sygn. III CZ 15/12 20 kwietnia 2012 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 20 kwietnia 2012, sygn. III CZ 15/12

Data orzeczenia 20 kwietnia 2012
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący SSN Krzysztof Pietrzykowski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt III CZ 15/12
POSTANOWIENIE
Dnia 20 kwietnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)
SSN Maria Szulc
w sprawie ze skargi G. K. i K. K.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Apelacyjnego z dnia 25 listopada 2009 r.,
wydanego w sprawie z powództwa G. K.
i K. K.
przeciwko I. G. i M. G.
o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne i o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 kwietnia 2012 r.,
zażalenia skarżących na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 29 czerwca 2011 r.,
1) uchyla zaskarżone postanowienie o odrzuceniu
zażalenia (pkt. I) i w tym zakresie umarza postępowanie,
2) przyznaje adwokatowi W. H. od Skarbu Państwa (Sąd
Apelacyjny) kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset
złotych), zwiększoną o należny podatek od towarów i
usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej skarżącym w postępowaniu zażaleniowym.
2
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniesioną przez
G. K. i K. K. skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym
wyrokiem tego Sądu z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie z powództwa
skarżących przeciwko M. G. i I. G. o uznanie czynności prawnych dokonanych
przez pozwanych z dłużnikiem powodów spółką F. sp. z o.o. za bezskuteczne i o
zasądzenie od pozwanych kwoty 124 213,70 zł z odsetkami.
W piśmie z dnia 21 marca 2011 r. pełnomocnik skarżących, niemający
kwalifikacji określonych w art. 871
§ 2 k.p.c., zawarł m.in. wniosek o „zawieszenie
terminu do złożenia skargi kasacyjnej”, zwolnienie skarżących od kosztów
sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej
oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku z dnia 10 grudnia 2010 r.
(k. 108). W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych, w piśmie
z dnia 28 kwietnia 2011 r. sprecyzował, że jego pismo z dnia 21 marca 2011 r. jest
skargą kasacyjną od wyroku z dnia 10 grudnia 2010 r., a zawarty w niej wniosek
o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu dotyczy
złożonej skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia, która będzie dopiero wniesiona (k. 112).
Postanowieniem z dnia 11 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę
kasacyjną skarżących od wyroku z dnia 10 grudnia 2010 r. i oddalił wniosek
o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Stwierdził, że skarga została
wniesiona z naruszeniem przymusu adwokacko-radcowskiego i z tej przyczyny
ulega odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3986
§ 2 w związku z art. 871
k.p.c.).
Wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od niedopuszczalnej skargi kasacyjnej
podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r.
Nr 90, poz. 594 ze zm.). Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi
skarżących w dniu 6 czerwca 2011 r. (k. 120).
W dniu 14 czerwca 2011 r. pełnomocnik skarżących wniósł pismo nazwane
skargą „od orzeczenia o oddaleniu wniosku o zwolnienie z kosztów oraz
3
o odrzuceniu skargi kasacyjnej”, w którym zgłosił wniosek o „zawieszenie biegu
postępowania do czasu ustanowienia pełnomocnika z urzędu i wystosowania przez
niego skargi skierowanej do Sądu Najwyższego” (k. 122).
Sąd Apelacyjny, traktując to pismo jako zażalenie na postanowienie z dnia
11 maja 2011 r., postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. odrzucił zażalenie
skarżących i oddalił ich wnioski z dnia 21 marca 2011 r. i 14 czerwca 2011 r.
o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej
i zażalenia. Stwierdził, że złożone zażalenie jest niedopuszczalne, ponieważ
zostało wniesione z naruszeniem ustanowionego w art. 871
§ 1 k.p.c. przymusu
adwokacko – radcowskiego, a poza tym na postanowienie sądu drugiej instancji
w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie przysługuje zażalenie
do Sądu Najwyższego (art. 3941
§ 2 k.p.c.). Dla porządku rzeczy Sąd Apelacyjny
wyjaśnił, że obydwa wnioski o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostały złożone
po upływie ustawowych terminów do wniesienia zarówno skargi kasacyjnej, jak
i zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu. Termin do wniesienia skargi
kasacyjnej zakończył bieg w dniu 19 marca 2011 r. w sobotę, która nie jest dniem
uznanym ustawowo za wolny od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. w związku z art.
165 § 1 k.p.c. (k. 100). Z kolei termin do wniesienia zażalenia upłynął z dniem
13 czerwca 2011 r., a wniosek został nadany w urzędzie pocztowym w dniu
14 czerwca 2011 r. (k. 120). Skoro skarżący nie dochowali terminów
przewidzianych w art. 124 § 2 i 3 k.p.c., odpadła potrzeba ustanowienia
pełnomocnika do sporządzenia zarówno skargi kasacyjnej, jak i zażalenia. Z tych
względów, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia
13 lipca 2010 r., III CZP 29/10 (OSNC 2010, nr 11, poz. 144), wniosek
o ustanowienie pełnomocnika ulegał oddaleniu a limine.
W toku dalszych czynności, podejmowanych w związku z wniesieniem przez
pełnomocnika skarżących kolejnych środków zaskarżenia, Sąd Apelacyjny
postanowieniem z dnia 10 października 2011 r. ustanowił dla skarżących adwokata
z urzędu w celu wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 29 czerwca 2011 r.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie w części
odrzucającej zażalenie (pkt I) oraz o uchylenie postanowienia z dnia 11 maja
4
2011 r. w części odrzucającej skargę kasacyjną (pkt 1) i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania. Zarzucili Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 130 § 1
zdanie drugie, 165 § 1, 370, 397 § 2 i 398 6
§ 2 k.p.c. w związku z art. 6 konwencji
o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia
4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) przez przyjęcie, że
sobota nie jest dniem uznanym ustawowo za wolny od pracy w rozumieniu art. 115
k.c. w związku z art. 165 § 1 k.p.c. Wnieśli w związku z tym o przedstawienie
zagadnienia „soboty jako dnia ustawowo wolnego od pracy” do rozstrzygnięcia
składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego ewentualnie skierowanie pytania
prawnego w tej kwestii do Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem żalących,
prawidłowa wykładnia użytego w art. 115 k.c. pojęcia dnia uznanego ustawowo za
wolny od pracy prowadzi do wniosku, że pismo z dnia 21 marca 2011 r.,
zawierające wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, które było jedynie
zapowiedzią skargi kasacyjnej, zostało przez nich złożone przed upływem terminu
do wniesienia skargi kasacyjnej. Powinno zatem dojść do uchylenia w zaskarżonej
części postanowienia z dnia 29 czerwca 2011 r., a ponadto – na zasadzie
odpowiednio stosowanego art. 39815
§ 1 zdanie pierwsze w związku z art. 3941
§ 2
k.p.c. – do uchylenia w zaskarżonej części postanowienia z dnia 11 maja 2011 r.
i do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w celu wniesienia skutecznej
skargi kasacyjnej przez ustanowionego adwokata z urzędu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznaniu podlega zażalenie wniesione przez skarżących G. K. i K. K. na
postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 29 czerwca 2011 r. w części
odrzucającej zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 11 maja 2011 r. (pkt I).
Przypomnienie to było konieczne, ponieważ zarzuty żalących oraz wnioski
zażalenia wykraczają poza granice rozstrzygnięcia podjętego zaskarżonym
postanowieniem. Uszło uwagi żalących, że przepisu art. 398 15
§ 1 zdanie drugie
k.p.c., zgodnie z którym Sąd Najwyższy w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej
może uchylić także w całości lub w części orzeczenie sądu pierwszej instancji i
przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi temu samemu lub
równorzędnemu, nie można stosować do postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia
11 maja 2011 r. Stoi temu na przeszkodzie wyraźna regulacja zawarta w art. 3941
§
5
3 k.p.c., zgodnie z którą do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się
na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio jedynie art. 39815
§ 1 zdanie pierwsze
k.p.c., nie zaś art. 39815
§ 1 zdanie drugie k.p.c. Ostatnio wymieniony przepis nie
nadaje się zresztą do odpowiedniego stosowania, gdyż postanowienia z dnia 29
czerwca 2011 r. i z dnia 11 maja 2011 r. nie są postanowieniami podejmowanymi
w toku instancji przez sądy pierwszej i drugiej instancji, lecz odrębnymi
postanowieniami tego samego sądu.
Z tych przyczyn rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy podlegać może wyłącznie
postanowienie z dnia 29 czerwca 2011 r. w zaskarżonej części, a więc w części
obejmującej rozstrzygnięcie o odrzuceniu zażalenia skarżących na postanowienie
z dnia 11 maja 2011 r. Żalący zasadnie kwestionują prawidłowość tego
rozstrzygnięcia, ponieważ analiza treści pisma pełnomocnika skarżących z dnia
14 czerwca 2011 r. (k. 120) prowadzi do wniosku, że nie było ono zażaleniem na
postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Pismo to bowiem nie zawierało
w swej treści elementów określonych w art. 394 § 2 w związku z art. 3941
§ 3
k.p.c., przewidzianych przez ustawodawcę dla zażalenia. Poza tym zostało ono
sporządzone przez pełnomocnika nienależącego do kręgu osób wskazanych w art.
87 1
§ 2 k.p.c. i wniesione po upływie tygodniowego terminu do złożenia zażalenia.
Termin przewidziany w art. 395 § 2 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. upłynął bowiem
z dniem 13 czerwca 2011 r. W tym samym dniu upłynął więc termin, do którego
nawiązuje w swej treści art. 124 § 2 k.p.c.
Skoro Sąd Apelacyjny błędnie zakwalifikował pismo skarżących z dnia
14 czerwca 2011 r. jako zażalenie i w związku z tym wydał postanowienie
o odrzuceniu zażalenia, zaskarżone postanowienie ulega uchyleniu, a wszczęte
przez Sąd Apelacyjny postępowanie zażaleniowe umorzeniu jako bezprzedmiotowe
Z przytoczonych już wyżej powodów usuwa się spod oceny Sądu
Najwyższego w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kwestia prawidłowości
postanowienia z dnia 11 maja 2011 r., w tym także szeroko omawiana w zażaleniu
kwestia uznania wolnej soboty za dzień ustawowo wolny od pracy. Rozważania na
ten temat Sąd Apelacyjny – jak podkreślił – czynił jedynie „dla porządku rzeczy”
i znalazły się one wyłącznie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 czerwca
6
2011 r. Natomiast na uzasadnienie postanowienia sądu drugiej instancji nie
przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815
§ 1 zdanie pierwsze
w związku z art. 3941
§ 3 i art. 355 § 1 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 w związku z § 13 ust. 2
pkt 2 i 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.
1348 ze zm.) postanowił, jak w sentencji.
db