Wyrok z 30 września 2025, sygn. I C 3/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2025 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Żelewska

Protokolant: sekretarz sądowy Adrianna Bochniak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. w G.

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W.

przeciwko R. G.

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powoda Syndyka Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. na rzecz pozwanego R. G. kwotę 5.417,- zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 3/25

UZASADNIENIE

(wyroku z dnia 30 września 2025 roku – k. 148)

Powód Syndyk masy upadłości (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (w upadłości) domagał się od pozwanego R. G. zapłaty kwoty 87.404,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następującego po dniu wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że dnia 16 czerwca 2017 roku poprzednik prawny powoda zawarł z pozwanym umowę kredytu hipotecznego nr (...). Pozwany wystąpił z powództwem opartym o twierdzenia o abuzywności postanowień tej umowy, a dotyczących jego indeksacji oraz zasad rozliczania dokonywanych przez niego spłat. Na dochodzone roszczenie składała się kwota nominalna kapitału udostępnionego pozwanego w ramach ww. umowy.

(pozew – k. 3-10v.)

Pozwany w odpowiedzi na pozew domagał się oddalenia powództwa i zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Pozwany podniósł zarzuty: nadużycia prawa, przedawnienia oraz potrącenia. W kontekście ostatniego z zarzutów wskazano, że dnia 2 września 2021 roku (tj. przed upadłością (...) Banku S.A.) obie strony złożyły oświadczenia o potrąceniu. Na skutek powyższego wierzytelność powoda wygasła.

(odpowiedź na pozew – k. 68-75)

Stan faktyczny:

Dnia 15 czerwca 2007 roku poprzedni prawny powoda (...) Bank S.A. w K. zawarł z pozwanym R. G. umowę kredytu hipotecznego nr (...), mocą którego bank miał udzielić kredytu w kwocie 87.404,50 zł indeksowanego kursem (...).

(dowód: umowa – k. 17-22, aneks – k. 23-25)

Pismem z dnia 9 września 2019 roku kredytobiorca wezwał (...) Bank S.A. (następcę prawnego kredytodawcy) do zwrotu kwoty 180.862,50 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od dnia 30 września 2009 roku do dnia 3 grudnia 2018 roku z uwagi na nieważność ww. umowy.

(dowód: reklamacja – k. 79-84)

Pismem z dnia 25 września 2019 roku bank odmówił.

(dowód: pismo – k. 85-86v.)

Pismem z dnia 8 marca 2022 roku kredytobiorca wezwał (...) Bank S.A. do zwrotu kwoty 127.516,69 zł oraz 19.670,00 CHF tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od dnia 29 czerwca 2007 roku do dnia 3 grudnia 2018 roku – w terminie 7 dni od dnia otrzymania reklamacji.

(dowód: reklamacja – k. 87-91, pełnomocnictwo – k. 92)

Pismem z dnia 9 marca 2022 roku bank odmówił.

(dowód: pismo – k. 93-95v.)

Pismem z dnia 2 września 2021 roku (nadanym dnia 2 września 2022 roku) kredytobiorca złożył bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej mu wierzytelności w kwocie 19.100,69 zł stanowiącej zwrot środków pobranych przez bank tytułem spłaty umowy w okresie od dnia 29 czerwca 2007 roku do dnia 31 sierpnia 2009 roku z wierzytelnością banku w kwocie 87.404,50 zł stanowiącą równowartość wypłaconego na podstawie umowy kapitału kredytu.

(dowód: oświadczenie – k. 96, potwierdzenie nadania – k. 97)

Pismem z dnia 17 sierpnia 2022 roku bank wezwał kredytobiorcę do zapłaty kwoty 87.440,50 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia – zwrotu kapitału wypłaconego kredytu na podstawie ww. umowy.

(dowód: wezwanie – k. 99)

Pismem z dnia 27 sierpnia 2022 roku bank oświadczył, że nie uznaje oświadczenia potrąceniu złożonego przez kredytobiorcę.

(dowód: pismo – k. 98)

Pismem z dnia 2 września 2022 roku złożył pozwanemu kredytobiorcy oświadczenie o potrąceniu przysługującej bankowi wierzytelności o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 87.404,50 zł z wierzytelnością kredytobiorcy w kwocie 226.245,69 zł, na którą składa się suma świadczeń dot. ww. umowy w wysokości 108.416,00 zł oraz 191.670 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 26 września 2019 roku do dnia powstania stanu potrącalności.

(dowód: oświadczenie – k. 100-100v., pełnomocnictwo – k. 101)

Pismem z dnia 13 czerwca 2023 roku kredytobiorca złożył kolejne oświadczenie o potrąceniu, tj. z przysługującej mu wierzytelności w kwocie 108.416,00 zł oraz 19.670,00 CHF dokonał potrącenia kwoty 68.303,81 zł z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w tej samej kwocie (uwzględniając potrącenie dokonane pismem z dnia 2 września 2021 roku: 87.404,50 zł – 19.100,69 zł = 68.303,81 zł). Pismo doręczono dnia 15 czerwca 2023 roku.

(dowód: oświadczenie – k. 102, potwierdzenie nadania – k. 103, potwierdzenie odbioru – k. 104-104v.)

Wniosek z dnia 29 grudnia 2023 roku powód zawezwał pozwanego do zawarcia ugody w sprawie o zapłatę kwoty 174.809,00 zł stanowiącej zwaloryzowaną kwotę kapitału wypłaconego pozwanemu na podstawie ww. umowy.

(dowód: wniosek – k. 118-120)

W Sądzie Okręgowym w Gdańsku toczyła się sprawa z powództwa kredytobiorcy przeciwko kredytodawcy o zwrot kwot wpłaconych tytułem rat kapitałowo-odsetkowych. Od kredytodawcy na rzecz pozwanego zasądzono co najmniej kwotę 108.416 zł oraz 19.670 CHF. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem w sprawie I ACa 2952/23 oddalił apelację banku.

(dowód: zeznania pozwanego – k. 139-139v.)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy zasadniczo bezsporny stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych przez strony dokumentów, które nie były kwestionowane co do swojej prawdziwości. Ich autentyczności nie budziła wątpliwości Sądu.

Sąd nie widział podstaw do kwestionowania zeznań pozwanego, który były logiczne, spójne i niesprzeczne.

Na podstawie art. 2352 § 1 pkt 6 k.p.c. pominięto dowód z akt Sądu Apelacyjnego w Gdańsku o sygn. akt I ACa 2952/23, albowiem wnioskujący powód, pomimo zobowiązania, nie oznaczył tego dowodu w sposób umożliwiający jego przeprowadzenie. Niezrozumiałe w tym kontekście jest dla Sądu czynienie zarzutu, iż Sąd winien dowód z tych przeprowadzić z urzędu. Rolą Sądu w kontradyktoryjnym procesie, w którym po obu stronach występują kwalifikowani pełnomocnicy, nie jest wyręczanie którejkolwiek ze stron, która wykazuje rażący brak inicjatywy procesowej i elementarnej staranności w realizacji swoich obowiązków. W ocenie Sądu, oczekiwanie, że organ procesowy będzie za stronę ustalał treść i zakres wnioskowanego dowodu, jest przejawem niezrozumienia zasad kontradyktoryjności oraz roli pełnomocnika w postępowaniu cywilnym. Tego rodzaju postawa, polegająca na biernym liczeniu na aktywność Sądu, godzi nie tylko w fundamenty rzetelnego procesu, ale również podważa profesjonalizm reprezentacji strony, która mimo wyraźnego zobowiązania nie wykonała zobowiązania do wskazania zakresu dowodu w sposób umożliwiający jego przeprowadzenie. Zgodnie bowiem z art. 187 § 2 pkt 4 k.p.c. pozew może zawierać wniosek o zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać. Zdaniem Sądu nie istniała obiektywna przeszkoda po stronie wnioskującej w przedłożeniu dowodów z tychże akt.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należało mieć na względzie, że stwierdzona nieważność umowy kredytu hipotecznego łączącej strony oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i następne k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Strony pozostawały bezsporne co do faktu wyeliminowania z obrotu prawnego nieważnej umowy kredytu hipotecznego i obowiązku wzajemnego zwrotu spełnionych świadczeń. Kredytobiorcy należał się od banku kwoty 108.416 zł oraz 19.670 CHF, a bankowi od kredytobiorcy 87.404,50 zł.

Wymagalność roszczenia kredytobiorcy uzależniona była od wezwania do zapłaty. Stosownie bowiem do treści art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Takie wezwania miały miejsce pismami z dnia 9 września 2019 roku oraz 8 marca 2022 roku, gdzie kredytobiorca domagał się zwrotu odpowiednio: najpierw 180.862,50 zł (wraz z żądaniami ewentualnymi), a następnie 127.516,69 zł oraz 19.670,00 CHF. Na oba wezwania bank – jeszcze przed ogłoszeniem swojej upadłości – odpowiedział negatywnie.

Następnie pismem z dnia 2 września 2021 roku (nadanym dnia 2 września 2022 roku) pozwany dokonał potrącenia przysługującej mu wierzytelności z wierzytelnością banku w zakresie kwoty 19.100,69 zł. Następne potrącenie nastąpiło pismem z dnia 13 czerwca 2023 roku i obejmowało wzajemne wierzytelności w kwocie 68.303,81 zł. Również te czynności nastąpiły przed ogłoszeniem upadłości (...) Banku S.A., co z kolei miało miejsce dnia 20 lipca 2023 roku.

W tym stanie rzeczy zważyć należało, że oświadczenie o potrąceniu, o którym mowa w art. 499 k.c. jest czynnością materialnoprawną, powodującą w razie wystąpienia przesłanek określonych w art. 498 § 1 k.c. – odpowiednie umorzenie wzajemnych wierzytelności (§ 2). Do zaistnienia takich przesłanek dochodzi, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, to każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, a jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1). Potrącenie, jako sposób wygaszenia zobowiązania, jest w skutkach równoważne spełnieniu świadczenia, przyjmuje się, że za jego pomocą można regulować zobowiązania (zob. K. Gandor, w: System Prawa Cywilnego, t. III, cz. 1, s. 853). Potrącenie jest zatem surogatem świadczenia, dzięki któremu dłużnik płaci swój dług i zwalnia się z zobowiązania (zob. M. Pyziak-Szafnicka, Potrącenie, s. 30). Aby mogło dojść do potrącenia, spełnione być muszą łącznie cztery przesłanki: wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość świadczeń, wymagalność wierzytelności, zaskarżalność wierzytelności. Inaczej rzecz ujmując, potrącenie staje się możliwe wówczas, gdy powstaje tzw. stan potrącalności, tj. w dacie, w której ziszczają się przesłanki pozytywne potrącenia określone w art. 498 § 1 k.c. przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych potrącenia, w tym określonych w art. 505 k.c. Z tą bowiem chwilą jeden z wzajemnych wierzycieli nabywa uprawnienie do dokonania czynności potrącenia, a skutki wykonania tego uprawnienia cofają się do chwili powstania stanu potrącalności. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., III CK 152/02, LEX nr 157288, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt V CSK 242/13, LEX nr 1467141). R. tego oświadczenia powoduje, że oprócz umorzenia wierzytelności należy brać pod uwagę jeszcze dalsze jego skutki. Za niebyłe bowiem należy uznać te następstwa istnienia wierzytelności, związane z upływem czasu, które powstały pomiędzy jego umorzeniem a chwilą, gdy uprawniony, po powstaniu stanu potrącalności, złożył stosowne oświadczenie woli (zob. K. Gandor, w: SPC, t. 3, cz. 1, 1981, s. 870; K. Zawada, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 2, 2005, s. 99). W szczególności, jeżeli we wskazanym czasie dłużnik popadł w zwłokę, umorzenie wierzytelności od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, unicestwia także ten stan rzeczy. Wówczas konsekwencje zwłoki przestaną być aktualne, ponieważ potrącenie jest w tym zakresie równoważne spełnieniu świadczenia. Dotyczy to podstawowego skutku zwłoki, jakim jest obowiązek naprawienia szkody, ale także jeszcze niewykonanego prawa do odstąpienia od umowy na wypadek zwłoki dłużnika. W podobny sposób unicestwiony zostaje obowiązek płacenia odsetek za opóźnienie. Jeśli np. przedmiotem jednej z potrącanych wierzytelności była kwota oprocentowanej pożyczki, powinność zapłaty odsetek ustaje. W przypadku wcześniejszej zapłaty owych odsetek lub odszkodowania, ze względu na upadek podstawy prawnej świadczenia – condictio causa finita (art. 410 k.c.) stają się one nienależne, dając drugiej stronie prawo do żądania ich zwrotu (K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 11, 2023, art. 499.)

W orzecznictwie i literaturze zgodnie wskazuje się przy tym, że wbrew brzmieniu przepisu, który stawia warunek, aby obie wierzytelności były wymagalne i możliwe było ich dochodzenie przed sądem lub przed innym organem państwowym (art. 498 § 1 k.c.) – przesłanki wymagalności i zaskarżalności dotyczą tylko wierzytelności potrącającego – strony aktywnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt V CSK 242/13, LEX nr 1467141, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2004 r., sygn. akt IV CK 362/02, LEX nr 148650, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2005 r., sygn. akt III CK 90/05, LEX nr 187036, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 770/12, LEX nr 1312086, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 1385/12, LEX nr 1322889, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I ACa 639/08, LEX nr 1120165).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy nie ulegało wątpliwości, że oświadczenia o potrąceniu dokonane przez kredytobiorcę pismami z dnia 2 września 2022 roku oraz 13 czerwca 2023 roku odniosły zamierzony skutek i spowodowały umorzenie wierzytelności banku o zwrot wypłaconego kapitału dochodzonego w niniejszej sprawie. Nie ulegało wątpliwości, że w świetle art. 455 k.c. wierzytelność kredytobiorcy przedstawiona do potrącenia była wymagalna po wezwaniu banku do zapłaty.

Na marginesie należy wskazać, że oświadczenie o potrąceniu złożone przez bank pismem z dnia 2 września 2022 roku nie mogło odnieść zamierzonego skutku, albowiem w świetle wniosków wynikających z mającej moc zasady prawnej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku wydanej w sprawie III CZP 6/21 (Biuletyn SN 2021 nr 5) kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Do tego nie mogło dojść wcześniej niż przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie wytoczonej bankowi przez kredytobiorcę, a która znalazła finał w postępowaniu apelacyjnym zakończonym przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I ACa 2952/23. Nie mniej, nawet gdyby uznać to oświadczenie za skuteczne, jego skutki dla stron postępowania byłyby identyczne – spowodowałoby jedynie, że jeszcze wcześniej doszłoby do umorzenia zobowiązania banku.

Mając na uwadze powyższą oczywistą bezzasadność roszczenia banku, pominięto rozważania dotyczące pozostałych zarzutów sformułowanych przez pozwanego. Wobec tego na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. a contrario oddalono powództwo.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. i wyrażonej w tym przepisie zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, obciążając przegrywającego powoda całością poniesionych przez powoda kosztów, na które to składały się: wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej (5.400,00 zł) ustalonej zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł). – łącznie 5.417,00 zł. Zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od kwoty tej należne były odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.