Postanowienie SN z 2 marca 2012, sygn. II CZ 175/11
Data orzeczenia
2 marca 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Marian Kocon
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 2 marca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marian Kocon (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Z. Ł.
przeciwko Gminie Miasto P.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 2 marca 2012 r.,
zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach
zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w P.
z dnia 8 kwietnia 2011 r.,
oddala zażalenie.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem zawartym w punkcie 2 wyroku z 8 kwietnia 2011 r. Sąd
Okręgowy w P. odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu w instancji
odwoławczej. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 102 k.p.c.
w związku z art. 391 § 1 k.p.c., bowiem uznał, że zachodzi szczególny wypadek,
o którym mowa w powołanym przepisie, uzasadniający – w oparciu o zasadę
słuszności – odstąpienie od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu
kosztów zastępstwa procesowego.
W zażaleniu na postanowienie z 8 kwietnia 2011 r. pozwany wniósł o jego
zmianę przez zasądzenie na jego rzecz kwoty 2 400 zł, tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego oraz kosztów procesu w instytucji odwoławczej, łącznie
w wysokości 2 737 zł i zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 102
k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zaistniał szczególny
wypadek, wskazujący na zastosowanie zasady słuszności.
Powód wniósł o oddalenie zażalenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wprawdzie możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej
kosztami postępowania, wprowadzona w art. 102 k.p.c. stanowi dyskrecjonalną
kompetencję sądu rozpoznającego sprawę, nie oznacza to jednak, by stosowanie
tego przepisu mogło następować w sposób całkowicie dowolny (por. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, nie publ. oraz z 15 czerwca
2011 r., V CZ 23/11, nie publ.).
Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd
może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej
w ogóle kosztami. Przepis wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach,
stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Nie
konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając
sądowi ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy
(por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73,
3
nie publ.). Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej
sprawy, przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony
przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne,
niesprawiedliwe. Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem, jak
i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które
powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia
społecznego. Zatem przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas,
gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami
procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności.
Chociaż kwestia trafności i zasadności skorzystania z tego uprawnienia
podlega, co do zasady, kontroli Sądu wyższego rzędu, to jednak ewentualna
zmiana zaskarżonego postanowienia o kosztach powinna ograniczać się do
sytuacji wyjątkowych (zob. m. in. postanowienia SN z 3 grudnia 2007 r., I CZ
110/07, nie publ. i z 1 października 2010 r., I CZ 142/10, nie publ.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że o nieobciążeniu strony
przegrywającej kosztami procesu sąd orzeka na podstawie okoliczności konkretnej
sprawy zasługujących na miano wyjątkowych (wyrok z 15 lipca 2004 r., V CK
648/03, nie publ.). Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą „wypadki
szczególnie uzasadnione”, ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która
następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych
(postanowienia Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, nie publ.;
z 13 października 2010 r., I CZ 100/10, nie publ.; z 19 stycznia 2011 r., V CZ 91/10,
nie publ.; z 9 lutego 2011 r., V CZ 97/10, nie publ.).
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w P. wyjaśnił, dlaczego nie obciążył
powoda kosztami na rzecz pozwanego przeprowadzając szeroką analizę sytuacji,
w której pozostawał powód. Sąd Okręgowy wskazał, że działania Gminy Miasto P.,
która przez okres 8 lat nie uchwaliła planu zagospodarowania przestrzennego,
procedowała na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa, jak również
długotrwała rezerwacja gruntu pod inwestycję publiczną, uniemożliwiła powodowi
dysponowanie jego gruntem. Takie postępowanie pozwanego świadczy o
nieprofesjonalizmie i podważa zaufanie obywatela do państwa. Trzeba
4
dodać, że za zastosowaniem w stosunku do powoda art. 102 k.p.c. w odniesieniu
do kosztów postępowania za instancję odwoławczą przemawiają też okoliczności
dotyczące jego sytuacji osobistej, ujawnione w toku postępowania.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814
w zw. z art. 3941
orzeczono
jak w postanowieniu.
md