Wyrok z 6 marca 2026, sygn. VI U 473/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2026 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Sędzia Anna Kliś- Marciniak

Protokolant: Julia Dąbrowska

po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy H. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w X.

o zasiłek chorobowy

na skutek odwołania H. Z.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w X. z dnia 8 lipca 2025 r. znak (...) i od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. z dnia 17 lipca 2025 roku znak (...).604.(...).2025-(...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję (...) Ubezpieczeń (...) Oddział w X. z dnia 8 lipca 2025 r. znak (...), w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się H. Z. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 2 marca 2025 roku do 10 marca 2025 roku, a także uznaje, że odwołujący się H. Z. nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za wyżej wymieniony okres;

2.  zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. z dnia 17 lipca 2025 roku znak (...).604.(...).2025-(...), w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się H. Z. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 2 marca 2025 roku do 14 marca 2025 roku, a także uznaje, że odwołujący się H. Z. nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za wyżej wymieniony okres.

Sygn. akt VI U 473/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 08 lipca 2025r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w X. odmówił H. Z. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 02 marca 2025r. do 10 marca 2025r. oraz zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.105,46 zł. Organ wskazał, iż na ustaloną kwotę składa się należność główna w wysokości 1.078,56 zł oraz odsetki w wysokości 26,90 zł.

Decyzją z dnia 17 lipca 2025 r. znak: (...).604.(...).2025-(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w D. odmówił H. Z. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 02 marca 2025r. do 14 marca 2025r. oraz zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.970,87 zł. Organ wskazał, iż na ustaloną kwotę składa się należność główna w wysokości 1914,51 zł oraz odsetki w wysokości 56,36 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 24 lutego 2025r. płatnik składek U. U. Ł. (1) przeprowadził kontrolę wykorzystania zwolnienia lekarskiego, jednak przedstawiciel pracodawcy nie zastał kontrolowanego pod adresem wskazanym w zaświadczeniu lekarskim. Podobnie w dniu 14 marca 2025r. płatnik składek U. Ł. U. (1) przeprowadził kontrolę wykorzystywania zwolnienia lekarskiego, jednak osoba kontrolująca nie zastała ubezpieczonego pod wskazanym adresem.

(decyzja z dnia 17.07.2025 r., decyzja z dnia 08.07.2025r.– a.r.)

Od powyższych decyzji H. Z. wniósł odwołanie, zaskarżając je w całości. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 24 lutego 2025r. był obecny na rozprawie w sadzie Okręgowym X. -D. w Warszawie, natomiast w dniu 14 marca 2025r. był w placówce ZUS, w związku z odebranym listem poleconym.

(odwołanie: k. 1-8 akt sprawy VI U 510/25, odwołanie -1-5 akt sprawy VI U 473/25)

W odpowiedzi na odwołania ZUS wniósł o ich oddalenie, posługując się argumentacją zawartą w zaskarżonych decyzjach.

(odpowiedź na odwołanie: k. 9-10 akt sprawy VI U 510/25, k. 30-32 akt sprawy VI U 473/25)

Postanowieniem z dnia 07 października 2025r. Sąd zawiadomił zainteresowanego Ł. U. (2) o toczącym się postępowaniu. Zainteresowany nie wstąpił do sprawy.

(postanowienie- k. 34 akt sprawy VI U 473/25)

Postanowieniem z dnia 08 stycznia 2026r. Sąd zawiadomił zainteresowanego (...) S.A. o toczącym się postępowaniu. Zainteresowany nie wstąpił do sprawy.

(postanowienie- k. 12 akt sprawy VI U 510/25)

Postanowieniem z dnia 08 stycznia 2026r. Sąd połączył sprawę z odwołania H. Z. do wspólnego rozpoznania i prowadzenia ze sprawą z odwołania H. Z. prowadzoną pod sygnaturą akt VI U 473/25 i prowadzić ją pod sygnaturą VI U 473/25.

(postanowienie- k. 13 akt sprawy VI U 473/25)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołujący H. Z. jest zatrudniony u płatnika składek (...) S.A. oraz u płatnika składek U. U. Ł. (1). Od 28 stycznia 2025r. do 14 marca 2025r. był niezdolny do pracy u płatnika (...) SA, który wypłacił mu zasiłek chorobowy za okres od 02 marca 2025r. do 14 marca 2025r. Z kolei u płatnika U. Ł. (2) odwołujący przebywał na zwolnieniu lekarskim od 28 stycznia 2025r. do 14 marca 2025r. W dniu 24 lutego 2025r. płatnik U. Ł. U. (1) przeprowadził kontrolę prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego za okres 10 lutego 2025r. do 10 marca 2025r. Kontrolujący nie zastał ubezpieczonego w domu, ponieważ w tym dniu odwołujący brał udział w rozprawie sądowej, w której występował w charakterze strony. W dniu 14 marca 2025r. płatnik ponownie przeprowadził kontrolę zwolnienia lekarskiego od 11 marca 2025r. do 14 marca 2025r. Kontrolujący także w tym dniu nie zastał odwołującego w domu, pomimo że zaświadczenie lekarskie za ten okres zostało wystawione ze wskazaniem 1- chory powinien leżeć. W dniu 13 marca 2025 r. odwołujący odebrał na poczcie awizowaną przesyłkę z ZUS, w którym został wyznaczony termin stawiennictwa na komisję lekarską, w związku z tym następnego dnia udał się do placówki organu rentowego. Aktywność ubezpieczonego w dniach, w których były przeprowadzone kontrole nie wpłynęła negatywnie na proces leczenia oraz nie przedłużyła niezdolności do pracy.

(bezsporne, nadto: druki (...), pismo z 14.04.2025r., protokół z 14.03.2025r., protokół z 25.02.2025r.- a.r., zaświadczenie- k. 29, zeznania odwołującego- k. 65v-66, zeznania świadka H. Ł.- k. 64v-65v)

Powyższy stan faktyczny został ustalony przez Sąd na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, aktach organu rentowego, oraz w oparciu o zeznania odwołującego oraz świadka H. Ł..

Sąd dał wiarę zeznaniom świadka w zakresie w jakim świadek opisała przebieg czynności kontrolnych, w szczególności fakt przeprowadzenia kontroli pod wskazanym adresem oraz fakt niezastania odwołującego w miejscu zamieszkania. Zeznania świadka ograniczały się do ustalenia, czy ubezpieczony przebywa pod wskazanym adresem, nie posiadała wiedzy o przyczynach tej nieobecności. Powyższe oznacza, że kontrola nie prowadziła do ustalenia czy ubezpieczony wykorzystał zwolnienie niezgodnie z jego celem, lecz ustalenia jedynie jego nieobecności pod wskazanym adresem. W tej sytuacji zeznania świadka nie mogły stanowić podstawy przyjęcia, że odwołujący wykorzystał zwolnienie niezgodnie z jego celem.

Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującego w całości, znajdowały one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Odwołujący w sposób przekonujący wyjaśnił przyczyny swojej nieobecności w miejscu zamieszkania w dniach kontroli, wskazując, że wyjścia były obiektywnie uzasadnione i niezbędne. Zachowanie odwołującego należy ocenić jako racjonalne i usprawiedliwione, a jego działania były podyktowane koniecznością ochrony swoich praw i nie miały charakteru działań sprzecznych z celem zwolnienia lekarskiego.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. 2023.2780 t.j.) stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi zaś, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co, do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego w sposób naruszający jego cel w postaci odzyskania przez osobę ubezpieczoną zdolności do pracy jest podejmowanie aktywności życiowych, które mogą skutkować przedłużeniem okresu niezdolności do pracy oraz czynności, które nie powinny być wykonywane przez osobę chorą, gdyż może rodzić to wątpliwości w zakresie rzeczywistej kondycji zdrowotnej osoby ubezpieczonej. Czynności mogące utrudnić leczenie i rekonwalescencję należy uznać za niezgodne z celem zwolnienia ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05). Przeszkodą w osiągnięciu celu zwolnienia lekarskiego może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej, jak i działalność ubezpieczonego w innych sferach funkcjonowania człowieka. Należy stwierdzić, że nie istnieje zamknięty katalog czynności niezarobkowych, których podjęcie może być przejawem wykorzystania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, iż „za zachowania niezgodne z celem zwolnienia uznać należy nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać, wzięcie udziału w wycieczce zagranicznej, wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, np. nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, prac w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym, jak się wydaje za wyjątkiem prac i czynności życiowo uzasadnionych” (Z. I.; Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, nadto wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 lipca 1991 r., III AUr 144/91), za działanie niezgodne z celem zwolnienia uznać należy także wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej i rozrywkowej, demontaż okien w budynku należącym do spółdzielni mieszkaniowej w celu wykorzystania ich dla potrzeb własnych ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1999 r., I PKN 553/98), udział w pielgrzymce zagranicznej ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1999 r., I PKN 308/99).

W orzecznictwie silnie jest jednocześnie zakorzeniony pogląd, iż podejmowanie w trakcie zwolnienia lekarskiego czynności, które nie generują zagrożenia dla procesu leczenia i rekonwalescencji, nie stanowią podstawy do utraty prawa do zasiłku chorobowego. Każdorazowo uwzględnić należy specyfikę danego schorzenia i potencjalny wpływ danej czynności na proces rekonwalescencji. Przykładowo, nie każdy wyjazd za granicę w okresie niezdolności do pracy oraz nie każda podróż samolotem pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2024 r., I USKP 93/22), gdyż o tym, czy w danych okolicznościach ubezpieczony powinien utracić prawo do zasiłku chorobowego decyduje to, jak określona czynność wpłynie na odzyskanie zdolności do pracy i proces leczenia, a nie sam fakt jej podjęcia. Podobnie uczestnictwo pracownika w zajęciach edukacyjnych w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, niesprzeczne z zaleceniami lekarza, nie stanowi wykorzystania zwolnienia niezgodnie z jego celem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1999 r., I PKN 613/98).

Odnosząc się zaś do uregulowania, w myśl którego ubezpieczony wykonujący podczas niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, Sąd zważył, iż z orzecznictwa wynika, że w zależności od stanu faktycznego, Sąd może uznać, iż przewidywana sankcja w postaci utraty prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia jest zbyt dolegliwa, zważywszy na okoliczności w postaci incydentalnego, sporadycznego i wymuszonego okolicznościami charakteru i rodzaju innego zajęcia zarobkowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2022 r., sygn. III PUNPP 2/21). Ponadto, na powyższe może wpłynąć wysokość uzyskiwanego z tego tytułu dochodu w postaci niskich kwot, stanowiących minimalną część należnego zasiłku chorobowego i wynoszących od kilkudziesięciu do kilkuset złotych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 r., I USKP 12/21).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż odwołanie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby odwołujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonywał pracę zarobkową lub wykorzystał zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem. Nieobecność odwołującego w miejscu zamieszkania w dniach przeprowadzonych kontroli była spowodowana obiektywnie usprawiedliwionymi okolicznościami, tj. udziałem w rozprawie sądowej, w której odwołujący występował jako strona postępowania, co wiązało się z koniecznością osobistego stawiennictwa, a w drugim przypadku związane było ze stawiennictwem w siedzibie organu rentowego. Odwołujący, po odebraniu awizowanej przesyłki w dniu 13 marca 2025r. udał się następnego dnia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w swoim usprawiedliwionym interesie oraz z obawy przed negatywnymi konsekwencjami niestawiennictwa lub braku reakcji na wezwanie. Okoliczności te miały charakter incydentalny i krótkotrwały, a ponadto nie pozostawały w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego oraz nie wpłynęły negatywnie na proces leczenia i powrotu do zdrowia odwołującego. Sam fakt niezastania odwołującego w miejscu zamieszkania w czasie kontroli nie może być utożsamiany z wykorzystaniem zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności w sytuacji, gdy jego nieobecność była usprawiedliwiona ważnymi okolicznościami życiowymi i prawnymi.

Resumując, w przedmiotowej sprawie zachowanie ubezpieczonego nie wyczerpywało dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, a w konsekwencji także art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej, co skutkowało zmianą zaskarżonych decyzji z 08 lipca 2025r. znak (...) poprzez przyznanie odwołującemu się prawa do zasiłku chorobowego za okres od 02 marca 2025r. do 10 marca 2025r. oraz decyzji z dnia 17 lipca 2025r. znak: (...).604.(...).(...) poprzez przyznanie odwołującemu prawa do zasiłku chorobowego za okres od 02 marca 2025r. do 14 marca 2025r. oraz ustalenie, że ubezpieczony nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za wskazane wyżej okresy.

Z tych względów, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzję tego zespołu i orzeka co do istoty sprawy, Sąd uwzględnił odwołania od obu decyzji i orzekł jak w sentencji wyroku.