Wyrok SN z 16 lutego 2012, sygn. IV CSK 236/11
Data orzeczenia
16 lutego 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Dariusz Dończyk
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 lutego 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z powództwa Szczepana K., Grażyny K.
i Mariusza K.
przeciwko Powiatowi R. - Powiatowemu Urzędowi Pracy
w R.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 16 lutego 2012 r.,
skargi kasacyjnej powodów
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 7 grudnia 2010 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
2
Powodowie wystąpili przeciwko pozwanemu Powiatowi R. – Powiatowemu
Urzędowi Pracy w R. o pozbawienie wykonalności w całości tytułu wykonawczego
(nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2002 r., w sprawie I Nc 39/02). Powodowie
twierdzili, że należność objęta kwestionowanym tytułem została rozłożona na raty
(w 2003 r.), a ponadto w następstwie takiego założenia pierwotne zobowiązania z
nakazu zapłaty wygasło wskutek odnowienia (art. 506 k.c.).
Sąd Okręgowy oddalił powództwo, dokonując podstawowych ustaleń
faktycznych.
Prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r. Sąd Okręgowy
nakazał trzem pozwanym, aby zapłacili Powiatowi R. – Powiatowemu Urzędowi
Pracy kwotę 756.274,31 zł z odsetkami. Nakaz ten został zaopatrzony w klauzulę
wykonalności. Decyzją z dnia 17 grudnia 2003 r. Starosta R. orzekł rozłożenie na
raty pozostające do spłaty zadłużenie w kwocie 709.879,81 zł, przy czym w decyzji
tej stwierdzono, że niedokonanie którejkolwiek z rat w terminie spowoduje
uchylenie decyzji i sprawa zostanie skierowana do postępowania egzekucyjnego.
Niewywiązanie się dłużników z warunków spłaty pożyczki spowodowało uchylenie
poprzedniej decyzji (decyzji z dnia 26 stycznia 2005 r.) i wymagalność pozostałej
do zapłaty kwoty zadłużenia (562.365,58 zł). Wojewoda decyzją z dnia 21 kwietnia
2005 r. uchylił decyzję Starosty R. z dnia 26 stycznia 2005 r. i orzekł o wygaśnięciu
decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. o rozłożeniu należności na raty. Ostatecznie
Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia
21 kwietnia 2005 r.
Wcześniej toczyło się już postępowanie z powództwa powodów przeciwko
temu samemu pozwanemu o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego –
prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2003 r. (I NC 39/02) i powództwo
zostało oddalone; oddalono apelację powodów, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia
skargi powodów do rozpoznania.
Sąd Okręgowy stwierdził, że decyzja administracyjna Starosty R. z dnia 17
grudnia 2003 r. o rozłożeniu pożyczki na raty nie tworzyła jako deklaratoryjna nowej
3
sytuacji jawnej, lecz potwierdzała zdarzenia, które nastąpiły z mocy prawa.
Stosownie do art. 18 ust. 4d ustawy dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i
przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm., cyt. dalej jako
„ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r.”) pozostała do spłaty należność z mocy prawa
stawała się natychmiast wymagalna w razie niedotrzymania przez pożyczkobiorców
harmonogramu spłaty pożyczki. Zbędne było zatem wydawanie kolejnej decyzji o
wygaśnięciu poprzedniej decyzji o rozłożeniu pożyczki na raty (art. 162 k.p.a.).
Ponadto decyzja z dnia 17 grudnia 2003 r. została wyeliminowana z obrotu
prawnego. Sąd Okręgowy nie podzielił także stanowiska powodów, że w wyniku
wydania decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. o rozłożeniu pożyczki na raty doszło do
odroczenia zobowiązania na podstawie art. 506 k.c. i wygaśnięcia tym samym
całego zobowiązania objętego nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r.
Apelacja powodów została oddalona. Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia
Sądu Okręgowego o stwierdzenie, że termin płatności ostatniej raty przypadł na luty
2008 r. (według decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.). W ocenie Sądu, nie doszło
między powodami (pożyczkobiorcami) i pozwanym (pożyczkodawcą) do
odnowienia zobowiązania obejmującego zwrot pożyczki i tym samym do
wygaśnięcia tego zobowiązania, a pozwany nie uzyskał nowego tytułu
wykonawczego w postaci decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. Nie było też podstaw do
przyjęcia, że zobowiązanie nie mogło być egzekwowane z uwagi rozłożenia
powodom należności na raty. W chwili wytoczenia powództwa
przeciwegzekucyjnego i w dacie wyrokowania wszystkie raty ustalone w decyzji
Starosty z dnia 17 grudnia 2003 r. były wymagalne (Sąd ustalił, że termin zapłaty
wszystkich rat upłynął półtora roku przed wytoczeniem powództwa).
Sąd Apelacyjny zauważył, że w apelacji powodowie dodatkowo podnosili
jeszcze fakt częściowego spełnienia świadczenia, jednakże nie powoływali oni tego
faktu w podstawie faktycznej powództwa, nie wykazywali też tego, w jakiej części
zobowiązanie wygasło w następstwie jego spełnienia przez powodów.
W skardze kasacyjnej powodów podnoszono zarzuty naruszenia przepisów
prawa procesowego, tj. art. 840 § 2 pkt 2 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. oraz przepisów
prawa procesowego, tj. art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 18 ust. 4c i 4d ustawy z dnia
4
14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Skarżący wnosił
o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt II i III i przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Na podstawie umowy zawartej przez dłużnika i wierzyciela mogłoby dojść
do odnowienia w zasadzie każdego zobowiązania łączącego strony stosunku
zobowiązaniowego (art. 506 § 1 k.c.). Nowacją może być objęte zobowiązanie ujęte
także w tytule wykonawczym. Nowacja może być także zastosowana w stosunku
do zobowiązania pożyczkobiorcy wynikającego z umowy pożyczki udzielonej
z Funduszu Pracy przez odpowiednie powiatowe urzędy pracy (art. 720 k.c.) przy
uwzględnieniu postanowień ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu
i bezrobociu (do ustawy tej odesłano w umowie pożyczki z dnia 15 marca 2001 r.;
§ 5 umowy). Obecnie obowiązuje ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 1011 ze z.), która uchyliła
ustawę z 14 grudnia 1994 r. Zgodnie z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia
2004 r., pożyczki z Funduszu Pracy udzielone na podstawie umów zawartych przed
dniem wejścia w życie tej ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty,
odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach
dotychczasowych, tj. m. in. w art. 18 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.
Należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny właściwie ocenił skutki prawne decyzji
deklaratoryjnej z dnia 17 grudnia 2003 r. w zakresie łączącego strony stosunku
pożyczki pieniężnej, uzyskanej z Funduszu Pracy. Decyzja ta spowodowała jedynie
modyfikację prawną treści tego stosunku poprzez rozłożenie na raty świadczenia
powodów obejmujących zwrot pożyczki (zob. harmonogram spłaty pożyczki
dołączony do decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.; k. 6-7 akt sprawy). Decyzja ta jako
wyraz oświadczenia woli pożyczkodawcy nie wywołała natomiast skutku prawnego
w postaci umorzenia dotychczasowego zobowiązania wynikającego z umowy
pożyczki i kreowania nowego jurydyczne zobowiązania, mającego swoje źródło we
wspomnianej decyzji administracyjnej (art. 506 k.c.). W ustawie z dnia 14 grudnia
1994 r. przewidziano formę decyzji administracyjnej m.in. dla rozstrzygnięcia
kwestii ewentualnego odroczenia terminu spłaty kwoty pożyczki (por. art. 18
5
ust. 4a), co nie znaczy, że między stronami doszło do przekształcenia istniejącego
stosunku obligacyjnego pożyczki w stosunek publicznoprawny wynikający z decyzji
administracyjnej. Chodzi tu raczej o wybór przez ustawodawcę odpowiednio
sprawnego (i kontrolowanego) modelu dystrybucji środków z Funduszu Pracy
i dochodzenia ich zwrotu od pożyczkobiorców. Z ustaleń faktycznych wynika,
że powodowie nie zwrócili pożyczki w całości w terminach przewidzianych
w harmonogramie spłat dołączonych do decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.,
co spowodowało ex lege wymagalność pozostałej do spłaty należności wraz
z odsetkami za opóźnienie (art. 18 ust. 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.).
Roszczenie o zwrot sumy ujętej w kwestionowanym nakazie zapłaty wynika zatem
z umowy pożyczki zawartej między stronami w dniu 14 marca 2001 r. (k. 6-7 akt
sprawy).
W tej sytuacji za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 18 ust. 4c
i 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. oraz zarzut naruszenia art. 506 k.c.
2. W skardze kasacyjnej wskazywano także na to, że powodowie uiścili
część należności objętej nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r., przy czym fakt
takiej zapłaty (kwoty 305.940 zł) wynika z treści kolejnych decyzji
administracyjnych. W pozwie powodowie wprawdzie stwierdzali, że uiścili kwotę
305.940 zł (co znalazło odbicie w kolejnych decyzjach administracyjnych), ale
bronili przede wszystkim stanowiska, iż tytułem egzekucyjnym nowym była decyzja
administracyjna rozkładająca świadczenie pożyczkobiorców na raty (k. 3-4 akt
sprawy; zob. też pisma procesowe powodów – k. 153-157 akt i uzasadnienie
wyroku Sądu pierwszej instancji, k. 173 akt sprawy). Dopiero w uzasadnieniu
apelacji powodowie dodatkowo podnosili, że powództwo powinno zostać
uwzględnione przynajmniej częściowo w zakresie spełnionego świadczenia,
odsyłając w tym zakresie do treści odpowiednich decyzji administracyjnych
określających poziom ich zadłużenia. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny miał
uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że powodowie nie wskazywali w podstawie
faktycznej powództwa faktu spełnienia jako odrębnego zdarzenia uzasadniającego
zastosowanie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i okoliczność ta nie była istotnie przedmiotem
badań i ustaleń w toku postępowania. Skarżący zwalczali tytuł wykonawczy
(prawomocny nakaz zapłaty z dnia 23 maja 2002 r.) dlatego, ponieważ - ich
6
zdaniem - egzekucja ma być prowadzona jedynie na podstawie nowego,
administracyjnego tytułu wykonawczego. Tymczasem - jak wyjaśniono - decyzje
administracyjne zapadały jedynie w związku z kwestią zasadności rozłożenia na
raty istniejącego zadłużenia powodów, wynikającego z umowy pożyczki i nie mogły
wprost przesądzać o tym, kiedy i w jakiej części zobowiązanie powodów wygasło,
zarówno w odniesieniu do długu głównego, jak i odsetek za opóźnienie. Broniąc się
przed egzekucją sądową, powodowie nie wykazali także i tego, że na podstawie
nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2002 r. strona pozwana prowadzi wobec nich
egzekucję jako pożyczkobiorców w zakresie większym niż wynikało to z dokonanej
już częściowo spłaty. W tej sytuacji nie mógł być uznany za uzasadniony także
zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną
(art. 39814
k.p.c.).