Uzasadnienie z 10 kwietnia 2026, sygn. I C 622/25

UZASADNIENIE

Powód P. (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł w dniu 19 sierpnia 2025 roku przeciwko K. W. pozew o zapłatę kwoty 70.861,85 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 66.000 zł od dnia 18 grudnia 2024 do dnia zapłaty. Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wyjaśnił, że w dniu 14 maja 2020 roku zawarł z pozwanym – w ramach programu rządowego „(...) – za pośrednictwem bankowości elektronicznej umowę subwencji finansowej nr (...), w której to umowie pozwany oświadczył między innymi, że: miesiącem kalendarzowym, w którym doszło do spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży), tj. miesiącem referencyjnym jest kwiecień 2020 roku (§1 ust. 5 umowy), skala spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w miesiącu referencyjnym w porównaniu do analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 mieści się w przedziale <25%-50%, wybiera sposób porównania spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) rok do roku, a zatem dla wybranego sposobu spadku obrotów uwzględniony zostanie miesiąc kalendarzowy odpowiadający mu w roku poprzednim, w tym wypadku kwiecień 2019 roku, oświadczając, że w tym miesiącu osiągnął obrót w wysokości 186.486 zł (§1 ust. 7 umowy), wielkość obrotów gospodarczych w 2019 roku wyniosła 2.045.537 zł (§1 ust. 8 umowy), a liczba pracowników zatrudnionych na dzień 30 maja 2019 roku (na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w toku poprzednim) wynosiła 8. Zgodnie z § 2 ust. 2 i 4 umowy maksymalna wysokość subwencji finansowej, która mogła zostać wypłacona przedsiębiorcom będącym mikro przedsiębiorcami była określana jako iloczyn liczby pracowników zatrudnionych przez przedsiębiorcę oraz bazowej kwoty subwencji finansowej. Bazowa kwota subwencji finansowej dla mikro przedsiębiorców ustalana zaś była wedle stanu zatrudnienia na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o wypłatę subwencji, lecz nie wyższego niż zatrudnienie na dzień 31 grudnia 2019 roku albo na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w roku poprzednim oraz uzależniona od spadku przychodów ze sprzedaży w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 roku, w porównaniu doi poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku. Kwoty subwencji mogły wynieść 12.000 zł, 24.000 zł lub 36.000 zł przy odpowiedniej skali spadku przychodów o minimum 25%, 50% i 75%, z zastrzeżeniem, że w przypadku spadku niższego niż 25% przedsiębiorca nie był uprawniony do uzyskania subwencji. W ramach wykonania wspomnianej umowy, na mocy decyzji z dnia 15 maja 2020 roku powód udzielił pozwanemu subwencji finansowej w kwocie 96.000 zł. Powód wywiązał się z postanowień umownych przekazując przyznaną kwotę na rachunek bankowy pozwanego, zaś pozwany zobowiązał się do zwrotu subwencji finansowej na warunkach ściśle określonych w umowie oraz decyzji z dnia 16 czerwca 2021 roku w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej. Zgodnie z zapisem § 3 ust. 6 umowy subwencji, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie subwencji powód mógł podjąć decyzję o zwrocie przez Beneficjenta całości lub części udzielonej subwencji finansowej. W okolicznościach sprawy, po dniu zawarcia umowy subwencji doszło do korekty danych w rejestrze Ministerstwa Finansów w zakresie wysokości przychodów strony pozwanej wpływających na skalę spadku przychodów, a zatem elementu składowego koniecznego do wyliczenia kwoty subwencji. Pozwany skorygował dane dotyczące miesiąca kwietnia 2020 roku (miesiąca referencyjnego), wskazując, że po korekcie przychód w tym miesiącu wynosił 174.712 zł, a wobec czego skala spadku przychodu nie wystąpiła, co nie kwalifikowało pozwanego do otrzymania subwencji finansowej. W efekcie powód ustalił, że pozwany nienależnie otrzymał subwencję finansową, w związku z czym powód zmienił decyzję w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji z dnia 16 czerwca 2021 roku, informując o tym pozwanego przedsądowym wezwaniem do zapłaty z dnia 08 marca 2024 roku, w którym wezwano pozwanego do zwrotu niespłaconej części subwencji finansowej w wysokości 66.000 zł w terminie do dnia 22 kwietnia 2024 roku. Uchybienie terminowej spłacie należności uprawniało zaś powoda do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty subwencji podlegającej zwrotowi od dnia wymagalności. Powód wyjaśnił, że na dochodzoną przez niego kwotę 70.861,85 zł składa się: kwota 66.000 zł tytułem wymagalnego kapitału subwencji finansowej podlegającej zwrotowi oraz kwota 4.861,85 zł tytułem skapitalizowanych odsetek za opóźnienie naliczonych od kwoty subwencji podlegającej zwrotowi do dnia 17 grudnia 2024 roku, poprzedzającego wytoczenie powództwa w elektronicznym postępowaniu upominawczym – zgodnie z § 5 umowy.

W odpowiedzi na pozew (k. 115-140) pozwany K. W.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Podniósł zarzut braku legitymacji procesowej powoda, przedawnienia roszczenia, nieudowodnienia roszczenia tak co do zasady, jak i co do wysokości oraz nadużycia prawa podmiotowego. Pozwany przyznając, że zawarł z powodem umowę subwencji zaprzeczył jakoby naruszył warunki zawartej umowy, w szczególności poprzez złożenie nieprawdziwego oświadczenie, kwestionując przy tym wiążący charakter regulaminu załączonego do pozwu. Podkreślił, że powód nie wydał decyzji zmieniającej o zwrocie subwencji oraz nie dochował należytej staranności w ramach zawartej umowy, a prawo do weryfikacji informacji i oświadczeń pozwanego utracił z dniem 19 czerwca 2023 roku, kiedy to wygasła umowa subwencji. Dodatkowo zważył, że powód jest związany uprzednio wydaną decyzją o umorzeniu subwencji finansowej, na mocy której zwolnił pozwanego z długu w zakresie objętym pozwem. Pierwszorzędnie pozwany wskazał, że powód – w szczególności mając na względzie fakt, iż w elektronicznym postępowaniu upominawczym pozwany złożył sprzeciw od nakazu zapłaty – obowiązany był już w pozwie zająć wyczerpujące stanowisko w sprawie i poprzeć je dowodami. Tymczasem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie budzi poważne zastrzeżenia. W szczególności za miarodajne nie może być poczytywane pismo Szefa Krajowej Administracji Skarbowej wraz z załączonym do niego wydrukiem – dokładnie bowiem to samo pismo przedkładane jest w kilkuset analogicznych sprawach, a jego treść dotyczy łącznie około 36 beneficjentów niemożliwych do zidentyfikowania. Jeśli zaś chodzi o wydruk fragmentu tabeli, to brak jest możliwości ustalenia wystawcy tegoż wydruku, a pismo Szefa KAS nie wskazuje, aby były do niego załączone dalsze dokumenty czy wydruki. Pozwany zwrócił przy tym uwagę na bezzasadność wniosku dowodowego powoda dotyczącego pozyskania od Krajowej Administracji Skarbowej dokumentacji w oparciu o którą powód poczynił ustalenia w przedmiocie braku podstaw do przyznania pozwanemu subwencji finansowej, podkreślając że powód już na etapie postępowania przedsądowego sugerował, iż posiada dowody uzasadniające roszczenie, a w konsekwencji tegoż nie ma żadnych przeszkód, aby posiadane wówczas dowody przedłożył do akt sprawy, w szczególności jeśli wziąć pod uwagę to, że P. (...) posiada uprawnienia do pozyskiwania różnego rodzaju danych od organów takich jak Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Ministerstwo Finansów czy Krajowa Administracja Skarbowa. Uzasadniając zarzut braku legitymacji procesowej czynnej powoda wskazał, że powód wykonywał zadania zlecone administracji publicznej przekazane w drodze kompetencji przez organy państwa, a wobec czego skoro obowiązujące przepisy prawa nie nadały mu prawa żądania zwrotu pomocy publicznej udzielonej na podstawie (...), to nie można go domniemywać. Kolejno pozwany wskazał, że choć wskazana przez powoda data wymagalności roszczenia przypada na dzień 23 kwietnia 2024 roku, to przyjąć należy, że roszczenie to jest w całości przedawnione. Wymagalność roszczenia w przypadku oparcia żądania na nieprawdziwym oświadczeniu określa wprost Regulamin stanowiąc, że w przypadku gdy beneficjent otrzymał subwencję na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było jej udzielenie lub wysokość, to beneficjent zobowiązany jest do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania subwencji do zwrotu w całości lub jej części. Pozwany otrzymał subwencję w dacie wynikającej z potwierdzenia przelewu, a roszczenie – przyjmując za prawdziwe twierdzenia powoda – stało się wymagalne po upływie 14 dni roboczych. Skoro zaś powód prowadzi działalność gospodarczą polegającą na udzielaniu bezzwrotnych lub częściowo zwrotnych subwencji, co wynika wprost z kodów PKD ujawnionych w rejestrze KRS, to termin przedawnienia wynosi 3 lata i upłynął z dniem 31 grudnia 2023 roku. Pozwany podkreślił przy tym, że wszelkie zmiany Regulaminu Programu dotyczące sposobu rozliczania subwencji, które nastąpiły z inicjatywy powoda już po przyznaniu subwencji, nie mogły rzutować na treść złożonych już oświadczeń ze skutkiem ex tunc. W dalszej kolejności pozwany zważył na niewykazanie przez powoda jakie konkretnie informacje lub oświadczenia złożone przez pozwanego przedsiębiorcę w treści umowy okazały się nieprawdziwe i na czym konkretnie ta niezgodność z prawdą polega oraz kiedy powstała. Zwrócił przy tym uwagę, że powód dla skutecznego żądania zwrotu subwencji musi wydać stosowną decyzję, która to w okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej nie została wydana, a w kategoriach której nie można rozpatrywać wezwania do zapłaty czy jakiegokolwiek innego oświadczenia powoda. Zgodnie bowiem z postanowieniami kontraktowymi, decyzja jest specyficznym oświadczeniem woli zarezerwowanym dla kluczowych w kontekście umowy subwencji rozstrzygnięć P. (...), takich jak przyznanie subwencji w całości lub w części tudzież decyzja o odmowie jej przyznania. Nie sposób przy tym nie zważyć, że stosownie do zapisu § 12 ust. 10 Regulaminu tylko decyzje mogą modyfikować stosunek prawny z P. (...). Przy tym powód był uprawniony, a nie zobowiązany do wydania decyzji o zwrocie, a wzywając pozwanego do zapłaty nie tylko nie uzasadnił dlaczego spośród kilkuset tysięcy wytypował do zwrotu akurat pozwanego, ale nawet nie wyjaśnił dlaczego w tym konkretnym wypadku podjął taką decyzję oraz dlaczego domaga się od pozwanego zapłaty kwoty wskazanej jako wartość przedmiotu sporu. Pozwany zważył nadto na zapis § 3 ust. 6 umowy, zgodnie z treścią którego do czasu całkowitego zwrotu subwencji przez przedsiębiorcę, P. (...) może kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. Tymczasem pozwany decyzją powoda z dnia 16 czerwca 2021 roku został zwolniony z obowiązku zwrotu subwencji w 69%, będąc jednocześnie zobowiązanym do zwrotu pozostałej części, tj. 31% odpowiadającej kwocie 30.000 zł, którą to spłacił w całości zgodnie z harmonogramem sporządzonym przez powoda. W konsekwencji tegoż z dniem zapłaty ostatniej raty, tj. 19 czerwca 2023 roku powód utracił prawo do kontrolowania prawdziwości informacji i oświadczeń złożonych przez pozwanego. Dodatkowo, decyzja powoda z dnia 16 czerwca 2021 roku w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej stanowi wyraźne oświadczenie woli powoda o zwolnieniu pozwanego z długu. Pozwany zwrócił także uwagę na to, że celem zawieranych w dobie pandemii umów subwencji było udzielenie wsparcia przedsiębiorcom, które to było w wielu przypadkach niezbędne dla dalszego przetrwania prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy poszczególne postanowienia Regulaminów stoją w oczywistej sprzeczności z tym celem, skoro powód przyznał sobie uprawnienie do swobodnego modyfikowania stosunku zobowiązaniowego z beneficjentem, a co umożliwia dowolny wybór podmiotów, od których P. (...) domaga się zapłaty, a które to postępowanie poczytywać należy za nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 kc. Wyjaśnił również, że wypełnił wszelkie dokumenty związane z zawarciem umowy z należytą starannością i zgodnie z powszechnie dostępnymi w tym zakresie wskazówkami, a dokumenty te zostały zaakceptowane przez powoda, co było równoznaczne z uznaniem zawartych w nich danych za prawdziwe, a co jest szczególnie istotne jeśli pod uwagę wziąć to, że działalność P. (...)skupia się na usługach finansowych polegających między innymi na udzielaniu subwencji oraz podobnych świadczeń pieniężnych, a co oznacza że powód jest podmiotem profesjonalnie zajmującym się w szczególności weryfikacją spełniania przez potencjalnego beneficjenta wyśrubowanych warunków do otrzymania określonego świadczenia. Mimo to w treści umowy P. (...)wprost wskazał w treści dokumentów, że weryfikacja będzie dokonywana dopiero po zawarciu umowy, a co choć jest kompletnie niezrozumiałą praktyką, to jednak pociąga za sobą skutki wobec powoda będącego autorem wzorca umownego.

W piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2025 roku (k. 165-167) powód podtrzymując żądanie pozwu wyjaśnił, że nie ma możliwości pozyskania danych dotyczących wysokości faktycznie osiągniętych przez pozwanego po dokonanej korekcie przychodów (obrotów ze sprzedaży) w miesiącu kwietniu 2020 roku, w formie dokumentu bezpośrednio od Krajowej Administracji Skarbowej, bowiem wymiana informacji między powodem a KAS odbywa się wyłącznie w drodze elektronicznej, za pośrednictwem dedykowanego do tego systemu informatycznego. Odnosząc się do podniesionych przez pozwanego w odpowiedzi na pozew zarzutów wskazał, że jego legitymacja procesowa w sprawie wynika wprost ze stosunku prawnego łączącego go z pozwanym, tj. z umowy subwencji nr (...) z dnia 14 maja 2020 roku. W kategoriach bezzasadnego w ocenie powoda poczytywać należy także twierdzenie o rzekomym wygaśnięciu umowy subwencji oraz prawa powoda do weryfikacji danych finansowych pozwanego mających wpływ na wysokość przyznanej subwencji, skoro w wyniku przeprowadzenia kontroli następczej prawidłowości udzielenia subwencji pozwanemu – mając na względzie dane finansowe oświadczone przez pozwanego w umowie oraz dane udostępnione powodowi z bazy danych Ministerstwa Finansów – powód ustalił, że wysokość spadku przychodów pozwanego w okresie porównawczym wskazanym w umowie wynosiła w rzeczywistości mniej niż 25%, a nie 27% jak to oświadczył pozwany. Powód podkreślił przy tym, że brak dochodzenia przez niego kwoty nienależnie uzyskanej subwencji stanowiłby między innymi naruszenie dyscypliny finansów publicznych, z których subwencje były wypłacane. Nie bez znaczenia jest, że z uwagi na pomocowy charakter Programu polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu na skutek pandemii oraz efektywność i szybkość rozpoznawania wniosków, w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci Programu, powód był w szczególności uprawniony stosować możliwie automatyczne, uproszczone i przyspieszone procedury przyznawania subwencji finansowych, w tym jej realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np. banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów Programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów Programu, w tym w szczególności oświadczeń dotyczących spełniania przez Beneficjenta warunków programowych na datę udzielenia subwencji finansowej, a wobec czego kwestionowanie sposobu działania strony powodowej przez pozwanego jawi się jako bezzasadne. Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia roszczenia powód wskazał, że roszczenie strony powodowej wynikające z bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego o kwotę nienależnie uzyskanej części subwencji nie mogło stać się wymagalne zanim nie doszło do zmiany wysokości spadku przychodów ze strony pozwanej, to zaś miało miejsce w wyniku złożonej w dniu 07 czerwca 2022 roku korekty uzyskanych przez pozwanego w kwietniu 2020 roku przychodów. Roszczenie powoda stało się zatem wymagalne w całości w dniu złożenia korekty, a skoro wytoczenie powództwo w elektronicznym postępowaniu upominawczym miało miejsce w dniu 18 grudnia 2024 roku, to skutecznie przerwało bieg terminu przedawnienia.

Pismem procesowym z dnia 21 stycznia 2026 roku (k. 176-184) pozwany podtrzymał zaprezentowane uprzednio w sprawie stanowisko procesowe, podkreślając, że powód nie podnosił, a tym bardziej nie wykazał, że pozwany składając wniosek i zawierając umowę subwencji wiedział o podstawach dokonania późniejszej korekty deklaracji VAT – 7 i składając oświadczenie celowo wprowadziła powoda w błąd. Oświadczenie pozwanego w dacie jego złożenia było prawdziwe, odzwierciedlało rzeczywisty stan jego wiedzy, a nadto miało potwierdzenie w dokumentach pozwanego korelujących z wnioskiem o subwencję, a powód miał wystarczająco dużo czasu od dnia dokonania korekty do dnia zwolnienia pozwanego z obowiązku zwrotu subwencji, ażeby sprawdzić dane w Ministerstwie Finansów, jak to uczynił po ponad dwóch latach. Pozwany zważył, że źródłem legitymacji procesowej, tj. ustawowej kompetencji do żądania zwrotu pomocy publicznej nie może być umowa cywilnoprawna, a nie budzi wątpliwości, że na podstawie art. 21a ustawy o Systemie Instytucji Rozwoju powodowi nie zostały przyznane kompetencje do dochodzenia zwrotu pomocy publicznej udzielonej w ramach programu „(...)”, który to przepis nie tworzy żadnych kompetencji, a wskazuje jedynie na wyjątek egzekucyjny. Uprawnienie do windykacji należności nie może wynikać również z uchwały Rady Ministrów do której odwołuje się powód, a która nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Pozwany podkreślił, że nie można dopuścić do sytuacji, w której zaniechanie ustawodawcy czy wręcz nonszalancja w działaniach powoda będzie następczo konwalidowana przez Sąd z tej tylko przyczyny, że sprawa dotyczy środków publicznych. Powód przed wystąpieniem o zwrot pomocy publicznej miał ponad 3 lata od jej udzielenia, ażeby zweryfikować czy posiada stosowne upoważnienie i zwrócić się do właściwych organów o podjęcie odpowiednich kroków. Dbałość o majątek państwowy nie może bowiem odbywać się kosztem naruszenia Konstytucji oraz zasad porządku prawnego, a naprawienie ewentualnych uchybień w zakresie konstrukcji kompetencji do windykacji pomocy publicznej jest wyłączną domeną ustawodawcy, który jeśli uzna, że takie kompetencje winny przysługiwać P. (...), to może to wyraźnie uregulować. Jednocześnie nawet przy szeroko rozumianej zasadzie swobody umów niedopuszczalne jest kreowanie w drodze umowy kompetencji o charakterze publicznoprawnym. Wreszcie pozwany podtrzymał zarzut przedawnienia roszczenia.

Na rozprawie w dniu 26 marca 2026 roku (k. 187) pozwany podtrzymał zaprezentowane w toku postępowania stanowisko procesowe.

Sąd ustalił, co następuje:

W związku z pandemią choroby zakaźnej COVID-19 wywoływanej wirusem Sars-Cov-2 w 2020 roku doszło w Polsce do istotnych zakłóceń gospodarczych spowodowanych między innymi wprowadzanymi restrykcjami sanitarnymi mającymi zapobiec rozwojowi epidemii. Aby przeciwdziałać negatywnym skutkom gospodarczym panującej epidemii na podstawie uchwały Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 roku w sprawie „(...)” ustanowiono program rządowy mający na celu realizację podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki, w szczególności poprzez zapewnienie płynności i stabilności finansowej oraz ochronę miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli. Program kierowany był do beneficjentów, którzy łącznie wytwarzali istotną część polskiego PKB i miał na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19.

O udział w „Programie” mógł się ubiegać Beneficjent będący osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność do nabywania praw i obowiązków we własnym imieniu, wykonujący działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, w każdym przypadku pod warunkiem posiadania przez beneficjenta statusu mikroprzedsiębiorcy lub małego/średniego przedsiębiorcy.

W „Programie” mógł wziąć udział wyłącznie Beneficjent, który łącznie spełniał określone Regulaminem kryteria w postaci: odnotowania spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży), o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 roku w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 (a), prowadzenia działalność gospodarczą na dzień 31 grudnia 2019 roku (b), niezalegania z płatnościami podatków oraz składek na ubezpieczenie społeczne na dzień 31 grudnia 2019 roku lub na dzień złożenia wniosku, przy czym nie uznawano za zaległość rozłożenia płatności na raty lub jej odroczenia lub też zalegania z płatnościami podatków nieprzekraczającego trzykrotności wartości opłaty pobieranej przez operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo Pocztowe za traktowanie przesyłki listowej jako przesyłki poleconej (b), nieprowadzenia działalności w zakresie produktów lub usług, które mogą skutkować ograniczeniem bądź naruszeniem wolności indywidualnych lub/i praw człowieka, a także działalności prowadzonej przez instytucje kredytowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo – kredytowe, firmy inwestycyjne, instytucje pożyczkowe, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne i inne przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania oraz podmioty zarządzające aktywami, dostawców usług płatniczych oraz inne instytucje finansowe, a także agencje ratingowe oraz obszarów wątpliwych z powodów etyczno -moralnych (c), wobec którego na dzień składania wniosku nie otwarto likwidacji w rozumieniu odpowiednich przepisów KSH, postępowania upadłościowego w rozumieniu Prawa upadłościowego ani postępowania restrukturyzacyjnego w rozumieniu Prawa restrukturyzacyjnego oraz w odniesieniu do którego spełnione są przesłanki: posiadania rezydencji podatkowej na terenie EOG, działalność gospodarcza została zarejestrowana na terenie RP w KRS oraz jego główny beneficjent rzeczywisty nie posiada rezydencji podatkowej w raju podatkowym, przy czym zakwalifikowanie beneficjenta do udziału w programie pomimo braku spełnienia owych przesłanek możliwe było w razie zobowiązania się beneficjenta, w przypadku nieposiadania rezydencji podatkowej na terytorium EOG, do jej przeniesienia na to terytorium, oraz w przypadku posiadania głównego beneficjenta rzeczywistego beneficjenta rezydencji podatkowej w raju podatkowym do spowodowania, że główny beneficjent rzeczywisty beneficjenta przeniesie rezydencję podatkową na teren EOG, w obu przypadkach w terminie 9 miesięcy od dnia udzielenia subwencji finansowej.

Warunkami udzielenia finansowania programowego przez P. (...) beneficjentowi spełniającemu wszystkie warunki programowe było między innymi: akceptacja przez beneficjenta warunków i zasad ubiegania się o i udzielania przezP. (...)finansowania programowego, w tym Regulaminu (a), dostępność środkówP. (...) na udzielanie finansowania programowego (b), posiadanie przez beneficjenta lub założenie przez niego w jednym z banków firmowego rachunku dedykowanego przedsiębiorcom, w którym mowa w §10 ust.10 Regulaminu oraz uzyskanie od Banku dostępu do bankowości elektronicznej umożliwiającej korzystanie z tego rachunku (c), złożenie przez osobę upoważnioną w formularzu wniosku wszelkich wymaganych oświadczeń, w tym złożenie oświadczenia, że: osoba upoważniona jest rzeczywiście uprawniona do samodzielnej reprezentacji beneficjenta, w tym do złożenia wniosku, zawarcia umowy subwencji finansowej oraz dokonywania wszelkich innych czynności związanych z jej zawarciem i wykonaniem; wszelkie przedstawione we wniosku informacje oraz złożone tam oświadczenia są zgodne z prawdą oraz osoba upoważniona jest świadoma odpowiedzialności karnej za przedstawienie fałszywych informacji oraz złożenie fałszywych oświadczeń w związku z procesem ubiegania się o finansowanie programowe (d), złożenie prawidłowo wypełnionego i kompletnego wniosku za pośrednictwem formularza udostępnionego przez Bank w bankowości elektronicznej ( e), podpisanie umowy subwencji finansowej przez osobę uprawnioną będącą beneficjentem lub działającą w imieniu beneficjenta za pośrednictwem bankowości elektronicznej z wykorzystaniem narzędzi autoryzacyjnych udostępnionych beneficjentowi przez bank lub – w przypadku banku spółdzielczego – przy pomocy jednorazowego hasła SMS przesłanego na numer telefonu podany przez beneficjenta do kontaktu z bankiem spółdzielczym lub wskazany przez beneficjenta we wniosku (f), pozytywne rozpatrzenie wniosku przez P. (...) na zasadach określonych w dokumentach programowych oraz przedstawionych ogólnie w §12 (g) oraz otrzymanie przez beneficjenta potwierdzenia zawarcia umowy subwencji finansowej oraz udzielenia subwencji finansowej za pośrednictwem bankowości elektronicznej banku lub w inny sposób.

Finansowanie Programowe udzielane było w oparciu o składany przez Beneficjenta wniosek podlegający, w stosownych zakresach, weryfikacji przez Bank i P. (...), który to wniosek mógł być złożony wyłącznie drogą elektroniczną poprzez Bankowość Elektroniczną wybranego banku i wyłącznie za pośrednictwem dostępnego w Bankowości Elektronicznej formularza aplikacyjnego.

Z uwagi na pomocowy charakter programu, polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19, oraz efektywność i szybkość rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci programu, P. (...)został uprawniony do: 1) stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym ich realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np. banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów programu, 2) przyjęcia, iż każdy beneficjent programu jest wypłacalny i zdolny do zwrotu i spłaty subwencji, 3) do uznawania jakiegokolwiek warunku programowego, za spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu, jego przedstawiciela lub osoby, która podaje się wobecP. (...)za beneficjenta programu lub jego przedstawiciela (rozdział 3.2 Załącznika nr (...) do Regulaminu).

P. (...) Spółka akcyjna miał rozpatrywać wnioski w celu weryfikacji spełnienia przez Beneficjenta warunków programowych. Wydana w wyniku tej weryfikacji decyzja miała charakter potwierdzenia w całości lub w części albo też zaprzeczenia przez P. (...) okoliczności spełnienia przez Beneficjenta warunków programowych na podstawie oświadczeń wiedzy Beneficjenta zawartych w Umowie Subwencji Finansowej i danych oraz informacji pozyskanych przez P. (...) od osób trzecich i organów administracji, w tym między innymi, od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów i Krajowej Administracji Skarbowej. Po rozpatrzeniu wniosku P. (...) mógł podjąć jedną z trzech następujących decyzji: a) decyzję pozytywną o przyznaniu całej kwoty subwencji finansowej, b) decyzję pozytywną o przyznaniu subwencji w kwocie niższej niż wnioskowana, c) decyzję negatywną o odmowie przyznania subwencji w całości.

Dowód: Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „(...)” wraz z załącznikami – k. 26-42.

Pozwany K. W. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (...), której przedmiotem jest transport drogowy towarów oraz sprzedaż detaliczna pojazdów silnikowych, z wyłączeniem motocykli złożył wniosek o udzielenie finansowania programowego.

W dniu 15 maja 2020 roku między pozwanym a P. (...) S.A. w W. zawarta została umowa subwencji finansowej nr (...). W jej treści pozwany oświadczył, że: na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikro przedsiębiorcą (1), liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji finansowej wynosi 8 (2), miesiąc kalendarzowy, w którym doszło do spadku obrotów gospodarczych to kwiecień 2020 roku (3), skala spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) przedsiębiorcy za miesiąc referencyjny w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 wyniosła 27% (4), wybiera sposób porównania spadku obrotów gospodarczych rok do roku – dla wybranego miesiąca kalendarzowego spadku obrotów, uwzględniony zostanie miesiąc kalendarzowy odpowiadający mu w roku poprzednim, a obroty w miesiącu kalendarzowym odpowiadającemu miesiącowi referencyjnemu w roku poprzednim wyniosły 186.486 zł (5), wielkość obrotów gospodarczych w 2019 roku wyniosła 2.045.537 zł (6). Oświadczając, że: na dzień złożenia wniosku prowadzi działalność gospodarczą, nie otworzył likwidacji na podstawie Kodeksu spółek handlowych, nie zostało na dzień złożenia wniosku otwarte wobec niego postępowanie upadłościowe ani restrukturyzacyjne, na dzień 31 grudnia 2019 roku prowadził działalność gospodarczą i zatrudniał co najmniej 1 pracownika – z wyłączeniem właściciela – i nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela a jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2 mln euro, na dzień 31 grudnia 2019 roku lub na dzień złożenia wniosku nie zalegał z płatnościami podatków oraz składek na ubezpieczenie społeczne, nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie produktów i usług, które mogą skutkować ograniczeniem bądź naruszeniem wolności indywidualnych lub/i praw człowieka, a także działalności prowadzonej przez instytucje kredytowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo – kredytowe, firmy inwestycyjne, instytucje pożyczkowe, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne i inne przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania oraz podmioty zarządzające aktywami, dostawców usług płatniczych oraz inne instytucje finansowe, a także agencje ratingowe oraz obszarów wątpliwych z powodów moralnych, posiada rezydencję podatkową na terenie EOG oraz jego działalność zarejestrowana jest na terytorium Polski w KRS albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz jego główny beneficjent rzeczywisty nie posiada rezydencji podatkowej w „raju podatkowym”, a na dzień złożenia wniosku przeważającym rodzajem faktycznie prowadzonej działalności, w ramach którego wnioskuje o subwencję finansową jest działalność sklasyfikowana w klasie PKD: 49.41.Z – Transport drogowy towarów. Zawnioskował o subwencję finansową w kwocie 96.000 zł.

Decyzją w sprawie subwencji finansowej z dnia 15 maja 2020 roku P. (...)S.A. w W. – na skutek dokonania pozytywnej weryfikacji spełnienia przez pozwanego warunków otrzymania kwoty subwencji finansowej określonych w treści umowy w oparciu o oświadczenia złożone przez przedsiębiorcę w treści umowy przyznał pozwanemu subwencję finansową we wnioskowanej kwocie 96.000 zł.

Kwota przyznanej subwencji została pozwanemu wypłacona w całości przelewem bankowym w dniu 18 maja 2020 roku.

Do umowy zawartej z pozwanym ma zastosowanie Regulamin w wersji pierwotnej, obowiązującej od dnia 29 kwietnia 2020 roku. Wersje zmienione Regulaminu zostały natomiast przyjęte w dniu 13 maja 2020 roku - z datą wejścia w życie w dniu 28 maja 2020 roku – oraz w dniu 13 kwietnia 2021 roku z datą wejścia w życie w dniu 28 kwietnia 2021 roku.

Dowód: umowa subwencji finansowej z dnia 14.05.2020 r. z załącznikami – k. 12-19, decyzja w sprawie umowy subwencji z dnia 15.05.2020 r. – k. 20, potwierdzenie przelewu – k. 25, Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „(...)” wraz z załącznikami – k. 26-42, Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „(...)” z dnia 13.05.2020 r. z załącznikami – k. 43-59, Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „(...)” z dnia 13.04.2021 r. z załącznikami – k. 60-80, wydruk z CEiDG – k. 88.

W dniu 24 maja 2021 roku pozwany złożył oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej, w którym oświadczył, że subwencja finansowa została wydatkowana zgodnie z zapisami umowy, wnioskując o zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji w kwocie nie większej niż 66.000 zł.

Decyzją w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej z dnia 16 czerwca 2021 roku powód – w związku ze złożonym oświadczeniem o rozliczeniu subwencji – na podstawie dostępnych danych wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 66%, a na podaną wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji składały się: 25% związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej oraz 44% związane z utrzymaniem zatrudnienia przez 12 miesięcy. Wartość subwencji pozostała do spłaty określona została na 30.000 zł, do której uregulowania pozwany zobowiązany był zgodnie z umową subwencji finansowej oraz Regulaminem Programu, na zasadach określonych w harmonogramie spłat udostępnionym pozwanemu przez bank.

Przygotowany celem rozliczenia subwencji harmonogram spłat przewidywał jej uregulowanie w 24 miesięcznych ratach płatnych w okresie od dnia 26 lipca 2021 roku do dnia 26 czerwca 2023 roku, w kwocie po 1.250 zł każda rata.

Pozwany dokonał spłaty w kwotach i terminach wynikających z harmonogramu.

Dowód: oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej z dnia 24.05.2021 r. – k. 21-22, decyzja w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej z dnia 16.06.2021 r. – k. 23, harmonogram spłat subwencji z dnia 16.06.2021 r. – k. 24, historia rachunku bankowego – k. 143-144, potwierdzenie przelewu – k. 145.

W odpowiedzi z dnia 18 sierpnia 2023 roku na wniosek o udostępnienie danych podatkowych powód powziął informację od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o dokonaniu przez określonych beneficjentów korekt deklaracji VAT -7. Zgodnie z jej treścią pozwany dokonać miał w dniu 7 czerwca 2022 roku korekty za miesiąc kwiecień 2020 roku, w ten sposób, że wskazany przez niego po korekcie obrót określony został na kwotę 174.712 zł.

Dowód: pismo Szefa KAS z dnia 18.08.2023 r. – k. 85-86, wydruk tabeli – k. 87.

Pismem z dnia 08 marca 2024 roku powód wezwał pozwanego do zwrotu, nie później niż do dnia 22 kwietnia 2024 roku, wsparcia w wysokości 66.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi w przypadku bezskutecznego upływu wskazanego terminu, wskazując, iż skala przychodu w wybranym przez pozwanego – jako beneficjenta – okresie ustalona przez P. (...) w oparciu o bazę danych Ministerstwa Finansów kwalifikuje go w przedziale od 0% do 25 %, co oznacza że po dniu zawarcia umowy subwencji doszło do zmiany w rejestrze MF w zakresie wysokości przychodów wpływających na skalę spadku przychodów, a wobec czego pozwany otrzymał nienależnie subwencję finansową.

Wezwanie do zapłaty – wobec jego bezskuteczności - powtórzone zostało pismem dnia 30 października 2024 roku, którym to powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 69.885,41 zł wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 66.000 zł naliczanymi do dnia zapłaty, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.

Także i to wezwanie pozostało bezskuteczne.

Dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 08.03.2024 r. – k. 81, wydruk z systemu (...) – k. 82, ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 30.10.2024 r. – k. 83, wydruk z systemu śledzenia przesyłek – k. 84.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie

Powód P. (...) Spółka akcyjna w W. domagał się od pozwanego K. W. zapłaty kwoty 70.861,85 zł wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od kwoty 66.000 zł od dnia 18 grudnia 2024 roku do dnia zapłaty wyjaśniając, że strony związane były zawartą w dniu 14 maja 2020 roku umową subwencji finansowej zawartą w ramach programu rządowego „(...)” na podstawie której to pozwany otrzymał kwotę 96.000 zł tytułem subwencji, a która to subwencja – w następstwie dokonanej przez pozwanego w dniu 07 czerwca 2022 roku korekty deklaracji VAT – 7 – okazała się być pobraną nienależnie. Powód stanął na stanowisku, że pozwany w złożonym wniosku o przyznanie pomocy finansowej złożył nieprawdziwe oświadczenia w przedmiocie wysokości przychodów wpływających na skalę spadku przychodów, a zatem elementu składowego niezbędnego do wyliczenia kwoty subwencji.

Pozwany K. W. zakwestionował natomiast żądanie pozwu podnosząc szereg zarzutów, a w tym: zarzut braku legitymacji procesowej powoda, przedawnienia roszczenia, nieudowodnienia roszczenia tak co do zasady, jak i co do wysokości oraz nadużycia prawa podmiotowego

W niniejszej sprawie bezsporne było, że K. W. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (...), której przedmiotem jest transport drogowy towarów oraz sprzedaż detaliczna pojazdów silnikowych, z wyłączeniem motocykli złożył wniosek o udzielenie finansowania programowego w ramach programu rządowego „(...)”, a konsekwencji czego w dniu 15 maja 2020 roku między nim aP. (...) S.A. w W.zawarta została umowa subwencji finansowej nr (...), w której treści pozwany oświadczył, że: na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikro przedsiębiorcą, liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji finansowej wynosi 8, miesiąc kalendarzowy, w którym doszło do spadku obrotów gospodarczych to kwiecień 2020 roku, a skala spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) przedsiębiorcy za miesiąc referencyjny w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 wyniosła 27%, wybierając przy tym sposób porównania spadku obrotów gospodarczych rok do roku – dla wybranego miesiąca kalendarzowego spadku obrotów, uwzględniony zostanie miesiąc kalendarzowy odpowiadający mu w roku poprzednim, wskazał, ze obroty w miesiącu kalendarzowym odpowiadającemu miesiącowi referencyjnemu w roku poprzednim wyniosły 186.486 zł. Poza sporem pozostawało także, że decyzją w sprawie subwencji finansowej z dnia 15 maja 2020 roku P. (...) S.A. w W. – na skutek dokonania pozytywnej weryfikacji spełnienia przez pozwanego warunków otrzymania kwoty subwencji finansowej określonych w treści umowy w oparciu o oświadczenia złożone przez przedsiębiorcę w treści umowy przyznał pozwanemu subwencję finansową we wnioskowanej kwocie 96.000 zł, która to kwota została pozwanemu wypłacona w całości przelewem bankowym w dniu 18 maja 2020 roku. Wątpliwości wreszcie nie budziło i to, że w dniu 24 maja 2021 roku pozwany złożył oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej, w którym oświadczył, że subwencja finansowa została wydatkowana zgodnie z zapisami umowy, wnioskując o zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji w kwocie nie większej niż 66.000 zł, a decyzją w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej z dnia 16 czerwca 2021 roku powód – w związku ze złożonym oświadczeniem o rozliczeniu subwencji – na podstawie dostępnych danych wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 66%, z tym że na podaną wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji składały się: 25% związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej oraz 44% związane z utrzymaniem zatrudnienia przez 12 miesięcy. Wartość subwencji pozostała do spłaty określona została na 30.000 zł, a pozwany spłacił wskazaną kwotę w 24 miesięcznych ratach po 1.250 zł każda, regulując ostatnią ratę w dniu 29 czerwca 2023 roku.

Strony pozostawały natomiast w sporze co do tego czy pozyskanie przez powoda danych od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej może mieć ten skutek, że otrzymana przez pozwanego subwencja poczytywana może być jako pobrana nienależnie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń w przedmiocie wysokości przychodów wpływających na skalę przychodów będącą elementem składowym niezbędnym do wyliczenia kwoty subwencji, a w konsekwencji czego czy powód może skutecznie dochodzić jej zwrotu od pozwanego.

Z uwagi na wielowątkowość przedmiotowej sprawy oraz mnogość podniesionych przez pozwanego zarzutów Sąd dokonał szczegółowej analizy każdego z nich dochodząc do wniosków, które przedstawione zostaną w poczynionych poniżej rozważaniach prawnych.

Już w tym miejscu godzi się wskazać, że powód w toku postępowania prezentował stanowisko procesowe, które nie było jednolite, lecz ulegało modyfikacjom w zależności od zarzutów podnoszonych przez pozwanego. I tak w odpowiedzi na zarzut braku legitymacji procesowej czynnej powód powoływał się na treść zawartej umowy o subwencję, wywodząc z niej swoje uprawnienie do dochodzenia roszczenia, która to argumentacja zmierzała do wykazania, iż stosunek zobowiązaniowy łączący strony stanowi podstawę dochodzonego roszczenia. Z kolei w dalszym toku postępowania - ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia roszczenia, powód zmierzając do odparcia podniesionego przez pozwanego zarzutu wskazywał, że dochodzone roszczenie wynika z bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego, polegającego na uzyskaniu nienależnej subwencji. Tymczasem powód powinien w sposób jednoznaczny określić podstawę faktyczną oraz prawną swojego roszczenia, a w kategoriach niedopuszczalnego poczytywać należy dowolne i instrumentalne zmienia owych podstaw wyłącznie w celu przeciwstawienia się zarzutom strony przeciwnej, w szczególności, gdy prowadzi to do wewnętrznej sprzeczności twierdzeń. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wskazany przez powoda, a następnie ustalony przez sąd, stan faktyczny determinuje zastosowanie normy prawnej i dlatego jest tak istotny dla określenia zakresu poddania sprawy pod osąd sądu. Z uwagi zaś na to, że relacje zachodzące między stronami mogą nierzadko być bardzo skomplikowane, a roszczenia z nich wypływające mogą mieć źródło tudzież podstawę w różnych przepisach prawa, obowiązkiem powoda jest tak precyzyjne określenie podstawy faktycznej żądania, by można było jednoznacznie określić, jaką ma ono podstawę prawną, co jest konieczne w celu podjęcia przez pozwanego stosownej obrony oraz w celu zakreślenia przez sąd granic rozstrzygania sprawy. Choć wskazanie przez powoda podstawy materialnoprawnej roszczenia nie jest wymagane, to nie pozostaje jednak bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, bowiem pośrednio określa także okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 roku, sygn. akt I CKN 252/98). Nie ulega zaś wątpliwości, że roszczenie wynikające z umowy oraz roszczenie oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu mają odmienny charakter prawny, przesłanki oraz reżim przedawnienia, a przyjęcie, iż podstawą dochodzonego roszczenia jest umowa, wykluczać winno co do zasady możliwość równoczesnego opierania go na konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, która ma charakter subsydiarny i znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy brak jest innej podstawy prawnej świadczenia.

Niezależnie jednak od powyższego wskazać należy, że przy przyjęciu którejkolwiek z prezentowanych przez powoda koncepcji, dochodzone roszczenie nie mogło zostać uwzględnione.

I tak pierwszorzędnie zwrócić należy uwagę na to, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą ciężar gromadzenia materiału dowodowego ciąży na stronach procesu (art. 6 kc w zw. z art. 3 kpc w zw. z art. 232 kpc), a której istota sprowadza się do tego, że ryzyko poniesienia ujemnych konsekwencji braku wywiązania się z powinności przedłożenia dowodów obciąża nie kogo innego, jak właśnie strony postępowania. Skutkiem natomiast braku wykazania przez stronę prawdziwości twierdzeń odnoszących się do faktów istotnych dla sprawy jest to, iż zasadniczo twierdzenia takie nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia sądowego. Treść art. 6 kc określa więc reguły dowodzenia, a zatem przedmiot dowodu oraz osobę, na której spoczywa obowiązek udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, przy czym rolą Sądu nie jest dążenie do wszechstronnego zbadania wszelkich okoliczności sprawy, w tym sensie że nie jest zobowiązany do zarządzania dochodzenia w celu uzupełniania lub wyjaśniania twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 kpc) spoczywa na tej stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne. W związku z powyższym obowiązkiem powoda jest przytoczenie okoliczności faktycznych, z których wywodzi swoje roszczenie i wskazanie na dowody, których przeprowadzenie potwierdzi zasadność tych twierdzeń.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu słuszny i uzasadniony okazał się zarzut pozwanego, że powód nie udowodnił swojego roszczenia. Bezspornym było, że pomiędzy stronami zawarta została umowa subwencji finansowej, na mocy której powód przyznał pozwanemu subwencję w kwocie 96.000 zł, a która to kwota została przelana na rachunek beneficjenta, a kolejno powód wydał decyzję o zwolnieniu pozwanego z obowiązku zwrotu subwencji w zakresie kwoty dochodzonej niniejszym pozwem, tj. 66.000 zł. Powołując się na fakt wystąpienia okoliczności uzasadniających zmianę decyzji o zwolnieniu pozwanego z konieczności zwrotu subwencji powód winien był wykazać, że takie okoliczności rzeczywiście zaistniały oraz wykazać wysokość roszczenia poprzez przedstawienie i udokumentowanie stosownych wyliczeń. Tymczasem powód nie udźwignął ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku dowodowego. Choć bowiem powód uzasadniał żądanie zwrotu subwencji poprzez odwołanie się do postanowienia § 3 ust. 6 Regulaminu – w jego pierwotnym brzmieniu - zgodnie z treścią którego w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, P. (...) może podjąć decyzję o zobowiązaniu beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji, to jednak w żadnym zakresie nie wykazał, na jakich konkretnie danych i wyliczeniach oparł swój wniosek w zakresie wypełnienia przez działanie pozwanego dyspozycji tejże regulacji. W tym kontekście wskazać należy, iż stosownie do treści §4 Regulaminu na potrzeby wyliczenia maksymalnej kwoty subwencji finansowej mikro przedsiębiorca wskazywał: liczbę pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o wypłatę subwencji finansowej, lecz nie wyższą niż liczba pracowników (I) na dzień 31 grudnia 2019 roku albo (II) na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w toku poprzednim – zatrudnienie które stanowi podstawę określenia maksymalnej kwoty subwencji finansowego dla mikro przedsiębiorców w żadnym przypadku nie mogło być wyższe niż 9 pracowników oraz wielkość spadku przychodów ze sprzedaży w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 roku w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami gospodarki na skutek COVID-19. Maksymalna kwota subwencji obliczana była jako iloczyn liczby pracowników zatrudnionych przez mikro przedsiębiorcę oraz kwoty bazowej subwencji finansowej, o której stanowiła tabela, uzależnionej od wielkości spadku przychodów ze sprzedaży beneficjenta. Wzór na skalę przychodów wskazany przez powoda wymagał znajomości przychodu uzyskanego przez beneficjenta w miesiącu referencyjnym (tj. dowolnemu miesiącowi następującemu po 1 lutego 2020 roku) oraz przychodu uzyskanego przez beneficjenta w miesiącu porównawczym, tj. miesiącu odpowiadającym nazwą miesiącowi referencyjnemu w roku ubiegłym. Tymczasem zgodnie z treścią przedłożonej w poczet materiału dowodowego umowy subwencji finansowej nr (...) pozwany oświadczył, że: na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikro przedsiębiorcą (1), liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji finansowej wynosi 8 (2), miesiąc kalendarzowy, w którym doszło do spadku obrotów gospodarczych to kwiecień 2020 roku (3), skala spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) przedsiębiorcy za miesiąc referencyjny w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 wyniosła 27% (4), wybiera sposób porównania spadku obrotów gospodarczych rok do roku – dla wybranego miesiąca kalendarzowego spadku obrotów, uwzględniony zostanie miesiąc kalendarzowy odpowiadający mu w roku poprzednim, a obroty w miesiącu kalendarzowym odpowiadającemu miesiącowi referencyjnemu w roku poprzednim wyniosły 186.486 zł (5), wielkość obrotów gospodarczych w 2019 roku wyniosła 2.045.537 zł (6). O ile zatem znana jest wysokość przychodu w miesiącu porównawczym, o tyle brak jest jakichkolwiek danych o wysokości przychodu w miesiącu referencyjnym, tj. kwietniu 2020 roku. Za takowe dane nie mogą być poczytywane informacje ujęte w tabeli, która rzekomo stanowić ma załącznik do pisma Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Po pierwsze bowiem nie sposób przypisać wartość dowodową wydrukowi zawierającemu informacje ujęte w formie tabelarycznej, a co do której brak jest wiedzy skąd rzeczone dane pochodzą, przez kogo zostały ewentualnie wprowadzone i na jakiej podstawie, a co jawi się szczególnie jaskrawo jeśli pod uwagę weźmie się fakt, że karta na której znajduje się rzeczona tabela nie tylko nie została opatrzona żadnym podpisem osoby odpowiedzialnej za jej sporządzenie czy prawdziwość i autentyczność ujętych w niej danych, ale nie jest nawet opatrzona żadnym tytułem, a już w szczególności nie sposób na podstawie jej formy przyjąć, iż stanowi ona załącznik do wspomnianego pisma Szefa KAS. Nawet zaś gdyby uznać, że ujęte w niej dane mogą być poczytywane za autentyczne, to sam fakt dokonania przez pozwanego w dniu 7 czerwca 2022 roku korekty danych podatkowych nie pozwala na implikację w postaci wniosku o podaniu przez niego na etapie składania wniosku nieprawdziwych informacji czy złożeniu nieprawdziwych oświadczeń. Ujęta w rzeczonym wydruku kwota opiewająca na 174.712 zł stanowi bowiem wedle twierdzeń powoda wartość już po rzekomo dokonanej korekcie, nie zaś przed nią, co uniemożliwia stwierdzenie choćby tego czy korekta ta została przeprowadza w kierunku wzrostu przychodu czy też spadku. Wszystko to uniemożliwia dokonanie analizy spełnienia przesłanki podania nieprawdziwych informacji lub złożenia nieprawdziwych oświadczeń, od zaistnienia której uzależnione zostało powstanie po stronie P. (...)uprawnienia do żądania zwrotu subwencji. Choć pojęcia prawdy czy nieprawdziwości dotyczą sfery faktycznej i nie można ich utożsamiać z ocenami prawnymi czy wykładnią prawa, to powód nie wykazał, aby wskazany przez pozwanego przychód – według stanu na dzień składania wniosku o subwencję – był niezgodny z rzeczywistością. Powód nie przedstawił dowodów pozwalających na ustalenie, że dane finansowe zadeklarowane przez pozwanego były błędne, ani tym bardziej, że zostały podane w sposób świadomy i intencjonalny w wysokości nieodpowiadającej stanowi faktycznemu. Podkreślić przy tym należy, że dla przypisania pozwanemu obowiązku zwrotu subwencji nie jest wystarczające samo zakwestionowanie przez powoda prawidłowości danych zawartych we wniosku, a oceny prawnej w tymże zakresie nie zmienia również fakt dokonania przez pozwanego w okresie późniejszym korekty danych podatkowych, która to instytucja jest powszechnie dopuszczalną i funkcjonującą w obrocie gospodarczym, w szczególności w związku z koniecznością uwzględnienia nowych okoliczności, ujawnienia błędów rachunkowych tudzież doprecyzowania danych na podstawie pełniejszej dokumentacji księgowej. Dla przyjęcia, że doszło do podania nieprawdziwych informacji, konieczne jest wykazanie, iż już w chwili składania wniosku beneficjent dysponował danymi odmiennymi od zadeklarowanych, a mimo to świadomie lub co najmniej w sposób zawiniony podał wartości nieodpowiadające rzeczywistości. Tymczasem w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy brak jest dowodów dających podstawy do ustalenia, że korekta dokonana przez pozwanego nie była wynikiem późniejszego ustalenia prawidłowych danych, lecz stanowiła próbę sanowania uprzednio złożonych nieprawdziwych oświadczeń. W szczególności powód nie wykazał, aby w dacie składania wniosku pozwany posiadał wiedzę o nieprawidłowości wskazanego przychodu.

Nie sposób przy tym nie zważyć i na to, że choć już na etapie wzywania pozwanego do zapłaty pismem z dnia 08 marca 2024 roku powód odwoływał się do posiadanych przez siebie danych pozyskanych z Ministerstwa Finansów, w oparciu o które zakwalifikować miał pozwanego do spadku skali przychodów w przedziale od 0% do 25%, co oznaczać miało, że pozyskana przez pozwanego subwencja była nienależna, a pierwotnie powód zainicjował przeciwko pozwanemu sprawę o zapłatę w elektronicznym postępowaniu upominawczym, na etapie którego wydany został nakaz zapłaty, a który to zaskarżony został przez pozwanego sprzeciwem, w treści którego podniesiono zarzuty: nieistnienia roszczenia, jego nieudowodnienia co do zasady i co do wysokości, braku podstaw umownych do domagania się zapłaty, nienależytej staranności powoda jako profesjonalisty w obrocie gospodarczym, nadużycia prawa podmiotowego, a tym samym przedawnienia roszczenia oraz niepodjęcia polubownej próby rozwiązania sporu, a w konsekwencji tego braku wymagalności roszczenia oraz bezpodstawne wskazanie terminu początkowego naliczania odsetek, to jednak rzekomych danych w oparciu, o które poczynił kluczowe dla sprawy ustalenia nie przedłożył na żadnym etapie postępowania przedsądowego czy sądowego, w tym także na gruncie niniejszego postępowania. Powód zaniechał zatem należytego przygotowania się do wniesienia powództwa i udowodnienia swojego roszczenia, a konkluzji tej nie zmienia zawarty w treści pozwu wniosek o zwrócenie się przez Sąd do Krajowej Administracji Skarbowej i zobowiązanie tegoż podmiotu – na podstawie art. 248 § 1 kpc – do przedłożenia dokumentów obejmujących dane finansowe za miesiąc kwiecień 2020 roku (miesiąc referencyjny), o które powód występował do KAS w celu rozliczenia subwencji, ustalenia skali spadku obrotów gospodarczych w miesiącu referencyjnym w porównaniu do miesiąca kalendarzowego odpowiadającego miesiącowi w roku poprzednim oraz przeprowadzenie dowodu z tak pozyskanego dokumentu, na fakt skali spadku obrotów gospodarczych, danych finansowych uwzględnionych przez powoda przy ustaleniu kwoty subwencji podlegającej zwrotowi przez pozwanego, prawidłowego wyliczenia przez powoda subwencji polegającej zwrotowi oraz otrzymania przez pozwanego subwencji nienależnie i niespełnieniu przez pozwanego warunków programowych. Wskazany wniosek powoda należało poczytywać za bezzasadny. Postępowanie cywilne oparte jest bowiem na zasadzie kontradyktoryjności, zgodnie z którą to strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Ciężar inicjatywy dowodowej spoczywa zatem na stronach, a rola sądu w tym zakresie ma charakter wyjątkowy i subsydiarny. Instytucja przewidziana w art. 248 § 1 kpc, a umożliwiająca zobowiązanie osoby trzeciej lub organu do przedstawienia dokumentu, nie może być zaś traktowana jako środek zastępujący aktywność dowodową strony ani jako instrument służący poszukiwaniu przez sąd dowodów na poparcie twierdzeń strony. Skorzystanie przez sąd z tego uprawnienia powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie samodzielnie uzyskać danego dokumentu, a jednocześnie dokument ten ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W realiach niniejszej sprawy powód nie tylko nie wykazał, aby podjął wyczerpujące działania zmierzające do samodzielnego pozyskania wskazanych dokumentów, ale również z jego własnych twierdzeń wynika, że dokumentami tymi faktycznie dysponował. Skoro bowiem powód – jak wynika z treści pozwu – na podstawie przedmiotowych danych dokonał wyliczeń prowadzących do wniosku, iż pozwanemu nienależnie przyznano subwencję, to oczywistym jest, że miał on dostęp do tych informacji. W takiej sytuacji powinien on przedłożyć stosowne dokumenty bezpośrednio do akt sprawy, zamiast zmierzać do przerzucenia na sąd obowiązku ich pozyskania, które to działanie – jak wskazuje się w orzecznictwie – jest niedopuszczalne. Nie sposób przy tym zaaprobować stanowisko zgodnie z którym powód nie jest w stanie uzyskać owych danych w formie dokumentu bezpośrednio od KAS, z uwagi na fakt, że wymiana informacji odbywa się jedynie w formie elektronicznej. Argumentacja ta pozostaje nieprzekonująca i nie znajduje uzasadnienia ani w obowiązujących przepisach prawa, ani w realiach obrotu prawnego. Współczesne postępowanie cywilne dopuszcza bowiem posługiwanie się dokumentami w postaci elektronicznej, które – po ich utrwaleniu lub wydrukowaniu – mogą stanowić pełnoprawny środek dowodowy. Okoliczność, że określone dane są udostępniane w systemach teleinformatycznych, nie oznacza zatem, że strona jest pozbawiona możliwości ich przedstawienia przed sądem. Jeżeli powód uzyskał dane za pośrednictwem systemu elektronicznego, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby przedłożył ich wydruk, zapis elektroniczny lub inne utrwalenie pozwalające na zapoznanie się z ich treścią. W praktyce sądowej tego rodzaju dokumenty są powszechnie wykorzystywane i podlegają ocenie na zasadach ogólnych.

Już ten argument byłby wystarczającym do oddalenia powództwa w całości.

Pochylając się z kolei nad kwestią legitymacji procesowej czynnej zważyć należy, że również ta kwestia jest z punktu widzenia okoliczności niniejszej sprawy złożona i uzależniona od tego w oparciu o jaki reżim odpowiedzialności rozstrzygana będzie sprawa niniejsza. Jeśli bowiem przyjąć, iż powód wywodzi swoje roszczenia z umowy to strona powodowa posiadała legitymację materialną niezbędną do wytoczenia niniejszego powództwa, bowiem strony łączył stosunek cywilnoprawny w postaci umowy subwencji określającej prawa i obowiązki stron (zob. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 maja 2025 roku, sygn. akt XXVI GC 579/24). Odmiennie jednak ocena prawna kształtuje się w przypadku przyjęcia, że powód swoje roszczenie wywodzi z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W przypadku bowiem dochodzenia roszczenia opartego na bezpodstawnym wzbogaceniu, kluczowe znaczenie ma ustalenie, kto jest podmiotem zubożonym. Konstrukcja ta zakłada bowiem istnienie przesunięcia majątkowego pomiędzy wzbogaconym a zubożonym. W tym zaś kontekście na uwadze należy mieć, że według przepisów art. 21a ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju (Dz. U. z 2026 r., poz. 9) Rada Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19, może powierzyć P. (...) realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, w szczególności w formach, o których mowa w art. 13 ust. 1, lub w formach bezzwrotnych. Jak zaś stanowi przepis art. 12 ust. 1 i 1a analizowanej ustawy P. (...) udziela finansowania, w szczególności mikroprzedsiębiorcom oraz małym i średnim przedsiębiorcom spełniającym warunki określone w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 roku uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1, z późn. zm.). Finansowanie, o którym mowa w ust. 1, stanowiące pomoc państwa spełniającą przesłanki określone w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Powyższe prowadzi do wniosku, że środki przekazywane w ramach subwencji miał charakter środków publicznych, a ich źródłem był majątek państwa, podczas gdy P. (...) występował w tym zakresie jako podmiot wykonujący określone zadania publiczne, pełniący funkcję operatora programu pomocowego, a nie jako podmiot, którego majątek ulega uszczupleniu w sensie materialnoprawnym. Oznacza to, że w niniejszej sprawie ewentualne zubożenie dotyczy Skarbu Państwa - jako źródła środków publicznych przeznaczonych na finansowanie programu - nie zaś powoda, który jedynie dysponował tymi środkami w ramach powierzonych mu kompetencji. Skoro zaś powód nie jest podmiotem, którego majątek uległ uszczupleniu, to nie może być uznany za zubożonego w rozumieniu przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, iż przysługuje mu legitymacja procesowa czynna do dochodzenia roszczeń na tej podstawie prawnej, co stanowiłoby dodatkową przesłankę oddalenia powództwa.

Kolejno na uwadze warto mieć także i to, że uprawnienie powoda do kontrolowania prawdziwości i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy było ograniczone do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez przedsiębiorcę, co wynika wprost z treści §3 ust. 6 umowy, a powód czynności zmierzające do odzyskania wypłaconych tytułem subwencji środków podjął już po upływie tegoż terminu. Choć bowiem już w dniu 24 maja 2021 roku pozwany złożył oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej, w którym oświadczył, że subwencja finansowa została wydatkowana zgodnie z zapisami umowy, wnioskując o zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji w kwocie nie większej niż 66.000 zł, a decyzją w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej z dnia 16 czerwca 2021 roku powód – w związku ze złożonym oświadczeniem o rozliczeniu subwencji – na podstawie dostępnych danych wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 66%. Na podaną wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji składały się: 25% związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej oraz 44% związane z utrzymaniem zatrudnienia przez 12 miesięcy, zaś wartość subwencji pozostała do spłaty określona została na 30.000 zł, do której uregulowania pozwany zobowiązany był zgodnie z umową subwencji finansowej oraz Regulaminem Programu, na zasadach określonych w harmonogramie spłat udostępnionym pozwanemu przez bank. Dokonanie korekty danych podatkowych, która wedle twierdzeń powoda stanowi podstawę przyjęcia, iż pozwany podał nieprawdziwe dane we wniosku o udzielenie subwencji, miało miejsce w czerwcu 2022 roku, mimo to powód jakiekolwiek działania zmierzające do odzyskania wypłaconych pozwanemu środków podjął dopiero w dniu 08 marca 2024 roku, wystosowując do pozwanego wezwanie do zwrotu, nie później niż do dnia 22 kwietnia 2024 roku, wsparcia w wysokości 66.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi w przypadku bezskutecznego upływu wskazanego terminu. Powód wskazał wówczas, iż skala przychodu w wybranym przez pozwanego – jako beneficjenta – okresie ustalona przez P. (...) w oparciu o bazę danych Ministerstwa Finansów kwalifikuje go w przedziale od 0% do 25 %, co oznacza że po dniu zawarcia umowy subwencji doszło do zmiany w rejestrze MF w zakresie wysokości przychodów wpływających na skalę spadku przychodów, a wobec czego pozwany otrzymał nienależnie subwencję finansową. Tymczasem pozwany zwrócił ustaloną przez powoda kwotę 30.000 zł, a zatem całość subwencji do zwrotu której był zobowiązany, już w dniu 19 czerwca 2023 roku. Choć zatem powód miał wystarczającą ilość czasu na przedsięwzięcie czynności kontrolnych, to jednak z niewyjaśnionych przyczyn zwlekał z tym, doprowadzając do sytuacji, w której uprawnienie do realizacji kompetencji kontrolnych wygasło na skutek zwrotu przez pozwanego wynikającej z decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej kwoty 30.000 zł. Podkreślić przy tym należy, że sam fakt, iż sprawa dotyczy dochodzenia zwrotu środków kwoty wypłaconej ze środków publicznych nie może prowadzić do pominięcia ani modyfikowania treści stosunku prawnego łączącego strony, ukształtowanego zawartą przez nie umową, która to umowa stanowi podstawowe źródło praw i obowiązków stron, a jej postanowienia wiążą zarówno beneficjenta, jak i powoda. Niedopuszczalne jest zatem przyjmowanie takiej wykładni, która – powołując się wyłącznie na publicznoprawny charakter środków – prowadziłaby do rozszerzenia uprawnień powoda ponad zakres wynikający z treści tej umowy. Na szczególne przy tym uwzględnienie zasługuje okoliczność, że wzorzec umowny, na podstawie którego doszło do zawarcia umowy, został przygotowany przez powoda, a w konsekwencji czego to właśnie powód ponosi ryzyko związane z ewentualną nieprecyzyjnością, niejednoznacznością bądź brakami redakcyjnymi tego wzorca. Zgodnie bowiem z utrwalonymi zasadami wykładni oświadczeń woli, wątpliwości interpretacyjne postanowień wzorca umownego powinny być rozstrzygane na niekorzyść jego autora (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2007 roku, sygn. akt IV CSK 95/07 czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2013 roku, sygn. akt IV CSK 1/13). W konsekwencji tego Sąd uznał, że dochodzenie przez powoda roszczenia musi mieścić się w granicach, w tym temporalnych, wyznaczonych treścią zawartej umowy, zaś okoliczność publicznego charakteru środków nie uzasadnia odmiennej oceny w tym zakresie. W uzupełnieniu tej części rozważań wskazać jeszcze warto, że oświadczenia stron relewantne do oceny przez powoda przesłanek przyznania pomocy i ewentualnego jej zwrotu na skutek naruszeń, na gruncie programu zostały złożone przez powoda i pozwanego już na etapie zawarcia umowy i później nie podlegały żadnym modyfikacjom. Choć bowiem stosownie do treści § 11 ust. 6 umowy powodowi przysługiwało prawo do zmiany regulaminu w trakcie obowiązywania umowy, to powód nie przeprowadził zmiany regulaminu we wspomnianym trybie. W toku postępowania powód nie wykazał, że spełnił obowiązek poinformowania pozwanego o zmianie regulaminu w sposób umożliwiający zapoznanie się z informacją o zmianie wraz ze wskazaniem postanowień podlegających zmianie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2025 roku, sygn. akt I CSK 2279/25). W uzupełnieniu już jedynie warto jeszcze zważyć na unormowanie §10 ust. 10 Regulaminu, zgodnie z treścią którego jakakolwiek zmiana statusu spełnienia przez Beneficjenta warunków programowych po dacie umowy subwencji finansowej nie stanowi przesłanki do zmiany statusu spełnienia bądź niespełnienia warunków programowych, ani w okresie obowiązywania zawartej uprzednio umowy, ani zawarcia nowej umowy subwencji bądź złożenia przez niego nowego wniosku.

Nie sposób przy tym nie zważyć także i na to, że powód podnosił, iż przedmiotowa umowa została zawarta z pozwanym w wyniku zautomatyzowanej pozytywnej weryfikacji formalnej poprawności wniosku, która to procedura miała na celu zapewnienia szybkości przyznania środków. Polski Fundusz Rozwoju nie dokonywał zatem indywidualnej analizy poszczególnych wniosków o udzielenie subwencji oraz nie dokonywał weryfikacji prawdziwości lub zgodności z prawem złożonych oświadczeń. Twierdzenia te ewidentnie – jak się można domyślać wbrew zamiarowi powoda – świadczą o tym, że powód nie dopełnił obowiązków wynikających z treści Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „(...)”, w szczególności § 12 wspomnianego Regulaminu (k. 31), w którym określono zasady rozpatrywania wniosków. Powód na etapie złożenia wniosków miał obowiązek weryfikacji złożonych wniosków pod kątem ich spełnienia przez Beneficjenta Warunków Programowych (§ 12 ust. 1 Regulaminu), a w celu weryfikacji prawdziwości oświadczeń złożonych przez Beneficjentów we wniosku P. (...) mógł pozyskiwać informacje od osób trzecich i organów administracji, w tym między innymi od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów oraz Krajowej Administracji Skarbowej (§ 12 ust. 4 Regulaminu), co też czynił. Powód mógł więc i powinien był zweryfikować oświadczenia składane przez pozwanego już w dacie ich wpłynięcia za pośrednictwem systemu bankowego, podczas gdy nie wykazał, ażeby to czynił. Żaden dokument przedstawiony w toku niniejszego postępowania nie wskazuje jaką kwotę niezbędną do obliczania spadku skali przychodów pozwany złożył pierwotnie, a która to w 2022 roku uległa korekcie. Nadto, sam fakt, że powód twierdzi, że stosował bardzo uproszczoną procedurę weryfikacji beneficjentów, aby możliwe było szybkie rozpatrywanie wniosków i dokonywanie wypłat, nie uzasadnia obarczenia pozwanego odpowiedzialnością za skutki przyjętej w tym zakresie przez powoda metodologii weryfikacji wniosków. Co więcej, powód także na etapie wykonywania umowy – o czym była już mowa – w oparciu o zapis umowy § 3 ust. 6 mógł i powinien weryfikować informacje i oświadczenia przedsiębiorców, a przypadku stwierdzenia nieprawidłowości podejmować niezbędne czynności niezwłocznie, nie zaś po upływie niemalże trzech lat od wydania decyzji o zwolnieniu z obowiązku zwrotu subwencji.

Zważyć przy tym należy także, że nie można uznać, że decyzja z 16 czerwca 2021 roku o zwolnieniu z obowiązku zwrotu 69 % kwoty subwencji była nieskuteczna czy nieważna. Pozwany zatem słusznie interpretował jej znaczenie na gruncie przepisów prawa cywilnego materialnego jako zwolnienie z długu (art. 508 kc). Oświadczenie woli pozwanego o przyjęciu owego zwolnienia zostało wyrażone w sposób dorozumiany, co jest prawnie dopuszczalne, a powód nie tylko nie wykazał, ale nawet nie podnosił, aby decyzja ta była nieważna. Powód nie uchylił się także od skutków prawnych oświadczenia woli polegającego na wydaniu tej decyzji, w szczególności z powołaniem się na błąd. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że decyzja ta nie wywołała skutków prawnych. Skoro zaś zwolnienie z długu co do 69 % kwoty subwencji nastąpiło w czerwcu 2021 roku, a pozostała część - nieobjęta umorzeniem - została zwrócona do czerwca 2023 roku, to wezwanie do zwrotu umorzonej części subwencji dokonane w marcu 2024 roku nie miało swojej podstawy w postanowieniach umowy.

Wreszcie rozpoznaniu podlegał także zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem. Także i w jego kontekście na uwadze należało mieć treść zawartego przez strony stosunku prawnego. Zgodnie z art. 118 kc jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

W niniejszej sprawie zastosowanie niewątpliwie znajduje termin trzyletni, bowiem roszczenie powstało w związku z prowadzoną przez pozwanego działalnością gospodarczą - o udzielenie subwencji mogli ubiegać się jedynie przedsiębiorcy. Subwencja została pozwanemu wypłacona w dniu 18 maja 2020 roku, podczas gdy stosownie do zapisów Regulaminu (§11 ust. 13) w przypadku, gdy Beneficjent otrzymał Subwencję Finansową na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było udzielenie Subwencji Finansowej lub wysokość Subwencji Finansowej, Beneficjent zobowiązany jest do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania Subwencji Finansowej, zwrotu Subwencji Finansowej lub jej części na wyodrębniony rachunek techniczny Banku. Roszczenie dochodzone na gruncie niniejszego postępowania stawałoby się zatem wymagalne w dniu 2 czerwca 2020 roku, a wobec czego przedawniłoby się z końcem 2023 roku, podczas gdy pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym został przez powoda wniesiony dopiero w dniu 18 grudnia 2024 roku (k. 89).

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, których wartość dowodowa oceniona została podczas czynienia rozważań prawnych.

Powództwo podlegało oddaleniu w całości, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc i obciążył nimi powoda jako stronę przegrywającą niniejszy proces w całości, zasądzając od niego na rzecz pozwanego kwotę 5.417 zł obejmującą wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym ustalone w kwocie 5.400 zł stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118), podwyższone o opłatę skarbową od pełnomocnictw opiewającą na kwotę 17 zł.

Zarządzenia:

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

Dnia 10 kwietnia 2026 roku SSR Magdalena Sarzyńska