Zarządzenie z 8 kwietnia 2026, sygn. I Ns 2/22
Sygn. akt I Ns 2/22
UZASADNIENIE
Wnioskodawca P. J. wniósł o ustanowienie na podstawie art. 305 ( 1) kc odpłatnej służebności przesyłu na rzecz O. (...) S.A. w W. polegającej na prawie korzystania z nieruchomości określonej jako działki nr (...) i (...) położonej w Ś. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...) poprzez wykorzystywanie postawionych na nieruchomości obciążonej urządzeń przesyłowych linii gazociągu wysokiego ciśnienia (...)wraz z ich pasem służebności, w tym wraz z prawem do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych oraz ich instalacji, prawem wejścia i wjazdu na teren nieruchomości obciążonych odpowiednim sprzętem - z zastrzeżeniem, że wjazd i wejście na nieruchomość obciążoną będzie dokonywać się wyłącznie w ramach terenu służebności. Wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od uczestnika kwoty 200.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, a nadto o zasądzenie na swoją rzecz od uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, iż jest właścicielem powyższej nieruchomości, w której całość udziałów uzyskał od swojej siostry S. J.na podstawie umowy darowizny z dnia 06 lutego 2012 roku sporządzonej w formie aktu notarialnego. Na działkach znajdują się urządzenia przesyłowe uczestnika, który korzysta z nieruchomości wnioskodawcy w powyższym zakresie, w związku z czym konieczne jest uregulowanie korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z gruntu wnioskodawcy. Na wezwanie wnioskodawcy do podjęcia rozmów w tej sprawie uczestnik odpowiedział wprawdzie, że nie kwestionuje roszczenia i zlecił wykonanie operatu szacunkowego, jednak mimo to koniecznym stało się złożenie wniosku w związku z możliwością upływu terminu zasiedzenia służebności oraz zaniżenia przez uczestnika zakresu służebności i wartości służebności w rzekomo „niezależnych” operatach, co miało miejsce wobec innych klientów pełnomocnika wnioskodawcy. Nie leży w interesie właściciela czekanie kilka miesięcy na operat, który nic nie wniesie do sprawy, ponieważ będzie oparty na nieprawdziwych podstawach, błędnym zakresie służebności i zaniżonych współczynnikach narzuconych przez uczestnika. Pomiędzy stronami nigdy nie została zawarta umowa ustanowienia służebności przesyłu lub wcześniej służebności gruntowej i uczestnik nigdy nie płacił na rzecz wnioskodawcy żadnego wynagrodzenia z tytułu korzystania z tego rodzaju służebności lub z tytułu korzystania z jego gruntu w ogóle, a obowiązek taki wynika z przepisów prawa, w tym z art. 305 ( 2) § 1 kc. W ocenie wnioskodawcy pas służebności wynosi 40 m, tj. po 20 m w obie strony od osi.
Uczestnik postępowania O. (...) S.A. w W. w odpowiedzi na wniosek (k. 33-40) wniósł o oddalenie wniosku w całości jako bezzasadnego oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska zaprzeczył, jakoby nie posiadał tytułu prawnego do nieruchomości wnioskodawcy wskazując, iż przysługuje mu uprawnienie w postaci służebności przesyłu nabytej na skutek zasiedzenia tej służebności. Przyznał, że wykonuje czynności eksploatacyjne w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy, zaprzeczając w pozostałym zakresie twierdzeniom i faktom przytoczonym w uzasadnieniu wniosku. Podniósł, iż w sprawie w świetle najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego istnieją podstawy do ustalenia, że w drodze zasiedzenia doszło do nabycia ograniczonego prawa podmiotowego - służebności przesyłu na rzecz uczestnika, wobec czego podniósł zarzut zasiedzenia służebności przesyłu. Treść służebności zapewnia uczestnikowi możliwość zajęcia nieruchomości wnioskodawcy w celu podejmowania czynności eksploatacyjnych względem posadowionego gazociągu, co wyłącza przesłankę sądowego ustanowienia służebności przesyłu w postaci konieczności tego prawa do korzystania z urządzenia przesyłowego (art. 305 ( 2) kc). Wskazał, że korzystanie z nieruchomości przez uczestnika w okresie niezbędnym do zasiedzenia odbywało się bez jakiegokolwiek sprzeciwu właściciela gruntu. Uczestnik wyjaśnił, iż bezsporne pozostaje, że przez działki nr (...) i (...) należące do wnioskodawcy przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia (...) relacji W. - Ś., wchodzący w skład przedsiębiorstwa O. (...) S.A., którego to gazociągu uczestnik nabył prawo własności w drodze wkładu niepieniężnego wniesionego przez jego jedynego akcjonariusza, przy czym świadczenie Skarbu Państwa spełnione zostało przez P. (...) S.A. aktem notarialnym z dnia 02 października 2009 roku. Gazociąg wykorzystywany jest przez uczestnika do wykonywania jego statutowej działalności polegającej na transporcie rurociągami paliwa gazowego. Podkreślił, że gazociąg, którego odcinek znajduje się na nieruchomości wnioskodawcy, został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w latach jego budowy, na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych. Podstawą budowy gazociągu była decyzja w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego oraz udzielenia pozwolenia na budowę z dnia 24 marca 1992 roku. Wnioskodawca nie wyrażał sprzeciwu na posadowienie gazociągu. Zdaniem uczestnika, pobudowanie urządzeń przesyłowych w oparciu o legalnie wydane decyzje administracyjne świadczy o jego dobrej wierze. Skoro wnioskodawca nie udowodnił uczestnikowi złej wiary, to obalenie dobrej wiary nie nastąpiło i w sprawie zastosowanie winien mieć krótszy termin zasiedzenia służebności. Dwudziestoletni termin zasiedzenia liczyć należy od dnia 06 października 1992 roku, tj. od dnia odbioru końcowego stwierdzonego protokołem, a zgodnie z aktualną i całkowicie ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, jeżeli okres zasiedzenia wymagany do zasiedzenia służebności upłynął przed dniem 03 sierpnia 2008 toku, to posiadacz nabywał służebność odpowiadającą treści służebności przesyłu podczas, gdy jeśli upływ okresu posiadania następował po tym dniu, posiadacz nabywał służebność przesyłu. Według uczestnika, rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia służebności mogło mieć miejsce przed 03 sierpnia 2008 roku, jak również dopuszczalne jest doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe instalacji przesyłowych prowadzących w konsekwencji do zasiedzenia służebności. Podał, że inwestorem zadania były W. (...) w P., które na mocy zarządzenia nr 56 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 01 sierpnia 1982 roku weszły w skład przedsiębiorstwa państwowego P. (...). Z kolei rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 września 1996 roku w sprawie przekształcenia państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej P. (...) w W. przekształcono w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, przy czym rozporządzenie weszło w życie z dniem 18 października 1996 roku. Odnosząc się do wykazania przez przedsiębiorstwo przesyłowe przeniesienia posiadania służebności przesyłu, uczestnik wskazał, iż zasiedzenie następuje na rzecz osoby, która w chwili upływu ostatniego dnia terminu zasiedzenia jest posiadaczem nieruchomości. Do zasiedzenia służebności przesyłu znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy o nabyciu nieruchomości przez zasiedzenie. Obecny właściciel gazociągu może - stosownie do treści art. 176 kc - do terminu zasiedzenia doliczyć czas posiadania przez poprzedników prawnych. Dominująca obecnie linia orzecznicza Sądu Najwyższego przyjmuje, że w przypadku posiadania służebności wydanie rzeczy polega na przejęciu przedsiębiorstwa przesyłowego bez sprzeciwu poprzednika. Wystarczające jest, by urządzenia przesyłowe istniały w oznaczonym miejscu, w którym były, jak i obecnie są wykorzystywane do przesyłu energii czy gazu. Nie ma więc znaczenia ewentualne protokolarne potwierdzenie ich przekazania następcy. Termin zasiedzenia w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości rozpoczął swój bieg w dniu 06 października 1992 roku licząc od daty odbioru gazociągu, a więc okres zasiedzenia upłynął w dniu 06 października 2012 roku zgodnie z art. 172 § 1 kc. Zdaniem uczestnika, wobec legalnego posadowienia gazociągu (...) relacji W. - Ś. oraz posiadania służebności nieprzerwanie od ponad 29 lat zasadnym jest podniesienie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu, polegającej na prawie korzystania przez każdoczesnego właściciela urządzeń przesyłowych, tj. przewodów i urządzeń służących do przesyłu gazu ziemnego z nieruchomości obciążonych w zakresie założonych i przeprowadzonych na tych nieruchomościach przewodów i urządzeń służących do przesyłu gazu ziemnego, w celu wykonywania prac budowlano - montażowych, eksploatacyjnych, konserwacyjnych, usuwania awarii w pasie o szerokości 3 m na każdą stronę od osi gazociągu, wolnym od jakichkolwiek budynków, drzew i krzewów. Uczestnik poinformował, że spełniona została przesłanka szczególna zasiedzenia służebności przesyłu z art. 292 kc w postaci trwałości i widoczności urządzenia będącego przedmiotem wykonywania służebności. Właściciel nieruchomości musiał liczyć się z ograniczeniami jakie wynikają z posadowienia gazociągu - zwłaszcza, że jego charakterystyczne elementy (słupki znacznikowe) znajdowały się i znajdują również ponad powierzchnią ziemi na nieruchomościach sąsiadujących z nieruchomościami wnioskodawcy, w oparciu o które zrekonstruować można przebieg gazociągu podziemnego. Pomiędzy słupkami znacznikowymi jako przynależnościami a gazociągiem jako rzeczą główną zachodzi więź gospodarcza i prawna, skutkiem której jest konieczność rozpatrywania słupków znacznikowych jako urządzeń związanych z eksploatacją sieci gazowej. Bez znaczenia jest przy tym brak technicznego powiązania słupka znacznikowego z urządzeniem głównym, tj. gazociągiem, bowiem konieczność takiego związku nie wynika ani z interpretacji językowej art. 292 zdanie pierwsze kc ani z interpretacji celowościowej tego przepisu. Bez znaczenia dla oceny słupków znacznikowych jako urządzenia, bądź elementu urządzenia o którym mowa w art. 292 kc, jest okoliczność czy właściciel nieruchomości służebnej miał faktyczną wiedzę o przeznaczeniu tych słupków i ich związku z urządzeniem przesyłowym. Za wystarczające uznać należy możliwość zdobycia takiej wiedzy przez właściciela gruntu przy zachowaniu przez niego minimalnych standardów staranności. Poprzednicy prawni uczestnika, a następnie uczestnik po przystąpieniu do użytkowania infrastruktury korzystali z nieruchomości wnioskodawcy w sposób widoczny. Na bieżącą eksploatację gazociągu składały się czynności podejmowane przez przedsiębiorstwa energetyczne zgodnie z ustalanymi rocznymi harmonogramami. W skład czynności eksploatacyjnych wchodzą, między innymi, malowanie armatury naziemnej, gazociągów, słupków znacznikowych, sączków węchowych, ogrodzeń, uzupełnianie oznakowania armatury i trasy gazociągów (słupki znacznikowe), wykonywanie przeglądów stanu technicznego przekroczeń przeszkód terenowych oraz prac związanych z zabezpieczeniem i kontrola naruszenia strefy bezpieczeństwa gazociągu. Z ostrożności procesowej wskazał, że jako operator systemu przesyłowego wypełnia obowiązki wynikające z ustawy Prawo energetyczne oraz wydanej na jej podstawie Instrukcji Ruchu Eksploatacji Sieci Przesyłowej. W konsekwencji biorąc pod uwagę Instrukcję Eksploatacji Sieci Przesyłowej, uczestnik opracowuje procedury Systemu Eksploatacji Sieci Przesyłowej, w której określana jest między innymi szerokość pasa eksploatacyjnego na potrzeby eksploatacji gazociągów, a zgodnie z Warunkami Technicznymi Eksploatacji Sieci Przesyłowej, szerokość pasa eksploatacyjnego dla gazociągów powyżej (...) wynosi 6 metrów, tj. po 3 metry na stronę od osi gazociągu. W związku z powyższym wysokość wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu określona została przez wnioskodawcę w sposób całkowicie arbitralny.
W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2022 roku (k. 186-194) wnioskodawca zaprzeczył, jakoby uczestnik korzystał ze stanowiącego jego własność gruntu przez okres uprawniający twierdzenie o zasiedzeniu służebności, jak również aby posiadał tytuł prawny do korzystania z gruntu czy też, aby korzystał z gruntu na podstawie zgody poprzednich właścicieli, którymi byli jego rodzice. Brak tytułu prawnego oznacza korzystanie w złej wierze, stąd nawet przy pominięciu pozostałej argumentacji w niniejszej sprawie, do zasiedzenia dojść nie mogło, bowiem w dniu grudniu 2021 roku wysłano do Sądu wniosek o ustanowienie służebności. Podniósł, że w postanowieniu z dnia 10 lutego 2022 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II Ca 1612/21 uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 05 października 2021 roku, sygn. akt I Ns 264/20 w sprawie ustanowienia służebności przesyłu dla tego samego gazociągu położonego na działkach nr (...) i (...), które zresztą w dacie jego budowy należały również - tak jak stanowiąca jego własność działka - własność małżeństwa J., co do której zawarto umowę z dnia 08 lutego 1992 roku, zaś Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że gazociąg został wybudowany w złej wierze. Zważył, że decyzja z dnia 24 marca 1992 roku o zatwierdzeniu planu realizacyjnego i udzielaniu pozwolenia na budowę nie uprawniała do wejścia na działki wnioskodawcy w celu budowy gazociągu, a nie wykazano przy tym, aby ta decyzja stała się ostateczna i weszła do obrotu prawnego. Nieruchomość została objęta pod inwestycję bez zgody ówczesnych właścicieli wydanej w odpowiedniej formie aktu notarialnego, jak również nie wydano w związku z tym decyzji wywłaszczeniowej uprawniającej do wybudowania przedmiotowego gazociągu i stałe korzystanie z nieruchomości, a nie sposób nie zważyć, że przedsiębiorca przesyłowy jako profesjonalista, obowiązany jest do zachowania podwyższonych standardów należytej staranności i powinien był podjąć wszelkie starania zmierzające do posiadania w dokumentacji dowodu na swoje prawo do korzystania z cudzej nieruchomości. Podkreślił, że fakt iż ówcześni oraz kolejni właściciele gruntu nie sprzeciwiali się „formalnie” istnieniu linii, jest dla sprawy całkowicie bez znaczenia, bowiem ustawodawca wskazał jednoznacznie terminy, w jakich właściciel gruntu może zgłosić swoje zastrzeżenia i formę w jakiej winien to zrobić, a terminy określone zostały w przepisie art. 172 kc i wynoszą 30 lat dla zasiedzenia w złej wierze, wobec czego właściciel może swój sprzeciw wyrazić nawet po 29 latach. Odnosząc się do kwestii wynagrodzenia oraz strefy kontrolowanej wnioskodawca wyjaśnił, że nieruchomość przeznaczona jest pod zabudowę, a zgodnie z zapisami załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie strefa kontrolowana na stanowiącej jego własność działce wynosi łącznie 40 m, tj. 20 m od osi gazociągu, co winno zostać uwzględnione przy ustalaniu wysokości należnego mu wynagrodzenia. Wyłączenie stref kontrolowanych linii z wynagrodzenia za ustanowienie służebności pozbawia właściciela gruntu „odpowiedniego” wynagrodzenia. W ocenie wnioskodawcy, dowodem na okoliczność ustalenia terenu, na jakim mogą być prowadzone prace związane z dostępem, korzystaniem poprzez bieżącą eksploatację, dokonywaniem kontroli, przeglądów, konserwacji, modernizacji, remontów, usuwaniem awarii, wymianą urządzeń posadowionych na danej nieruchomości jest między innymi znajdująca się w aktach sprawy umowa z dnia 08 lutego 1992 roku zawarta między poprzednikiem prawnym uczestnika, a poprzednikami prawnymi wnioskodawcy, w której pas ten ma szerokość łączną 20 metrów. Zdaniem wnioskodawcy, pas służebności przesyłu ma szerokość nie mniejszą niż 20 metrów od osi gazociągu, podczas gdy pas o szerokości 3 metrów - wskazywany przez uczestnika - jest jedynie pasem strefy kontrolowanej dla gazociągu wybudowanego po 2001 roku, wobec czego nie ma ze sprawą żadnego związku.
Pismem procesowym z dnia 30 kwietnia 2025 roku (k. 484-485) wnioskodawca rozszerzył wniosek co do żądanego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu do kwoty 378.615,76 zł podnosząc, iż wynagrodzenie winno zostać wyliczone jako suma wynagrodzenia za korzystanie z działki w ramach służebności przesyłu oraz elementu obniżenia wartości nieruchomości przy uwzględnieniu strefy kontrolowanej o łącznej powierzchni 2.872 m 2.
Pismem procesowym z dnia 24 czerwca 2025 roku (k. 497-498) uczestnik sprzeciwił się rozszerzeniu żądania wniosku do kwoty 378.615,76 zł jako zupełnie niezasadny wobec podniesionego zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu. Z ostrożności procesowej wskazał, że ewentualne wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu winno wynieść 34.400 zł uwzględniające pas eksploatacyjny o szerokości po 3 metry na stronę od osi gazociągu, tj. łącznie 6 metrów, według wariantu I. opinii uzupełniającej biegłej sądowej B. K. z dnia 22 marca 2025 roku.
W piśmie procesowym z dnia 05 lutego 2026 roku (k. 661-663) wnioskodawca rozszerzył żądanie wniosku o dalszą kwotę 299.384,24 zł, do łącznej kwoty 678.000 zł wnosząc o jej zasądzenie na swoją rzecz od uczestnika tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Podkreślił, iż możliwe i zasadne jest określenie takiego wynagrodzenia w oparciu o strefę kontrolowaną, z której uczestnik korzysta w sposób ciągły, w szczególności jeśli pod uwagę weźmie się konieczność przyjęcia wszystkich obciążeń gruntu, a także uwzględnienie jego roszczeń z tytułu obniżenia wartości nieruchomości.
Na rozprawie w dniu 04 marca 2026 roku (k. 692) wnioskodawca podkreślił, iż podnoszony zarzut zasiedzenia służebności przesyłu jest nietrafny, bowiem przed 2008 rokiem w ogóle nie można mówić o takim konstrukcie prawnym jak służebność gruntowa o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a nawet gdyby przyjąć, iż zasiedzenie jest możliwe, to uczestnik był posiadaczem w złej wierze, w konsekwencji czego termin niezbędny do zasiedzenia wynosi lat trzydzieści i przed jego upływem został przerwany. Wskazał, iż obowiązkiem pokrycia kosztów opinii biegłych sądowych sporządzonych na potrzeby przedmiotowego postępowania winien zostać obciążony w całości uczestnik, gdyż interesy stron przedmiotowego postępowania są ewidentnie sprzeczne.
Na tej samej rozprawie uczestnik podkreślił, że choć pojedyncze orzeczenia Sądu Najwyższego, nie mające charakteru uchwały, wskazywały że doliczenie okresu posiadania służebności przesyłu z okresu przed 2008 roku na potrzeby stwierdzenia zasiedzenia służebności nie jest możliwe, to dominująca linia orzecznicza Sądu Najwyższego, która nie została zmieniona, wskazuje że możliwe jest zasiedzenie służebności przesyłu także sprzed 2008 roku. Na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu wniósł o przyjęcie dla ustalenia wysokości należnego wnioskodawcy jednorazowego wynagrodzenia wariantu pierwszego przedstawionego w opinii biegłej sądowej R. tj. nieuwzględniającego obniżenia wartości nieruchomości i opiewającego na kwotę 25.500 zł. Zwrócił uwagę na orzeczenie Sądu Okręgowego w Szczecinie zapadłe w sprawie dotyczącej tego samego gazociągu, lecz zainicjowanej przez inny podmiot, że Sąd przychylił się do stanowiska prezentowanego przez uczestnika przyjmując wariant węższy, uwzględniający jedynie pas eksploatacyjny jako powierzchnię służebności przesyłu. Wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od wnioskodawcy na swoją rzecz według norm przepisanych.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Nieruchomość gruntowa położona w Ś. przy ul. (...) obejmująca działki ewidencyjne oznaczone nr (...)i (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą (...), stanowi własność P. J..
W dniu 08 lutego 1992 roku M. J., będąca wówczas współwłaścicielką nieruchomości, zawarła umowę z (...), w treści której oświadczyła, że jest właścicielem działek nr (...) i wyraziła zgodę na czasowe zajęcie gruntu o wymiarach: 60 m x 20 m - tj. 1.200 m ( 2) klasy R VI, 33 m x 20 m - tj. 660 m ( 2) klasy R V, 18 m x 20 m - tj. 360 m ( 2) klasy R V oraz 41,5 m x 20 m – tj. 830 m ( 2 )klasy R V oznaczonego na mapach ewidencyjnych obręb (...) pod budowę gazociągu (...) W. - Ś. zgodnie z wyrysem mapy geodezyjnej stanowiącej załącznik nr (...). Wyraziła również zgodę na trwałe zajęcie gruntu o powierzchni (...) m na działce nr (...) pod budowę kolumny wydmuchowej. Stosownie do zapisów zawartej umowy ułożenie gazociągu na terenie działek nr (...) oraz (...) pozwalało na rolnicze użytkowanie terenu oraz powodowało, że budowa jakichkolwiek obiektów jest możliwa w odległości nie mniejszej od 15 m od osi gazociągu (§ 4).
Przez nieruchomość stanowiącą własność wnioskodawcy przebiega konstrukcja przesyłowa w postaci gazociągu wysokiego ciśnienia „(...)” średnicy (...)stanowiąca własność O. (...) S.A. w W..
( dowód: treść księgi wieczystej nr (...) - k. 8-13,
mapa - k. 14, 17,
uproszczony wypis z rejestru gruntów - k. 15-16,
odpis zwykły księgi wieczystej nr (...) - k. 158-159,
wyciąg z załącznika graficznego - k. 171-172,
wykaz właścicieli działek na czasowe i stałe zajęcie gruntu pod budowę
gazociągu - k. 174,
umowa z 08.02.1992r. - k. 175-176, 195-197,
mapa - k. 177,
odpis zupełny księgi wieczystej nr (...) - k. 222-230,
częściowo zeznania świadka M. H.- protokół rozprawy z
16.12.2022r. - k. 233 (płyta CD - k. 234) )
Budowa gazociągu przebiegającego przez nieruchomość wnioskodawcy zrealizowana została na podstawie decyzji wydanej przez Urząd Miasta Ś. z dnia 24 marca 1992 roku zatwierdzającej plan realizacyjny oraz udzielającej pozwolenia na budowę.
Odbiór końcowy inwestycji, której inwestorem był (...), nastąpił w dniu 06 października 1992 roku.
( dowód: decyzja z 24.03.1992r. - k. 89-92, 169-170,
dziennik budowy - k. 93-133,
protokół odbioru końcowego nr (...) z 06.10.1992r. - k. 134-136,
wyciąg z załącznika graficznego - k. 171-172,
wniosek o zatwierdzenie planu realizacyjnego i wydanie pozwolenia na
budowę z 21.02.1992r. - k. 173,
wykaz właścicieli działek na czasowe i stałe zajęcie gruntu pod budowę
gazociągu - k. 174 )
(...) stanowił wewnętrzną jednostkę organizacyjną przedsiębiorstwa P. (...) wyodrębnioną w ramach W. (...)
Przedmiotem działania Zakładu było, między innymi, samodzielne programowanie oraz realizowanie rozbudowy i modernizacji sieci i urządzeń rozdzielczych, a także własnych wytwórni gazu, zarządzanie siecią przesyłową na podległym obszarze i eksploatacja obiektów przesyłowych, pełnienie funkcji inwestora dla inwestycji z zakresu systemu przesyłowego i dostawy gazu, jak również remont urządzeń służących do wytwarzania, przetwarzania, oczyszczania, magazynowania i rozprowadzania paliw gazowych oraz węglopochodnych.
Na mocy umowy przeniesienia własności, praw użytkowania wieczystego oraz innych praw zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 02 października 2009 roku P. (...)S.A. w W. wniosło do O. (...) S.A. w W., między innymi, segment systemu przesyłowego obejmującego gazociągi (...) wraz ze wszystkimi odgałęzieniami i stacjami redukcyjno - pomiarowymi zasilanymi z tych gazociągów od układu na gazociągu (...) w rejonie miejscowości B. do stacji pomiarowej K., z wyłączeniem stacji pomiarowej K..
( dowód: odpis z KRSu - k. 43-59,
akt notarialny z 02.10.2009r. - k. 60-88,
zarządzenie nr 56 Ministra Górnictwa i Energetyki z 01.08.1982r.- k. 137-142,
zarządzenie nr 14 z 11.10.1982r. - k. 143-145 )
Nieruchomość znajduje się na obszarze, dla którego obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta Ś., tj. terenie elementarnym (...) - teren zabudowy jednorodzinnej wraz z terenem wydzielenia wewnętrznego(...) - zakaz zabudowy (korytarz techniczny istniejącego gazociągu wysokich ciśnień (...)). W granicach wewnętrznych wydzieleń o łącznej szerokości 40 m (po 20 metrów prostopadle od osi sieci) dla istniejącego gazociągu wysokiego ciśnienia ustalony został korytarz techniczny, na obszarze którego dopuszcza się sytuowanie urządzeń związanych z obsługą inżynieryjną gazociągu, a wszelkie roboty ziemne oraz przedsięwzięcia inwestycyjne prowadzone w pobliżu istniejącego gazociągu wymagają przestrzegania warunków uzgodnienia z gestorem sieci.
Podstawowe czynności eksploatacyjne wykonywane na stacjach gazowych wysokiego ciśnienia obejmują w szczególności: kontrole, przeglądy oraz konserwację. Kontrole gazociągu przebiegającego przez nieruchomość wnioskodawcy odbywają się kwartalnie poprzez dojazd z drogi publicznej i oględziny wizualne w strefie gazociągu, zaś raz w roku przez obchód pieszy.
( dowód: pismo Prezydenta Miasta Ś. z 22.01.2021r. z załącznikami - k.
199 - 207,
zeznania świadkaM. H. - protokół rozprawy z 16.12.2022r. -
k. 233 (płyta CD - k. 234),
dokumentacja eksploatacyjna gazociągu W. - Ś. - k. 499-554 )
Pomimo podjętych negocjacji strony nie doszły do porozumienia w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu oraz wysokości wynagrodzenia za jej ustanowienia.
( dowód: wezwanie z 25.11.2021r. - k. 18,
wydruk z systemu śledzenia przesyłek - k. 19,
pismo O. (...) S.A. z
14.12.2021r. - k. 20-22 )
Gazociąg przebiegający w gruncie działki o numerze (...) położonej w Ś. przy ul. (...) i w gruncie graniczącej z nią działki nr (...) położonej przy ul. (...) to gazociąg wykonany z rur stalowych o średnicy wewnętrznej 300 mm. Płynie w nim gaz ziemny wysokometanowy o wysokim ciśnieniu (roboczym) wynoszącym średnio około 5 MPa, z tym zastrzeżeniem że maksymalne ciśnienie gazu w nim zostało oznaczona na MOP 6,3 MPa.
Głębokość posadowienia gazociągu w gruncie powyższych działek wynosi od 1,3 m do 1,5 m pod ziemią. Długość przedmiotowego gazociągu posadowionego w gruncie działki nr (...) wynosi 41 metrów bieżących, a w gruncie działki nr (...) około 31 metrów bieżących - razem w obu graniczących ze sobą działkach długość ułożonego w gruncie gazociągu (...) wynosi około 72 metry bieżące.
Gazociąg ten posadowiono w gruncie działki nr (...) w taki sposób, że wchodzi w jej grunt przez granicę z działka nr (...), którą stanowi ogrodzenie wykonane z prefabrykowanych elementów betonowych, a wejście odbywa się w odległości około 36 metrów od granicy z działką nr (...), która oznakowana została przez właściciela nieruchomości na wspomnianym ogrodzeniu. Za granicą, gazociąg przebiega w gruncie działki nr (...), aż do granicy z działką (...). W grunt działki nr (...) gazociąg przechodzi w odległości około 27 metrów od granicy z działką nr (...). W gruncie obu działek jego przebieg to linia prosta. Na całej trasie w gruncie działki nr (...) i w gruncie działki nr (...) gazociąg ma charakter liniowej sieci, bez dodatkowych urządzeń technicznych infrastruktury gazowniczej, takiej jak zespół zaporowo - upustowy czy stacje gazowe i tym podobne.
Dla prawidłowej eksploatacji gazociągu przesyłowego należy zapewnić pas eksploatacyjny o szerokości 6 metrów, tj. po 3 metry po każdej stronie od osi gazociągu, z tym jednak zastrzeżeniem, że dla gazociągów układanych w ziemi o ciśnieniu powyżej 0,4 MPa do 10 MPa, wybudowanych przed dniem 12 grudnia 2001 roku, tudzież dla których przed tym dniem wydano decyzję pozwolenie na budowę, szerokość strefy kontrolowanej dla gazociągu o średnicy do 300 mm i ciśnieniu powyżej 2,5 MPa do 10 MPa wynosi dla budynków mieszkalnych zabudowy jedno lub wielorodzinnej 40 m, tj. po 20 metrów po każdej ze stron od osi gazociągu.
W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta Ś. wydzielony został dla istniejącego gazociągu wysokiego napięcia korytarz techniczny, o łącznej szerokości 40 metrów, tj. po 20 metrów prostopadle od osi sieci, na obszarze którego dopuszcza się sytuowanie urządzeń związanych z obsługą inżynieryjną gazociągu, przy jednoczesnej konieczności przestrzegania warunków uzgodnionych z gestorem sieci jeśli chodzi o wszelkie roboty ziemne i przedsięwzięcia inwestycyjne prowadzone w pobliżu gazociągu. Jest to jednocześnie pas ograniczonej zabudowy.
Przebieg gazociągu w terenie oznakowany jest słupkami znacznikowymi - jeden z nich posadowiony jest w gruncie działki nr (...) i znajduje się w odległości około 1 metra od betonowego muru stanowiącego granicę działek nr (...). Drugi słupek (słupek instalacji ochrony katodowej) koloru żółtego wykonany z rury stalowej znajduje się na trasie gazociągu na działce nr (...) w odległości około 10 metrów od granicy z działką stanowiącą ul. (...), zaś kolejne dwa słupki znacznikowe trasy gazociągu znajdują się na działce stanowiącą ulicę (...) po obu jej stronach.
Dla prawidłowej eksploatacji gazociągu stalowego w/c (...) jako części liniowej sieci gazowej - posadowionego na działkach nr (...) na łącznej długości około 72 metrów bieżących, podstawowe czynności eksploatacyjne wynikające z procedur eksploatacyjnych polegają na: działaniach prewencyjnych w postaci kontroli stref oraz trasy gazociągu z ziemi i z powietrza przy użyciu śmigłowca lub drona wykonywanych raz na 6 tygodni, a także badaniach i pomiarach w czynnej ochronie przeciwkorozyjnej wykonywanych raz do roku. Nadto obejmują także badania i pomiary posadowienia gazociągu w gruncie ze szczególnym uwzględnieniem miejsc skrzyżowań z przeszkodami terenowymi, które obejmują obchód pracownika po pasie eksploatacyjnym wzdłuż trasy gazociągu z lokalizatorem wykonywane raz na kwartał oraz czyszczenie i badanie gazociągu tłokami wykonywane według potrzeb, jak również kontrole zewnętrznych elementów oznakowania trasy gazociągu w postaci słupków oznaczeniowych i tablicy orientacyjnej wraz z bieżącą konserwacją przeprowadzanymi raz na pół roku, podobnie jak utrzymywanie w należytym stanie strefy kontrolowanej nad gazociągiem poprzez wycinkę krzewów i samosiejek. Kontrola całkowita przeprowadzana jest natomiast raz na 3 lata. Do czynności eksploatacyjnych zalicza się również usuwanie awarii na części liniowej gazociągu, wśród których można wyróżnić prace gazoniebezpieczne i niebezpieczne, które z uwagi na właściwości fizyko - chemiczne gazu ziemnego wykonywane są ręcznie z zachowaniem zaostrzonych przepisów BHP.
Gazociąg posadowiony w gruncie obu działek może być użytkowany jeszcze przez około 20 lat, a nawet dłużej. Stalowe gazociągi w sieci podziemnej zachowują swoje właściwości fizyczne, mechaniczne nawet po okresie 50 lat eksploatacji. Występują przypadki, gdy ocena stanu technicznego gazociągu jest negatywna jeszcze przed osiągnięciem wymaganego okresu granicznego i wówczas podejmuje się decyzję o modernizacji gazociągu polegającej na wymianie starego gazociągu i ułożeniu nowego na tej samej trasie, czyli w tym samym wykopie. Łączny pas, który zajmują maszyny i pojazdy uczestnika dokonującego wykopów wynosi około 16 metrów. Na potrzeby modernizacji gazociągu lub usuwania poważnych awarii w gruncie działek wnioskodawcy ustala się dla robót budowlano - montażowych tak zwany pas montażowy o szerokości 22 metrów na jej powierzchni, tj. po 11 metrów z każdej ze stron od osi gazociągu. W przypadku demontażu starego i budowy nowego gazociągu projekt budowlany przewiduje również ustanowienie pasa, który dzieli się na: część składowania humusu (szerokość około 3 m), część składowania martwicy - ziemi z wykopu (szerokość około 4 m), część zajętą pod wykop (około 4 m szerokości), część montażową (szerokość około 5 m) oraz część transportową (około 5 m szerokości).
W przypadku działek gruntu nr (...) roboty budowlane winny być wykonane mechaniczne, gdyż takie roboty wykonuje się na terenach nieuzbrojonych. Wykopy pod gazociągi wykonuje się jako szerokoprzestrzenne o szerokości dna ponad 1,5 metra i nieograniczonej długości. Szerokość wykopu na powierzchni gruntu wynosiłaby około 4 metrów.
( dowód: opinia biegłego sądowego K. H. z 05.01.2024r. - k.
254-288 )
Nieruchomość, w skład której wchodzą działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...), położona jest pomiędzy ulicą (...), a ulicą (...) w Ś.. Pierwsza z działek - zgodnie z ujawnionym w ewidencji gruntów i budynków oznaczeniem - stanowi teren rolny o powierzchni (...) ha sklasyfikowany jako grunty orne klasy V i VI, podczas gdy wchodząca w skład tej samej nieruchomości działka nr (...) o powierzchni (...) ha jest działką rolną, częściowo zabudowaną, na której terenie wyłączona z produkcji rolnej część terenu obejmuje powierzchnię (...) ha. Działki znajdują się na terenie uzbrojonym w sieć elektryczną, wodociągową oraz gazową, kanalizacji sanitarnej i telekomunikacji (uzbrojenie pełne). Działki od strony północnej i wschodniej przylegają do terenów niezabudowanych, a od strony zachodniej do drogi publicznej, natomiast od strony południowej do nieruchomości zabudowanej. Lokalizacja nieruchomości w warunkach rynku lokalnego jest przeciętna.
Powierzchnia strefy kontrolowanej (pas o szerokości 40 metrów) linii gazociągu przebiegającej przez nieruchomość wnioskodawcy obejmuje łącznie (...) m ( 2), tj. (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...) oraz (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...), podczas gdy powierzchnia pasa montażowego o szerokości 22 m obejmuje łącznie (...)m ( 2), tj. (...)m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...) oraz (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...), zaś powierzchnia pasa eksploatacyjnego (pas o szerokości 6 metrów) - (...) m ( 2), tj. (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...) oraz (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...).
( dowód: opinia biegłego sądowego K. I. z 03.04.2024r. - k. 325-335 )
Nieruchomość obejmująca działki nr (...), przez które przebiega wybudowany przez uczestnika postępowania gazociąg wysokiego ciśnienia (...) relacji W. - Ś., znajduje się na prawobrzeżu Ś., na obszarze na którym obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta, w którym oznaczony został jako teren zabudowy jednorodzinnej ((...)) oraz korytarz techniczny ((...)). Nadto na terenie działki nr (...) znajduje się teren elementarny (...)- teren zieleni leśnej o powierzchni około 320 m ( 2) z wydzieleniem wewnętrznym (...) korytarz techniczny istniejącego gazociągu (...), w zakresie którego obowiązują ograniczenia określone przepisami odrębnymi, tj. zabiegi pielęgnacyjno - odnowieniowe powinny uwzględniać zachowanie odległości od gazociągu, zapewniając swobodny dostęp do sieci oraz prowadzenie prac modernizacyjnych i konserwacyjnych. Teren płaski, częściowo ogrodzony, na części którego przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna. Dostęp do mediów pełen, dojazd drogą utwardzoną nieurządzoną w zakresie ul. (...) oraz drogą utwardzoną i urządzoną w zakresie ul. (...). W sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, terenów niezabudowanych i niezagospodarowanych.
Powierzchnia strefy kontrolowanej (pas o szerokości 40 metrów) linii gazociągu przebiegającej przez nieruchomość wnioskodawcy obejmuje (...) m ( 2), podczas gdy powierzchnia pasa montażowego (pas o szerokości 22 metrów) obejmuje (...) m ( 2), zaś powierzchnia pasa eksploatacyjnego (pas o szerokości 6 metrów) - (...) m ( 2).
Na wartość służebności przesyłu może składać się kwota odszkodowania za obniżenie wartości na skutek uszczerbku nieruchomości powstałego podczas budowy urządzenia, kwota wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w czasie eksploatacji urządzenia oraz kwota wynagrodzenia za zajęcie części pasa służebności przesyłu przez element infrastruktury technicznej. Wartość współczynników „S” i „k” uzależniona jest od użytku gruntowego wynikającego z przeznaczenia planistycznego lub sposobu użytkowania, na którym znajduje się infrastruktura, przy czym ich natura jest taka, że przybierają one wartość „1” w tych obszarach, gdzie właściciel nieruchomości utracił całe władztwo nad gruntem, zaś wartość „0” tam gdzie władanie nad gruntem jest pełne.
Wartość współczynnika „k” wynosi 0,3, podczas gdy wartość współczynnika „S” wynosi - z uwagi na lokalizację linii elektroenergetycznej oraz powierzchnię pasa służebności przesyłu: 0,4 dla wariantu I, tj. obejmującego pas eksploatacyjny o powierzchni (...) m ( 2), 0,5 dla wariantu II, tj. obejmującego pas montażowy o powierzchni (...) m ( 2), 0,6 dla wariantu III obejmującego strefę kontrolowaną o powierzchni łącznej (...) m ( 2).
Średnia cena nieruchomości podobnych opiewa na kwotę 327,89 zł/m 2. Wartość służebności przesyłu dla wariantu II opiewa na kwotę łączną 335.300 zł z uwzględnieniem obniżenia wartości części nieruchomości na skutek lokalizacji oraz posadowienia urządzenia przesyłowego obejmującego kwotę 257.900 zł oraz wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w trakcie eksploatacji urządzenia w kwocie 77.400 zł, zaś wartość służebności przesyłu dla wariantu III opiewa na łączną kwotę 678.000 zł, w tym kwota 565.000 zł odpowiadająca obniżeniu wartości części nieruchomości na skutek lokalizacji oraz posadowienia urządzenia przesyłowego oraz kwota 113.000 zł odpowiadająca wynagrodzeniu za korzystanie z nieruchomości w trakcie eksploatacji urządzenia.
( dowód: opinia biegłej sądowej K. R.z 12.12.2025r. - k. 581-635 )
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek P. J. zasługiwał na uwzględnienie.
Wnioskodawca wniósł o ustanowienie na podstawie art. 305 ( 1) kc odpłatnej służebności przesyłu na rzecz O. (...)S.A. wW. polegającej na wykorzystywaniu nieruchomości obciążonej stanowiącej działki ewidencyjne nr (...), położonej w Ś., przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...), poprzez wykorzystywanie postawionych na nieruchomości obciążonej urządzeń przesyłowych linii gazociągu wysokiego ciśnienia(...) wraz z prawem dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych oraz ich instalacji, prawem wejścia i wjazdu na teren nieruchomości obciążonej odpowiednim sprzętem, w obszarze służebności - za jednorazowym wynagrodzeniem w wysokości 678.000 zł (po rozszerzeniu żądania w tym zakresie) odpowiadającym sumie wynagrodzenia za korzystanie z działek wraz z roszczeniem z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, przy uwzględnieniu łącznej powierzchni (...) m ( 2), przy jednoczesnym ustanowieniu służebności przesyłu w granicach pasa o powierzchni 0,1573 ha określonej według wariantu II. zwizualizowanego na mapie zasadniczej nieruchomości stanowiącej załącznik do opinii sądowej z dnia 03 kwietnia 2024 roku sporządzonej przez biegłego geodetę K. I..
Uczestnik postępowania O. (...) S.A. w W. podniósł zarzut zasiedzenia służebności przesyłu, w konsekwencji czego podlegał on badaniu w niniejszym postępowaniu.
W sprawie o ustanowienie służebności gruntowej z wniosku właściciela nieruchomości, na której znajduje się - lub przez którą przebiega - infrastruktura przesyłowa, przedsiębiorca przesyłowy będący uczestnikiem takiego postępowania uprawniony jest do podniesienia zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu, czy też służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Rozpoznanie tego zarzutu stanowi przesłankę rozstrzygnięcia dotyczącego istoty sporu między uczestnikami postępowania, choć nie wiąże osób niebiorących udziału w sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2018 roku, sygn. akt II CSK 732/17).
Zgodnie z treścią art. 305 1 kc, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 kc, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Po myśli art. 305 3 kc służebność przesyłu przechodzi na nabywcę przedsiębiorstwa lub nabywcę urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 kc. Odpowiednie zastosowanie do analizowanej instytucji znajdują przepisy o służebnościach gruntowych (art. 305 4 kc), w tym art. 292 kc. Po myśli art. 172 § 1 kc, posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Wówczas okres niezbędny do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia ulega bowiem wydłużeniu do lat trzydziestu (art. 172 § 2 kc). Zgodnie zaś z treścią art. 176 § 1 kc, jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeśli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może zostać doliczony tylko wówczas, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.
Choć nie ulega wątpliwości, że gazociąg przebiegający przez nieruchomość wnioskodawcy wybudowany został w 1992 roku, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dziennik budowy (k. 93-133) oraz protokół odbioru końcowego nr 1/92 z dnia 06 października 1992 roku (k. 134-136), i od tego też czasu nieprzerwanie pozostawał we władaniu przedsiębiorstwa przesyłowego, które wykorzystywało go do prowadzenia działalności, to jednak zgłoszony przez uczestnika zarzut zasiedzenia służebności przesyłu okazał się bezzasadny. Z samego bowiem faktu dysponowania przez inwestora pozwoleniem na budowę wydanym w oparciu o przepisy Prawa budowlanego, którym to pozwoleniem dysponował poprzednik prawny uczestnika postępowania, nie można wywodzić przekonania o dobrej wierze, bowiem legalność budowy gazociągu w sensie administracyjnoprawnym pozostaje prawnie irrelewantna z punktu widzenia rozstrzygania kwestii ściśle cywilnoprawnej, jaką jest posiadanie służebności (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 roku, sygn. akt III CZP 76/15). Jak nadto wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sama decyzja administracyjna, zezwolenie tudzież zatwierdzenie w trybie administracyjnym sposobu korzystania z nieruchomości, nie stanowi cywilnoprawnej zgody właściciela na korzystanie z nieruchomości, wobec czego nie można uznać, że wydanie określonego rodzaju decyzji administracyjnych uzasadnia przyjęcie dobrej wiary, co za tym idzie krótszego - dwudziestoletniego terminu zasiedzenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2009 roku, sygn. akt II CSK 594/08). Oceny prawnej w tym zakresie nie zmienia umowa zawarta w dniu 08 lutego 1992 roku pomiędzy (...) a M. J., jako właścicielką działek nr(...) (k. 175-177), zgodnie z treścią której właścicielka nieruchomości wyraziła zgodę na zajęcie gruntu, przy czym ułożenie gazociągu na terenie działek pozwalało na rolnicze użytkowanie terenu oraz powodowało, że budowa jakichkolwiek obiektów była możliwa w odległości nie mniejszej od 15 m od osi gazociągu. Choć stosownie do zapisu § 6 tej umowy inwestor nie tylko wypłacić miał właścicielowi odszkodowanie za czasowe zajęcie terenu w wysokości określonej przez biegłego rzeczoznawcę w terminie 3 miesięcy po ukończeniu prac, na którą to okoliczność brak jest jakiegokolwiek dowod, to nadto miał kupić, a właściciel sprzedać grunt określony w § 2 pkt 2 umowy. Nie sposób jednak nie zważyć, iż umowa zawarta została w zwykłej formie pisemnej, podczas gdy zgodnie z treścią art. 158 kc umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione. Jak zaś podkreśla się za ugruntowanym w orzecznictwie poglądem (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 06 grudnia 1991 roku, sygn. akt III CZP 108/91) osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze. Choć zatem zawarta przez poprzednika prawnego uczestnika postępowania umowa z dnia 08 lutego 1992 roku była wystarczającą z perspektywy wykazania przez przedsiębiorstwo przesyłowe prawa do dysponowania nieruchomością w postępowaniu administracyjnym, to nie można przyjąć, aby przesądzić mogła o dobrej wierze i jednocześnie właściwym zabezpieczeniu swoich interesów przez przedsiębiorstwo przesyłowe.
Według nowszych orzeczeń Sądu Najwyższego wybudowanie urządzeń przesyłowych na gruncie osoby trzeciej nawet za jej zgodą, ale wyrażoną bez zachowania formy aktu notarialnego świadczy o złej wierze posiadacza służebności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2021 roku, sygn. akt IV CSK 212/20). Wobec powyższego, bieg terminu zasiedzenia wynoszącego w tym wypadku lat trzydzieści, który rozpoczął się najpóźniej w dniu 06 października 1992 roku - przy przyjęciu złej wiary poprzednika prawnego uczestnika - nie upłynął do chwili wystąpienia przez wnioskodawcę z żądaniem ustanowienia służebności przesyłu, które miało miejsce w dniu 24 grudnia 2021 roku.
W tym kontekście godzi się zważyć na niespójność stanowiska procesowego uczestnika postępowania. Choć podniósł on zarzut zasiedzenia służebności przesyłu, to jednocześnie powoływał się w zakresie dotyczącym zakresu ewentualnie ustanawianej służebności i należnego od niego na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 27 marca 2025 roku zapadłe w sprawie o sygn. akt II Ca 147/24, w którym zaprezentowane zostało stanowisko, po myśli którego brak jest podstaw do przyjęcia, że przedsiębiorca przesyłowy może nabyć służebność przesyłu w drodze zasiedzenia na skutek posiadania służebności przesyłu przed wprowadzeniem do systemu prawa cywilnego przepisów art. 305 1 kc do 305 4 kc, które obowiązują dopiero od dnia 03 sierpnia 2008 roku. Pogląd, do którego odwołuje się uczestnik postępowania zasadza się na przyjęciu, że brak uregulowania w systemie prawa cywilnego służebności przesyłu przed wspomnianym dniem 03 sierpnia 2008 roku powoduje, że przed tą datą nie istniała możliwość takiego korzystania z cudzej rzeczy, które odpowiadałoby treści służebności przesyłu, wobec czego dopiero od dnia wejścia w życie przepisów art. 305 1 kc do 305 4 kc mógł rozpocząć się bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu, jako że dopiero od tej daty ustawodawca rozszerzył zamknięty katalog praw rzeczowych ograniczonych o tego rodzaju prawo, dając tym samym również możliwość posiadania służebności przesyłu, podczas gdy przed dniem ich wejścia w życie korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowa z cudzej nieruchomości nie mogło prowadzić do takich skutków jak nabycie przez zasiedzenie ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności przesyłu, bo żadne tego rodzaju prawo rzeczowe w polskim systemie prawnym nie istniało. Choć Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tego stanowiska - uznając je za sprzeczne z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, dopuszczającą możliwość zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu jeszcze przed wprowadzeniem wskazanych przepisów - to jednocześnie nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia dla wybiórczego i instrumentalnego odwoływania się przez uczestnika postępowania do poszczególnych poglądów judykatury. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której strona - dla poparcia określonych twierdzeń w jednym zakresie - powołuje się na określoną linię orzeczniczą, by jednocześnie w innym zakresie prezentować stanowisko z nią sprzeczne, bez podjęcia próby logicznego pogodzenia tych koncepcji. Tego rodzaju działanie podważa spójność argumentacji procesowej i osłabia jej walor przekonywujący prowadząc do wewnętrznej sprzeczności stanowiska procesowego, która nie może pozostać bez wpływu na ocenę jego zasadności.
Jak stanowi przepis art. 305 2 kc, jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 kc, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem (§ 1). Jeżeli to przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 kc, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu (§ 2).
Strony przedmiotowego postępowania pozostawały w sporze zarówno co do obszaru, jaki objęty miał zostać służebnością przesyłu, a w szczególności tego czy obejmować on winien wyłącznie pas eksploatacyjny czy może szerszy pas gruntu przy jednoczesnym uwzględnieniu istnienia tak zwanej strefy kontrolowanej, jak i co do wysokości należnego wnioskodawcy wynagrodzenia.
W związku z tym, iż ocena istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności ustalenie: czynności eksploatacyjnych podejmowanych przez uczestnika postępowania względem gazociągu przebiegającego przez nieruchomość wnioskodawcy oraz szerokości pasa eksploatacyjnego niezbędnego do korzystania z przedmiotowego gazociągu, a także ustalenie terenu niezbędnego do wykonywania prac budowlanych na linii, w tym terenu pasa montażowego do usuwania awarii i przebudowy linii, pasa technicznego i służebności czynnej, a nadto wskazanie pasa drogi dojazdowej do urządzeń koniecznej celem przeprowadzenia wskazanych prac, a wreszcie ustalenie szerokości i długości maszyn przy pomocy których dokonuje się wykopów, ustalenie szerokości pasa drogi potrzebnej do przejazdu tymi maszynami oraz podania łącznego pasa, który zajmują maszyny i pojazdy uczestnika dokonującego wykopów na linii, uwzględniając rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 06 lutego 2003 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, jak również podanie strefy kontrolowanej i pasa ograniczonej zabudowy - wymagała wiadomości specjalnych, Sąd dopuścił i przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu gazownictwa K. H..
W swojej opinii biegły wskazał, że gazociąg przebiegający w gruncie działki o numerze (...) położonej w Ś. przy ul. (...) i w gruncie graniczącej z nią działki nr (...) położonej przy ul. (...) to gazociąg wykonany z rur stalowych o średnicy wewnętrznej 300 mm, którym płynie gaz ziemny wysokometanowy o wysokim ciśnieniu (roboczym) wynoszącym średnio około 5 MPa, z tym zastrzeżeniem że maksymalne ciśnienie gazu w nim zostało oznaczona na MOP 6,3 MPa. Wyjaśnił, że głębokość posadowienia gazociągu w gruncie ww. działek wynosi od 1,3 m do 1,5 m pod ziemią, przy jednoczesnej długości przedmiotowego gazociągu w gruncie działki nr (...) wynoszącej 41 metrów bieżących, a w gruncie działki nr (...) około 31 metrów bieżących - razem w obu graniczących ze sobą działkach długość ułożonego w gruncie gazociągu (...) wynosi około 72 metry bieżące. Gazociąg ten posadowiono w gruncie działki nr (...) w taki sposób, że wchodzi on w jej grunt przez granicę z działka nr (...), którą stanowi ogrodzenie wykonane z prefabrykowanych elementów betonowych, a wejście to odbywa się w odległości około 36 metrów od granicy z działką nr (...), która oznakowana została przez właściciela nieruchomości na wspomnianym ogrodzeniu. Za granicą, gazociąg przebiega w gruncie działki nr (...), aż do granicy z działką (...), a w grunt działki nr (...) gazociąg przechodzi w odległości około 27 metrów od granicy z działką nr (...), przy czym w gruncie obu działek jego przebieg to linia prosta. Na całej trasie w gruncie działki nr (...) i w gruncie działki nr (...) gazociąg ma charakter liniowej sieci, bez dodatkowych urządzeń technicznych infrastruktury gazowniczej, takiej jak zespół zaporowo - upustowy czy stacje gazowe i tym podobne, a dla prawidłowej jego eksploatacji należy zapewnić pas eksploatacyjny o szerokości 6 metrów, tj. po 3 metry po każdej stronie od osi gazociągu, z tym jednak zastrzeżeniem, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U. z 2013r., poz. 640) dla gazociągów układanych w ziemi, o ciśnieniu powyżej 0,4 MPa do 10 MPa, wybudowanych przed dniem 12 grudnia 2001 roku, tudzież dla których przed tym dniem wydano decyzję pozwolenie na budowę, szerokość strefy kontrolowanej dla gazociągu o średnicy do 300 mm i ciśnieniu powyżej 2,5 MPa do 10 MPa wynosi dla budynków mieszkalnych zabudowy jedno lub wielorodzinnej 40 m, tj. po 20 metrów po każdej ze stron od osi gazociągu. Wskazał przy tym, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta Ś. wydzielony został dla istniejącego gazociągu wysokiego napięcia korytarz techniczny, o łącznej szerokości 40 metrów, tj. po 20 metrów prostopadle od osi sieci, na obszarze którego dopuszcza się sytuowanie urządzeń związanych z obsługą inżynieryjną gazociągu, przy jednoczesnej konieczności przestrzegania warunków uzgodnionych z gestorem sieci jeśli chodzi o wszelkie roboty ziemne i przedsięwzięcia inwestycyjne prowadzone w pobliżu gazociągu. Jest to jednocześnie pas ograniczonej zabudowy. Biegły zwrócił uwagę, że przebieg gazociągu w terenie oznakowany jest słupkami znacznikowymi - jeden z nich posadowiony jest w gruncie działki nr (...) i znajduje się w odległości około 1 metra od betonowego muru stanowiącego granicę działek nr (...), a drugi słupek - instalacji ochrony katodowej - koloru żółtego wykonany z rury stalowej znajduje się na trasie gazociągu na działce nr (...) w odległości około 10 metrów od granicy z działką stanowiącą ul. (...), zaś kolejne dwa słupki znacznikowe trasy gazociągu znajdują się na działce stanowiącą ulicę (...) po obu jej stronach. Dla prawidłowej eksploatacji gazociągu stalowego w/c (...) jako części liniowej sieci gazowej - posadowionego na działkach nr (...) na łącznej długości około 72 metrów bieżących, podstawowe czynności eksploatacyjne wynikające z procedur eksploatacyjnych polegają na: działaniach prewencyjnych w postaci kontroli stref oraz trasy gazociągu z ziemi i z powietrza przy użyciu śmigłowca lub drona wykonywanych raz na 6 tygodni, a także badaniach i pomiarach w czynnej ochronie przeciwkorozyjnej wykonywanych raz do roku. Nadto obejmują także badania i pomiary posadowienia gazociągu w gruncie ze szczególnym uwzględnieniem miejsc skrzyżowań z przeszkodami terenowymi, które to czynności obejmują obchód pracownika po pasie eksploatacyjnym wzdłuż trasy gazociągu z lokalizatorem - wykonywane raz na kwartał oraz czyszczenie i badanie gazociągu tłokami wykonywane według potrzeb, jak również kontrole zewnętrznych elementów oznakowania trasy gazociągu w postaci słupków oznaczeniowych i tablicy orientacyjnej wraz z bieżącą konserwacją przeprowadzanymi raz na pół roku, podobnie jak utrzymywanie w należytym stanie strefy kontrolowanej nad gazociągiem poprzez wycinkę krzewów i samosiejek. Kontrola całkowita przeprowadzana jest natomiast raz na 3 lata. Do czynności eksploatacyjnych zalicza się również usuwanie awarii na części liniowej gazociągu, wśród których można wyróżnić prace gazoniebezpieczne i niebezpieczne, a które to z uwagi na właściwości fizyko - chemiczne gazu ziemnego wykonywane są ręcznie z zachowaniem zaostrzonych przepisów BHP. Biegły wskazał nadto, że gazociąg posadowiony w gruncie obu działek może być użytkowany jeszcze przez około 20 lat, a nawet dłużej, bowiem stalowe gazociągi w sieci podziemnej zachowują swoje właściwości fizyczne, mechaniczne nawet po okresie 50 lat eksploatacji, choć występują również przypadki, gdy ocena stanu technicznego gazociągu jest negatywna jeszcze przed osiągnięciem wymaganego okresu granicznego i wówczas podejmuje się decyzję o modernizacji gazociągu polegającej na wymianie starego gazociągu i ułożeniu nowego na tej samej trasie, czyli w tym samym wykopie. Łączny pas, który zajmują maszyny i pojazdy uczestnika dokonującego wykopów wynosi około 16 metrów, a na potrzeby modernizacji gazociągu lub usuwania poważnych awarii w gruncie działek wnioskodawcy ustala się dla robót budowlano - montażowych tak zwany pas montażowy o szerokości 22 metrów na jej powierzchni, tj. po 11 metrów z każdej ze stron od osi gazociągu. Z kolei w przypadku demontażu starego i budowy nowego gazociągu projekt budowlany przewiduje również ustanowienie pasa, który dzieli się na: część składowania humusu (szerokość około 3 m), część składowania martwicy - ziemi z wykopu (szerokość około 4 m), część zajętą pod wykop (około 4 m szerokości), część montażową (szerokość około 5 m) oraz część transportową (około 5 m szerokości). W odniesieniu do działek gruntu nr 628 i (...) roboty budowlane winny być wykonane mechaniczne, gdyż takie roboty wykonuje się na terenach nieuzbrojonych, a wykopy pod gazociągi wykonuje się jako szerokoprzestrzenne o szerokości dna ponad 1,5 metra i nieograniczonej długości. Szerokość wykopu na powierzchni gruntu wynosiłaby około 4 metrów.
Zastrzeżenia do tej opinii zgłosił zarówno wnioskodawca podkreślając, że skoro sprawa dotyczy ustanowienia służebności przesyłu, a nie pasa eksploatacyjnego, to uwagi biegłego sądowego w zakresie wspomnianego pasa winny zostać pominięte, w szczególności, że jego funkcjonowanie nie wynika z żadnych przepisów prawa oraz zwracając uwagę na brak kompetencji biegłego sądowego w zakresu gazownictwa w części dotyczącej współczynnika współkorzystania „w wymiarze gazowniczym” ustalonego na poziomie 0,2, jak i uczestnik postępowania, który zakwestionował opinię w części dotyczącej twierdzeń odnośnie prawa montażowego i strefy kontrolowanej jako ewentualnych podstaw ustalenia powierzchni służebności przesyłu i w konsekwencji należnego za ustanowienie służebności przesyłu wynagrodzenia, nie wnosząc jednak o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej tego samego biegłego czy też dowodu z opinii innego biegłego sądowego z zakresu gazownictwa.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury oraz doktryny, opinia biegłego służy ustaleniu okoliczności wymagających wiadomości specjalnych, a więc takich, które wykraczają poza zakres wiedzy prawniczej sądu. Jednocześnie niedopuszczalne jest powierzanie biegłemu rozstrzygania zagadnień o charakterze prawnym, w tym dokonywania wykładni przepisów prawa czy też przesądzania o podstawach prawnych rozstrzygnięcia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2015 roku, sygn. akt V CSK 254/14 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 02 lutego 2012 roku, sygn. akt II UK 118/11). Tymczasem znaczna część zarzutów zgłoszonych przez strony, w szczególności przez uczestnika postępowania, dotyczyła właśnie zagadnień o charakterze prawnym, takich jak znaczenie tzw. prawa montażowego czy strefy kontrolowanej dla określenia zakresu służebności przesyłu, które to kwestie należą do wyłącznej kompetencji sądu i jako takie nie mogły stanowić skutecznej podstawy podważenia opinii biegłego w zakresie jej walorów dowodowych. Odnosząc się natomiast do zarzutów wnioskodawcy wskazać należy, że choć pojęcie pasa eksploatacyjnego nie stanowi kategorii normatywnej wprost uregulowanej w przepisach prawa cywilnego, to jest ono wykorzystywane w praktyce opiniodawczej jako narzędzie pomocnicze dla określenia zakresu faktycznego korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe. W tym znaczeniu rozważania biegłego w tym zakresie nie mogą zostać zatem uznane za całkowicie pozbawione znaczenia, o ile służą odtworzeniu rzeczywistego sposobu wykonywania urządzeń przesyłowych i ich oddziaływania na nieruchomość stanowiącej własność wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, o czym już wspomniano, że mimo zgłoszonych zastrzeżeń żadna ze stron nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do wnioskowania o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej bądź opinii innego biegłego, wobec czego uznać należało, że zgłoszone zarzuty miały charakter polemiczny i nie zostały poparte inicjatywą dowodową, która mogłaby prowadzić do podważenia wniosków opinii w sposób procesowo skuteczny. Wobec powyższego, mając na uwadze zakres zgłoszonych zastrzeżeń oraz ich charakter, a także brak wniosków dowodowych zmierzających do uzupełnienia bądź weryfikacji kwestionowanej opinii, Sąd uznał ją za przydatną i wystarczającą dla ustalenia stanu faktycznego sprawy.
W sprawie powołany został biegły sądowy z zakresu geodezji K. I., który wyznaczył na mapie pas przebiegu służebności w dwóch wariantach: w pierwszym przyjmując, że pas służebności przesyłu odpowiada pasowi eksploatacyjnemu o szerokości po 3 metry na stronę od osi gazociągu (łącznie 6 metrów) oraz drugim zakładającym, że pas służebności przesyłu odpowiada pasowi technicznemu (montażowemu) o szerokości 22 metrów, a strefa kontrolowana dla tej linii wynosi łącznie 40 metrów. Oszacował jednocześnie, że w wariancie pierwszym powierzchnia pasa wynosi (...) m ( 2), tj. (...)m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...) oraz (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...), zaś w wariancie drugim powierzchnia strefy kontrolowanej (pas o szerokości 40 metrów) linii gazociągu przebiegającej przez nieruchomość wnioskodawcy obejmuje łącznie (...) m ( 2), tj.(...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...) oraz (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...), podczas gdy powierzchnia pasa montażowego o szerokości 22 m obejmuje łącznie (...) m ( 2), tj. (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...) oraz (...) m ( 2) w zakresie działki oznaczonej nr (...).
Biegła rzeczoznawca majątkowy K. R. ustaliła, że nieruchomość stanowiąca własność wnioskodawcy i obejmująca działki nr (...), przez które przebiega wybudowany przez uczestnika postępowania gazociąg wysokiego ciśnienia (...) relacji W. - Ś., znajduje się na prawobrzeżu Ś., na obszarze na którym obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta, w którym oznaczone zostało jako teren zabudowy jednorodzinnej ((...)) oraz korytarz techniczny ((...)), wskazując, iż nadto na terenie działki nr (...) znajduje się także teren elementarny (...) - teren zieleni leśnej, o powierzchni około (...) m ( 2), z wydzieleniem wewnętrznym (...) korytarz techniczny istniejącego gazociągu (...), w zakresie którego obowiązują ograniczenia określone przepisami odrębnymi, tj. zabiegi pielęgnacyjno - odnowieniowe powinny uwzględniać zachowanie odległości od gazociągu, zapewniając swobodny dostęp do sieci oraz prowadzenie prac modernizacyjnych i konserwacyjnych. Wskazała, że teren jest płaski i częściowo ogrodzony, na części którego przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna. Dostęp do mediów oceniła jako pełen wyjaśniając, że dojazd do nieruchomości odbywa się drogą utwardzoną nieurządzoną w zakresie ul. (...) oraz drogą utwardzoną i urządzoną w zakresie ul. (...), a w sąsiedztwie znajduje się zarówno zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna, jak i tereny niezabudowane i niezagospodarowane. Biegła wyjaśniła przy tym, że na wartość służebności przesyłu może składać się kwota odszkodowania za obniżenie wartości na skutek uszczerbku nieruchomości powstałego podczas budowy urządzenia, kwota wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w czasie eksploatacji urządzenia oraz kwota wynagrodzenia za zajęcie części pasa służebności przesyłu przez element infrastruktury technicznej, a wartość współczynników „S” i „k” uzależniona jest od użytku gruntowego wynikającego z przeznaczenia planistycznego lub sposobu użytkowania, na którym znajduje się infrastruktura, przy czym ich natura jest taka, że przybierają one wartość „1” w tych obszarach, gdzie właściciel nieruchomości utracił całe władztwo nad gruntem, zaś wartość „0” tam gdzie władanie nad gruntem jest pełne. Ustaliła wartość współczynnika „k” na 0,3, tj. wielkości przewidzianej rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 05 września 2023 roku w sprawie wyceny nieruchomości dla urządzeń podziemnych w przypadku braku danych rynkowych, podczas gdy wartość współczynnika „S” z uwagi na lokalizację linii elektroenergetycznej oraz powierzchnię pasa służebności przesyłu na: 0,4 dla wariantu I, tj. obejmującego pas eksploatacyjny o powierzchni (...)m ( 2), na 0,5 dla wariantu II, tj. obejmującego pas montażowy o powierzchni (...) m ( 2) oraz na 0,6 dla wariantu III obejmującego strefę kontrolowaną o powierzchni łącznej (...) m ( 2). Oszacowana przez biegłą sądową średnia cena nieruchomości podobnych opiewa na kwotę 327,89 zł/m ( 2), w konsekwencji tego wartość służebności przesyłu dla wariantu II opiewa na kwotę łączną 335.300 zł, z uwzględnieniem obniżenia wartości części nieruchomości na skutek lokalizacji oraz posadowienia urządzenia przesyłowego obejmującego kwotę 257.900 zł oraz wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w trakcie eksploatacji urządzenia w kwocie 77.400 zł, zaś wartość służebności przesyłu dla wariantu III opiewa na łączną kwotę 678.000 zł, w tym kwota 565.000 zł odpowiadająca obniżeniu wartości części nieruchomości na skutek lokalizacji oraz posadowienia urządzenia przesyłowego oraz kwota 113.000 zł odpowiadająca wynagrodzeniu za korzystanie z nieruchomości w trakcie eksploatacji urządzenia.
Pod adresem sporządzonej przez biegłą K. R. opinii swoje zastrzeżenia zgłosił wyłącznie uczestnik postępowania, kwestionując ją w części odnośnie wariantu I. w zakresie dotyczącym wynagrodzenia za obniżenie wartości nieruchomości oszacowanego na kwotę 56.700 zł oraz w całości co do wariantu II. i III., tj. w zakresie odnoszącym się do pasa montażowego o szerokości 22 metrów oraz do strefy kontrolowanej o szerokości 40 metrów, jako ewentualnych podstaw ustalania powierzchni służebności przesyłu i w konsekwencji wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności oszacowanego odpowiednio na kwotę 335.300 zł oraz 678.000 zł stając na stanowisku, że adresatem roszczeń z tytułu tak zwanej szkody planistycznej winna być gmina, a nie przedsiębiorstwo przesyłowe. Także i w tym przypadku - podobnie jak to miało miejsce w odniesieniu do opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu gazownictwa - nie podniósł żadnych zastrzeżeń merytorycznych pod jej adresem, jak również nie wnioskował o jej uzupełnienie czy też przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego rzeczoznawcy majątkowego.
Sąd uznał rozważania poczynione w opinii biegłej sądowej K. R. za merytorycznie wartościowe i jednocześnie wystarczające. W konsekwencji powyższego zgłoszone przez uczestnika postępowania zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego przez niego skutku, a Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania zawartych w opinii wniosków. W ocenie Sądu, biegła w sposób jasny przedstawiła wyliczenia wartości nieruchomości, jak i wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w poszczególnych wariantach. Wskazała również w sposób precyzyjny na różnorakie czynniki mające wpływ na ostateczną wartość.
W tym kontekście godzi się wyjaśnić, iż Sąd uznał za nieprzydatną do poczynienia niezbędnych w sprawie ustaleń opinię rzeczoznawcy majątkowej B. K., bowiem analiza przedmiotowej opinii prowadzi do wniosku, że biegła dokonując określenia wysokości wynagrodzenia, w tym w szczególności obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji i posadowienia urządzeń przesyłowych, nie zastosowała metodologii odpowiadającej aktualnym standardom zawodowym, ukształtowanym między innymi w Standardach Rady Krajowej Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych: „Określanie obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji i posadowienia urządzeń przesyłowych, wartości służebności przesyłu i wynagrodzenia za jej ustanowienie oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomościami”, który to standard został włączony jako Krajowy Standard Wyceny Specjalistyczny KSWS do zbioru Standardów Zawodowych Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych. W ocenie Sądu, uchybienie to ma charakter istotny, bowiem dotyczy samego sposobu dochodzenia do wniosków końcowych, a nie jedynie ich prezentacji. Wprawdzie wskazane standardy zawodowe nie mają charakteru źródła powszechnie obowiązującego prawa, a stanowią jedynie zbiór wytycznych o charakterze pomocniczym, na co zwracała w opinii uzupełniającej uwagę biegła sądowa B. K., jednakże nie sposób tracić z pola widzenia, że wyznaczają one aktualny poziom wiedzy specjalistycznej oraz reguły należytej staranności, jakiej wymaga się od biegłego sądowego przy sporządzaniu opinii i są zalecane do stosowanie. Tym samym ich całkowite pominięcie, zwłaszcza w zakresie dotyczącym określenia wpływu urządzeń przesyłowych na wartość nieruchomości, podważa wiarygodność oraz przydatność opinii jako środka dowodowego.
Sąd miał na względzie, iż w świetle art. 305 1 kc, służebność przesyłu postrzegana jest jako służebność czynna, bowiem jej ustanowienie upoważnia przedsiębiorcę do określonych działań na nieruchomości obciążonej, a ich cel ma być podporządkowany utrzymaniu we właściwym stanie technicznym urządzeń niezbędnych mu do wykonywania działalności gospodarczej polegającej na dostarczaniu odbiorcom energii, płynów, czy świadczeniu usług polegających na odbiorze ścieków i zapewnieniu łączności. W praktyce oznacza to upoważnienie do wejścia przez przedsiębiorcę na obciążony grunt, zajęcia go na czas budowy urządzeń, ich trwałego osadzenia na nim, a następnie upoważnienie do wchodzenia na grunt w celu podejmowania czynności niezbędnych do utrzymania, konserwacji, remontu, modernizacji, dozoru czy usunięcia awarii urządzeń przesyłowych. Uprawnieniu przedsiębiorcy do podejmowania określonych wyżej działań odpowiada obowiązek właściciela nieruchomości obciążonej ich znoszenia, co wiąże się także z ograniczeniami właściciela nieruchomości obciążonej w zakresie sposobu korzystania z niej i takiego jej zagospodarowania, by przedsiębiorca miał zagwarantowaną stałą możliwość dostępu do swoich urządzeń w celu usunięcia awarii, konserwacji, demontażu, wymiany itp. Należące do istoty tego ograniczenia obowiązki ciążą na każdoczesnym właścicielu nieruchomości. Co warte zważenia, przepis art. 305 1 kc nie rozstrzyga expressis verbis, jak szeroki jest zakres obciążenia nieruchomości tym ograniczonym prawem rzeczowym, stąd skonkretyzowanie treści służebności następuje przy jej ustanowieniu, stosownie do rodzaju urządzeń przesyłowych, ich przebiegu, zakresu potrzeb przedsiębiorcy przesyłowego oraz innych ewentualnie okoliczności, każdej indywidualnie rozpatrywanej sprawy.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stanął na stanowisku, zgodnie z którym treścią służebności przesyłu objęte są również ograniczenia wobec właściciela nieruchomości wynikające z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U. z 2013r., poz. 640). Zgodnie z treścią § 2 pkt 30 tego aktu prawnego, strefą kontrolowaną jest obszar wyznaczony po obu stronach osi gazociągu, którego linia środkowa pokrywa się z osią gazociągu, w którym przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się transportem gazu ziemnego podejmuje czynności w celu zapobieżenia działalności mogącej mieć negatywny wpływ na trwałość i prawidłowe użytkowanie gazociągu. Po myśli zaś § 110 pkt 1 rozporządzenia, dla gazociągów wybudowanych przed dniem 12 grudnia 2001 roku lub dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę - jak to miało miejsce w sprawie niniejszej - stosuje się szerokość stref kontrolowanych określoną w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Dane zawarte w tabeli stanowiącej wspomniany załącznik nr 2 wskazują zaś, że dla gazociągów o średnicy do 300 mm i ciśnienia nominalnego mieszczącego się w granicach od 2,5 -10,0 MPa szerokość strefy kontrolowanej przy budynkach mieszkalnych zabudowy jedno- i wielorodzinnej wynosi 40 metrów. Jednocześnie Sąd aprobuje w całości pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 14 listopada 2013 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II CSK 69/13, w którym wskazano, że posiadanie nieruchomości w zakresie służebności przesyłu gazu przez przedsiębiorcę korzystającego z tej nieruchomości bez tytułu prawnego obejmuje także strefę ochronną, przewidzianą w przepisach normujących warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe, a także w późniejszym postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt II CSK 505/16, w którym wskazano, że strefa kontrolowana nie powstaje z mocy ustawy, ale jest tworzona przez organy lub podmioty ustanawiające władztwo prawne do korzystania z gazociągu. Jeżeli władztwo takie wynika z decyzji wywłaszczeniowej (art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami), podstawą prawną (źródłem) strefy kontrolowanej jest ta decyzja, a nie rozporządzenie z dnia 26 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe oraz ich usytuowanie. Na mocy właśnie tej decyzji dochodzi do wyznaczenia nie tylko szlaku przesyłowego, na którym znajduje się gazociąg, ale także strefy kontrolowanej, której potrzeba wyznaczenia wynika z rozporządzeniu z 2013 roku. Podobnie jest w przypadku ustanowienia służebności przesyłu umową albo orzeczeniem sądu. W obydwu przypadkach przy wyznaczaniu szlaku przesyłowego trzeba brać pod uwagę nakaz wyznaczenia także strefy kontrolowanej. Nie sposób przy tym nie zwrócić uwagi na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2017 roku, sygn. akt II CSK 724/16, w którym wskazano, że przedmiotem obciążenia służebnością przesyłu jest także grunt będący sferą kontrolowaną w rozumieniu przepisów § 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie. Innymi słowy, treścią służebności przesyłu objęte są także ograniczenia wobec właściciela nieruchomości wynikające z przepisów wymienionego rozporządzenia, które to przepisy ograniczają właściciela nieruchomości, który w strefie ochronnej nie może wykonywać prawa własności na przykład przez jej zabudowę. Z ich treści nie wynika, aby wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich, spowodowane działalnością przedsiębiorstwa przesyłowego, miało następować bez ekwiwalentu pieniężnego. Korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu obejmuje więc także strefę ochronną, określoną w przepisach powołanego rozporządzenia.
Ustawa nie wskazuje kryteriów ustalania wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, które jest - co należy podkreślić - wynagrodzeniem za obciążenie nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym. Oznacza to, że wynagrodzenie powinno być ustalane każdorazowo indywidualnie, będąc dostosowanym do okoliczności, w tym zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, wpływu na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela, a także zmniejszenia jej wartości. Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu może obejmować także uciążliwości związane z oddziaływaniem linii przesyłowej poza pasem eksploatacyjnym tej służebności, w tym w zakresie strefy kontrolowanej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 05 grudnia 2019 roku, sygn. akt III CZP 20/19). Nie ma zatem przeszkód by wynagrodzenie za ustanowioną służebność kompensowało właścicielowi uszczerbek w jego majątku, który jest konsekwencją obniżenia się wartości nieruchomości, jako składnika jego majątku w związku z jej obciążeniem służebnością (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 08 lutego 2013 roku, sygn. akt IV CSK 317/12 (niepubl.) oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2023 roku, sygn. akt II CSKP 620/22). Nie powinno budzić wątpliwości, że przyjęcie, iż wynagrodzenie to może obejmować także komponent związany ze spadkiem wartości nieruchomości, znajduje uzasadnienie także w funkcji kompensacyjnej tego świadczenia oraz w zasadach słuszności i ochrony prawa własności.
Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, iż zasadnym jest ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawcy w obszarze służebności obejmującym pas o powierzchni 0,1573 ha określonej według wariantu II. i w jej granicach zwizualizowanych na mapie zasadniczej nieruchomości (karta 335) stanowiącej załącznik do opinii sądowej z dnia 03 kwietnia 2024 roku sporządzonej przez biegłego geodetę K. I., za wynagrodzeniem opiewającym na łączną kwotę 642.400 zł, uznając ją za adekwatną do rozmiaru ingerencji w prawo własności wnioskodawcy, a jednocześnie odpowiadającą rzeczywistemu uszczerbkowi majątkowemu wynikającemu z obciążenia nieruchomości. Na wskazaną kwotę składają się dwa zasadnicze elementy: pierwszy z nich stanowi wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości w trakcie eksploatacji urządzenia przesyłowego, które zostało ustalone dla wariantu obejmującego powierzchnię (...) m ( 2) i wynosi 77.400 zł, która to kwota odpowiada zakresowi faktycznego, bieżącego oddziaływania urządzenia przesyłowego na nieruchomość oraz ograniczeniom w korzystaniu z niej w obszarze bezpośrednio związanym z jego funkcjonowaniem. Drugim natomiast składnikiem wynagrodzenia jest kwota 565.00 zł odpowiadająca obniżeniu wartości nieruchomości na skutek lokalizacji i posadowienia urządzenia przesyłowego, ustalona dla wariantu obejmującego powierzchnię większą, tj. (...) m ( 2). W tym zakresie Sąd miał na względzie, że wpływ urządzenia przesyłowego na wartość nieruchomości nie ogranicza się wyłącznie do pasa bezpośredniej eksploatacji czy też pasa określanego mianem montażowego, lecz oddziałuje na szerszy obszar nieruchomości, a obniżenie jej wartości wynika nie tylko z fizycznego zajęcia jej części, ale również z wprowadzenia trwałych ograniczeń w sposobie jej zagospodarowania, zmniejszenia jej atrakcyjności inwestycyjnej, a także potencjalnych utrudnień w jej przyszłym wykorzystaniu. Z tych względów zasadne było przyjęcie szerszego zakresu powierzchni, dla której ustalono spadek wartości nieruchomości, aniżeli wyłącznie obszar bezpośrednio zajęty pod urządzenie czy też niezbędny do jego montażu.
Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony postępowania, a także na podstawie zeznań świadka M. H.. Nadto ustalenia faktyczne Sąd poczynił również w oparciu o omówione powyżej opinie: biegłego sądowego z zakresu gazownictwa, biegłego sądowego z zakresu geodezji oraz biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego, którzy w sposób szczegółowy udzielili odpowiedzi na postawione przez Sąd pytania, wobec czego Sąd nadał tym opiniom przymiot wiarygodności, podzielił zawarte w niech wnioski i w tym zakresie przyjął je za podstawę rozstrzygnięcia.
Uwzględniając powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie 1. i 2. sentencji postanowienia.
W punkcie 3. sentencji postanowienia Sąd oddalił wniosek o zapłatę w części przewyższającej kwotę 642.400 zł, kierując się przy tym argumentacją omówioną w toku poczynionych powyżej rozważań prawnych traktujących o zasadności ustanowienia służebności przesyłu w przyjętym przez Sąd zakresie.
O kosztach niniejszego postępowania Sąd orzekł w punkcie 4. sentencji postanowienia stosownie do treści art. 520 § 3 kpc, mając na uwadze, że choć w postępowaniu nieprocesowym zasadą jest, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 § 1 kpc), to w sytuacji, gdy interesy uczestników są sprzeczne, dopuszczalnym jest orzeczenie zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik sprawy. Wprawdzie pojęcie sprzeczności interesów może budzić - i niejednokrotnie budzi - wątpliwości interpretacyjne, to jednak w orzecznictwie i judykaturze wskazuje się, że owa sprzeczność zachodzi wówczas, gdy postanowienie kończące postępowanie w sprawie może wywrzeć wpływ dla jednych zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie uprawnień. Nie bez znaczenia w tym zakresie pozostają stanowiska prezentowane przez wnioskodawcę oraz uczestnika postępowania. Na gruncie niniejszej sprawy wnioskodawca domagał się ustanowienia służebności przesyłu na swojej nieruchomości za wynagrodzeniem, podczas gdy uczestnik twierdził, iż nabył tę służebność przesyłu w drodze zasiedzenia. W sprawie zatem co do zasadniczej kwestii zainteresowani prezentowali rozbieżne stanowiska, a kwestia zasiedzenia służebności przesyłu miała w tej sprawie charakter prejudycjalny, jako że w istocie zależało od niej czy wniosek wnioskodawcy zostanie uwzględniony. Nie budzi przy tym wątpliwości, że do kategorii spraw, w których interesy uczestników są zazwyczaj sprzeczne, zalicza się sprawy o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie. Sprzeczność co do wyniku sprawy oczekiwanego przez wnioskodawcę oraz uczestnika postępowania jest wyraźna.
Mając na uwadze powyższe, Sąd zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę łączną 2.014 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się 480 zł wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalona zgodnie z § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026r., poz. 118), 100 zł opłaty sądowej od wniosku, kwota łączna 34 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictw (w tym substytucyjnego) oraz 1.400 zł zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego. Koszty postępowania zasądzone zostały z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 98 § 1 1 kpc od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
W punkcie 5. sentencji postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2025r., poz. 1228). Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy, w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113. Przepis art. 113 ust. 1 stanowi zaś, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Nieuiszczonymi kosztami sądowymi w niniejszej sprawie w wysokości łącznej 15.733,48 zł są: wynagrodzenie biegłego sądowego z zakresu gazownictwa w wysokości niepokrytej z uiszczonej przez wnioskodawcę zaliczki, tj. 1.444,20 zł (2.844,20 zł - 1.400 zł = 1.444,20 zł), wynagrodzenie biegłego geodety w wysokości 7.222,73 zł, wynagrodzenie biegłego rzeczoznawcy majątkowegoB. K.w kwocie łącznej 3.615,16 zł (3.083,08 zł + 532,08 zł = 3.615,16 zł), wynagrodzenie biegłego rzeczoznawcy majątkowego K. R. w kwocie 3.451,39 zł. Wobec wyniku sprawy, kwotę tą należało pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Świnoujściu w całości od uczestnika postępowania.
SSR Agnieszka Trytek - Błaszak
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...)
a) (...)
b) (...)
3. (...)
4. (...)
Dnia 08.04.2026 roku
SSR Agnieszka Trytek - Błaszak