Wyrok z 29 grudnia 2025, sygn. VI U 518/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 grudnia 2025 roku.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący sędzia Przemysław Chrzanowski

Protokolant protokolant sądowy Angelika Lalik

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 roku w X.

na rozprawie

sprawy z odwołania J. L.

od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

z dnia 21 października 2024 roku, znak (...), (...): (...)

o zasiłek chorobowy

1.  oddala odwołanie J. L.,

2.  przekazuje Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek J. L. o rozłożenie należności na raty,

3.  nie obciąża J. L. kosztami sądowymi oraz kosztami procesu.

Sygn. akt VI P 518/24

UZASADNIENIE

Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 października 2024r., znak: (...), (...): (...) J. L. została zobowiązana do zwrotu kwoty 4200,00 zł za okresy 08 lutego 2022r. do 09 marca 2022r., 16 stycznia 2024r. do 13 lipca 2024r. wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 378,32 zł. Powyższa nadpłata powstała z powodu wyłączenia J. L. z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 4 sierpnia 2017 r. - decyzja (...)-(...).402.(...).(...) z dnia 21 sierpnia 2024r. W decyzji wskazano, że J. L. była pouczona o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, a mimo zajścia tych okoliczności pobierała świadczenie.

(decyzje KRUS z dnia 21.10.2024r. – akta KRUS)

Pismem z 12 listopada 2024r. J. L. wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 października 2024r., nr (...). Przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uzasadnieniu wskazała, że zgodnie z art. 5b ust 1 powołanej wyżej ustawy rolnik, który jest zleceniobiorcą i nie zarabia powyżej minimalnej krajowej, nadal podlega pod ubezpieczenie w KRUS.

(odwołanie z 12.11.2024r. – k. 1-1v)

W odpowiedzi na odwołanie z dnia 27 listopada 2024r. organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości. W uzasadnieniu wskazał, że J. L. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek jako domownik w gospodarstwie rolnym syna. Decyzją Prezesa KRUS z dnia 21 sierpnia 2024r., znak: (...)-PT.402.(...).(...) została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników w okresach podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umów zlecenia na podstawie art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że ubezpieczenie ustaje od dnia następnego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu. W związku z tym, że J. L. podlegała ubezpieczeniu społecznemu na wniosek, jako domownik w gospodarstwie syna, nie spełniała warunków art. 5b ust. 1 cytowanej wyżej ustawy do podlegania temu ubezpieczeniu, jako osoba zatrudniona na umowę zlecenie.

(odpowiedź na odwołanie z 27.11.2024r.- k. 7-8v)

W piśmie procesowym z dnia 7 lutego 2025r. organ rentowy podtrzymał stanowisko wyrażone w piśmie procesowym z dnia 27 listopada 2024r. Wskazał, że biorąc pod uwagę treść art. 14 ust. 1,2,7 oraz art. 15a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zasiłek chorobowy za okres od 08 lutego 2022r. do 09 marca 2022r. nie przysługuje, ponieważ odwołująca się nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, natomiast za okres od 16 stycznia 2024r. do 13 lipca 2024r. brak jest 12-miesięcznego nieprzerwalnego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

(pismo procesowe z 07.02.2025r. – k. 25-25v)

Sąd ustalił, co następuje:

Decyzją Prezesa KRUS z dnia 10 lipca 2024 r. odwołująca została objęta ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym, macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym od 13 maja 2017r. Zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników dokonano na wniosek rolnika – syna odwołującej Z. L. z dnia 20 czerwca 2024 r., jako domownika w gospodarstwie rolnym. Składki na ubezpieczenie zostały opłacone.

W dniu 21 sierpnia 2024 r. Prezes KRUS wydał decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego dla odwołującej w okresach: od 4 sierpnia 2017 r. do 31 stycznia 2018 r., od 17 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., od 22 listopada 2021 r. do 2 marca 2022 r., od 26 maja 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r., od 27 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r., a także ustanie obowiązku opłacania składek za wskazane okresy. Podstawę wyłączenia z ubezpieczenia stanowił art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem 30 września 2024 r. Odwołująca była pouczona przez organ rentowy o zasadach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu, w tym o podjęciu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia.

(decyzja z 10.07.2024r.- k. 35, wniosek z 20.06.2024r.-k. 23, decyzja z 21.08.2024r.-k. 47-47v-a.r.)

W okresie od 04 sierpnia do 31 stycznia 2018r., od 17 stycznia 2019r. do 31 marca 2019r., od 18 maja 2019r. do 31 grudnia 2019r. odwołująca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia przez: płatnika składek E., w okresie od 27 lutego 2019r. do 09 października 2019r. przez płatnika składek (...) sp. z o.o. sp.k., w okresach od 22 listopada 2021r. do 02 marca 2022r., od 26 maja 2022r. do 31 sierpnia 2022r. od 27 lutego 2023r. do 31 stycznia 2024r. przez płatnika składek (...) sp. z o.o. M., od 01 sierpnia 2024r. przez płatnika składek (...) sp. k.

(zaświadczenia ZUS- k. 2-5v , zeznania odwołującej J. L.- k. 33v)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz aktach ubezpieczonej w KRUS, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony, jak również Sąd nie widział powodów, aby podważać ich wiarygodność z urzędu.

Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej w zakresie dotyczącym jej sytuacji życiowej oraz subiektywnego przekonania o prawidłowości postępowania. Zeznania te były jednak w znacznej części nieprecyzyjne co do dat i okresów, a nadto nie podważały zasadniczych ustaleń wynikających z dokumentacji zgromadzonej w sprawie.

Odwołująca przyznała fakt wyjazdów do Niemiec oraz wykonywania pracy w spornych okresach, jak również brak zgłoszenia umowy zlecenia do KRUS. Podnoszony brak świadomości skutków prawnych tych okoliczności nie ma znaczenia dla ustania ubezpieczenia, które następuje z mocy prawa. W konsekwencji zeznania nie dawały podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, mogły natomiast zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania.

Sąd nie odniósł się do pisma odwołującej z dnia 29 grudnia 2025r. zatytułowanego jako uzupełnienie odwołania, ponieważ pismo wpłynęło do Sądu w dniu 31 grudnia 2025r. już po wydaniu wyroku, tj. 29 grudnia 2025r., o którym to terminie publikacji orzeczenia odwołująca została poinformowana na terminie rozprawy w dniu 15 grudnia 2025r.

Strony nie wnosiły o uzupełnienie materiału dowodowego.

Sąd zważył, co następuje:

Przedmiotem niniejszego postępowania była kontrola prawidłowości decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 października 2024 r., którą zobowiązano odwołującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za wskazane okresy wraz z odsetkami. Istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy w okresach objętych decyzją J. L. przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia społecznego rolników, a w konsekwencji czy pobrane świadczenia miały charakter nienależny.

Rozstrzygnięcie sprawy wymagało w pierwszej kolejności ustalenia, czy w spornych okresach odwołująca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, albowiem prawo do zasiłku chorobowego jest ściśle związane z pozostawaniem w ubezpieczeniu. W tym zakresie Sąd był związany prawomocną decyzją z dnia 21 sierpnia 2024 r., stwierdzającą ustanie ubezpieczenia w określonych przedziałach czasowych. Dopiero na tle tak ustalonego stanu prawnego możliwa była ocena spełnienia przesłanek nabycia prawa do zasiłku chorobowego oraz ewentualnego obowiązku zwrotu świadczenia.

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma art. 3a ust. 1 ustawy z dnia z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, z zastrzeżeniem ust. 3. Przepis ten określa moment ustania ubezpieczenia rolniczego i ma zastosowanie w sytuacji równoczesnego podlegania innemu tytułowi ubezpieczeniowemu.

W zakresie zasad przyznawania i wypłaty świadczeń zastosowanie znajduje art. 54 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto: do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Z akt sprawy wynika, że odwołująca była pouczana o zasadach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na to podleganie, w tym o podjęciu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia. Pouczenia te były zawarte w doręczonych jej decyzjach organu rentowego. W konsekwencji nie można uznać, aby pobranie świadczenia nastąpiło w warunkach braku świadomości co do znaczenia prawnego podejmowanych czynności.

Warunki nabycia prawa do zasiłku chorobowego określa art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który wskutek choroby jest niezdolny do pracy nieprzerwanie przez co najmniej 30 dni. Ustęp 2 stanowi, że zasiłek chorobowy przysługuje za okres czasowej niezdolności do pracy, jednak nie dłużej niż przez 180 dni. Natomiast zgodnie z ust. 3 zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres:

1.  przebywania ubezpieczonego, na koszt Kasy, w zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego w celu rehabilitacji;

2.  po ustaniu ubezpieczenia;

3.  pobierania zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w art. 18 pkt 7.

Zgodnie z art. 15a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników osobie, która została objęta ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek, zasiłek chorobowy, o którym mowa w art. 14, z wyjątkiem zasiłku chorobowego z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, przysługuje po upływie 12-miesięcznego nieprzerwanego okresu ubezpieczenia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności wskazać należy, że decyzja z dnia 21 sierpnia 2024 r. stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w określonych okresach stała się prawomocna. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany jej skutkami prawnymi, co oznacza, że nie może ponownie badać zasadności ustalenia okresów niepodlegania ubezpieczeniu. Skoro decyzja ta stała się prawomocna i nie została zaskarżona, Sąd w niniejszym postępowaniu jest związany jej treścią co do ustalenia okresów niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Postępowanie odwoławcze od decyzji o zwrocie świadczenia nie może prowadzić do pośredniego podważenia prawomocnej decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu.

W okresie od 08 lutego 2022 r. do 09 marca 2022 r. odwołująca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, gdyż wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. M. (22 listopada 2021 r. – 02 marca 2022 r.), co skutkowało ustaniem ubezpieczenia rolniczego. W świetle art. 14 ust. 7 pkt 2 zasiłek chorobowy nie przysługuje po ustaniu ubezpieczenia. Tym samym świadczenie pobrane za ten okres było nienależne.

W odniesieniu do okresu od 16 stycznia 2024 r. do 13 lipca 2024 r. bezsporne jest, że poprzedzała go przerwa w ubezpieczeniu w okresie od 27 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r., związana z zatrudnieniem na podstawie umowy zlecenia, także u płatnika składek (...) sp. z o.o. M.. Odwołująca była objęta ubezpieczeniem jako domownik na wniosek, zatem zastosowanie znajduje art. 15a ust. 1 ustawy. Brak było 12-miesięcznego nieprzerwanego okresu ubezpieczenia poprzedzającego powstanie niezdolności do pracy, co wyłączało prawo do zasiłku chorobowego.

Zarzut naruszenia art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze, wobec prawomocności decyzji ustalającej okresy ustania ubezpieczenia, kwestia ta nie może być ponownie badana. Po drugie, przepis ten dotyczy rolników i domowników podlegających ubezpieczeniu z mocy ustawy, natomiast odwołująca była objęta ubezpieczeniem na wniosek, co skutkuje koniecznością stosowania art. 15a ust. 1 ustawy. Decyzja Prezesa KRUS z dnia 21.08.2024r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników stała się prawomocna i nie była przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu. Sąd, rozpoznając sprawę o zwrot świadczenia, jest nią związany i nie jest uprawniony do ponownej oceny zasadności ustalenia ustania ubezpieczenia.

Brak prawa do zasiłku chorobowego w niniejszej sprawie wynikał z dwóch odrębnych przyczyn. Po pierwsze, w części spornych okresów odwołująca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, co wyłączało możliwość nabycia prawa do świadczenia. Po drugie, po ponownym objęciu ubezpieczeniem na wniosek nie został spełniony warunek 12-miesięcznego nieprzerwanego okresu ubezpieczenia, stanowiący konieczną przesłankę uzyskania prawa do zasiłku chorobowego.

Skoro zatem świadczenie nie przysługiwało w żadnym z objętych decyzją okresów, wypłacony zasiłek miał charakter nienależny. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obligujący do zwrotu pobranych świadczeń wraz z należnymi odsetkami. Brak świadomości skutków prawnych podjęcia zatrudnienia na umowę zlecenia oraz wyjazdów zarobkowych nie wpływa na ocenę skutków prawnych tych zdarzeń, gdyż ustanie ubezpieczenia następuje z mocy prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie ww. przepisów i art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. Sąd oddalił odwołanie.

W punkcie 2 wyroku Sąd, mając na uwadze treść wniosku zgłoszonego przez odwołującą na rozprawie w dniu 15 grudnia 2025 r., przekazał Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek J. L. o rozłożenie należności na raty jako właściwemu organowi do jego merytorycznego rozpoznania. Kwestia udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pozostaje bowiem w kompetencji organu rentowego i nie podlega aktualnie rozstrzygnięciu przez Sąd w postępowaniu odwoławczym od decyzji w przedmiocie zwrotu świadczenia.

W punkcie 3 sentencji wyroku Sąd orzekł o nieobciążaniu odwołującej kosztami sądowymi, ponieważ ubezpieczona była zwolniona od obowiązku ich uiszczenia na mocy art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W zakresie kosztów procesu Sąd zastosował art. 102 kpc, zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może nie obciążać strony przegrywającej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w całości lub w części. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu powołanego przepisu. Spór dotyczył świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a odwołująca działała w przekonaniu o zasadności swojego stanowiska, powołując się na określoną podstawę prawną. Nadto zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami stanowi dla niej istotne obciążenie finansowe, co znalazło wyraz w zgłoszonym wniosku o rozłożenie należności na raty. Obciążenie jej dodatkowymi kosztami procesu pozostawałoby w sprzeczności z zasadą słuszności.