Wyrok SN z 9 marca 2012, sygn. I CSK 277/11
Data orzeczenia
9 marca 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Józef Frąckowiak
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 marca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)
SSN Jan Górowski
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Marii D. i in. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 9 marca 2012 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 15 grudnia 2010 r.,
1. oddala skargę kasacyjną
2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę
3600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. zasądził od pozwanego
Skarbu Państwa-Wojewody M. na rzecz powodów /.../ kwoty po 1460668,33 zł, na
rzecz powódki Urszuli B. kwotę 182583,55 zł, a na rzecz powodów /.../ kwoty po
255616,96 zł, z odsetkami ustawowymi od dnia wyroku, oddalił powództwo co do
odsetek za okres od 9 stycznia 2010 r. do dnia wydania wyroku oraz powództwo
wobec Miasta Stołecznego Warszawy. Ustalił, że nieruchomość położona przy ul B.
i S., nr hip. /.../ o łącznej powierzchni 5270 m2
została objęta działaniem dekretu z
dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.
Warszawy. Współwłaściciele tej nieruchomości /.../ w dniu 22 czerwca 1948 r.
wystąpili o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu. W 1955 r. Prezydium
Rady Narodowej m.st. Warszawy odmówiło przyznania prawa własności czasowej
do tego gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia
18 września 2002 r. stwierdziło, że decyzja w tym zakresie została wydana
z naruszeniem prawa, a następnie uchyliło decyzję z dnia 18 września 2002 r.
i stwierdziło nieważność orzeczenia z 1955 r. Prezydent miasta stołecznego
Warszawy decyzjami z dnia 22 września 2004 r. i z dnia 27 kwietnia 2005 r.
odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców
prawnych byłych współwłaścicieli nieruchomości z powodu zabudowy gruntu,
wykorzystania go w części na drogę publiczną oraz oddania w użytkowanie
wieczyste osobom trzecim. Samorządowe Kolegium odwoławcze w decyzji z dnia
15 października 2007 r. odmówiło przyznania powodom odszkodowania z uwagi na
przedawnienie ich roszczeń.
Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu przedawnienia mając na uwadze,
że pozew został złożony w dniu 9 sierpnia 2006 r., a decyzja nadzorcza została
wydana w dniu 30 września 2003 r. Nie upłynął zatem trzyletni okres przedawnienia
określony w art. 160 § 6 k.p.a. Brak uprzedniego wniosku o wypłatę
odszkodowania, złożonego postępowaniu administracyjnym, nie był przesłanką
skuteczności roszczenia w postępowaniu sądowym i mógł być konwalidowany
w trakcie postępowania. Wysokość szkody, której doznali powodowie na skutek
wydania w 1955 r. wadliwej decyzji administracyjnej została ustalona na podstawie
dowodu z opinii biegłego.
3
Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji Skarbu Państwa- Wojewody
wyrokiem z dnia 15 grudnia 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że
uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powodów /.../ kwoty po
18272,28 zł i umorzył postępowanie w tym zakresie, oddalił apelację w pozostałym
zakresie i orzekł o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i
ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Stwierdził jednak, że Sąd Okręgowy
częściowo wyszedł ponad zakres żądania i dopuścił się naruszenia art. 363 § 1
k.c., co uzasadniało zmianę zaskarżonego wyroku.
Skarga kasacyjna Skarbu Państwa-Wojewody została oparta na podstawie
naruszenia prawa materialnego. Zarzucono w niej naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
w zw. z art. 160 § 2, § 4, § 5 i § 6 k.p.c. oraz art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 160
§ 2 i § 6 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o te zarzuty
skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części (oddalającej apelację i
zawierającej rozstrzygnięcie o kosztach procesu) i przekazanie sprawy w tym
zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie jego
uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sprawie było bezspornym, że podstawę odpowiedzialności strony
pozwanej stanowił art. 160 k.p.a. Sąd Apelacyjny ocenił prawidłowo, że bieg
terminu przedawnienia roszczeń powodów rozpoczął się po dniu, w którym stała się
ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem
prawa będącej źródłem szkody powodów. Nie ulega też wątpliwości, że przed
upływem terminu przedawnienia powodowie wnieśli do sądu pozew o zapłatę.
Jest to czynność która powoduje przerwę biegu terminu przedawnienia. Skarżący
podniósł zasadnie, że w sprawie miała jednak miejsce czasowa niedopuszczalność
drogi sądowej wynikająca z brzmienia art. 160 § 4 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem
wystąpienie na drogę sądową powinno być poprzedzone złożeniem wniosku
o przyznanie odszkodowania i dopiero odmowa jego uwzględnienia
w postępowania administracyjnym otwierała drogę sądową dla dochodzenia
odszkodowania. Sąd Okręgowy nie odrzucił jednak pozwu o zasądzenie
odszkodowania, a w trakcie postępowania powodom odmówiono wypłaty
odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji nie został
4
uchylony skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia związany z wniesieniem
pozwu przed upływem terminu przedawnienia. Niezasadny był zatem zarzut
naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 160 § 2, § 4, § 5 i § 6 k.p.a.
Nieuzasadniona była również ocena skarżącego, że czynność powodów
dokonana na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2010 r., polegająca na zgłoszeniu
żądania zasądzenia kwoty wyższej niż wskazana w pozwie, stanowiła
przedmiotową zmianę żądania pozwu i Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, iż przerwa
biegu terminu przedawnienia nastąpiła również w stosunku do rozszerzonego
powództwa. W związku z tym zarzutem należy podkreślić, że powodowie nie
zmienili podstawy faktycznej swoich żądań. Od początku postępowania domagali
się zasądzenia odszkodowania za bezprawne pozbawienie ich własności
wskazanej w pozwie nieruchomości. Domaganie się przez nich zasądzenia kwoty
wyższej niż wskazana początkowo w pozwie było związane z wyłącznie
aktualizacją wyceny nieruchomości. Nie stanowiło to w istocie rozszerzenia
powództwa, skoro art. 363 § 2 k.c. nakazuje aby wysokość odszkodowania została
ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania.
Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona
uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814
k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821
k.p.c.
jw