Postanowienie z 26 marca 2026, sygn. III Ns 200/23

POSTANOWIENIE

Dnia 26 marca 2026 r.

Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie, w Wydziale III Cywilnym,

w składzie:

Przewodniczący – Sędzia Grzegorz Szacoń

Protokolant: stażysta N. N.

po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r., w Szczecinie,

na rozprawie,

sprawy z wniosku W. E. (1) ,

przy udziale uczestników: T. E. - małoletniej reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową U. M., U. L. (1), N. X., B. H., U. E., V. S., B. E. (1) i V. E. (1),

o stwierdzenie nabycia spadku po W. K.

postanawia:

I.  stwierdzić, że spadek po W. K., córce D. i D., z przypisanym numerem Pesel (...), zmarłej w dniu 16 kwietnia 2023 r., w V., ostatnio stale zamieszkałej w V., przy ul. (...), na podstawie testamentu notarialnego z dnia 27 stycznia 2017 r., sporządzonego w Kancelarii (...) notariusza X. O. w V., zapisanego w repertorium A, za numerem (...), otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym Szczecin – Centrum w Szczecinie dnia 29 lutego 2024 r., nabył z dobrodziejstwem inwentarza: wnuk L. E. (1), syn H. i W., urodzony (...), w V. - w całości;

II.  obciążyć kosztami postępowania strony w zakresie przez nie poniesionym;

III.  nakazuje ściągnąć od uczestnika U. L. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 1.589,95 złotych (jeden tysiąc pięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy), tytułem kosztów sądowych wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Sędzia Grzegorz Szacoń

Sygnatura akt III Ns 200/23

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni – W. E. (1) wnioskiem z dnia 31 maja 2023 roku wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po W. K., zmarłej w dniu 16 kwietnia 2023 r. w V..

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spadkodawczyni była wdową, jeden raz w związku małżeńskim i miała dwoje dzieci: W. (wnioskodawczynię) i X.. X., miała dwoje dzieci: U. i N.. Wnioskodawczyni wskazała, że możliwa jest sytuacja, iż został przez spadkodawczynię sporządzony testament.

Przedstawicielka ustawowa małoletniej uczestniczki T. E. – U. M. , zgłaszając uczestniczkę do sprawy (pismo – k. 11-12), poinformowała o testamencie spadkodawczyni, w którym jako spadkobierca został wskazany ojciec małoletniej, nie żyjący już, L. E. (1) (wnuk spadkodawczyni).

Uczestniczka – N. X. wskazała na umocowanie do działania w sprawie w jej imieniu uczestnika U. L. (1), nie formułując stanowiska w sprawie (pismo procesowe – k. 98).

Uczestniczka – B. H. wniosła o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, wskazując, że spadkodawczyni pozostawiła testament (wniosek – k. 78).

Uczestnik – U. L. (1) zgodził się z wnioskiem W. E. (1). Wskazał na swoje przyjęcie spadku po spadkodawczyni z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedź na wniosek – k. 43).

Następnie uczestnik przedstawił informację o dwóch testamentach spadkodawczyni, wskazując na notariusza, który sporządzał akty notarialne dotyczące spadkodawczyni (pismo procesowe – k. 87).

Na rozprawie w dniu 16 września 2024 r. uczestnik podważył ostatni testament spadkodawczyni, wskazując na jej „sytuację psychiczną i nerwową”. W konsekwencji pismem z dnia 30 września 2024 r. wskazał, że wnosi o uznanie testamentu spadkodawczyni W. K. z dnia 27 stycznia 2017 r., rep. A nr (...) za nieważny. W dalszym wywodzie przedstawił, że jako wnuk spadkodawczyni kwestionuje ważność oświadczenia jego babci W. K. stanowiącego odwołanie testamentu i testament z dnia 27 stycznia 2017 r., rep. A nr (...) z uwagi na przekonanie, iż został on sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, względnie pod wpływem groźby. Z posiadanych informacji wynika, że wnuk L. E. (1) dopuszczał się zastraszania babci i podbierał jej pieniądze, w związku z tym za co najmniej uprawdopodobnione jest to, że wymógł na babci sporządzenie testamentu na swoją rzecz. Uczestnik podkreślił, że L. E. (1) wprowadził się do babci wraz ze swoją partnerką oraz małoletnią T., z uwagi na fakt, że zostali wyrzuceni z mieszkania, które zajmowali, gdyż zaniechali regulowania opłat. Pomimo faktu wprowadzenia się do babci, która była w podeszłym wieku, w żaden sposób jej nie pomagali, a wręcz ją wykorzystywali, w szczególności finansowo. Podbieranie pieniędzy ze strony L. E. (1) niejednokrotnie doprowadzało do tego, że babcia nie miała środków finansowych, aby zakupić potrzebne jej rzeczy. Gdy babcia zorientowała się, że podbierane są jej pieniądze, zanosiła otrzymywaną emeryturę do swojego sąsiada i przyjaciela rodziny - B. E. (2).

Ponadto w dalszym wywodzie uczestnik przedstawił jako podstawę nieważności testamentu groźby, które L. E. (1) mógł kierować do spadkodawczyni, która z dobroci serca przygarnęła wnuka i jego rodzinę, a z czego nie miała jak się później wycofać. Uczestnik wskazał także, że L. E. (1) cierpiał na chorobę alkoholową i również pod jej wpływem mógł dopuszczać się nagannych zachowań wobec spadkodawczyni, na które ta, z uwagi na wiek, nie miała jak odpowiedzieć. L. E. (1) utrudniał również kontakt ze spadkodawczynią członkom rodziny, ograniczając możliwość spotkań z babcią bez jego udziału.

Uczestnik jako przyczynę nieważności testamentu podniósł także stan zdrowia babci, w szczególności jej stan psychiczny. Podważany testament został sporządzony zaledwie trzy tygodnie po tym, jak zmarła ukochana córka babci, tj. X. L.. Śmierć córki była dla babci druzgocącym przeżyciem i nie mogła ona się z tym pogodzić. Wskazany stan psychiczny spadkodawczyni, wpływ L. E. (1) oraz bliskość okresu sporządzenia testamentu ze zgonem X. L., uzasadnia przyjęcie, że testament z dnia 27 stycznia 2017 r. został sporządzony w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli.

Ostatecznie postanowieniami z dnia 2 lutego 2024 r. i 29 lutego 2024 r. Sąd uzupełnił grono uczestników, wzywając do postępowania: B. H., V. E. (2), B. E. (1), V. E. (1) i U. E. (postanowienia – k. 96 i k. 119).

Uczestnicy – B. E. (1) i U. E. nie podważyli testamentu spadkodawczyni (protokół rozprawy – k. 147).

Uczestnik – V. E. (1) podważył ostatni testament spadkodawczyni, wskazując na zabranianie kontaktu spadkodawczyni i wyłączanie jej telefonu (protokół rozprawy – k. 167).

Na rozprawie w dniu 8 listopada 2024 r. uczestnik U. L. (1) wniósł o oparcie dziedziczenia na podstawie ustawy i stwierdzenie nabycia spadku na rzecz wnioskodawczyni (siostry spadkodawczyni) i na swoją rzecz oraz siostry N. X. (dzieci drugiej siostry spadkodawczyni). Taki wniosek wynikał z podważenia testamentu z 2017 r. odwołującego testament z 2005 r. Testament z 2005 r. nie mógłby natomiast stanowić podstawy dziedziczenia po spadkodawczyni, bowiem wskazany w nim jako spadkobierca F. K. zmarł przed spadkodawczynią (protokół rozprawy – k. 229 – 230).

Sąd ustalił – opierając się na niżej wskazanych dowodach – następujący stan faktyczny:

W. K. zmarła w dniu 16 kwietnia 2023 r. w V. w wieku 88-miu lat.

W. K. była jeden raz mężatką. Miała troje dzieci: W., F. i X.. F. zmarł w 2014 roku jako kawaler. Jego spadkobiercami zostały: matka oraz siostry.

Przed śmiercią W. K. mieszkała w V., w mieszkaniu przy ul. (...). Na początku z mężem i synem F.. Mąż W. K. zmarł. W 2014 r. zmarł syn F..

Dowód:

- odpis skrócony aktu zgonu – k. 4;

- odpis skrócony aktu urodzenia N. L. – k. 5;

- odpis skrócony aktu urodzenia U. L. (1) – k. 6;

- odpis skrócony aktu małżeństwa W. E. (2) – k. 7;

- kopia aktu poświadczenia dziedziczenia – k. 8 – 9;

- odpis skrócony aktu urodzenia T. L. E. (2) – k. 13;

- odpis skrócony aktu zgonu L. E. (1) – k. 14;

- odpis skrócony aktu małżeństwa N. X. – k. 75;

- odpis skrócony aktu zgonu F. K. – k. 76;

- odpis skrócony aktu zgonu X. L. – k. 77;

- oświadczenie o przyjęciu spadku złożone przez U. L. (1) – akta I N 952/23 (w załączeniu);

- zapewnienie spadkowe i zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – k. 118 – 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestnika U. L. (1) – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. L. E. (2) – U. M. – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestniczki B. H. – k. 119.

Na kilka lat przed śmiercią zamieszkał z nią wnuk – L. E. (1) wraz ze swoją partnerką. Był wówczas w związku faktycznym z U. M.. Z tego związku przyszła na świat T. L..

Dowód:

- odpis skrócony aktu urodzenia T. E. – k. 13;

- odpis skrócony aktu zgonu L. E. (1) – k. 14;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – k. 118 – 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestnika U. L. (1) – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestniczki B. H. – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. E. – U. M. – k. 119.

Córka spadkodawczyni - X. zmarła przed śmiercią spadkodawczyni. Jej spadkobiercami zostali: syn U. i córka N..

Dowód:

- odpis skrócony aktu zgonu – k. 4;

- odpis skrócony aktu urodzenia N. L. – k. 5;

- odpis skrócony aktu urodzenia U. L. (1) – k. 6;

- kopia aktu poświadczenia dziedziczenia – k. 8 – 9;

- odpis skrócony aktu małżeństwa N. X. – k. 75;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestnika U. L. (1) – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestniczki B. H. – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. E. – U. M. – k. 119.

- oświadczenie o przyjęciu spadku złożone przez U. L. (1) – akta I N 952/23 (w załączeniu).

W dniu 27.01.2017 roku w Kancelarii (...) w V. W. K. dokonała odwołania testamentu sporządzonego w dniu 13.07.2005 roku. Tym samym testamentem powołała do całości spadku wnuka L. E. (1). Ponadto oświadczyła, że wydziedzicza córkę W. E. (2) ze względu na uporczywe niedopełnienie względem niej obowiązków rodzinnych. Stawająca oświadczyła, że córka od wielu lat nie interesowała się matką, jej stanem zdrowia, ani sytuacją materialną, w szczególności w 2016 roku kiedy matka dwukrotnie była chora na zapalenie płuc, córka ani razu nie odwiedziła matki, nie zatroszczyła się o nią i nie proponowała żadnej pomocy, córka nie utrzymywała z matką żądnych kontaktów (osobistych ani telefonicznych), mimo że zna jej adres i numer telefonu, córka nie uczestniczyła w życiu matki z okazji jej świąt (urodzin, imienin), matka nie otrzymuje od niej, choćby telefonicznie żadnych oznak zainteresowania jej osobą.

Spadkodawczyni wydziedziczyła także dalszych krewnych: V. E. (2), B. E. (1), V. E. (1) i U. E. - ze względu na uporczywe niedopełnienie względem niej obowiązków rodzinnych.

Dowód:

- wypis z aktu notarialnego stanowiącego testament W. K. z dnia 27 stycznia 2017 r. – k. 115;

- wypis z aktu notarialnego stanowiącego testament W. K. z dnia 13 lipca 2005 r. – k. 191;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – k. 118 – 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestnika U. L. (1) – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestniczki B. H. – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. L. E. (2) – U. M. – k. 119;

- zeznanie uczestniczki B. E. (1) – k. 147;

- zeznanie uczestnika U. E. – k. 147;

- zeznanie uczestnika V. E. (1) – k. 167;

- uzupełniające zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:43:13 – 00:50:03;

- uzupełniające zeznanie uczestnika U. L. (1) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:50:33 – 00:59:52;

- uzupełniające zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. L. M. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:00:59:52 – 01:06:24;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki B. H. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:06:24 – 01:10:29;

- uzupełniające zeznanie uczestnika U. E. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:10:29 – 01:11:58;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki B. E. (1) – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:30:17 – 00:42:54;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki V. S. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:11:58 – 01:19:39;

- zeznanie świadka S. H. – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:05:14 – 00:29:18;

- wydruki korespondencji poprzez komunikator internetowy – k. 380 – 398.

W czasie sporządzania testamentu W. K. w dniu 18.01.2017 roku miała wizytę u lekarza rodzinnego. Była zdenerwowana, płakała po śmierci córki; skarżyła się, że nie może spać.

W kolejnych wizytach u lekarza nie odnotowano stanu psychicznego. W dniu 8.12.2017 roku stwierdzono u niej zaburzenia lękowe.

Dowód:

- zeznanie świadka B. E. (2) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:12:38 – 00:41:36;

- dokumentacja medyczna spadkodawczyni W. K. z (...) Szpitala (...) w V. – k. 194 – 217 i nośnik CD – k. 218;

- dokumentacja medyczna spadkodawczyni W. K. z (...) w V. – k. 274 - 304;

- opinia biegłej sądowej z zakresu psychiatrii lek. specjalisty L. B. – k. 327 – 332.

W. K. miała dobrą pamięć - sama wpisywała numery w telefonie z pamięci. Przeważnie rodzina spotykała się na święta. Relacje z zamieszkującym z nią wnukiem L. układały się co do zasady poprawnie. Bliscy widzieli, że L. robił zakupy na potrzeby gospodarstwa domowego.

W. K. narzekała do swojego bliskiego znajomego B. E. (2) na wnuka. Były to wypowiedzi ogólne, dotyczące zasadniczo oczekiwanej pomocy, ale nie określające konkretnych nagannych zachowań z jego strony. Mówiła, że on za mało pomaga jej finansowo, że musi robić opłaty. Sama opłacała mieszkanie. Wspominała też o zadłużeniu - chodziło o opłaty za mieszkanie.

Dowód:

- zeznanie uczestniczki B. E. (1) – k. 147;

- zeznanie uczestnika U. E. – k. 147;

- zeznanie uczestnika V. E. (1) – k. 167;

- zeznanie świadka B. E. (2) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:12:38 – 00:41:36;

- uzupełniające zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:43:13 – 00:50:03;

- uzupełniające zeznanie uczestnika U. L. (1) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:50:33 – 00:59:52;

- uzupełniające zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. L. M. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:00:59:52 – 01:06:24;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki B. H. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:06:24 – 01:10:29;

- uzupełniające zeznanie uczestnika U. E. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:10:29 – 01:11:58;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki B. E. (1) – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:30:17 – 00:42:54;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki V. S. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:11:58 – 01:19:39;

- zeznanie świadka S. H. – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:05:14 – 00:29:18;

12 lat wcześniej – w dniu 13 lipca 2005 r. W. K. przed notariuszem X. O. wyraziła swoją ostatnią wolę, powołując do całości spadku jako jedynego spadkobiercę swojego syna F. K..

Dowód:

- wypis z aktu notarialnego stanowiącego testament W. K. z dnia 13 lipca 2005 r. – k. 191;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – k. 118 – 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestnika U. L. (1) – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. M. – k. 119;

- zapewnienie spadkowe i zeznanie uczestniczki B. H. – k. 119.

W. K. w dniu 10.01.2023 roku została przyjęta do (...). W ocenie psychoruchowej jej stan utrzymywał się w normie. Pacjentka W. K. upoważniła L. E. (1) co do informacji o jej stanie zdrowia. W obserwacjach pielęgniarskich odnotowano: 10.01.2023 roku – logiczna, 10.01.2023 roku — nielogiczna, 11.01.2023 roku — okresowo nielogiczna, 12.01.2023 roku — okresowo nielogiczna, 14.01.2023 roku — kontakt możliwy do nawiązania, zachowany.

W karcie informacyjnej rozpoznano: nieokreślona niewydolność oddechowa, nieokreślone zapalenie płuc. Migotanie i trzepotanie przedsionków.

Dowód:

- zeznanie świadka B. E. (2) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:12:38 – 00:41:36;

- dokumentacja medyczna spadkodawczyni W. K. z (...) Szpitala (...) w V. – k. 194 – 217 i nośnik CD – k. 218;

- dokumentacja medyczna spadkodawczyni W. K. z (...) w V. – k. 274 - 304;

- wydruki korespondencji poprzez komunikator internetowy – k. 380 – 398;

- opinia biegłej sądowej z zakresu psychiatrii lek. specjalisty L. B. – k. 327 – 332.

Najbliższy znajomy W. E. (3) nie zauważył żeby z jej staniem zdrowia było coś złego. Widział, że była przygnębiona. W 2017 roku nie zauważył niczego niepokojącego w jej stanie zdrowia. W. K. prawie codziennie przychodziła do sąsiada. Nie mówiła o testamencie; mówiła o jakimś podziale, w aktach notarialnych. Wtedy normalnie się zachowywała; chodziła po zakupy, była samodzielna do końca. Nie skarżyła się na konkretne dolegliwości.

Dowód:

- zeznanie świadka B. E. (2) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:12:38 – 00:41:36;

- zeznanie świadka S. H. – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:05:14 – 00:29:18.

W. K. trzymała pieniądze u sąsiada. Mówiła, że są u niego bezpieczniejsze. W. K. skarżyła się, że wnuki ją rzadko odwiedzają.

L. E. (1) zmarł w dniu 2.06.2023 roku.

Dowód:

- zeznanie uczestniczki B. E. (1) – k. 147;

- zeznanie uczestnika U. E. – k. 147;

- zeznanie uczestnika V. E. (1) – k. 167;

- zeznanie świadka B. E. (2) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:12:38 – 00:41:36;

- uzupełniające zeznanie wnioskodawczyni W. E. (1) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:43:13 – 00:50:03;

- uzupełniające zeznanie uczestnika U. L. (1) – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:50:33 – 00:59:52;

- uzupełniające zeznanie przedstawicielki ustawowej małoletniej T. L. E. (2) – U. M. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 00:00:59:52 – 01:06:24;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki B. H. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:06:24 – 01:10:29;

- uzupełniające zeznanie uczestnika U. E. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:10:29 – 01:11:58;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki B. E. (1) – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:30:17 – 00:42:54;

- uzupełniające zeznanie uczestniczki V. S. – e-protokół z dnia 27 lutego 2025 r. – zn.czas.: 01:11:58 – 01:19:39;

- zeznanie świadka S. H. – e-protokół z dnia 9 maja 2025 r. – zn.czas.: 00:05:14 – 00:29:18;

W. K. w chwili sporządzania testamentu z dnia 27 stycznia 2017 roku nie znajdowała się w stanie psychofizycznym eliminującym po jej stronie świadome i swobodne podjęcie decyzji w przedmiocie wyboru spadkobiercy i wyrażenie swojej woli.

Dowód:

- opinia biegłej sądowej z zakresu psychiatrii lek. specjalisty L. B. – k. 327 – 332.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożony przez W. E. (2) jest uprawniony na podstawie przepisów art. 669-674 k.p.c. Zgodnie z art. 669 k.p.c. Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, po przeprowadzeniu rozprawy z udziałem składającego wniosek i potencjalnych spadkobierców.

Ustalenia dokonane w sprawie dają podstawę do uznania skutecznych aktów testowania w 2005 i w 2017 r. przez W. K.. Nie potwierdziły się zarzuty do tej czynności z 2017 r. naprowadzane przez uczestnika U. L. (1) i V. E. (1). Opinia biegłej sądowej - specjalistki z zakresu psychiatrii L. B. wskazuje, że całokształt dostępnych danych pozwala wykluczyć u W. K. chorobę psychiczną w sensie psychozy. Jest to podstawowe stwierdzenie dotyczące bezzasadności zarzutu braku świadomości przy sporządzaniu drugiego w historii jej testowania testamentu.

W. K. w chwili sporządzenia testamentu nie pozostawała w opiece lekarza psychiatry, a zgłaszała się jedynie do lekarza rodzinnego. W dniu 17.01.2017 roku lekarz ten stwierdził u W. K. zaburzenia depresyjne, nawracające i zalecił leki przeciwlękowe oraz przeciwdepresyjne. Co istotne, podczas kolejnych wizyt leki te już nie były zlecone. Okoliczności włączenia tego rodzaju leków łączyły się z przeżywaną wówczas żałobą przez W. K. po śmierci córki. Jak wskazała w dalszym wywodzie biegła - reakcja żałoby jest procesem fizycznym i niewątpliwie łączy się z cierpieniem psychicznym, smutkiem, wycofaniem i zaburzeniem procesów fizjologicznych, jak np. sen. Z danych z akt sprawy wynika, że reakcja żałoby u W. K. przebiegała w naturalny sposób, jak po utracie bliskiej osoby i nie nabrała ona charakteru choroby psychicznej.

Oceniając i wartościując omawiany testament pod względem ważności uwagi wymaga, że notariusz go sporządzający - dopuszczając do tego aktu - nie stwierdził u W. K. oznak wyłączających udział w czynności, a przede wszystkim nie można mówić o manifestowaniu się objawów otępiennych. Doprowadziłoby to z pewnością do odmowy sporządzenia aktu notarialnego. W tym zakresie nie można zgodzić się z poglądem uczestnika, że notariusz takich oznak mógłby nie zauważyć. Z pewnością przygotowanie zawodowe i praktyka notariusza daje możliwość i praktyczną pewność uniknięcia testowania przez osoby, które zdradzają objawy zaburzeń w zakresie świadomego wyrażenia swojej woli, jak również symptomy czynienia tego w sposób pozbawiony swobody decyzji. Co znamienne – jak wynika z zeznań świadków w 2017 roku W. K. była w logicznym kontakcie, nie ujawniała zaburzeń świadomości, ani dezorientacji poznawczej. O ile śmierć córki wpłynęła na jej stan psychiczny – w postaci występowania reakcji żałoby – to nie wystąpiły zaburzenia mogące wyłączać świadomość i zdolności decyzyjne W. K..

Biegła sądowa z zakresu psychiatrii jednoznacznie stwierdziła, że W. K. w dacie sporządzenia testamentu nie miała wyłączonej zdolności do świadomego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie ustalono i przyjęto podstawę dziedziczenia, jaką jest drugi z testamentów z 2017 r. Tym samym jako podstawy dziedziczenia nie można uznać testamentu o 12 lat wcześniejszego, dającego dziedziczenie synowi spadkodawczyni. Bardzo ważne jest to, że zmiana tego testamentu była z pewnością reakcją na okoliczność, że wskazany jako spadkobierca syn F. K. zmarł trzy lata wcześniej. Trudno jest uznać, że spadkodawczyni chciałaby zachować testament wiedząc, że osoba przez nią wskazana w testamencie nie będzie dziedziczyć. Trudno także zakładać, aby spadkodawczyni nie dowiedziała się o konsekwencjach prawnych takiej sytuacji, czyli chciała zachować testament, którego faktycznej realizacji nie można było się spodziewać i który nie porządkował kwestii dziedziczenia po jej śmierci.

W zakresie dalszych uwag na tle ustaleń faktycznych należy wskazać, że dziedziczenie oparte może być o czynność prawną jaką jest testament. Jednak testament, aby był ważny, musi posiadać cechę swobodnego i świadomego jego złożenia - także z poprzedzającym go etapem decyzyjnym. Kwestia świadomości u testatorki została zbadana w omawianej opinii biegłej sądowej i konkluzje biegłej są logiczne i jednoznaczne:

- W. K. nie miała psychozy (jako manifestacji choroby psychicznej);

- reakcja psychofizyczna żałoby po śmierci córki przebiegała „w naturalny sposób” i nie nabrała ona charakteru choroby psychicznej;

- u testatorki nie stwierdzono czynności objawów otępiennych, eliminujących ją od tej czynności;

- w 2017 r. W. K. była w logicznym kontakcie i nie zdradzała zaburzeń świadomości;

- nie występowały zaburzenia mogące wyłączyć świadomość i zdolności decyzyjne W. K..

Uczestnik U. L. (1) akcentował możliwości nieważności testamentu wynikające z braku swobody w jego złożeniu. Wprost wskazywał na przymus lub groźby jakim testatorka mogła ulec. Zagadnienie to zostało także omówione w opinii biegłej i nie wskazano z niej symptomów zaistnienia presji i podobnych zagrożeń wpływających na postępowanie W. K..

Dalsze wątpliwości uczestnika w zakresie ważności omawianego testamentu wynikały z możliwego błędu w jakim pozostawała spadkodawczyni. W jego ocenie spadkodawczyni pomyliła skutki sporządzenia testamentu na wnuka z zakresem korzyści jaki powoduje umowa dożywocia. W myśl tego poglądu testatorka spodziewała się, że skorzysta na testamencie w ten sposób, że uzyska szereg świadczeń opiekuńczych i zwolnienie z ciężarów finansowych.

Trudno wywieść skąd tego rodzaju przeświadczenie W. K. mogło się wziąć. Z pewnością nie można mówić, że nie miała ona już wcześniej do czynienia z testamentem i spodziewanymi jego konsekwencjami. Przeciwnie – był to drugi jej testament, a zatem nie sposób założyć, że mogła go utożsamiać w swoim wyobrażeniu z umową dożywocia. Nie wykazano, że pierwszy z testamentów - sprzed 12 lat - niósł dla niej korzyści typowe dla umowy dożywocia. Nie ma dowodów, aby wskazany w testamencie syn F. przejął jakiekolwiek obowiązki opiekuńcze oraz wyręczył spadkodawczynię w obciążeniach finansowych. Nawet w potocznym ujęciu, w odbiorze osób nie będących prawnikami, czym innym w zakresie spodziewanych skutków jest umowa dożywocia, a czym innym testament.

Zasadna jest także uwaga, że nie ma skutecznego testowania pod jakimkolwiek warunkiem. Taki warunek nie mógłby być postawiony przez spadkodawczynię przed notariuszem, bowiem – co pewne – do takiego testamentu notariusz by nie dopuścił. Należy zauważyć, że skoro testatorka oświadczyła o przesłankach wydziedziczenia, to oświadczyłaby także o swoim oczekiwaniu na świadczenia typowe dla umowy dożywocia. Jest także niemal pewne, że spadkodawczyni nie chciała zawierać wówczas umowy dożywocia z wnukiem, bo wówczas nie byłoby przedmiotu dziedziczenia (mieszkania), a także niepotrzebne byłoby wydziedziczanie innych członków rodziny.

Nie można stracić z pola widzenia tego, że relacje z wnukiem L. nie były w ocenie najbliższych zawsze idealne, ale całokształt okoliczności w jakich stosunki te się układały był przez W. K. akceptowane. Zeznanie B. E. (2) wskazywało, że „może nieraz on był niegrzeczny w stosunku do niej, nieraz się na niego skarżyła, mówiła, że za mało pomaga jej finansowo, że musi robić opłaty”. Jednak gdyby było to dolegliwe, zmiana testamentu z 2017 mogła nastąpić nawet pod wpływem impulsu, nawet w ciągu kilku dni. Spadkodawczyni mogłaby ponownie przejść znaną jej już drogę zmiany testamentu. Jednak przez sześć lat – do swojej śmierci tego nie uczyniła. Świadek ten zeznał jednak także, że: „ja świadkiem zachowań L. nie byłem”. Oznacza to, że pomimo częstych kontaktów B. E. (2) ze spadkodawczynią i jej bliskimi nie podał on żadnych szczegółów rzekomych negatywnych (nagannych, a już na pewno skrajnie nagannych) zachowań wobec W. K..

Współgra z tym zeznanie świadka S. H., który wskazał, że: „Ona liczyła na L., jak on się wprowadził to mogła na nim polegać” „Spadkodawczyni nie skarżyła się na L.”.

Sąd przesłuchał strony postępowania ponownie, wobec zarzutów do ważności testamentu na rozprawach w dniach: 27 lutego 2025 r. i 9 maja 2025 r. Uczestnik U. L. (1) w swoim powtórnym zeznaniu nie wskazał na żadne konkrety - żadne negatywne zachowania L. E. (1). Co więcej – pomimo negatywnego w tym aspekcie dla relacji L. E. (1) z testatorką pisma inicjującego ten etap sprawy – zeznał jedynie, że wiedział, że L. „źle się zachowuje, nic konkretnego”.

Uczestnik U. E. także nie przedstawił żadnych okoliczności obciążających ważność testamentu.

Wnioskodawczyni W. E. (2) zeznała, że: „jak jeździłam do mamy, to nic nie zauważyłam”.

Relacja dowodowa przedstawicielki ustawowej małoletniej uczestniczki - U. M. wskazuje na całkowicie przeciwne okoliczności i cechy spadkodawczyni. Zeznała ona, że - owszem - spadkodawczyni „była załamana”, ale: „nie znałam silniejszej osoby”. Natomiast ponad te odczucia „cieszyła się, że ma T.”.

Uczestniczka V. S. zeznała, że babcia była „w pełni świadoma do końca”; „ona powiedziała, że mnie przeprasza, że mnie wydziedziczyła”; „ona nie chowała pieniędzy tylko przed L., chowała pieniądze przed wszystkimi wnukami”.

Uczestniczka B. E. (1) przedstawiła w zeznaniu, że: „brat L. (…) bardzo dużo jej pomagał”; „mieli ze sobą zgrzyty, ale wiemy jak to jest…”; „raz na jakiś czas krzyknęli na siebie”; „nie wiem nic o sporach na tle kwestii finansowych”.

Uczestniczka B. H. zeznała, że babcia była „zdrowa i świadoma”.

Ostatni dowód – jaki należało przeanalizować, po jego przyjęciu na wniosek uczestnika U. L. (1) na ostatnim etapie postępowania – to wymieniona pomiędzy członkami rodziny korespondencja przesyłana już po śmierci W. K.. Według uczestnika U. L. (1) korespondencja ta świadczyła o prawdziwych intencjach wnuka oraz o błędzie w jakim znajdowała się W. K. sporządzając drugi testament. Oba poglądy uczestnika okazały się błędne, a przede wszystkim nie mogły być zakorzenione w treści złożonej korespondencji. Po pierwsze, wskazana korespondencja realizowana była pomiędzy małżonką uczestnika - U. L. (2), a osobą podpisaną w komunikatorze jako (...). Żadne z zeznań odebranych przez Sąd w toku postępowania się do niej nie odnosi. Korespondencja ta daje podsumować się poprzez następujące konkluzje:

- stanowi ona krytyczne uwagi na temat całokształtu sytuacji w rodzinie;

- widoczne jest, że kwestia dziedziczenia budziła emocje już za życia spadkodawczyni, na co wskazują komunikaty: „babcia ją nakryła jak szperała w jego rzeczach w pokoju i babcia pytała mamę czego szuka, a ona powiedziała, że testamentu, bo ma jeszcze inne wnuki nie tylko jego, bo on ciągle od babci brał kasę podobno”; „więc trzeba dopiąć swego co komu się należy i zacząć żyć normalnie”.

W omawianej korespondencji nie ma nic o błędzie W. K.. Przeciwnie, osoba wpisana w niej jako (...) komunikuje: „on powiedział (w domyśle L. E. (1)), że babcia nie zmieniła tego pół roku temu tylko w 2017 roku i że była tego świadoma”. „Jak babcia żyła mogła wszystko zmienić”, „dopóki babcia żyła mogła sobie robić co chce.”

Podkreślenia wymaga na koniec, że dziedziczenie testamentowe nie jest obarczone rodzajem akceptacji ze strony rodziny, co do słuszności lub braku słuszności rozrządzenia testamentowego. Jest autonomicznym aktem testatora oznaczającym osobę spadkobiercy i co do zasady podlega ochronie i utrzymaniu w zakresie jego rozrządzenia. Zatem wobec braku przesłanek uznania nieważności drugiego testamentu W. K. Sąd orzekł o stwierdzeniu nabycia spadku na jego podstawie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Artykuł ten stanowi, iż Sąd obciąża kosztami postępowania każdego z uczestników w zakresie przez niego poniesionym (pkt II-gi postanowienia).

Na zasadzie art. 113 ust. 1 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nakazał ściągnąć od uczestnika U. L. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 1.589,95 złotych, tytułem kosztów sądowych wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa. Na koszty te składają się zwroty kosztów za dokumentację medyczną spadkodawczyni, wypłacone na rzecz dwóch podmiotów medycznych osobnymi postanowieniami oraz koszt opinii zleconej biegłej sądowej. Koszty te w całości zostały nałożone na uczestnika, bowiem konieczność ich tymczasowego opłacenia przez Skarb Państwa została wywołana jego wnioskami i ostatecznym stanowiskiem procesowym w sprawie. Dokonane wyżej ustalenia nie potwierdziły tego stanowiska.

Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji przedmiotowego postanowienia.

Sędzia Grzegorz Szacoń