Wyrok z 20 lutego 2026, sygn. VI U 535/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lutego 2026 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodnicząca: sędzia Anna Kliś-Marciniak

Protokolant: starszy protokolant sądowy Aleksandra Łaszuk

po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2026 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z odwołania W. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z dnia 06 sierpnia 2025 roku, znak: (...)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V.

przy udziale zainteresowanego Muzeum Literatury

o zasiłek chorobowy

- zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z dnia 06 sierpnia 2025 roku, znak: (...), w ten sposób, że uznaje, iż odwołująca się W. G. nie jest zobowiązana do zwrotu zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 960,22 zł (dziewięćset sześćdziesiąt złotych 22/100).

Sygn. akt VI U 535/25

UZASADNIENIE

Decyzją znak (...) z dnia 6 sierpnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. zobowiązał W. G. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 960,22 zł wskazując, iż na ustaloną kwotę składa się należność główna w kwocie 670,38 zł oraz odsetki w wysokości 289,84 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż ubezpieczona wykorzystała zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem, gdyż w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, w dniu 20 lipca 2021 r. wzięła udział w szkoleniu online pt. „Budowanie relacji w terenie – Docenianie”.

(decyzja ZUS z dnia 6 sierpnia 2025 r. – a.r.)

W. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. Odwołująca wskazała, iż udział w szkoleniu w charakterze słuchacza nie mógł wpłynąć negatywnie na proces leczenia i rekonwalescencji i nie wiązał się z jakimkolwiek dodatkowym wynagrodzeniem na jej rzecz.

(odwołanie: k. 1)

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o oddalenie odwołania, posługując się argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie: k. 4)

Postanowieniem z dnia 31 października Sąd zawiadomił zainteresowanego (...) Literatury o toczącym się postępowaniu. Pismem z dnia 27 listopada 2025 r. (...) Literatury im. S. W. w H. przystąpiło do sprawy w charakterze zainteresowanego. (postanowienie: k. 6, oświadczenie zainteresowanego: k. 20)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Odwołująca się W. G. była niezdolna do pracy od dnia 15 czerwca 2021 r. do dnia 23 lipca 2021 r. Płatnik (...) Literatury im. S. W. wypłacił powódce za okres od dnia 15 czerwca 2021 r. do dnia 17 lipca 2021 r. wynagrodzenie chorobowe oraz za okres od dnia 18 lipca 2021 r. do dnia 23 lipca 2021 r. zasiłek chorobowy

(pismo płatnika (...) Literatury im. S. W. do ZUS – a.r.)

W dniu 20 lipca 2021 r. odwołująca się uczestniczyła w charakterze słuchacza w szkoleniu online „Budowanie relacji w terenie – Docenianie”. Szkolenie odbyło się w formie zdalnej, odwołująca uczestniczyła w nim. Aktywność ta nie przyniosła odwołującej się jakiekolwiek dochodu. Szkolenie nie było organizowane przez odwołującą się.

(pismo z (...) sp. z o.o. – k. 25, pismo z (...) do ZUS: a.r., zeznania odwołującej W. G.: k. 34)

Odwołująca miała zawartą umowę zlecenie z S., która obowiązywała od dnia 16 listopada 2021 r. do dnia 8 lipca 2022 r. Nie wykonywała w okresie niezdolności do pracy żadnych czynności w ramach tej umowy, nie uzyskała także na jej podstawie wynagrodzenia, nie organizowała szkoleń oraz nie mianowała nowych konsultantów.

(zeznania odwołującej W. G., k. 34, pismo z (...) do ZUS: a.r.)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, aktach organu rentowego oraz zeznań odwołującej W. G., które zostały uznane za wiarygodne i korelujące ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Strony nie kwestionowały autentyczności poszczególnych dokumentów.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie było zasadne.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. 2023.2780 t.j.), ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi zaś, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1.  świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2.  świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3.  świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego w sposób naruszający jego cel w postaci odzyskania przez osobę ubezpieczoną zdolności do pracy jest podejmowanie aktywności życiowych, które mogą skutkować przedłużeniem okresu niezdolności do pracy oraz czynności, które nie powinny być wykonywane przez osobę chorą, gdyż może rodzić to wątpliwości w zakresie rzeczywistej kondycji zdrowotnej osoby ubezpieczonej. Czynności mogące utrudnić leczenie i rekonwalescencję należy uznać za niezgodne z celem zwolnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05). Przeszkodą w osiągnięciu celu zwolnienia lekarskiego może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej, jak i działalność ubezpieczonego w innych sferach funkcjonowania człowieka. Należy stwierdzić, że nie istnieje zamknięty katalog czynności niezarobkowych, których podjęcie może być przejawem wykorzystania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, iż „Za zachowania niezgodne z celem zwolnienia uznać należy nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać, wzięcie udziału w wycieczce zagranicznej, wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, np. nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, prac w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym, jak się wydaje za wyjątkiem prac i czynności życiowo uzasadnionych” (Karolina Stopka; Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, nadto wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 lipca 1991 r., III AUr 144/91), za działanie niezgodne z celem zwolnienia uznawano w orzecznictwie także takie czynności, jak wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej i rozrywkowej, demontaż okien w budynku należącym do spółdzielni mieszkaniowej w celu wykorzystania ich dla potrzeb własnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1999 r., I PKN 553/98), udział w pielgrzymce zagranicznej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1999 r., I PKN 308/99).

W orzecznictwie silnie jest jednocześnie zakorzeniony pogląd, iż podejmowanie w trakcie zwolnienia lekarskiego czynności, które nie generują zagrożenia dla procesu leczenia i rekonwalescencji, nie stanowią podstawy do utraty prawa do zasiłku chorobowego. Każdorazowo uwzględnić należy specyfikę danego schorzenia i potencjalny wpływ danej czynności na proces rekonwalescencji. Przykładowo, nie każdy wyjazd za granicę w okresie niezdolności do pracy oraz nie każda podróż samolotem pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2024 r., I USKP 93/22), gdyż o tym, czy w danych okolicznościach ubezpieczony powinien utracić prawo do zasiłku chorobowego decyduje to, jak określona czynność wpłynie na odzyskanie zdolności do pracy i proces leczenia, a nie sam fakt jej podjęcia. Podobnie uczestnictwo pracownika w zajęciach edukacyjnych w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, niesprzeczne z zaleceniami lekarza, nie stanowi wykorzystania zwolnienia niezgodnie z jego celem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1999 r., I PKN 613/98).

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest jedynie zobowiązanie odwołującej do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego. Jednak w niniejszej sprawie bezspornym było, iż odwołująca się w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie wykonywała pracy zarobkowej na rzecz (...) sp. z o.o. Odwołująca się nie uzyskała w spornym okresie jakiegokolwiek wynagrodzenia, nie organizowała szkoleń ani nie podejmowała innych czynności generujących przychód. Okoliczności te znajdowały potwierdzenie zarówno w piśmie (...) sp. z o.o. skierowanym do organu rentowego, jak i w zeznaniach samej odwołującej się, które Sąd uznał za wiarygodne. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia pozostawało natomiast to, czy uczestnictwo odwołującej się w szkoleniu online w dniu 20 lipca 2021 r. stanowiło wykorzystanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem w rozumieniu art. 17 ustawy zasiłkowej. W ocenie Sądu nie sposób zgodzić się z organem rentowym w tej kwestii. Udział odwołującej się w szkoleniu miał charakter bierny – uczestniczyła ona w nim wyłącznie w charakterze słuchacza, bez jakiegokolwiek czynnego zaangażowania. Szkolenie odbywało się w formie zdalnej, co oznaczało, iż odwołująca się nie musiała opuszczać miejsca zamieszkania ani podejmować jakiegokolwiek wysiłku fizycznego. Aktywność ta nie wiązała się z uzyskaniem jakiegokolwiek dochodu ani z wykonywaniem obowiązków pracowniczych lub zleconych. Nie zostało przy tym wykazane, aby udział w przedmiotowym szkoleniu pozostawał w sprzeczności z zaleceniami lekarskimi lub aby mógł negatywnie wpłynąć na przebieg leczenia i rekonwalescencji odwołującej się. W świetle przytoczonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, uczestnictwo w zajęciach o charakterze edukacyjnym w czasie niezdolności do pracy, niesprzeczne z zaleceniami lekarza, nie stanowi wykorzystania zwolnienia niezgodnie z jego celem. Odmienne stanowisko organu rentowego prowadziłoby do nieuzasadnionego rozszerzenia katalogu zachowań pozbawiających ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego, bez uwzględnienia rzeczywistego wpływu danej czynności na proces odzyskiwania zdolności do pracy.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest zobowiązanie odwołującej do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego. Zgodnie z art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej też jako: ustawa systemowa) jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone. W niniejszej sprawie ZUS powołał się właśnie na tę regulację, jako podstawę żądania zwrotu świadczenia od odwołującego się X. H..

W orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się, że odpowiedzialność płatnika składek z art. 84 ust. 6 u.s.u.s. opiera się na winie. Przekazanie nieprawdziwych danych stanowi bowiem czyn niedozwolony, konieczne jest więc stwierdzenie winy według hipotezy: kto przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nieprawdziwe dane, zobowiązany jest do zwrotu kwot świadczonych na ich postawie. Oznacza to, że podstawą odpowiedzialności płatnika składek jest wina w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązku przekazania organowi rentowemu wymaganych informacji, polegająca na niedochowaniu należytej staranności (wyrok SN z dnia 3 marca 2020 roku, sygn. akt II UK 306/18). Warunkiem zastosowania przepisu art. 84 ust. 6 u.s.u.s. jest możliwość przypisania płatnikowi lub innej osobie winy w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązku przekazania organowi rentowemu wymaganych informacji, polegającej co najmniej na niedochowaniu należytej staranności (wyrok SA w Katowicach z dnia 2 marca 2022 roku, sygn. akt III AUa 311/20).

Z powyższego wynika, że do zaistnienia odpowiedzialności odwołującej się w niniejszej sprawie należy wykazać jej winę w złożeniu nieprawdziwych dokumentów. Z ustaleń Sądu nie wynika zaś, aby można było odwołującej W. G. w realiach niniejszej sprawy taką winę przypisać.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję (...) Ubezpieczeń (...) w V. z dnia 6 sierpnia 2025 r., znak (...) w ten sposób, że uznał, iż odwołująca się W. G. nie jest zobowiązana do zwrotu zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 960,22 zł.