca wypowiedział pozwanej umowę pożyczki nr (...) oraz wezwał do wykupu wypełnionego przez siebie weksla in blanco.

W dniu 8 marca 2024 r. Ż. S., wystraszona działaniami windykatorów, zgodziła się podpisać oświadczenie o uznaniu długu wynikającego z umowy nr (...).

Dowody: ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 9; kopia weksla in blanco – k. 10; wypowiedzenie umowy pożyczki – k. 12; raporty z systemu P. (...) k. 13, 14; oświadczenie o uznaniu długu– k. 16; zeznania pozwanej Ż. S. w charakterze strony – k. 46-46v. [00:01:02-00:19:23]

S ąd zważył, co następuje:

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie dokumentów złożonych do akt sprawy przez strony postępowania, których prawdziwość ani rzetelność nie były kwestionowane. Kwestie te nie budziły również zastrzeżeń Sądu. Dlatego też zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów przewidzianą w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd włączył dokonane na ich podstawie ustalenia faktyczne do podstawy wyrokowania.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się również na zeznaniach pozwanej Ż. S.. Zdaniem Sądu zeznania pozwanej były spontaniczne, logiczne i spójne. Pozostawały one również w korelacji z pozostałymi środkami dowodowymi zebranymi w sprawie. Mimo że pozwana nie orientuje się w prawie zobowiązań i nie zdawała sobie sprawy z wagi podpisywanych przez siebie dokumentów, to jednak potrafiła szczegółowo opisać okoliczności towarzyszące podpisywaniu każdego z przedłożonych przez powoda dokumentów oraz motywy, którymi kierowała się w dokonywaniu tych czynności. Sąd uznał te wyjaśnienia za całkowicie zborne i wiarygodne.

W świetle ustalonego stanu faktycznego Sąd uznał, że żądanie pozwu nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 10 ustawy Prawo wekslowe, jeśli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Sytuacja prawna dłużnika z weksla niezupełnego w chwili wystawienia kształtuje się zatem różnie w zależności od tego, kto jest wierzycielem wekslowym. Jeżeli posiadaczem weksla jest pierwszy wierzyciel, wiąże go porozumienie zawarte z dłużnikiem, którego treść w niniejszej sprawie odzwierciedla złożona do akt deklaracja wekslowa. Podpisanie i wręczenie weksla in blanco oparte jest bowiem na zaufaniu do odbiorcy, który powinien wypełnić dokument zgodnie z zawartym porozumieniem. Uzasadnia to obronę wystawcy weksla, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 listopada 1993 r., sygn. ACr 607/93; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1970 r., sygn. I PR 407/70).

W realiach sprawy pozwana podniosła, że kwota, na którą wypełniony został weksel, a tym samym kwota jej rzekomego zadłużenia, jest znacznie zawyżona. W odniesieniu do powyższych uwarunkowań wskazać należy, że w ocenie Sądu dopóki stronami stosunku wekslowego pozostają strony stosunku podstawowego zabezpieczanego wekslem, treść art. 10 Prawa wekslowego nie wyłącza możliwości badania stosunku podstawowego przez Sąd z urzędu. Przywołany przepis ogranicza się bowiem w swej treści jedynie do unormowania kwestii zarzutów, jakie wystawca weksla in blanco może przeciwstawić nabywcy, który otrzymał od remitenta weksel wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem. Przepis ten nie reguluje natomiast sytuacji prawnej dłużnika wekslowego w sytuacji, gdy posiadaczem weksla jest pierwszy wierzyciel albo jeżeli posiadacz nabył niewypełniony jeszcze weksel. Takiego dłużnika nie ogranicza wówczas treść art. 10 prawa wekslowego. Stanowisko takie zajmowało orzecznictwo już w okresie międzywojennym (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1932 r., sygn. C 1/32).

Art. 720 § 1 k.c. stanowi, że przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Umowa pożyczki zobowiązuje zatem pożyczkodawcę do przeniesienia własności przedmiotu pożyczki na pożyczkobiorcę. Samo wydanie przedmiotu pożyczki może nastąpić w dowolny sposób, byle pożyczkobiorca miał możność swobodnego dysponowania czy to pieniędzmi, czy rzeczami będącymi przedmiotem umowy. Odwrotność opisywanej sytuacji występuje przy zwrocie pożyczki. Pożyczkobiorca po upłynięciu określonego terminu jest zobowiązany zwrócić pożyczkodawcy otrzymane pieniądze/rzeczy, przy czym nie muszą to być te same pieniądze i te same rzeczy, o ile są zwracane w tej samej ilości i jakości. W braku odmiennego zastrzeżenia w odniesieniu do tych umów pożyczki, których przedmiotem są pieniądze, należy postępować stosownie do wymagań określonych zasadą nominalizmu (zob. szerz. Z. Gwalik, Komentarz do artykułu 720 Kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, LEX 2010).

W przypadku umowy pożyczki, której przedmiotem są pieniądze, wydanie może nastąpić w formie bezgotówkowej. Uznać należy, że wydanie następuje z chwilą uznania rachunku pożyczkobiorcy (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1995 r., sygn. III CZP 164/94). Ciężar dowodu, że przedmiot pożyczki został wydany obciąża pożyczkodawcę (por. M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz., Warszawa 2019).

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z treścią art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis ten określa reguły dowodzenia, tj. przedmiot dowodu oraz osobę, na której spoczywa ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczyć też trzeba, że przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1996 r., sygn. I CKU 45/96). Jest to wyrazem zasady, że to strony powinny być zainteresowane wynikiem postępowania oraz że to one dysponują przedmiotem postępowania m. in. poprzez powoływanie i przedstawianie sądowi wybranych przez siebie dowodów.

Zaprzeczenie dokonane przez stronę procesową powoduje, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stają się sporne i muszą być udowodnione. W razie ich nieudowodnienia sąd oceni je na niekorzyść strony, na której spoczywał ciężar dowodu, chyba że miał możność przekonać się o prawdziwości tych twierdzeń na innej podstawie (tak m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 kwietnia1975 r., sygn. III CRN 26/75).

W realiach niniejszej sprawy wykazano, iż w dniu 20 listopada 2023 r. strony zawarły umowę pożyczki nr (...). Przedmiot pożyczki w kwocie 15.843 zł nie został jednak wydany pozwanej. Zgodnie z punktem 1 umowy miał on zostać spożytkowany na zaspokojenie wszystkich wymagalnych zobowiązań pozwanej wobec pożyczkodawcy. Zobowiązania te nie zostały sprecyzowane w umowie. Dowodem na wykorzystanie kapitału pożyczki na rzecz pożyczkobiorcy ma być w ocenie powoda przelew dokonany przez pożyczkodawcę między jego rachunkami. Okoliczności tej stanowczo zaprzeczyła pozwana. Wskazała, że z powodem łączyła ją umowa pożyczki z 16 marca 2023 r. i nic jej nie wiadomo, aby należności z tej umowy zostały zaspokojone kapitałem z umowy z 20 listopada 2023 r. Dowodem na to mają być dokonywane przez pozwaną wpłaty na spłatę zobowiązania z 16 marca 2023 r., które jednak w swoich zestawieniach powód prezentuje jako spłaty z tytułu umowy z 20 listopada 2023 r.

W świetle powyższego Sąd zważył, że na gruncie niniejszej spraw nie jest jasne, co się stało z kapitałem z umowy z 20 listopada 2023 r. w wysokości 15.843 zł. Powód nie wykazał, na poczet jakich zobowiązań została zarachowana wyżej wskazana kwota, co składało się na zadłużenie pozwanej, ani jak zostało wyliczone. Nie wiadomo nawet, do obsługi jakiego zobowiązania służył rachunek rozliczeniowy, na który pożyczkodawca przelał kapitał pożyczki. Wiadomo natomiast z całą pewnością, iż nie był to rachunek pozwanej. Pozwana nie otrzymała zatem kapitału pożyczki, a żadne okoliczności wykazane w sprawie nie dowodzą, by pieniądze te zostały wykorzystane na zaspokojenie jej innych zobowiązań.

W doktrynie prawniczej słusznie przyjmuje się, że jeżeli pożyczkobiorca nie otrzyma od pożyczkodawcy świadczenia, to nie aktualizuje się po jego stronie obowiązek zwrotu jego równowartości. W konsekwencji zobowiązanie umowne do zwrotu pożyczki (łącznie z towarzyszącymi jej odsetkami i kosztami) nie powstaje (por. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 r., sygn. III Ca 1664/23).

Brak wykazania przez powoda faktu skorzystania przez pozwaną z przedmiotu pożyczki oznacza, że powódka nie mogła popaść w opóźnienie ze spłatą zobowiązania. Oznacza to, że wypowiedzenie umowy nastąpiło niezgodnie z jej postanowieniami, a wypełnienie weksla in blanco było sprzeczne z podpisaną przez pozwaną deklaracją wekslową. Była to pierwsza z przyczyn oddalenia powództwa w sprawie.

Drugą przyczyną jest fakt niemożności zbadania przez Sąd postanowień umownych pierwotnego stosunku zobowiązaniowego łączącego strony.

Z zeznań pozwanej wynika, iż zaciągnęła ona u powoda pożyczkę z 16 marca 2023 r. licząc na korzystną ofertę kredytową. W praktyce okazało się jednak, że umowa zawierała liczne klauzule abuzywne, które „wpędziły” pozwaną w spiralę zadłużenia. Jeżeli zatem powód podnosi, iż zawarł z pozwaną umowę pożyczki refinansującą poprzednie zobowiązanie, winien wykazać, że refinansowane zadłużenie było w ogóle zasadne, tj. kapitał pożyczki odpowiadał wysokości przewidzianej w umowie, odsetki kapitałowe i za opóźnienie zostały prawidłowo naliczone, a koszty okołopożyczkowe nie przekraczały ustawowego limitu, nie zmierzały do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych i nie powstały w efekcie postanowień abuzywnych.

Zgodnie z art. 385Działanie wbrew dobrym obyczajom jest rozumiane w judykaturze jako wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku; rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza zaś nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/04, oraz z dnia 3 lutego 2006 r., sygn. I CK 297/05, z dnia 27 października 2006 r., sygn. I CSK 173/06). Ocena rzetelności określonego postanowienia wymaga zatem rozważenia indywidulanego rozkładu obciążeń, kosztów i ryzyka, jakie wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadania jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone.

Nie przedkładając umowy pierwotnej z 16 marca 2023 r. powód pozbawił Sąd możliwości zweryfikowania postanowień tego stosunku zobowiązaniowego pod kątem występowania w nim klauzul abuzywnych. Natomiast na istnienie takich klauzul wprost wskazywała pozwana w wywiedzionych przez siebie zarzutach. Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy nie wykazano, czy istniało jeszcze zobowiązanie pozwanej, a jeśli tak, to ile naprawdę wynosiło zadłużenie pozwanej z tytułu umowy pożyczki z 16 marca 2023 r., tym bardziej, że pozwana twierdziła, że spłacała tę pożyczkę. W konsekwencji nie wykazano, jaką część kapitału z umowy pożyczki z 20 listopada 2023 r. powód miał prawo spożytkować na refinansowanie poprzedniego zobowiązania.

W ocenie Sądu wartości dowodowej nie można też przypisać pismu zatytułowanego „oświadczenie o uznaniu długu”, gdyż ocena sytuacji życiowej pozwanej pozwala na uznanie za wiarygodne jej zeznań, że w związku ze spiralą długu, w którą popadła, zależało jej na rozłożeniu długu na raty (powstałego na skutek pożyczki z 16 marca 2023 r.) i taki miał być cel tego oświadczenia. Co istotne do podpisania doszło „na kolanie” w samochodzie. Nie bez znacznie pozostaje to, że sytuacja finansowa pozwanej jest bardzo trudna, pozwana leczy się psychiatrycznie, ma grupę inwalidzką. Okoliczności te wespół z licznymi natrętnymi telefonami windykatorów powoda przyczyniły się do podpisania przez nią w/w dokumentu.

Uznanie powództwa za niezasadne co do kwoty głównej implikowało oddalenie żądania o zasądzenie odsetek za opóźnienie.

Mając na względzie powyższe, na mocy art. 720 k.c. w zw. z art. 359 k.c., art. 481 § 1 k.c. i art. 385