Postanowienie SN z 16 lutego 2012, sygn. III CSK 194/11
Data orzeczenia
16 lutego 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Kazimierz Zawada
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 16 lutego 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)
SSN Iwona Koper
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
Protokolant Katarzyna Grzegorczyk
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Lasów Państwowych
Nadleśnictwa G.
przy uczestnictwie M. N. i in. ,
o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 16 lutego 2012 r.,
skargi kasacyjnej uczestnika W. G.
od postanowienia Sądu Okręgowego
z dnia 11 kwietnia 2011 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Sąd Rejonowy, po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek uwzględnienia
przez Sąd Okręgowy apelacji wnioskodawcy, dokonał w dniu 10 listopada 2010 r.
założenia księgi wieczystej dla nieruchomości gruntowej obejmującej działki o nr
ewidencyjnych 369, 585/1, 1394, 1395, 1396/3, 1384/4, 1393/3, 1396/1, 1384/1,
1385, 1391, 1392, 1393/1,1383/1 i wpisał jako właściciela tej nieruchomości Skarb
Państwa- Lasy Państwowe. Sąd Rejonowy ustalił, że działki te stanowiły grunty
leśne i zostały w dniu 12 lutego 1945 r. przejęte przez Nadleśnictwo .na podstawie
dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność
Skarbu Państwa (dalej - dekret o lasach). Las znajdujący się na tych gruntach był
podzielony na parcele, ale cześć nich miała powierzchnię przekraczającą 25 ha.
Sąd pierwszej instancji przyjął że do gruntów leśnych objętych wnioskiem nie miał
zatem zastosowania art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o lasach, wyłączający zasadę
nacjonalizacji lasów, których obszar przekraczał 25 ha w przypadku podziału ich na
parcele mniejsze niż 25 ha.
Apelacja uczestnika postępowania W. G. została oddalona postanowieniem
Sądu Okręgowego, który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu
pierwszej instancji.
Skarga kasacyjna uczestnika postępowania W. G. została oparta na obu
podstawach określonych w art. 3983
§ 1 k.p.c. Skarżący zarzucił naruszenie art.
6268
§ 1 i § 2 k.p.c., art. 6262
§ 3 k.p.c. w zw. z § 20 ust. 1 Rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg
wieczystych i zbioru dokumentów (dalej - rozporządzenie w sprawie prowadzenia
ksiąg wieczystych), § 24 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych,
art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej – u.k.w.h.) oraz art. 1
ust. 3 lit. b dekretu o lasach. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania, ewentualnie jego uchylenie i oddalenie wniosku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
3
Sąd Okręgowy przy rozpoznawaniu apelacji uczestnika postępowania W. G.
skoncentrował się głównie na wykładni art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o lasach.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 6268
k.p.c. stwierdził natomiast, że zakres
kognicji sądu wieczystoksięgowego nie obejmuje rozstrzygania sporów odnośnie
prawa własności i prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie.
Podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nie prowadził takiego postępowania, a
dokumenty załączone do wniosku - przy uwzględnieniu wykładni art. 1 ust. 3 lit. b
dekretu o lasach przyjętej przez Sąd Okręgowy - potwierdzały, że Skarb Państwa
nabył własność nieruchomości z mocy prawa. Stanowisko to zostało zasadnie
zakwestionowane w skardze kasacyjnej.
W judykaturze utrwalone jest stanowisko, że w postępowaniu
wieczystoksięgowym nie może być prowadzony spór dotyczący prawa własności
nieruchomości, której dotyczy wniosek o wpis w księdze wieczystej. Postępowanie
to ma bowiem charakter uproszczony i sformalizowany, a jego celem jest
stwierdzenie, czy prawo podlegające wpisowi zostało dostatecznie wykazane,
w sposób przewidziany w art. 31 u.k.w.h. Należy jednak uwzględnić,
że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania był również wniosek
o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości, co powodowało poszerzenie
kognicji sądu w porównaniu z postępowaniem dotyczącym samego dokonania
wpisu w istniejącej już księdze wieczystej. Wskazują na to przepisy rozporządzenia
w sprawie ksiąg wieczystych, a w szczególności jego § 20 i § 24. Wnioskodawca
dla wykazania prawa własności przedstawił dowód w postaci protokołu przejęcia
lasów z dnia 12 lutego 1945 r., sporządzonego na podstawie § 2 ust. 2
rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r.
w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu
niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16). Wymagało
zatem rozważenia, czego Sąd Okręgowy zaniechał, jaki jest charakter tego
protokołu i czy mógł on stanowić podstawę dla założenia księgi wieczystej
i wpisania w niej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 września 2009 r., V CSK 8/09
Sąd Najwyższy stwierdził, że w § 20 ust. 2 rozporządzenia w sprawie prowadzenia
ksiąg wieczystych nie wskazano katalogu dowodów dopuszczalnych
4
w postępowaniu dotyczącym założenia księgi wieczystej i mogą być to nie tylko
dowody z dokumentów, ale także inne środki dowodowe przewidziane
w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. W uchwale z dnia 22 kwietnia
1994 r., III CZP 50/94 (OSNC 1994, nr 11, poz. 212) Sąd Najwyższy przyjął
natomiast, że protokół przejęcia lasu, sporządzony na podstawie powołanego wyżej
rozporządzenia z dnia 20 stycznia 1945 r., stanowił dowód, iż określona w nim
nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. Wymaga także odnotowania,
że art. 6 dekretu o lasach przewidywał, że „ przepisanie tytułu własności w księgach
hipotecznych nastąpi na wniosek właściwej dyrekcji Lasów Państwowych".
Dla dokonania wpisu nie był zatem wymagany żaden szczególny dokument
potwierdzający przejście własności na rzecz Skarbu Państwa. Tej okoliczności nie
można pominąć przy rozpoznawaniu wniosku o założenie księgi wieczystej
i dokonanie w niej wpisu także obecnie, przy dokonywaniu oceny znaczenia
protokołu przejęcia gruntów leśnych.
Skarżący niezasadnie zarzucił przy tym naruszenie art. 6262
§ 3 k.p.c. w zw.
z § 20 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych,
odmawiając protokołowi przejęcia lasu cech dokumentu potwierdzającego przejście
prawa własności z odwołaniem się do tego rodzaju poglądów odnoszących się
do protokołu przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej. Nie uwzględnił
bowiem, że ocena czy nieruchomość rolna podlegała nacjonalizacji należała do
władz administracyjnych, a w przypadku stwierdzenia, iż nieruchomość rolna
podlegała przejęciu przez Skarb Państwa wystawiane było zaświadczenie przez
wojewódzki urząd ziemski. Stąd przyjmowano w judykaturze, że protokół przejęcia
nieruchomości rolnej stanowił jedynie urzędowe poświadczenie jej objęcia
zarządem państwowym. Tej oceny nie można odnosić wprost także do protokołu
przejęcia gruntów leśnych na podstawie dekretu o lasach.
Rzeczą Sądu Okręgowego było zatem dokonanie oceny, czy dokumenty
złożone przez wnioskodawcę, w tym protokół przejęcia gruntów leśnych z dnia
12 lutego 1945 r., w sposób dostateczny wykazały istnienie przesłanek do
założenia księgi wieczystej i dokonania w niej wpisu prawa własności na rzecz
wnioskodawcy. Sąd Okręgowy tymczasem nie poprzestał na takiej ocenie.
Przeprowadził rozważania dotyczące możliwości nabycia przez Skarb Państwa
5
własności nieruchomości objętej wnioskiem poprzez dokonanie wykładni przepisów
dekretu o lasach, co byłoby właściwe jedynie w sprawie o ustalenie, że Skarb
Państwa nabył własność nieruchomości z mocy prawa, na podstawie przepisów
dekretu o lasach. Dokonując takiej oceny Sąd Okręgowy - wbrew własnej ocenie -
rozstrzygnął w istocie spór dotyczący prawa własności nieruchomości. Tym samym
przekroczył granice kognicji sądu wieczystoksięgowego. Przemawiało to
o zasadności skargi kasacyjnej i zaskarżone nią postanowienie podlegało uchyleniu
na podstawie art. 39815
§ 1 k.p.c.
Z przyczyn wyżej wskazanych bezprzedmiotowe stało się rozważanie
zarzutu naruszenia art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o lasach, w wyniku jego błędnej
wykładni i niewłaściwego zastosowania. Przepis ten nie mógł bowiem stanowić
podstawy dla oceny zasadności wniosku o założenie księgi wieczystej i dokonania
w niej wpisu zgodnie z żądaniem wnioskodawcy.
jw