Wyrok z 22 grudnia 2025, sygn. VII U 162/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Bydgoszczy VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Piotr Pawlak
Protokolant:	Stażysta Agata Wawrzyniak

po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2025 r. w Bydgoszczy na rozprawie

sprawy M. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

o zasiłek chorobowy

na skutek odwołania M. G.

od decyzji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

z dnia 2 lutego 2024 nr (...)

1.  odwołujący nie ma obowiązku zwrotu wypłaconego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.121,42 zł (jeden tysiąc sto dwadzieścia jeden złotych 42/100),

2.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

Sędzia Piotr Pawlak

Sygn. akt VII U 162/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 lutego 2024 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił M. G. prawa do zasiłku od 2 maja 2020 r. do 15 maja 2020 r. oraz zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami liczonymi od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia decyzji, w łącznej kwocie 1.121,42 zł.

W treści uzasadnienia organ wskazał, że wypłacił ubezpieczonemu zasiłek chorobowy za okres od dnia 2 maja 2020 r. do dnia 15 maja 2020 r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności, NIP: (...). Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskał informację, że w związku z błędnie wykazaną podstawą wymiaru składek skorygowano dokument rozliczeniowy za miesiąc 5/2020, bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W wyniku korekty składka za (...) została opłacona po terminie. Powyższe oznacza zatem, że M. G. nie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu w miesiącu 5/2020, czyli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy.

Z powyższą decyzją ubezpieczony nie zgodził się, wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że jedyne opóźnienie w płatności wynikało z pobytu na zwolnieniu lekarskim z uwagi na orzeczoną niezdolność do pracy.

W odpowiedzi na powyższe organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w uzasadnieniu, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sąd ustalił, co następuje:

M. G. od dnia 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2020 r. oraz od 1 czerwca 2020 r. podlega ubezpieczeniom obowiązkowym społecznym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność.

okoliczności bezsporne, nadto dowód: decyzja ZUS z dnia 02.02.2024 r. – akta organu rentowego k. 7v.

W okresie od 2 maja 2020 r. do 15 maja 2020 r. M. G. był niezdolny do pracy, a organ rentowy wypłacił na jego rzecz zasiłek chorobowy.

Okoliczności bezsporne, nadto dowód: decyzja ZUS z dnia 02.02.2024 r. – akta organu rentowego, k. 7-8v oraz pismo ZUS z dnia 12.01.2024r. – akta organu rentowego, k.2.

M. G. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie podlegał dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020r. zgodnie z decyzją z dnia 15 maja 2025 roku. Odwołujący nie zaskarżył decyzji z dnia 15 maja 2025r co skutkowało jej uprawomocnieniem.

Dowód: decyzja ZUS z dnia 15.05.2025 r., nr (...) – k. 52-53 i 69-70.

M. G. w okresie przed majem 2020r. nie zalegał z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Ubezpieczony jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne nie miał wiedzy o tym, aby wydana została decyzja z dnia 15 maja 2020 r. i o tym, aby została dokonana korekta deklaracji przez biuro rachunkowe, które upoważnił do sporządzania deklaracji ZUS oraz do reprezentowania przed sądem i złożenia wyjaśnień w sprawie VII U 162/24.

Dowód: dowód z przesłuchania odwołującego – protokół z rozprawy z dnia 22 grudnia 2025 r. – k. 90-91 oraz umowa o współpracy zawarta w dniu 03.01.2018 r. – k. 22, a także pełnomocnictwo z dnia 16.10.2024 r. – k. 33.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne w części dotyczącej zmiany zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o braku obowiązku zwrotu wypłaconego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.121,42 zł.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumentację zgromadzoną w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego, których wiarygodność oraz autentyczność nie były kwestionowane przez strony postępowania. Sąd przeprowadził również dowód z przesłuchania stron, który na zasadzie art. 302 k.p.c. ograniczył do przesłuchania odwołującego. W ocenie Sądu zeznania odwołującego były konkretne, spójne i logiczne, zatem zasługiwały na walor wiarygodności.

Oceniając materiał dowodowy Sąd kierował się zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym.

W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wymagała kwestia prawna, czy w związku z niepodleganiem dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu w okresie pobierania zasiłku społecznemu, odwołujący jest zobowiązany do zwrotu świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako pobranych nienależnie.

Przechodząc do meritum Sąd wskazuje, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501; dalej zwana jako ustawa zasiłkowa) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu , który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Natomiast na podstawie art. 66 ust. 2 powołanej ustawy, jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Nadto do zwrotu świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa znajdują zastosowanie regulacje zawarte w art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm.; dalej zwana jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych). Wspomniany przepis stanowi, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia (ust. 2 powołanego przepisu).

W świetle treści powyższych przepisów stwierdzić należy, że w prawie ubezpieczeń społecznych obowiązek zwrotu jest wyraźnie ograniczony do wypadków, w których wzbogacony przyjął świadczenia w złej wierze, wiedząc, że mu się one nie należą. Świadomość nienależności świadczenia wypływa bądź z pouczenia przez organ rentowy o okolicznościach powodujących zwrot świadczeń, bądź stąd, że osoba ta sama spowodowała wypłatę nienależnych świadczeń, bądź stąd, że osoba ta sama spowodowała wypłatę nienależnych świadczeń swoim zawinionym działaniem.

Należy w tym miejscu przytoczyć treść uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2009 r. (sygn. akt I UK 174/09, Legalis nr 303893; por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., II USKP 156/21, LEX nr 3434029), w którym wskazano, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki zwrotu nienależne pobranych świadczeń (także na tle niemal analogicznych uregulowań zawartych w uprzednio obowiązujących art. 80 i 81 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm., oraz art. 106 i 107 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu aktualnego art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) przyjmuje się, że organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę (wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 1966 r., I TR 49/66, niepubl. – patrz: B. Gudowska, Ubezpieczenie emerytalno-rentowe w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Warszawa 1993 r., s. 171). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zatem podstawowym warunkiem uznania, iż wypłacone świadczenie podlega zwrotowi w myśl powołanego przepisu jest po pierwsze, brak prawa do świadczenia oraz po drugie, świadomość tej osoby przyjmującej to świadczenie, która płynie ze stosowanego pouczenia.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy zostało ustalone, iż okres niepodlegania przez odwołującego dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu za okres od 1 maja 2020 roku do 31 maja 2020 roku został ustalony decyzją z dnia 15 maja 2025 roku (k.52-53). W konsekwencji, należy uznać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej odwołującemu nie przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres. Jednakże w ocenie Sądu nie można było przypisać ubezpieczonemu złej woli w związku z pobieraniem świadczenia, gdyż w jego trakcie pobierania nie miał świadomości, że jest ono nienależne. Należy również zauważyć, iż w okresie pobierania zasiłku chorobowego odwołujący pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu o prawidłowości składanych przez siebie dokumentów i prowadzonych rozliczeniach z organem rentowym, dających podstawę do uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Sądu, nie można odwołującemu przypisać celowego działania wprowadzenia organu rentowego w błąd. Nadto, należy zauważyć, iż odwołujący w sposób sumienny regulował składki wynikające z deklaracji ZUS, które wypełniało w jego imieniu biuro rachunkowe.

Konkludując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do żądania zwrotu wypłaconego zasiłku chorobowego, gdyż postępowaniu odwołującego nie można przypisać cech świadomego działania. Zatem z uwagi na powyższe, Sąd w punkcie 1. sentencji wyroku, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. uwzględnił odwołanie poprzez zmianę decyzji i uznanie, że odwołujący nie jest zobowiązany do zwrotu wypłaconego zasiłku wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.121,42 zł.

W punkcie 2 Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. oddalił odwołanie w zakresie braku uprawnień odwołującego do zasiłku chorobowego za sporny okres z uwagi na niepodleganie w tym okresie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Sędzia Piotr Pawlak