Postanowienie z 26 marca 2026, sygn. X Ns 925/23

POSTANOWIENIE

Dnia 26 marca 2026 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Asesor sądowy Anna Bindas-Smoderek

Protokolant: sekretarz sądowy Paulina Pietrzyńska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. w Toruniu

sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Z.

przy udziale T. C. (1) oraz T. C. (2)

o orzeczenie przepadku samochodu J. (...) (1) o numerze rejestracyjnym (...)

postanawia:

1.  oddalić wniosek;

2.  stwierdzić, że koszty niniejszego postępowania ponosi Prezydenta Miasta Z.;

3.  dotychczas nieuiszczonymi kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Toruniu.

UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Z. dnia 6 grudnia 2023 r. złożył wniosek, w którym domagał się orzeczenia na rzecz Gminy Miasta Z. przepadku samochodu osobowego marki J. (...) (1) o numerze rejestracyjnym (...). Jako uczestników postępowania wskazano T. C. (1) i L. C., współwłaścicieli przedmiotowego pojazdu.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 17 maja 2020 r. pojazd został usunięty z drogi i zabezpieczony na parkingu strzeżonym z uwagi na kierowanie nim przez osobę znajdująca się w stanie nietrzeźwości tj. przez uczestnika T. C. (1). Podczas czynności wyjaśniających ustalono, że właścicielami pojazdu są L. C. i T. C. (1), którzy pomimo wezwania uczestnicy nie odebrali pojazdu w wyznaczonym terminie. W ocenie wnioskodawcy zostały spełnione przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku w trybie art. 130a ust. 10e ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2024 r. Sąd odrzucił wniosek w stosunku do L. C., który zmarł 22 marca 2019 r. W jego miejsce do sprawy w charakterze uczestnika wezwano T. C. (2) albowiem – na podstawie znanego z urzędu aktu poświadczenia dziedziczenia – ustalono, że wraz z T. C. (1) są spadkobiercami po L. C. (k. 29).

W odpowiedzi na wniosek z 24 czerwca 2024 r. T. C. (2) wyraziła zgodę na przepadek pojazdu, wskazując przy tym, że nie utrzymuje kontaktu z uczestnikiem T. C. (1) i wnosi o nieobciążanie jej kosztami postępowania (k. 62).

Wobec ustalenia, że pojazd objęty jest zabezpieczeniem ustanowionym w toku postępowania karnego, Sąd wezwał wnioskodawcę do zajęcia aktualnego stanowiska w sprawie wobec ustalenia przez Sąd z urzędu że pojazd marki J. (...) (2) stanowi przedmiot zabezpieczenia w sprawie toczącej się przeciwko T. C. (1) przed Sądem Rejonowym w Toruniu sygn. akt VIII K 575/2.

Wnioskodawca w piśmie z 20 września 2024 r. wskazał, że „do czasu zakończenia postępowania karnego nie będzie wnosił o orzeczenie przepadku pojazdu” (k. 82). Wezwany do sprecyzowania stanowiska, w piśmie z 14 października 2024 r. wniósł o zawieszenie postępowania (k. 91). Wniosek ten został oddalony postanowieniem z dnia 27 stycznia 2025 r. z uwagi na fakt, że postępowanie karne w sprawie VIII K 575/20 zostało prawomocnie zakończone, zaś zabezpieczenie majątkowe utrzymywane jest jedynie w postępowaniu karnym wykonawczym (k. 95).

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2025 r. postępowanie zawieszono na mocy art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. z uwagi na niemożność doręczenia korespondencji uczestnikowi T. C. (1) i niedoręczenie przez wnioskodawcę korespondencji za pośrednictwem komornika sądowego (k. 104). Postanowieniem z dnia 2 września 2025 r. na wniosek Prezydenta Miasta Z. ustanowiono kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu T. C. (1) (k. 150), a 11 września 2025 r. podjęto zawieszone postępowanie (k. 164).

Kurator ustanowiony dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika w piśmie z 7 listopada 2025 r. domagał się oddalenia wniosku o orzeczenie przepadku pojazdu. Podkreślał, że uczestnik T. C. (1) nie został prawidłowo powiadomiony o skutkach nieodebrania pojazdu (z uwagi na kierowanie korespondencji pod nieaktualny adres), a ponadto orzeczenie zgodnie z wnioskiem miałoby być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (k. 173 i n.).

W piśmie z 30 grudnia 2025 r. wnioskodawca zaprzeczył zarzutom podniesionym przez kuratora i podnosił, że uczestnik T. C. (1) już w dniu odebrania pojazdu został skutecznie powiadomiony o konieczności odbioru pojazdu i konsekwencjach zaniechania, przy czym wówczas uczestnik odmawiał podpisania stosownych dokumentów. Przy piśmie z dnia 27 stycznia 2026 r. wnioskodawca złożył dokumenty potwierdzające doręczenie dodatkowego wezwania do odbioru pojazdu uczestnikowi w dniu 27 grudnia 2025 r. (k. 194 i n. oraz k. 201 i n.).

Wobec ustalenia danych adresowych uczestnika T. C. (1), postanowieniem z dnia 28 stycznia 2026 r. zwolniono kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika.

Na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. uczestnik nie kwestionował podstaw do stwierdzenia przepadku pojazdu.

Sąd ustalił, co następuje.

L. C. i T. C. (1) dnia 16 grudnia 2011 r. nabyli pojazd marki J. (...) (1) o numerze VIN (...) i ówczesnym numerze rejestracyjnym (...). Po przerejestrowaniu pojazd otrzymał numer rejestracyjny (...).

L. C. zmarł 22 marca 2019 r. Spadek po nim objęły jego dzieci T. C. (1) i T. C. (2).

Dowody:

– umowa sprzedaży, k. 27,

– akt poświadczenia dziedziczenia, k. 38–39.

Dnia 17 maja 2020 r. T. C. (1) kierujący przedmiotowym pojazdem został zatrzymany do kontroli drogowej przy ul. (...) w Z.. W wyniku kontroli ustalono, że uczestnik kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości (1,19 mg/dm ³, 1,25 mg/dm ³). W efekcie pojazd ten został zatrzymany, a następnie odholowany na park strzeżony należący do Gminy Miasta Z.. W dniu zdarzenie uczestnik został pouczony o konieczności odebrania pojazdu oraz o skutkach jakie ustawa wiąże z zaniechaniem tej czynności, to jest o możliwości orzeczenia przepadku. Podpisał wspomniany dokument, jednocześnie odmawiając jego przyjęcia.

Dowody:

– dyspozycja usunięcia pojazdu z dnia 17.05.2020 r., k. 8,

– powiadomienie z dnia 17.05.2020 r., k. 196,

– notatka urzędowa z dnia 19.07.2022 r., k. 7,

– wyrok w sprawie VIII K 575/20 z dnia 5.08.2020 r., k. 31.

Dnia 22 maja 2020 r. Policja (Wydział Dochodzeniowo-Śledczy Komisariatu Z.-V.) dokonała tymczasowego zajęcia przedmiotowego samochodu w toku, oddając go uczestnikowi na przechowanie. Następnie postanowieniem z dnia 26 maja 2020 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Z. (...)w Z. zabezpieczył grożącą podejrzanemu T. C. (1) karę grzywny, środka karnego i obowiązku uiszczenia kosztów postępowania poprzez zajęcie przedmiotowego pojazdu. W wyroku skazującym z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. VIII K 575/20 Sąd Rejonowy w Toruniu orzekł wobec T. C. (1) o obowiązku uiszczenia świadczenia pieniężnego w wysokości 5.000 zł. Wyrok jest prawomocny.

Dowody:

– protokół tymczasowego zajęcia mienia ruchomego, k. 32–34,

– protokół oddania rzeczy na przechowanie, k. 35–36,

– postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym w sprawie (...) z dnia 26.05.2020 r., k. 37,

– wyrok w sprawie VIII K 575/20, jw.

W styczniu i marcu 2022 r. wnioskodawca podejmował próby doręczenia wezwania do odbioru zmarłemu L. C., a jednocześnie także T. C. (1). Przesyłki kierowano na adres ul. (...). Korespondencja nie była odbierana.

Dodatkowe doręczenie wezwania do odbioru pojazdu T. C. (1) pod adresem Z., ul. (...) nastąpiło 27 grudnia 2025 r., w toku niniejszego postępowania.

Dowody:

– powiadomienia z dnia 25.01.2022 r. z dowodami nadania, k. 13–15, także k. 53–55

– powiadomienia z dnia 29.03.2022 r. z dowodami nadania, k. 10–12, także k. 51–52, 56–57.

– notatka urzędowa z dnia 17.01.2026 r., k. 206,

– powiadomienie z dnia 15.12.2025 r., k. 207.

T. C. (1) dotychczas nie zapłacił świadczenia pieniężnego orzeczonego w wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z 5 sierpnia 2020 r. VIII K 575/20. Wobec tego zabezpieczenie pojazdu na podstawie art. 291, 292 i 292 ustawy Kodeks postępowania karnego w postępowaniu VIII K 575/20 na dzień zamknięcia rozprawy pozostawało aktualne.

Dowód: pisma z VIII Wydziału Karnego, k. 61, 232.

Materiał dowodowy w niniejszej sprawie składał się wyłącznie z odpisów dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana, wobec czego Sąd dał im wiarę w całości.

Sąd zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym (dalej: „u.p.r.d.”) pojazd może zostać usunięty z drogi na koszt właściciela pojazdu m.in. w przypadku, gdy kierowała nim osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości (ust. 2 pkt 1).

Stosownie do treści art. 130a ust. 10 ww. ustawy, w razie nieodebrania pojazdu w terminie 3 miesięcy przez prawidłowo powiadomioną osobę uprawnioną starostwa występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu (w tym przypadku Gminy Miasta Z.).

Zgodnie z art. 130a ust. 10e ww. ustawy sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że wobec zatrzymania T. C. (1) podczas kierowania pojazdem J. (...) (1) nr (...). (...) w stanie nietrzeźwości i wobec prawomocnego wyroku skazującego (art. 11 k.p.c.) za przestępstwo z tym związane, usunięcie pojazdu według zasad z art. 130 ustawy Prawo o ruchu drogowym było zasadne.

Należy przyjąć, że uczestnik T. C. (1) został również skutecznie i prawidłowo powiadomiony o usunięciu pojazdu z drogi oraz o skutkach jego nieodebrania jeszcze w dniu zatrzymania (17 maja 2020 r.). Sąd nie ma podstaw aby kwestionować fakt braku podpisu na wezwaniu do odbioru z powodu odmowy jego podpisania. T. C. (1) obecny na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. nie kwestionował podstaw do zatrzymania pojazdu, nie podnosił również zarzutów co do skutecznego powiadomienia go o możliwości odbioru pojazdu. Nadto, dodatkowe wezwanie do odbioru pojazdu doręczono mu w toku procesu w dniu 27 grudnia 2025 r. Pomimo ww. wezwań uczestnik nie podjął prób odbioru pojazdu.

Wezwania kierowane do L. C. z oczywistych względów były nieskuteczne – w dniu zatrzymania pojazdu współwłaściciel już nie żył, a nieujawnionym urzędowo współwłaścicielem na skutek spadkobrania po zmarłym ojcu była uczestniczka T. C. (2). Uczestniczka o zatrzymaniu pojazdu dowiedziała się w toku niniejszego postępowania 10 czerwca 2024 r. i nie oponowała wnioskowi. Tym samym o ile można było formułować zarzuty wobec wnioskodawcy na początkowym etapie postępowania, albowiem fakt kierowania wezwań do odbioru do osoby nieżyjącej nie jest dochowaniem należytej staranności w poszukiwaniu osoby uprawnionej, to jednak przebieg postępowania i stan sprawy na dzień zamknięcia rozprawy nie dawał – w ocenie Sądu – podstaw do oddalenia wniosku z tego powodu.

W tym stanie rzeczy oceniając wniosek wyłącznie pod kątem przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym wniosek w szczególności z powodu zatrzymania pojazdu (jazda w stanie nietrzeźwości) i braku sprzeciwu co do jego przepadku ze strony właścicieli był co do zasady usprawiedliwiony. Niemniej wniosek ten był w istocie przedwczesny i co do zasady przeprowadzone postępowanie z art. 130a ust. 10 u.p.r.d. nie było uzasadnione w sprawie.

W ocenie Sądu wniosek nie zasługiwał bowiem na uwzględnienie z uwagi na obowiązujące wciąż obciążenie pojazdu zabezpieczeniem ustanowionym w toku postępowania przygotowawczego. Uczestnik jak dotąd nie uiścił orzeczonego wobec niego świadczenia pieniężnego, a świadczenie to pozostaje wymagalne i jest przedmiotem postępowania wykonawczego.

Zgodnie z art. 217 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. 2020 r., poz. 30 ze zm.) rzeczy podlegające zajęciu w celu zabezpieczenia m.in. kar majątkowych, środków karnych o charakterze majątkowym należy wydać na żądanie sądu lub prokuratora, a w wypadkach niecierpiących zwłoki – także na żądanie Policji (§ 1).

Stosownie przy tym do treści art. 292 § 1 k.p.k. zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 293 § 1 i 2 k.p.k. postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydaje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator. W postanowieniu określa się kwotowo zakres i sposób zabezpieczenia, uwzględniając rozmiar możliwej do orzeczenia w okolicznościach danej sprawy grzywny, środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Rozmiar zabezpieczenia powinien odpowiadać jedynie potrzebom tego, co ma zabezpieczać. Wymóg kwotowego określenia zabezpieczenia nie dotyczy zabezpieczenia na zajętym przedmiocie podlegającym przepadkowi, jako pochodzącym bezpośrednio z przestępstwa lub służącym albo przeznaczonym do jego popełnienia.

Stosownie przy tym do treści art. 293 § 5 k.p.k. postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z chwilą wydania stanowi tytuł wykonawczy. Jednocześnie zgodnie z art. 293 § 6 k.p.c. jeżeli zabezpieczenie nastąpiło na rzeczach, które uprzednio oskarżony wydał organowi procesowemu lub które zatrzymano w wyniku czynności, o których mowa w rozdziale 25, nie podejmuje się czynności egzekucyjnych dla wykonania postanowienia o zabezpieczeniu.

Co istotne zgodnie z art. 234 k.p.k. rozstrzygnięcia przedmiotem dokonane po jego odebraniu lub zabezpieczeniu są bezskuteczne w stosunku do Skarbu Państwa.

W sprawie nie jest sporne, że postanowieniem z dnia 26 maja 2020 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Z. (...) w Z. zabezpieczył grożącą podejrzanemu T. C. (1) karę grzywny, środka karnego i obowiązku uiszczenia kosztów postępowania poprzez zajęcie przedmiotowego pojazdu. W wyroku skazującym z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. VIII K 575/20 Sąd Rejonowy w Toruniu orzekł wobec T. C. (1) o obowiązku uiszczenia świadczenia pieniężnego w wysokości 5.000 zł. Wyrok jest prawomocny. Zabezpieczenie dokonane przez Prokuratura pozostaje aktualne albowiem ww. świadczenie nie zostało wyegzekwowane.

W tym stanie rzeczy w świetle art. 316 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. na dzień wydania orzeczenie przepadku w sprawie nie było możliwe w sprawie.

Skoro czynność prawna – w świetle art. 234 k.p.c. - polegająca na rozporządzeniu mieniem objętym zabezpieczeniem jest bezskuteczna względem Skarbu Państwa, to tym bardziej orzeczenie sądu cywilnego o przepadku mienia na rzecz innego podmiotu tj. w tym przypadku jednostki samorządu terytorialnego – Gminy Miasta Z. – nie może niweczyć pierwszeństwa Skarbu Państwa w zaspokojeniu się z tego mienia.

Celem powyższego przepisu jest zabezpieczenie interesu wymiaru sprawiedliwości przed próbą usunięcia przedmiotu spod zabezpieczenia w sytuacji, gdy nie pozostaje on w bezpośredniej dyspozycji organu procesowego.

Zatrzymanie rzeczy przez organ procesowy nie ingeruje w prawo własności, ich właściciel nadal więc zachowuje swoje prawa. Bezskuteczność rozporządzenia rzeczą w stosunku do Skarbu Państwa oznacza natomiast, że umowa dotycząca tego rozporządzenia zawarta pomiędzy uprawnionym i osobą trzecią będzie ważna, niemniej przedmioty te mogą ulec przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa lub stanowić zabezpieczenie na poczet kar, środków i roszczeń, o których mowa w art. 291 § 1 k.p.k., tak jakby nadal należały one do majątku osoby uprawnionej (identycznie w odniesieniu do zbycia nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego). Rozporządzenie będzie bezskuteczne bez względu na to, czy osoba trzecia, na rzecz której rozporządzenie nastąpiło, wiedziała o zajęciu przedmiotów. Bez znaczenia pozostaje także to, czy umowa miała charakter odpłatny czy nie. Przepadek i zabezpieczenie majątkowe w postępowaniu karnym w każdym przypadku mogą więc nastąpić tak, jakby rozporządzenie rzeczą nie miało miejsca (por. K. Sychta [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2024, art. 234).

W ocenie Sądu w świetle treści art. 130a ust. 10e p.r.d. in fine nie jest możliwe orzeczenie przepadku pojazdu do czasu zakończenia postępowania wykonawczego bądź stwierdzenia upadku zabezpieczenia. Orzeczenie przepadku w obecnym stanie prawnym naruszałoby zasadę spójności systemu prawa stanowiłoby bowiem niezwiązaną z postępowaniem karnym czynność prawną związaną ze zmianą właściciela pojazdu. Dopóki trwa procedura egzekucyjna w sprawie karnej, a pojazd stanowi mienie zabezpieczone na poczet kar i środków karnych, priorytet ma interes wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Wydanie orzeczenia o przepadku pojazdu na rzecz Gminy w sytuacji, gdy uczestnik jest dłużnikiem Skarbu Państwa z tytułu prawomocnego wyroku karnego, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż prowadziłoby do uszczuplenia majątku, z którego Skarb Państwa ma prawo się zaspokoić.

W sprawie nie było przy tym możliwe zawieszenie postępowania albowiem nie zachodziła żadna z podstaw z art. 174 § 1 k.p.c. i art. 177 § 1 k.p.c. Postępowanie karne w sprawie VIII K 575/20 jest prawomocnie zakończone, toczy się jedynie postępowanie wykonawcze, a nie wystąpiły żadne podstawy upadku zabezpieczenia (art. 294 k.p.k.). Jednocześnie w sprawie nie ma przeszkód aby wnioskodawca w związku z postępowaniem karnym wykonawczym przekazał przedmiotowy pojazd do dyspozycji sądu.

W tym stanie rzeczy orzeczono o oddaleniu wniosku.

O kosztach postępowania w punkcie 2 postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Brak było podstaw, by włożyć na uczestnika obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez wnioskodawcę (w tym związanych z doręczeniem korespondencji uczestnikowi i ustanowieniem kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika), skoro wniosek został oddalony. Jednocześnie Sąd ustalił, że wszelkie nieuiszczone w toku sprawy koszty sądowe pokrywa Skarb Państwa.