Wyrok z 20 stycznia 2026, sygn. III RC 324/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2026 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu III Wydział Rodzinny i Nieletnich w składzie:

Przewodniczący Sędzia Natalia Bonowicz

Protokolant sekr. sąd. Ewa Redzik

po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. w I.,

na rozprawie

sprawy z powództwa H. U. (2)

przeciwko C. U. (2)

o ustanowienie rozdzielności majątkowej

I.  Ustanawia od dnia 16 kwietnia 2025 r. rozdzielność majątkową między małżonkami: powódką H. U. (2), nazwisko rodowe P.,
a pozwanym C. U. (2), którzy zawarli związek małżeński w dniu (...) w W., zarejestrowany przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W., pod numerem (...);

II.  Znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania;

III.  Wydatkami poniesionymi w sprawie obciąża Skarb Państwa.

Sędzia Natalia Bonowicz

UZASADNIENIE

Powódka H. U. (1) w dniu 16 kwietnia 2025 r. wniosła do tut. Sądu pozew przeciwko C. U. (1) o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, tj. z dniem 31 lipca 2024 r. jak również o wzajemne zniesienie kosztów postępowania między stronami.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że strony zawarły związek małżeński w dniu(...)., w którym panuje ustrój wspólności ustawowej. W ocenie powódki, między stronami doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, czego następstwem jest tocząca się przed Sądem Okręgowym w Toruniu sprawa o rozwód ( sygn. akt I C 3538/23) zaś faktyczna separacja stron powoduje konieczność ustanowienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej. W uzasadnieniu pozwu powódka podkreśliła, że pod koniec lipca 2024 r. wyprowadziła się z mieszkania położonego w I. przy ul. (...), stanowiącego majątek wspólny stron, którego wartość szacowana jest na 420.000 zł oraz, że od czasu wyprowadzki powódki ze wspólnego mieszkania, strony nie prowadzą już wspólnego gospodarstwa domowego, nie podejmują wspólnie żadnych decyzji finansowych, jak również nie zaciągają wspólnych zobowiązań oraz nie mają wspólnych planów finansowych. Powódka wskazała, że nie posiada informacji dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej pozwanego.

W odpowiedzi na pozew, pozwany wniósł o ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem 30 czerwca 2025 r. Pozwany zanegował twierdzenia powódki, jakoby strony nie współdziałały w zarządzie majątkiem w dacie 31 lipca 2024 r. W ocenie C. U. (1), współdziałanie stron miało miejsce co najmniej do dnia 30 czerwca 2025 r., gdyż pozwany do tego momentu za dorozumianą zgodą powódki dokonywał bieżących opłat za wszelkie wydatki rodzinne, regulował raty wspólnego kredytu, czynsz do spółdzielni, rachunki, a nawet ubezpieczenie na życie powódki. Pozwany zaznaczył, że brak wiedzy powódki co do jego sytuacji finansowej spowodowany jest wyłącznie brakiem jej zainteresowania. Pozwany wskazał, że opłacanie przez niego wszelkich należności, także związanych z wydatkami na dzieci, było dla powódki bardzo wygodne, ponieważ dzięki działaniom pozwanego powódka nie musiała interesować się wydatkami rodzinnymi. W odpowiedzi na pozew pozwany powołał się również na okoliczność, iż opłaty w spółdzielni na powódkę (z uwagi na zmianę ilości osób), zostały zawieszone dopiero do dnia 31 maja 2025 r., a z pisma spółdzielni z 27 maja 2025 r., wynika, że powódka została przywrócona do opłat w dniu 1 czerwca 2025 r. W ocenie pozwanego, nie zaistniały jakiekolwiek ważne powody dające podstawę do ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną z dniem 31 lipca 2024 r. Pozwany podkreślił, iż jeżeli separacja faktyczna powstała w rzeczywistości, to miała miejsce dopiero od końca czerwca 2025r.

Stanowiska stron pozostały niezmienne do zakończenia procesu, jednakże powódka na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. zażądała rozliczenia kosztów procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności stron za wynik procesu.

Sąd ustalił, co następuje:

H. U. (1) i C. U. (1) zawarli w dniu (...) w W. związek małżeński, w którym panuje ustrój wspólności majątkowej. W trakcie małżeństwa H. U. (1) okresowo pracowała zawodowo gdyż przebywała m.in. na zwolnieniach lekarskich w związku z ciążą, urlopach macierzyńskich i wychowawczych. W trakcie trwania związku małżeńskiego z powódką pozwany pozostawał w stałym stosunku pracy. Finansami małżeństwa zasadniczo zajmował się C. U. (1), on również obracał oszczędnościami jakie odkładali wraz z powódką. Środki na utrzymanie rodziny pozwany przelewał powódce na jej osobisty rachunek bankowy lub przekazywał bezpośrednio w gotówce, a na wspólne konto bankowe przelewał środki na spłatę kredytu. Pozwany posiadał również własne konto, do którego powódka nie miała wglądu. W okresach, w których powódka wykonywała pracę zawodową, jej wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wpływało na jej osobisty numer rachunku bankowego, do którego pozwany również zasadniczo nie miał dostępu.

fakty bezsporne oraz dowód:

- odpis zupełny aktu urodzenia – k. 14 -14v

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

- zeznania świadka A. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:29:44 do 00:50: 32) – k. 64v-65

Z małżeństwa stron pochodzi dwoje dzieci: P. – urodzony (...) i Z. - urodzony (...)

fakty bezsporne

C. U. (1) w dniu 6 grudnia 2023 r. złożył do Sądu Okręgowego w Toruniu pozew o rozwód stron bez orzekania o winie. Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą akt I C (...) i pozostaje w toku.

fakty bezsporne

H. U. (1) i C. U. (1) są właścicielami na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej, mieszkania położonego w I. przy ul. (...), o powierzchni 78,70 m2, o wartości szacowanej na ok. 420.000 zł. Mieszkanie zostało nabyte w dniu 26 lipca 2021 r. i pozostaje obciążone hipoteką umowną do kwoty 448.648,64 zł na podstawie umowy kredytu hipotecznego. Do spłaty kredytu pozostało ok. 200.000 zł.

fakty bezsporne oraz dowody:

- umowa sprzedaży mieszkania – k. 19 – 30

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

W dniu 31 maja 2024 roku H. U. (1) zawarła umowę najmu lokalu znajdującego się w I. przy ul. (...). Z końcem lipca 2024 r. powódka faktycznie wprowadziła się wraz z dziećmi do wynajętego mieszkania, jednakże nie wymeldowała się wówczas ze wspólnego mieszkania stron przy ul. (...). H. U. (1) w dalszym ciągu posiada klucze do wspólnego mieszkania, w którym nie zostały zmienione zamki w drzwiach wejściowych.

dowody:

- umowa najmu – k. 15-18

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

Po wyprowadzce z mieszkania H. U. (1) oraz wspólnych dzieci stron, pozwany w dalszym ciągu mieszka w w/w mieszkaniu. Lokal pozostaje w niezmiennym stanie technicznym, żadne sprzęty nie uległy awarii, panuje w nim jedynie nieporządek.

dowody:

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

C. U. w okresie od lipca 2024 r. do czerwca 2025 r. uiszczał raty kredytu oraz należności czynszowe za stanowiący wspólny majątek stron, lokal mieszkalny. Pozwany w dalszym ciągu opłaca należności związane z ubezpieczeniem mieszkania, jak również składki ubezpieczeniowe na życie powódki, ubezpieczonej również w ramach jego ubezpieczenia na życie.

dowody:

- zestawienie operacji – k. 41 – 48

- potwierdzenie uiszczania składek na ubezpieczenie – k. 51 -52

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

Do 31 maja 2025 r. opłaty mieszkaniowe za H. U. (1) w spółdzielni mieszkaniowej w zasobach, których pozostaje wspólne mieszkanie stron pozostawały zawieszone. Powódka została przywrócona do opłat 1 czerwca 2025 r.

dowody:

- informacja o opłatach – k. 49 - 50

Małżeństwo posiada wspólny rachunek bankowy. Od lipca 2024 r. na wspólny rachunek bankowy stron przekazywane są środki ze świadczenia „800plus”, jak również zabezpieczenie alimentacyjne od C. U. (1) oraz świadczenia „dobry start”. H. U. (1) przelewa na swoje konto osobiste należne jej środki finansowe w postaci zabezpieczenia alimentów w kwocie 3.000 zł oraz świadczenia wychowawczego.

dowody:

- historia wspólnego rachunku bankowego – k. 75 -79

- akta sprawy SO w Toruniu I C 3538/23

H. U. (1) nie prowadzi działalności gospodarczej. Po wyprowadzce ze wspólnego mieszkania stron powódka rozpoczęła pracę zarobkową.

fakty bezsporne oraz dowody :

- historia rachunku osobistego H. U. (1)- k. 80-114

- zeznania świadka A. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:29:44 do 00:50: 32) – k. 64v-65

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

W przeszłości zdarzało się, że H. U. (1) zapożyczała się u rodziny i bliższych znajomych. Pożyczki miały miejsce rzadko i opiewały na nieduże kwoty, tj. 1000 zł, 1500 zł, które powódka zawsze zwracała. Powódka pożyczone pieniądze przeznaczała na opłaty za wynajem mieszkania oraz opłacanie pomocy prawnej.

dowody:

- historia konta osobistego H. U. (1) – k. 80-114

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

Wraz z wyprowadzką ze wspólnego mieszkania H. U. (1) rozpoczęła proces przedterminowego wykupowania obligacji, które zgromadziła w czasie trwania małżeństwa, których łączna wartość wynosiła ok. 25.000 zł. C. U. (1) również zgromadził takie obligacje o wartości szacowanej na ok. 45.000 zł i rozpoczął ich przedterminowy wykup.

dowody:

- historia konta osobistego H. U. (1) – k. 80-114

- historia konta osobistego C. U. (1) – k. 124-259v

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67 - 68v

C. U. (1) od blisko 10 lat prowadzi działalność gospodarczą w zakresie (...). Pozwany co do zasady przez lata współpracował z jedną firmą, dla której wykonywał specyficzny projekt. Jego wynagrodzenie kilka lat temu wynosiło około 11.000 zł, ale obecnie zostało obniżone z uwagi na złą kondycję firmy, z którą współpracował i wynosi około 7.000 zł. W przeszłości C. U. (1) grał na giełdzie, jak również obracał kryptowalutami, czego jednak zaprzestał po odnotowaniu strat. Od lipca 2024 r. pozwany nie zaciągał żadnych zobowiązań kredytowych, a jedynie zapożyczył się u swojej matki. Pożyczone pieniądze przeznaczał na uiszczanie rat alimentacyjnych, do czego został zobowiązany tytułem zabezpieczenia wydanego w sprawie rozwodowej, jak również na organizację wyjazdu wakacyjnego z dziećmi.

fakty bezsporne oraz dowody:

- akta sprawy I C 3538/24

- historia konta osobistego C. U. (1) – k. 124-259v

- zeznania świadka A. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:29:44 do 00:50: 32) – k. 64v-65

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

C. U. (1) od lat pasjonuje się paralotniarstwem, co stanowi kosztowne hobby. Od chwili wyprowadzki powódki z dziećmi z mieszkania pozwany nie poniósł jednak żadnych większych wydatków na sprzęt i uprawianie w/w. sportu

fakty niezaprzeczone oraz dowody:

- akta sprawy SO w Toruniu I C 3538/23

- historia konta osobistego C. U. (1) - k. 124-259v

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

C. U. (1) od maja 2024 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim wystawionym przez lekarza (...) w związku z nasileniem (...), którą leczy od 2021 r. Ponadto, pozwany w marcu 2025 r. uległ poważnemu wypadkowi (...), który spowodował, że C. U. (1) przez okres 5 miesięcy przebywał na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym nie mógł pracować, co miało istotny wpływ na zmniejszenie jego dochodów.

fakty bezsporne oraz dowód.

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

Przed Sądem Rejonowym w Toruniu toczy się obecnie postępowanie karne, w którym C. U. (1) został oskarżony o znęcanie się nad H. U. (1). W związku z toczącym się postępowaniem, pozwany miał ustanowiony zakaz zbliżania się do żony i nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu. W okresie od maja 2024 r. do lipca 2024 r. C. U. (1) zamieszkiwał u swoich rodziców, jednakże przez cały ten czas pokrywał wszelkie należności związane z utrzymaniem wspólnego mieszkania.

fakty bezsporne oraz dowody:

- przesłuchanie powódki H. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:51: 49 do 01:35:41) – k. 65v-67

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

W momencie wyprowadzki H. U. (1), małżeństwo posiadało wspólne oszczędności. Oszczędności zostały spożytkowane częściowo na utrzymanie C. U. (1) w czasie pozostawania przez niego na zwolnieniu lekarskim.

fakty niezaprzeczone oraz dowód:

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

Małżonkowie od lipca 2024 r. porozumiewają się ze sobą tylko w sprawach opieki nad dziećmi i wydatków z tym związanych za pośrednictwem wiadomości e-mail. Małoletnie dzieci stron przebywają u rodziców naprzemiennie.

dowody:

- wiadomości mailowe między stronami – k. 48

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

- zeznania świadka A. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:29:44 do 00:50: 32) – k. 64v-65

- przesłuchanie pozwanego C. U. (1) – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 01:37:25 do 02:24:49 ) k. 67- 68v

- akta sprawy SO w Toruniu I C 3538/23

Żadna ze stron postępowania nie jest uzależniona od alkoholu, narkotyków, hazardu, jak również nie prowadzi hulaszczego trybu życia, nie wykonuje podejrzanych transakcji oraz nie zaciąga zbędnych zobowiązań.

fakty bezsporne oraz dowody:

- akta sprawy SO w Toruniu I C 3538/23

- zeznania świadka D. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:06:57 do 00:29:31) – k. 63-64v

zeznania świadka A. P. – protokół elektroniczny z dnia 4 września 2025 r. ( od 00:29:44 do 00:50: 32) – k. 64v-65

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny ustalony został w oparciu o okoliczności bezsporne, zeznania świadków D. P. i A. P., akta sprawy Sądu Okręgowego w Toruniu, sygn. I C 3538/23, przesłuchanie stron procesu, a także na podstawie analizy przedłożonych dokumentów, których wiarygodność nie została podważona w toku postępowania, a dodatkowo nie budziła w tym zakresie wątpliwości Sądu.

Zgodnie z art. 230 kpc uznano za bezsporne okoliczności faktyczne zawarte w pozwie, pismach procesowych złożonych w sprawie, którym strona przeciwna nie zaprzeczyła, gdyż nie budziły wątpliwości co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy i znalazły, w odpowiednim zakresie, potwierdzenie w pozostałym materialne procesowym.

Sąd co do zasady dał wiarę zeznaniom świadków. Sąd miał na uwadze, że powódka i pozwany nie pozostają w dobrych stosunkach, z uwagi na fakt, że znajdują się w wielopłaszczyznowym sporze. Pomiędzy stronami toczy się nie tylko postępowanie rozwodowe, ale również postępowanie karne, w którym powódka ma status pokrzywdzonej, podnosząc, że jest ofiarą nieprawidłowych i agresywnych zachowań pozwanego względem niej. Świadek D. P. jest żoną brata powódki, z kolei A. P. jest wieloletnią przyjaciółką H. U. (1). Sąd miał zatem na uwadze, iż w/w świadkowie są mocniej związani ze stroną powodową. W związku z tym, ich perspektywa postrzegania rzeczywistości mimowolnie pozostaje subiektywna i oczywistym jest, że świadkowie przejawiali tendencję do prezentowania w sprawie punktu widzenia strony, z którą są związani. Sąd nie miał jednak podstaw, aby nie nadać zeznaniom świadków waloru wiarygodności co do okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy – mając jednak na uwadze emocjonalne podejście do sprawy. Świadkowie co do zasady spójnie wypowiadali się co do przebiegu związku stron i panujących w nim zasad zarządu majątkiem. Pomimo powyższego, świadkowie nie posiadali jednak rzetelnej wiedzy o faktycznym funkcjonowaniu małżonków pod kątem finansowym, w szczególności w okresie po wyprowadzce powódki ze wspólnego mieszkania. Pomimo bliskich stosunków z powódką, w/w świadkowie zgodnie potwierdzili okoliczności dotyczące zaciągania przez powódkę pożyczek na poczet samodzielnego utrzymania i ich spłaty, jak również nieuleganiu rychłym, nieprzemyślanym decyzjom finansowym przez obie strony.

Relacje stron co do faktów, mających istotne znaczenie dla sprawy, były zgodne. Różnice w ich zeznaniach dotyczyły zasadniczo tego, jakie zasady zarządu majątkiem wspólnym panowały między nimi jeszcze w czasie wspólnego zamieszkiwania. W trakcie niniejszego postępowania strony prezentowały sprzeczne stanowiska dotyczące momentu ustania między nimi więzi gospodarczej. Rozbieżność stanowisk stron, nie miała jednakże znaczącego wpływu dla oceny przez Sąd czy nastąpiła jakakolwiek zmiana w komunikacji stron, jak również ich współdziałania w sprawach dotyczących wspólnych zobowiązań i zarządzania finansami. Kluczowym w postępowaniu pozostawało zbadanie przez Sądu dokładnego momentu wystąpienia powyższych okoliczności.

Stanowiska stron wobec ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy stronami były zgodne. Sporna pomiędzy stronami pozostawała natomiast data, od której Sąd winien tę rozdzielność ustanowić. W ocenie powódki, powinno to nastąpić z dniem 31 lipca 2024 r., z kolei zdaniem pozwanego rozdzielność majątkowa powinna zostać orzeczona z dniem 30 czerwca 2025 r.

Przechodząc do rozważań prawnych, należy przedstawić, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa ( wspólność ustawowa), która obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków ( art. 31 §1 kro). Zgodnie z brzmieniem art. 52 kro, każdy z małżonków z ważnych powodów może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej (art. 52 §1 kro). Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. Nadto, w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności jeśli małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 §2 kro).

Sąd może ustanowić przymusową rozdzielność majątkową na żądanie małżonka i tylko wtedy, gdy występują ważne ku temu powody. Za definicję „ważnych powodów” należy posłużyć się wypracowanym w doktrynie i orzecznictwie znaczeniem tego zwrotu. Wskazać trzeba, iż ważnych powodów w rozumieniu art. 52 kro, nie można utożsamiać z pojęciem trwałego rozkładu pożycia, jak również łączyć powyższego z kwestią winy powstania tego rozkładu. Rozkład pożycia dotyczy jedynie stosunków osobistych małżonków, podczas gdy zakres omawiany w art. 52 kro stanowi sprawy majątkowe, w związku z czym wymienione w w/w. przepisie „ważne powody” także powinny mieć charakter majątkowy.

Dodać warto, że przez ważne powody rozumie się najogólniej takie okoliczności, które sprawiają, że w konkretnej sytuacji faktycznej wspólność majątkowa nie służy dobru drugiego z małżonków oraz dobru założonej przez małżonków rodziny, a nawet prowadzi do sytuacji sprzecznej z zasadami prawa rodzinnego (zob. zwłaszcza J.S. Piątowski, Stosunki majątkowe, s. 140; J. Winiarz, Małżeńskie stosunki majątkowe, s. 81; L. Stecki, Ustanie ustawowej wspólności, s. 12). Szczególnej wnikliwości i ostrożności w ocenie istnienia ważnych powodów wymaga sytuacja, gdy między małżonkami zachwiana jest równowaga ekonomiczna, zwłaszcza wtedy, gdy żądanie ustanowienia rozdzielności majątkowej jest skierowane przeciwko małżonkowi, który do zaspokajania potrzeb rodziny przyczynia się osobistymi staraniami o wychowanie dzieci oraz pracą we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 27 KRO). Przez ważne powody rozumie się nie tylko okoliczności natury majątkowej, jak np. trwonienie przez jednego z małżonków zarobków stanowiących ich wspólny dorobek, powodowanie uszczerbku w majątku wspólnym itp. Ważnym powodem mogą być także okoliczności stwarzające sytuację, w której wykonywanie zarządu przez każdego z małżonków ich wspólnym majątkiem jest niemożliwe lub znacznie utrudnione (zob. wyr. SN z 6.11.1972 r., III CRN 250/72, OSNCP 1973, Nr 6, poz. 113).

Ważne powody, uzasadniające ustanowienie rozdzielności majątkowej na żądanie jednego z małżonków, mają miejsce, gdy drugi z nich wskutek zaniedbywania obowiązków względem rodziny lub ulegania nałogom nie przyczynia się do powstania majątku wspólnego albo majątek ten marnotrawi: hulaszczy tryb życia, alkoholizm, rażące niegospodarne postępowanie, zaciąganie długów, które mogą być egzekwowane z majątku wspólnego, uchylanie się od pracy. Ważnym powodem może być także zatrzymanie majątku wspólnego dla siebie, niedopuszczanie drugiego małżonka do korzystania z majątku wspólnego. Nie można jednak uznać za ważne powody okoliczności niezawinionych przez małżonka bądź też niezależnych od jego woli, w szczególności długotrwałej choroby.

Ważny powód ustanowienia rozdzielności majątkowej może stanowić stan separacji małżonków, jeżeli nie ma charakteru przejściowego, lecz stanowi skutek trwałego rozkładu pożycia małżonków. Według SN ( wyrok 7 czerwca 2023 r. II CSKP 2214/22, Legalis) samo faktyczne rozłączenie małżonków, co do zasady, nie wystarcza do uwzględnienia żądania o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżonków, przy czym należy tę kwestię oceniać w realiach konkretnej sprawy. W wyr. z 13.1.2000 r. (II CKN 1070/98) SN podkreślił, że ważnym powodem w rozumieniu art. 52 § 1 kro nie jest każda postać (przejaw) separacji faktycznej małżonków, lecz tylko taka, która zarazem uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym. Ustalenie jednak takiej separacji nie zwalnia od rozważenia, czy ustanowienie rozdzielności majątkowej nie pozostaje w sprzeczności z dobrem rodziny. Dobro to mogłoby sprzeciwić się ustanowieniu rozdzielności w szczególności wtedy, gdy z żądaniem jej zniesienia występuje małżonek, który porzucił rodzinę lub w inny sposób ze swej winy spowodował rozkład pożycia i powstanie separacji, uwzględnienie zaś tego żądania byłoby szkodliwe dla interesów małżonka niewinnego.

W konsekwencji wydania przez Sąd orzeczenia o ustanowieniu między małżonkami rozdzielności majątkowej, ustrój ten obowiązuje między małżonkami od dnia, który został oznaczony w wyroku. Rozdzielność majątkową można ustanowić także z datą wcześniejszą niż dzień wyroku, a także dzień zgłoszenia żądania. Należy mieć jednakże na uwadze, iż ważnym pozostaje, aby przy ustalaniu tej daty sąd powinien brać pod uwagę nie tylko interesy majątkowe małżonków, ale także wierzycieli, ponieważ zdarza się wykorzystanie tej instytucji w celu ochrony przed egzekucją. Ustanowienie zatem rozdzielności majątkowej – co do samej zasady- jest dopuszczalne jedynie w razie istnienia ważnych ku temu powodów, zaś skutek wsteczny powinien być nadawany w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych. Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej niemożliwe było już w tym dniu ich współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym ( wyrok SN z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II CSK 371/08).

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła uznania przez Sąd, iż zasadnym jest ustanowienie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Większej rozwagi wymagała jednak data jej ustanowienia. W tym celu należało dokonać analizy, która pozwoli na stwierdzenie, czy wystarczającym jest, aby bezspornie występująca między małżonkami separacja faktyczna dawała podstawy do ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż data wniesienia pozwu, jak również czy przekonują o tym inne wyjątkowe okoliczności. Jednocześnie zbadania wymagały podstawy do ustanowienia rozdzielności majątkowej zgodnie ze stanowiskiem pozwanego, tj. z dniem 30 czerwca 2025r.

Dokonując analizy pierwszego z zagadnień, Sąd doszedł do przekonania, że nie ujawniły się okoliczności wskazujące na wyjątkowy charakter sytuacji stron przed dniem wniesienia powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej, które przemawiałyby za ustanowieniem rozdzielności z datą wsteczną. Bezspornym pozostaje, że strony od lipca 2024r. nie zamieszkują już razem, czego powodem była wyprowadzka powódki ze wspólnego mieszkania stron. W toku postępowania podstaw nie znalazły jednakże podnoszone przez powódkę twierdzenia, jakoby separacja faktyczna, automatycznie winna skutkować ustanowieniem rozdzielności majątkowej od dnia jest wystąpienia. Jak powyżej wskazano, częstokroć sam fakt oddzielnego zamieszkiwania małżeństwa i samodzielnego utrzymywania się, nie stanowi wystarczającej podstawy do ustanowienia pomiędzy nimi rozdzielności majątkowej z datą wsteczną. W każdej sprawie za zastosowaniem tej instytucji lub przeciwko niej będą przemawiały indywidualne okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu powódka nie sprostała spoczywającemu na niej ciężarowi dowodu wykazania, iż miedzy stronami doszło do stanu, w którym z uwagi na separację stron doszło do uniemożliwienia lub znacznego utrudnienia współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym z dniem 31 lipca 2024 r.

Zdaniem Sądu, choć faktycznie od lipca 2024 r. strony samodzielnie czynią wydatki na swoje utrzymanie z uzyskiwanych przez siebie indywidualnie dochodów, to w dalszym ciągu prowadzą wspólnie rachunek bankowy. Gromadzone są tam środki w postaci rat alimentacyjnych które pozwany uiszcza na rzecz wspólnych dzieci stron, a także świadczenie „800plus” i świadczenie „dobry start”, które są częściowo pożytkowane przez każdą ze stron. Na wspólny rachunek wpływa także niewielka część wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez pozwanego. Strony zasadniczo w dalszym ciągu wspólnie zarządzają i prowadzą ten rachunek bankowy. Ponadto, pozwany stale reguluje należności związane ze spłatą kredytu hipotecznego, co czyni również z rachunku wspólnego dedykowanego umowie kredytowej oraz uiszcza należności czynszowe. Fakt niezmienności tych czynności pozwala zatem uznać, że strony nie dążyły do tego by faktycznie dokonać rozdzielenia tej wspólnej sfery majątkowej. Należy wskazać, że powódka niejako, poprzez czynności konkludentne powierzyła pozwanemu samodzielną rolę w regulowaniu spłat kredytu, którego stroną bezspornie pozostaje. H. U. (1) nie dążyła do uregulowania kwestii spłaty kredytu, nie zaproponowała uiszczania połowy kwoty, co stanowiłoby faktyczne uznanie, że powódka akceptuje, iż połowiczność długu i przynajmniej w stosunku między stronami znosiłoby jego wspólność. Jednocześnie, nie istnieją jakiekolwiek uzasadnione obawy o stan techniczny wspólnego mieszkania, a w lokalu może panować nim jedynie nieporządek, co zresztą powódka przyznała w toku postępowania. Powyższego oczywiście nie można poczytywać za przejaw zaniedbania narażającego na uszczerbek majątku wspólnego. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę, iż powódka w dalszym ciągu posiada klucze do wspólnego mieszkania, co powoduje, że zasadniczo ma stałą możliwość korzystania ze swojej nieruchomości.

Nadto, nie sposób stwierdzić, iż w już okresie od lipca 2024 r. doszło do całkowitego zerwania między stronami więzi majątkowej, jeżeli pozwany w dalszym ciągu opłaca z własnego wynagrodzenia ubezpieczenie na życie powódki, jak również kontynuuje ową umowę ubezpieczenia. Powyższe również świadczy, iż strony nadal złączone są relacjami o podłożu majątkowym.

Postępowanie potwierdziło, iż oprócz faktycznej separacji stron, nie istnieją jakiekolwiek inne nadzwyczajne okoliczności mogące przyjąć postać ważnych powodów, które przemawiałyby za uwzględnieniem żądania powódki. Nie pozostawia wątpliwości, że żadna ze stron postepowania nie podejmuje ryzykowanych działań, które mogłoby zagrozić majątkowi wspólnemu stron. Przeciwnie, pozwany regularnie uiszcza raty kredytu hipotecznego zabezpieczając w ten sposób stan majątku wspólnego. Powódka w toku sprawy nie wykazała również, iż wspólne mieszkanie stron zostało zadłużone w spółdzielni. Nie zostały udowodnione twierdzenia, jakoby pozwany prowadził hulaszczy tryb życia, był uzależniony od hazardu i alkoholu, co mogłoby rzeczywiście zagrażać wspólnemu mieniu. Sąd zauważył wręcz, iż powódka zasadniczo nie powołała się nawet na brak zaufania w kwestii decyzji finansowych podejmowanych przez pozwanego. Odnosząc się do twierdzeń powódki dotyczących wydatkowania przez pozwanego zgromadzonych tytułem oszczędności pieniędzy, należy wskazać, że stanowisko powódki nie zostało podparte jakimkolwiek wiarygodnym materiałem dowodowym. Powódka nie wykazała jakie oszczędności małżeństwo posiadało w czasie wspólnego pożycia i na co te oszczędności miałyby być spożytkowane przez pozwanego. H. U. (1) powoływała się wyłącznie na swoje własne przypuszczenia, nie wykazując jednakże związanego z paralotniarstwem czy czymkolwiek innym ubytku oszczędności. Należy mieć na uwadze, że faktycznie powódka nie miała wglądu w oszczędności rodziny podczas prowadzenia wspólnego gospodarstwa, to zasadniczo stan ten utrzymuje się od wielu lat, a nie dopiero od momentu jej wyprowadzki z mieszkania. Sąd wobec braku przekonywujących dowodów uznał, iż w momencie powstania pomiędzy stronami separacji małżonkowie nie posiadali większych oszczędności ani, że pozwany nie zużywał bezmyślnie zgromadzone przez strony oszczędności. Po wspólnym zamieszkaniu stron, wszelkie wydatki pozwanego związane były z pozostawaniem pozwanego na zwolnieniach lekarskich, uzyskiwaniem niższych dochodów oraz koniecznością dalszego regulowania należności kredytowych czy zobowiązań alimentacyjnych. Zeznania świadków przywołanych przez powódkę nie przekonały Sądu do przyjęcia twierdzeń powódki, że pozwany celowo wyzbywał się zgromadzonym wcześniej pieniędzy. Z historii rachunku bankowego należącego do pozwanego, nie wynikało również, żeby pozwany miał zgromadzone duże środki pieniężne, które następnie trwonił na własne potrzeby czy zainteresowania.

Sąd podkreśla, iż skutek wsteczny zniesienia małżeńskiej wspólności ustawowej powinien być ustalany wyłącznie w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych. Dopuszczalne jest to w zasadzie tylko z powodu separacji faktycznej małżonków, przez którą nie było możliwe ich współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym. W ocenie Sądu powyższa okolicznośc nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Brak zaistnienia wyjątkowych okoliczności przemawiających za ustaleniem rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, nie wykluczył jednakże zasadności ustanowienia rozdzielności majątkowej od dnia 16 kwietnia 2025 r. tj. z dniem wniesienia pozwu w myśl dyspozycji z art. 52 § 2 kro.

Bezspornym jest, iż strony od końca lipca 2024 r. pozostają w faktycznej separacji, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i nie porozumiewają się ze sobą w kwestiach swoich finansów, przez co nie wiedzą ile wzajemnie zarabiają, nie radzą się siebie co do planów finansowych, a taki stan wydaje się być trwały, biorąc pod uwagę toczące się pomiędzy stronami postępowanie rozwodowe. Stanowiska stron w kwestii konieczności ustanowienia między nimi rozdzielności majątkowej było w większej mierze tożsame, ponieważ nie chcą pozostawać związani majątkowo. W takim stanie rzeczy należy uznać, że zainicjowane postępowanie sądowe w niniejszej sprawie spowodowało, że stan separacji faktycznej małżonków osiągnął zaawansowany etap, który uniemożliwia lub znacznie utrudnia zarządzanie majątkiem wspólnym od tego momentu. Małżonkowie faktycznie nie współdziałają w zarządzie majątkiem wspólnym i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto, ustały między nimi więzi gospodarcze i finansowe, w związku z czym w ocenie Sądu brak jest podstaw do utrzymywania fikcji wspólności ustawowej. Orzeczenie o ustanowieniu rozdzielności majątkowej będzie w zasadzie tylko sankcjonować istniejący stan faktyczny. Wydane orzeczenie zdaniem Sądu pozwoli stronom na niezależność i samodzielne podejmowanie decyzji w zakresie zarządu majątkiem oraz zaciąganie zobowiązań na własny rachunek, biorąc pod rozwagę w szczególności prowadzenie działalności gospodarczej przez pozwanego.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wykazano istnienia racjonalnych argumentów dla przesunięcia daty ustanowienia rozdzielności majątkowej zgodnie z żądaniem pozwanego tj. na koniec czerwca 2025 r. C. U. (1) swoje stanowisko motywował tym, że do owej daty dokonywał za dorozumianą zgodą powódki bieżących opłat za wszelkie wydatki rodzinne, regulował raty wspólnego kredytu, czynsz do spółdzielni i rachunki, a nawet ubezpieczenie na życie powódki. Należy jednak zauważyć, że taki stan miał miejsce zasadniczo przez całe małżeństwo stron, w związku z czym trudno uznać działania pozwanego za wyjątkowe. Jednocześnie pozwany nie wykazał, że faktycznie zaprzestał dokonywać wymienionych powyżej czynności po 30 czerwca 2025 r. Sąd w toku postępowania ustalił, iż niemożność zarządu majątkiem wspólnym nastąpiła z momentem wniesienia powództwa, ponieważ niemożliwy stał się wówczas wspólny zarząd majątkiem wspólnym stron.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. Z uwagi na fakt, że ustalenie daty, od której wygasł między małżonkami ustrój wspólności majątkowej jest oceniane przez Sąd z urzędu, nie było potrzeby orzekania negatywnie co do roszczeń strony powodowej poprzez częściowe oddalenie powództwa. Koszty postępowania na mocy art. 100 kpc zostały wzajemnie zniesione miedzy stronami, o czym orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku. Sąd w punkcie III sentencji wyroku o nieuiszczonych kosztach sądowych orzekł na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, obciążając nimi Skarb Państwa.

Sędzia Natalia Bonowicz