Wyrok z 21 stycznia 2026, sygn. I C 380/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2026 r.

Sąd Rejonowy w Szczytnie, I Wydział Cywilny,

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Marcin Borodziuk
Protokolant:	starszy sekretarz sądowy Agnieszka Zegartowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2026 r. w S.

sprawy z powództwa (...) Państwowych S.A. z siedzibą w W.

przeciwko Powiatowi (...)

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego, tytułem zwrotu kosztów procesu, kwotę 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 380/25

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 21 stycznia 2026 roku

Powódka (...) Państwowe Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie od pozwanego Powiatu (...) kwoty 54.979,11 złotych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 08 listopada 2024 roku do dnia zapłaty. Zażądała przy tym zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazała, że pozwany bez tytułu prawnego korzysta z jej nieruchomości, stanowiących działki w O. (nr 295/2), D. (nr 308/5), T. (nr 9) i P. (nr 65/2). Bezumowne korzystanie z tych nieruchomości polega zaś na posadowieniu przez pozwanego jego nakładów, w postaci ścieżki rowerowej na wskazanych działkach. W związku z korzystaniem z nieruchomości w ten sposób, w okresie od 15 marca 2021 roku do 24 września 2021 roku powódka obciążyła pozwanego notą księgową. Do pozwu dołączył jednak fakturę za bezumowne korzystanie z wymienionych nieruchomości w okresie od 25 września 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku, na kwotę 54.979,11 złotych.

Pozwany Powiat (...) wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew nie kwestionował tego, że wykonał roboty budowlane na działkach należących do powódki, oraz że wybudowana przez niego infrastruktura pozostaje nadal na spornym gruncie. Zaprzeczył, aby w okresie od 25 września 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku sprawował władztwo nad nieruchomościami w charakterze posiadacza samoistnego lub posiadacza zależnego. W konsekwencji pozwany nie może być legitymowany biernie w świetle treści art. 222 § 1 i 2 k.c.

Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2026 roku pełnomocnik powoda sprostował omyłkę zawartą w uzasadnieniu pozwu i wprost wskazał, że powództwo zgłoszone w niniejszej sprawie dotyczy bezumownego korzystania z nieruchomości w okresie od 25 września 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku.

Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia:

(...) Państwowe Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych w O. (działka nr (...)), D. (działka nr (...)), T. (działka nr (...)) i w P. o numerze ewidencyjnym (...). Po wskazanych gruntach przebiegała linia kolejowa S. – B..

(dowód: dane z odpisów elektronicznych ksiąg wieczystych nr (...))

W 2015 roku przedstawiciele (...) Państwowych Spółki Akcyjnej w W. i przedstawiciele 5 samorządów (Powiat (...), Gmina S., Gmina Miejska S., Gmina D. i Gmina B.) rozpoczęły współpracę w zakresie realizacji zamierzenia budowlanego „ Budowa ścieżki rowerowej na obszarze nieczynnej linii kolejowej S. – B.”. W ramach tej (...) Państwowe Spółka Akcyjna deklarowała przekazanie samorządom terytorialnym gruntów, po których miała przebiegać planowana ścieżka rowerowa. Samorządy uczestniczące w realizacji zamierzenia podpisywały kolejno z (...) Państwowymi Spółką Akcyjną porozumienia dotyczące warunków nieodpłatnego przekazania gruntów.

(dowód: zeznania J. D., k. 238v, zeznania J. M. w charakterze pozwanego, k. 239v-240)

(...) Państwowe Spółka Akcyjna zawarła porozumienie z Gminą D. w dniu 28 grudnia 2016 roku. Ustalono w nim warunki nieodpłatnego przekazania na rzecz gminy D. praw majątkowych do działek po zlikwidowanej linii kolejowej nr 262 S. – B., znajdujących się na terenie gminy D. wraz z prawem własności znajdujących się na nich budowli i urządzeń, oraz warunki udzielenia prawa do dysponowania gruntem (...) S.A. na czas realizacji prac związanych z realizacją zamierzenia budowlanego „Budowa ścieżki rowerowej na obszarze nieczynnej linii kolejowej S. – B.”, którego inwestorem był Powiat (...). Strony porozumienia ustaliły, że jego przedmiotem były m.in. część działki nr (...) o powierzchni całkowitej 9,1400 ha położona w obrębie O., działka (...) o powierzchni 11,8174 ha położona w obrębie D., część działki nr (...) o powierzchni całkowitej 13,8400 ha położonej w obrębie T. i część działki (...) o powierzchni całkowitej 17,1200 ha położonej w obrębie P.. Gmina D. zgodnie z zawartym porozumieniem zobowiązała się do wykorzystania przyjętych działek gruntu na cele związane z inwestycjami infrastrukturalnymi służącymi wykonywaniu zadań własnych gminy w dziedzinie transportu. Strony porozumienia ustaliły również, że (...) Państwowe Spółka Akcyjna w W., po uzyskaniu pozytywnych opinii spółek Grupy (...) i informacji od spółek (...) S.A. i (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, udzieli Powiatowi (...) na czas realizacji prac związanych z realizacją zamierzenia budowlanego „ Budowa ścieżki rowerowej na obszarze nieczynnej linii kolejowej S. – B.” prawa do dysponowania gruntem działek wymienionych w porozumieniu na cele budowalne.

(dowód: porozumienie z 28.12.2016 r., k. 79-80v)

Gmina D. nieskutecznie starała się o dofinansowanie realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. W związku z tym zwróciła się do władz Powiatu (...) o wsparcie w pozyskaniu środków na przeprowadzenie inwestycji, oraz przeprowadzenie przetargu w trybie ustawy Prawo Zamówień Publicznych, w celu wyłonienia wykonawcy.

(dowód: zeznania J. D., k. 238v, zeznania J. M. w charakterze pozwanego, k. 240)

Powiat (...) i Gmina D. w dniu 25 czerwca 2018 roku zawarły porozumienie w celu realizacji projektu: „Budowa ścieżki rowerowej na obszarze nieczynnej linii kolejowej S. – B. na terenie Gminy D.”, pozyskania na jego realizację środków finansowych z Programu Współpracy Transgranicznej Polska – Rosja 2014-2020. W ramach zawartego porozumienia pozwany jako lider projektu odpowiedzialny był za przygotowanie i publikację ogłoszeń o projekcie, opracowane i złożenie wniosku o dofinansowanie projektu, przygotowanie i przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na wykonanie robót budowalnych oraz nadzór nad prawidłową jego realizacją, przygotowanie i przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na pełnienie funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego nad realizacją robót budowlanych objętych dokumentacją projektową budowlano-wykonawczą oraz nadzór nad prawidłową jego realizacją, za nadzór nad realizacją projektu, realizacją zadań związanych z promocją projektu, składanie wniosków o płatność wraz z niezbędnymi załącznikami, za rozliczanie otrzymanych środków finansowych, monitorowanie i ewaluację projektu, umożliwienie kontroli i audytu projektu uprawnionym podmiotom. W ramach zawartego porozumienia gmina D. zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do skomunalizowania działek w graniach administracyjnych gminy, po których przebiegać miała trasa ścieżki.

(dowód: porozumienie z dnia 25 czerwca 2018 roku k. 81-83v, zeznania świadka J. D. k. 238v-239, dowód z przesłuchania J. M. w charakterze pozwanego, k. 240-240v)

Pismem z dnia 13 kwietnia 2017 roku (...) Państwowe Spółka Akcyjna udzieliła Powiatowi (...) prawa do dysponowania na cele budowalne działkami położonymi na terenie gminu D., w tym działkami gruntu o numerach ewidencyjnych: 295 położonej w O., 308/5 położonej w D., 9, położonej w T. i 65 położonej w P.. W punkcie 3 pisma wskazano, że rozpoczęcie prac na działkach może nastąpić po uprzednim nabyciu przez gminę D., a w razie konieczności rozpoczęcia prac przed nabyciem działek przez gminę D. pozwany jako inwestor miał wystąpić do powoda z 30-dniowym wyprzedzeniem w celu zawarcia umowy cywilnoprawnej regulującej zasady i opłaty za udostępnienie i korzystanie z terenu (...) S.A. Analogiczne prawo zostało przyznane również Gminie D..

(dowód: pismo z dnia 13 kwietnia 2017 roku k. 195 akt I C 151/24 Sądu Rejonowego w Szczytnie)

W dniu 03 sierpnia 2021 roku w G. doszło do spotkania Wójta Gminy D., Starosty Powiatu (...) i przedstawicieli (...) S.A. w sprawie realizacji inwestycji. Po spotkaniu w dniu 04 sierpnia 2021 roku (...) Państwowe Spółka Akcyjna w W. przesłała do Gminy D. i Starosty Powiatu (...) projekty umów najmu, celem zaakceptowania warunków, ewentualnego zgłoszenia poprawek. (...) Państwowe Spółka Akcyjna w W. uzależniała zawarcie umowy najmu z Powiatem (...) od podpisania umowy najmu z Gminą D., oraz uzyskania akceptacji umowy przez Biuro Finansów i Rachunkowości (...) S.A., Biuro (...) S.A. oraz Dyrektorów (...) w G.. Następnie umowa zostać miała przesłana Powiatowi (...) do podpisu. W odpowiedzi Starosta (...) zaakceptował co do zasady projekt umowy najmu, wskazując na potrzebę weryfikacji wskazanych w projekcie powierzchni działek zajętych pod inwestycję, oraz podając datę początkową trwania umowy najmu.

(dowód: wiadomości e-mail k. 112-112v, projekt umowy k. 113-119v, pismo z dnia 13 sierpnia 2021 roku k. 120, zeznania świadka J. D. k. 239-239v, zeznania świadka A. W. ze sprawyI C 151/24 Sądu Rejonowego w Szczytnie, 249-250v , dowód z przesłuchania J. M. w charakterze pozwanego, k. 239-240v)

Prace budowlane związane z realizacją projektu: „Budowa ścieżki rowerowej na obszarze nieczynnej linii kolejowej S. – B. na terenie Gminy D.” były wykonywane od 15 marca 2021 roku do 24 września 2021 roku. Wybudowana przez Starostwo Powiatowe w S. infrastruktura pozostaje nadal na gruntach (...) Państwowych Spółki Akcyjnej w W..

(bezsporne)

Od 25 września 2021 roku jedyne przypadku obecności przedstawicieli Powiatu (...) na (...) Państwowych S.A. w W. dotyczą przeglądów gwarancyjnych z udziałem generalnego wykonawcy prac, (...) sp. z o.o.

(dowód: zeznania świadka J. D. k. 239, dowód z przesłuchania J. M. w charakterze pozwanego, k. 240)

Wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku:

Powództwo podlegało oddaleniu.

Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy przysługuje właścicielowi (odpowiednio wieczystemu użytkownikowi) wyłącznie wobec posiadacza samoistnego (art. 224 § 2 i art. 225 k.c.) lub wobec posiadacza zależnego (art. 230 k.c.). Dzierżyciela przepisy powyższe nie wymieniają ( wyrok SN z dnia 31 marca 2004 roku, II CK 102/03). Pozwany nie władał w okresie od 25 września 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku nieruchomościami powódki ani jako posiadacz samoistny, ani jako posiadacz zależny.

Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie należy do tzw. roszczeń uzupełniających roszczenie właściciela o wydanie rzeczy. Jako takie pozostaje ono z nim w ścisłym związku, który wyraża się tym, że możliwość dochodzenia takiego roszczenia jest uwarunkowana ziszczeniem się przesłanek uzasadniających roszczenie windykacyjne. W myśl art. 222 § 1 k.c. roszczenie windykacyjne przysługuje właścicielowi przeciwko osobie, która bez podstawy prawnej włada faktycznie jego rzeczą. Czynnie materialnie legitymowany jest wyłącznie właściciel (odpowiednio użytkownik wieczysty), a biernie materialnie legitymowany - wyłącznie ten, kto bez podstawy prawnej faktycznie włada jego rzeczą, a zatem - w zależności od okoliczności konkretnego przypadku: posiadacz samoistny lub posiadacz zależny.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 05 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, mieszkańcy powiatu tworzą z mocy prawa lokalną wspólnotę samorządową. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o powiecie, należy przez to rozumieć lokalną wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium.

W ocenie Sądu posiadanie przedmiotowych nieruchomości przez pozwanego w okresie od 25 września 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku nie mogłoby wynikać z samego faktu korzystania ze ścieżki rowerowej przez mieszkańców powiatu. Jest to bowiem miejsce w żaden sposób nieogrodzone, powszechnie dostępne, z którego z powodzeniem mogą korzystać osoby zamieszkałe także poza Powiatem (...), jak choćby turyści czy przypadkowi przechodnie. Aby ocenić, czy nieruchomości powódki w okresie objętym żądaniem znajdowały się w posiadaniu pozwanego, należy dokonać oceny działań osób umocowanych do reprezentowania Powiatu (...) w stosunkach wewnętrznych, tj. stosownych władz, jak Starosta (...) i podległe mu organy administracyjne.

Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W ocenie Sądu w okresie od 25 września 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku pozwany w żadnym zakresie nie sprawował władztwa nad przedmiotowymi gruntami powódki. We wcześniejszym okresie przeprowadził na nich inwestycję, polegającą na budowie ścieżki rowerowej. W późniejszym czasie pozwany nie wykonywał już na tych nieruchomościach żadnych czynności, które dałoby się choćby rozważać w kontekście posiadania nieruchomości w rozumieniu art. 336 k.c. - czy to samoistnego, czy zależnego.

W znaczeniu prawnym pozwany dokonał nakładów, z którymi nie wiąże się jednak późniejsze władanie nieruchomościami powódki, na których owe nakłady się nadal znajdują. Nie bywają tam żadni pracownicy pozwanego, nie wykonują żadnych zadań związanych choćby z dozorowaniem spornego terenu. Powiat (...) nie czyni też w tym miejscu dalszych inwestycji publicznych.

O ile w okresie od 15 marca 2021 roku do 24 września 2021 roku strony pozostają w rzeczywistym sporze prawnym, związanym z wykonywaniem przez pozwanego prac na nieruchomościach powódki, to w niniejszej sprawie poza faktem wykonania nakładów, które miałyby figurować w ewidencji środków trwałych Powiatu (...), nie wskazano na żadną inną okoliczność uzasadniającą twierdzenie o posiadaniu nieruchomości przez pozwanego.

Tymczasem wbrew stanowisku powódki nie jest tak, że w związku z wykonaniem nakładów przez pozwanego, choćby były one całkowicie nieuzgodnione z właścicielem, niejako automatycznie powstał stan posiadania nieruchomości przez podmiot, który tych nakładów dokonał. Powiat (...) dokonując nakładów działał wyłącznie na rzecz Gminy D., co powódce było wiadome w sytuacji, gdy sam w toku wymiany korespondencji na przestrzeni lat traktował Gminę D. jako kluczowego partnera do poczynienia ustaleń co do wykonania inwestycji na przedmiotowym odcinku.

Gdyby za powódką przyjąć, że samo poczynienie nakładów uzasadnia tego rodzaju roszczenie, to za bezumowne korzystanie z nieruchomości należałoby uznać np. sytuację, w której wcześniejszy posiadacz postawił na niej budynek mieszkalny dla bliskiej sobie osoby, ale sam w nim nigdy nie zamieszkał.

W niniejszej sprawie nie tylko nie sposób uznać pozwanego za posiadacza nieruchomości powódki, ale też nie da się stwierdzić, aby ewentualne korzystanie z nieruchomości powódki mogło być ocenione jako bezumowne. Poczynienie nakładów w postaci wykonania ścieżki rowerowej było bowiem wynikiem wieloletniej inwestycji, zainicjowanej przez przedstawicieli (...) Państwowych Spółki Akcyjnej w W. ponad 10 lat temu, w czym podmiot ten brał aktywnie udział, wyrażając przy tym zgodę na dysponowanie nieruchomościami na cele budowlane. To pracownicy powódki rozebrali tory ze S. do B., przygotowując grunt pod zrealizowanie przedmiotowej inwestycji, od początku wiedząc, na czym będzie ona polegać.

W tych warunkach uznać należy, że strony łączyła umowa użyczenia w rozumieniu art. 710 i n. k.c., która wygasła z dniem zakończenia prac budowlanych, tj. 24 września 2021 roku. Gdyby nawet uznać, że pozwany po tej dacie był posiadaczem nieruchomości powódki (co w ocenie Sądu nie miało miejsca), to pojęciowo wykluczona jest możliwość domagania się od niego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, mające polegać na pozostawieniu na niej nakładów.

Zgodnie bowiem z art. 230 k.c., przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy (…) stosuje się odpowiednio do stosunku między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego. Takimi przepisami regulującymi w sposób odmienny wzajemne uprawnienia właściciela i posiadacza są art. 713 k.c. w zw. z art. 754-756 k.c.

W szczególności zwraca uwagę art. 755 k.c., zgodnie z którym jeżeli prowadzący cudzą sprawę dokonał zmian w mieniu osoby, której sprawę prowadzi, bez wyraźnej potrzeby lub korzyści tej osoby albo wbrew wiadomej mu jej woli, obowiązany jest przywrócić stan poprzedni, a gdyby to nie było możliwe, naprawić szkodę. Nakłady może zabrać z powrotem, o ile może to uczynić bez uszkodzenia rzeczy.

Przepis ten wyczerpująco reguluje kwestie związane z poczynieniem na cudzej rzeczy nakładów. Nie przyznaje on użyczającemu uprawnienia do dochodzenia od biorącego rzecz w użyczenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, z racji pozostawienia na niej nakładów.

Ostatecznie należy zwrócić uwagę na art. 191 k.c., zgodnie z którym własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Niezależnie od tego, czy przedmiotowa ścieżka rowerowa jest ujawniona w ewidencji pozwanego jako środek trwały, czy jako nakład, nie stanowi ona odrębnego przedmiotu własności, a powódka, która wyraziła zgodę na wykonanie takiej ścieżki rowerowej, nie doznaje w związku z tym żadnego uszczerbku w dalszym wykonywaniu swojego prawa własności.

Uwzględniając powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 1 ¹ k.p.c. w pkt II wyroku, zasądzając od powódki na rzecz pozwanego wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika w wysokości 5.400 złotych (art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie), oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.

ZARZĄDZENIE

1.  (...);

2.  (...);

3.  (...).

S., (...)r.