Wyrok z 5 marca 2026, sygn. IV U 1097/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 marca 2026r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu Wydział IV Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Maja Ambrożek

Protokolant: Maciej Tomaszewski

po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2026r. na rozprawie

sprawy z odwołania N. S. (2)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

z dnia 5 września 2025r.

znak: (...)

w sprawie N. S. (2)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

o zasiłek chorobowy

I.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawczyni N. S. (2) prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 12 czerwca 2025r. do dnia 8 sierpnia 2025r.,

II.  koszty postępowania zalicza na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt IV U 1097/25

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni N. S. (1) złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 5 września 2025 r., domagając się jej zmiany poprzez przyznanie jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 12 czerwca 2025r. do dnia 8 sierpnia 2025 r.

Uzasadniając swoje odwołanie ubezpieczona podniosła, że nie jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, nie wykonuje żadnych prac w gospodarstwie rolnym, nie prowadzi działalności rolniczej, nie jest domownikiem rolnika w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ZUS wskazał, że z analizy dokumentacji wynika, że tytuł ubezpieczenia wnioskodawczyni (stosunek pracy) ustał w dniu 2 czerwca 2025r. . Ponieważ wnioskodawczyni jest domownikiem rolnika, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, obowiązkowo podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. W związku z powyższym wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do ubezpieczenia chorobowego za wskazany okres.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczona N. S. (1) urodziła się w dniu (...)

Od dnia 3 sierpnia 2020r. była zatrudniona u B. T., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą B. B. T. na stanowisku szwaczki. Stosunek pracy ustał w dniu 2 czerwca 2025r.

W dniu 12 czerwca wnioskodawczyni stała się niezdolna do pracy i otrzymała zwolnienie lekarskie.

Niezdolność wnioskodawczyni do pracy trwała do dnia 8 sierpnia.

Mąż wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,84 ha przeliczeniowego. Uprawia pole. Są to uprawy sezonowe, kukurydza i pszenica. Hoduje również ptaki.

Wnioskodawczyni zamieszkuje z mężem i wspólnie z nim prowadzi gospodarstwo domowe. Nie uczestniczyła i nadal w żaden sposób nie uczestniczy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nigdy nie toczyło się postępowanie w przedmiocie objęcia wnioskodawczyni ubezpieczeniem społecznym rolników.

Dowód:

- przesłuchanie ubezpieczonej, e-protokół rozprawy z dn. 3.03.2025 r. protokół skrócony k. 15-16,

- zaświadczenie płatnika składek Z-3 z dn. 18.08.2025 r. w aktach organu rentowego,

- zaświadczenie (...) we N. z dnia 6 lutego 2026r.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Odwołanie jako zasadne podlegało uwzględnieniu.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni N. S. (1) domagała się zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 5 września 2025 r., poprzez przyznanie jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 12 czerwca 2025r. do dnia 8 sierpnia 2025 r. Z kolei organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania z uwagi na jego bezzasadność.

Stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony postępowania oraz znajdujących się w aktach organu rentowego, których prawdziwość nie była kwestionowana przez żadną ze stron i które także nie budziły wątpliwości Sądu, a także na dowodzie z przesłuchania odwołującej się N. S. (1), której zeznania były spójne, logiczne i korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Dokonując niezbędnych rozważań teoretycznych w sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 poz. 501, 1083; dalej jako ustawa zasiłkowa), świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, 863, 1243 i 1615; dalej jako ustawa systemowa), zwanym dalej „ubezpieczonymi”.

Z kolei w myśl art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

W myśl. Art. 7 ustawy, zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stala się niezdolna do pracy po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż 14 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego.

Zgodnie natomiast z art. 13 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy:

1) ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy;

2) kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby;

3) nie nabyła prawa do zasiłku w czasie ubezpieczenia, w przypadkach określonych w art. 4 ust. 1;

4) jest uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego;

5) podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ratio legis regulacji przyznającej prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia jest dostarczanie środków utrzymania ubezpieczonemu, któremu choroba przeszkodziła w znalezieniu nowego zatrudnienia. W sytuacji więc, kiedy zainteresowany ma inne źródło dochodu (emeryturę, rentę, zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek chorobowy z tytułu równolegle trwającego zatrudnienia), zasiłek z tytułu ubezpieczenia, które ustało, nie będzie przysługiwał. Wspólną cechą przyczyn wyłączających prawo do zasiłku jest istnienie innych źródeł dochodów z ubezpieczenia społecznego (emerytura lub renta z tytułu niezdolności do pracy), z Funduszu Pracy (zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek lub świadczenie przedemerytalne) bądź z własnej kontynuowanej lub podjętej działalności zarobkowej (dochód z tej działalności lub zasiłek chorobowy z tytułu kontynuowanej równolegle lub nowej aktywności zawodowej, nabyty na ogólnych zasadach). We wszystkich tych przypadkach wypłata zasiłku chorobowego po ustaniu ubezpieczenia byłaby sprzeczna z ratio legis omawianej regulacji, która sprowadza się do dostarczenia środków utrzymania byłemu ubezpieczonemu, który z powodu ustania pracy zarobkowej traci dotychczasowe dochody, a któremu choroba przeszkodziła w znalezieniu i podjęciu nowej pracy zarobkowej, a tym samym nowego źródła dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały SN z dnia 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/2001, OSP 2002, z. 12, poz. 599).

Z brzmienia omawianego przepisu art. 13 ustawy zasiłkowej wynika, iż ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego w sytuacji, gdy podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników

Organ rentowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa o zasiłku chorobowego wskazując, że wnioskodawczyni jest domownikiem rolnika, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1ha przeliczeniowego, a zatem obowiązkowo podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. Dz.U.2025.1770), ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W myśl. art. 6 pkt. 2 powołanej ustawy, przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

a)  ukończyła 16 lat,

b)pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c)stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Wnioskodawczyni stanowczo zaprzeczyła temu, aby pracowała stale w gospodarstwie rolnym, aa organ rentowy nie wskazał żadnych dowodów na okoliczność, aby taka praca była wykonywana. Dlatego też, w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania wnioskodawczyni za domownika rolnika, podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu.

Jakkolwiek nie było to przedmiotem odmowy przez organ rentowy prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy, co wynika wyraźnie zarówno z treści zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na odwołanie, brak jest podstaw do objęcia wnioskodawczyni ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie art. 5 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Brzmienie art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazuje, że co do zasady małżonek rolnika podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników po spełnieniu takich samych warunków jak rolnik, czyli w związku z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny (art. 6 pkt 1 in principio i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), chyba że zachodzą wobec niego przesłanki negatywne polegające na tym, że małżonek rolnika nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Użyty w omawianym przepisie spójnik "chyba że" komunikuje zatem, że w sytuacjach wykluczających możliwość współpracy małżonka rolnika przy prowadzeniu działalności rolniczej (nie pracuje w tym gospodarstwie rolnym lub gospodarstwie domowym) nie podlega on ubezpieczeniu rolniczemu na zasadach przewidzianych dla rolnika (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2016 r., I UK 219/15, LEX nr 2109627; z 5 października 2017 r., I UK 400/16, LEX nr 2426577).

Jak wyżej wskazano, organ rentowy nie wskazał żadnych dowodów na okoliczność pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym małżonka.

Znaczenie zatem mogłaby mieć druga z wymienionych przesłanek, tj. praca w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Wskazać jednak należy, że ustawodawca posługuje się w odniesieniu do tej sytuacji dodatkowym określeniem, które wskazuje, że nie chodzi tu o jakiekolwiek gospodarstwo domowe, lecz o gospodarstwo domowe "bezpośrednio związane" z gospodarstwem rolnym.

Zdaniem Sądu Najwyższego, podstawowym kryterium decydującym o istnieniu owego bezpośredniego związku między obydwoma gospodarstwami jest zachodzący pomiędzy nimi związek o charakterze funkcjonalnym, który przejawia się w tym, że gospodarstwo domowe tworzy wraz z gospodarstwem rolnym pewną zorganizowaną pod względem gospodarczym całość (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2015 r., I UK 460/14, LEX nr 1866881). , a zatem stanowić swoiste (bezpośrednie) zaplecze dla gospodarstwa rolnego, przyczyniające się do jego sprawnego funkcjonowania, korzystając równocześnie z dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie rolnym. Praca w tym gospodarstwie domowym ma powodować, że małżonek rolnika w nim zatrudniony, choć w sposób pośredni, uczestniczy jednak w prowadzeniu samego gospodarstwa rolnego, stwarzając rolnikowi odpowiednie warunki do prowadzenia działalności rolniczej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało, aby wnioskodawczyni prowadząc gospodarstwo domowe wykonywała w nim jakiekolwiek czynności związane z gospodarstwem rolnym, bądź wspierała w tym zakresie małżonka. Przeciwnie, z zeznań wnioskodawczyni wynika, że zawsze pozostawała w zatrudnieniu, a wszystkie czynności przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego wykonywał mąż, którego stanowiło to jedyne zajęcie. Sam fakt prowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego miejscowo powiązanego z gospodarstwem rolnym nie może stanowić podstawy do uznania, z wnioskodawczyni pracowała w gospodarstwie rolnym bezpośrednio związanym w gospodarstwem rolnym.

W konsekwencji powyższych rozważań, brak było podstaw do uznania, aby we wskazanym okresie zaszły przesłanki do podlegania przez wnioskodawczynię obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników, a tym samym, iż wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do zasiłku chorobowego z uwagi na treść art. 13 ust. 5 ustawy zasiłkowej. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, iż wnioskodawczyni spełnia przesłanki do uzyskania prawa do zasiłku godnie z art. 7 ustawy zasiłkowej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie przepisu art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Zgodnie zaś z art. 98 u.k.s.c., w toku postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych wydatki ponosi Skarb Państwa. W związku z powyższym w punkcie II sentencji wyroku Sąd zaliczył koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku.