sygn. IV CSK 354/11 19 kwietnia 2012 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 19 kwietnia 2012, sygn. IV CSK 354/11

Data orzeczenia 19 kwietnia 2012
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Grzegorz Misiurek
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt IV CSK 354/11
POSTANOWIENIE
Dnia 19 kwietnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Anna Kozłowska
SSN Zbigniew Kwaśniewski
w sprawie z wniosku P. C.
przy uczestnictwie M. C. i in. , o stwierdzenie nabycia spadku,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 19 kwietnia 2012 r.,
skargi kasacyjnej uczestników postępowania: K. C. i M. M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w L.
z dnia 16 listopada 2010 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w L., na skutek apelacji uczestników postępowania K. C. i M.
M., postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił postanowienie Sądu
Rejonowego w L. z dnia 20 października 2009 r. w pkt 2 w ten sposób, że
stwierdził, iż spadek po W. C. zmarłym w dniu 2 września 1967 r. w L. nabyli:
2
wnuczka Z. M. M.-J., córka F. T. w 1/2 części oraz wnuki: S. W. C, syn T. A. i M.,
K. A. C., syn T. A. i M. oraz M. F. M., córka T. A. i M. – po 1/6 części każde z nich.
Sąd Okręgowy ustalił – odmiennie niż Sąd pierwszej instancji – że S. W. C.
nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku po swoim dziadku W. C. Skutkiem
tego w miejsce prawnuków spadkodawcy W. C. – dzieci S. W. C.: P. O. C., M. P. C.
i J. I. C. w udziałach po 1/18 części spadek – na podstawie ustawy – nabył wnuk
spadkodawcy S. W. C. w udziale wynoszącym 1/6 część.
W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe ustalenia
faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego wyrok. Wskazał, że W. C. pozostawił
czworo dzieci: J. M. C., L. D., F. M. i T. A. C. J. M. C. i L. D. oraz ich zstępni
odrzucili spadek po spadkodawcy. F. M. i jej syn T. M. M. odrzucili spadek po
spadkodawcy. F. M. pozostawiła córkę Z. M. M.-J. T. A.C. odrzucił spadek po
ojcu. T. A. C. zmarł 7 grudnia 1985 r. S. W. C. odrzucił spadek po swoim ojcu T. C.
w dniu 3 czerwca 1986 r. w sprawie II Ns …/86.
W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 3983
§ 1 pkt 1
k.p.c., uczestnicy M. M. i K. C. wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w
części zmieniającej orzeczenie Sądu pierwszej instancji (pkt I), zarzucając
naruszenie art. 1017 k.c. przez jego niezastosowanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Formułując zarzut naruszenia art. 1017 k.c. skarżący podnieśli, że do
dziedziczenia S. W. C. po W. C. powinna znaleźć zastosowanie instytucja
transmisji. Wykluczałoby to możliwość stwierdzenia, że S. W. C. przyjął spadek po
swoim dziadku W. C., skoro odrzucił on spadek po swoim ojcu T. C. W ocenie
skarżących, prawidłowe zastosowanie art. 1017 k.c. powinno prowadzić do
wyłączenia S. C. z kręgu spadkobierców ustawowych W.C., a nabycie spadku po
nim powinno zostać stwierdzone w stosunku do Z. M.-J. w 1/2 części spadku, zaś
wobec M. M. i K. C. w udziałach po 1/4 części.
3
Tak skonstruowany zarzut nie mógł wywrzeć zamierzonego skutku.
Zaprezentowana w jego uzasadnieniu wykładnia art. 1017 k.c. wymaga
przypomnienia podstawowych kwestii związanych z dziedziczeniem.
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku tj. z chwilą śmierci
spadkodawcy (art. 924 k.c. i art. 925 k.c.). W terminie sześciu miesięcy od dnia,
w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, może on spadek
przyjąć wprost, z dobrodziejstwem inwentarza lub też odrzucić (art. 1012 k.c. i art.
1015 § 1 k.c.). Brak oświadczenia spadkobiercy w wyżej wskazanym terminie jest
jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku (art. 1015 § 2 k.c.). Spadkobierca, który
odrzucił spadek zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia
spadku (art. 1020 k.c.). W myśl art. 931 § 2 k.c., jeżeli dziecko spadkodawcy nie
dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada jego
dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się do dalszych zstępnych.
Odrzucenie spadku przez dziecko spadkodawcy skutkuje zatem powołaniem do
dziedziczenia jego zstępnych, którzy od chwili dowiedzenia się o tytule swojego
powołania mogą w terminie sześciu miesięcy złożyć oświadczenie o przyjęciu bądź
odrzuceniu spadku. Transmisja dotyczy sytuacji, gdy przed upływem terminu do
złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku lub o odrzuceniu spadku spadkobierca
zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia; oświadczenie o przyjęciu bądź
odrzuceniu spadku może być wówczas złożone przez jego spadkobierców (art.
1017 k.c.).
Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżących, przepisy dotyczące
transmisji nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Z przyjętych za podstawę
zaskarżonego postanowienia wiążących ustaleń faktycznych wynika, że
spadkodawca S. W. C. – T. C. zmarł w dniu 7 grudnia 1989 r., po swoim ojcu W. C.,
który zmarł 2 września 1967 r. T. C. złożył w ustawowym terminie oświadczenie o
odrzuceniu spadku po swoim ojcu i z tą chwilą udział, który by mu przypadł,
przypadł jego dzieciom, tj. uczestnikom M. F. M., K. A. C. oraz S. W. C. Zstępni T.
C. nie odrzucili spadku po W. C., a co za tym idzie nabyli oni spadek po swoim
dziadku. Złożenie przez S. W. C. oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu T. C.
nie ma żadnego wpływu na jego dziedziczenie po dziadku W. C.
4
Podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia art. 1017 k.c., oparty na
odmiennym założeniu, nie mógł wywrzeć zamierzonego skutku.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
orzekł, jak
w sentencji.
md