Uzasadnienie z 15 kwietnia 2026, sygn. I C 348/25

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 16 czerwca 2025 roku powodowie A. C. i R. C. wnieśli przeciwko pozwanemu (...) Spółce akcyjnej w W. powództwo o zapłatę łącznie na ich rzecz kwoty 50.540,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia zapłaty. Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości jednokrotności stawki minimalnej na rzecz każdego z powodów, według norm prawem przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu wyjaśniono, że powodowie będąc małżeństwem zawarli w dniu 22 kwietnia 2008 roku z pozwanym – wówczas (...) S.A. – umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem franka szwajcarskiego. Powodowie zawierając umowę kredytową posiadali status konsumentów, a kredyt przeznaczony miał zostać na zakup na rynku wtórnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w Ś. przy ul. (...) oraz na pokrycie kosztów około kredytowych. Kredytowana nieruchomość służyła zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powodów, którzy zamieszkują w niej w dalszym ciągu. Treść zawartej umowy nie była z powodami indywidualnie ustalana – przygotowana została przez Bank i przedstawiona powodom do podpisu. Kredyt został udzielony na okres 360 miesięcy – tj. do dnia 22 kwietnia 2038 roku - w kwocie 286.000 zł, a kwota ta indeksowana była kursem franka szwajcarskiego. Wypłata kredytu nastąpiła w złotówkach, z tymże umowa nie wskazywała sposobu wedle którego następować miało przeliczenie wypłaconej kwoty kredytu do waluty CHF. Zapis § 1 ust. 3a umowy przewidywał jedynie, że kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 18 kwietnia 2008 roku, wedle kursu kupna waluty z tabeli kursów (...) S.A. wynosiła 137.632,33 CHF, stanowiąc jednocześnie, że wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może się różnić od wspomnianej kwoty. Umowa nie zawierała postanowień precyzyjnie określających sposób ustalenia przez Bank wysokości kursu kupna CHF w ramach tabeli kursowej (...) S.A.. Jednocześnie choć kredytobiorcy zobowiązani byli do spłaty kapitału wraz z odsetkami w miesięcznych ratach kapitałowo 0 odsetkowych, w terminie i kwotach wskazanych w harmonogramie spłaty, a raty były płatne w złotych po ich uprzednim przeliczeniu wedle kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. obowiązującej na dzień spłaty z godziny 14:50, to umowa nie zawierała postanowień precyzyjnie określających sposób ustalania przez Bank wysokości kursu sprzedaży CHF w ramach tabeli kursowej (...) S.A.. Powodowie zważyli, iż oferta zawarcia umowy kredytu przedstawiona została powodom przez doradców klienta Banku jako najkorzystniejsza oraz tańsza od kredytu złotówkowego bez mechanizmu indeksacji (waloryzacji) kursem waluty obcej. Przed podpisaniem umowy kredytobiorcy nie zostali poinformowani między innymi o zakresie ryzyka kursowego związanego z zawarciem umowy, o ryzyku zmiennej stopy walutowej, o wcześniejszych wahaniach kursu CHF, o wpływie zmiany kursu CHF na wysokość raty kredytowej w PLN oraz wysokość zadłużenia w PLN i całkowitego kosztu kredytu, o sposobnie ustalania przez Bank kursów kupna i sprzedaży w ramach Tabeli kursów pozwanego oraz o stosowaniu przez Bank spreadu walutowego i dodatkowym koszcie z tym związanym dla kredytobiorcy. Powodowie pozostawali w przekonaniu o stabilności kursu CHF, a jedynym motywem zawarcia przez kredytobiorców umowy kredytu indeksowanego do waluty CHRF były deklarowane przez Bank niższe koszty kredytu wskazywane przez osoby działające na rzecz pozwanego. Powodowie nie uzyskiwali dochodu we frankach szwajcarskich. Kwota kredytu została uruchomiona, zaś w związku z realizacją umowy, tytułem wyłącznie rat kapitałowych i odsetkowych powodowie w okresie od dnia 16 czerwca 2008 roku do dnia 15 lipca 2024 roku uiścili na rzecz pozwanego kwotę w łącznej wysokości 337.435,47 zł, w tym w okresie tylko od dnia 16 sierpnia 2019 roku do dnia 15 września 2021r. roku kwotę w wysokości 46.438,05 zł. Pismem z dnia 7 października 2022 roku powodowie wezwali Bank między innymi do uznania umowy kredytu za nieważną (trwale bezskuteczną) oraz do zapłaty kwoty 282.000 zł tytułem zwrotu nienależnie otrzymanego przez pozwanego świadczenia, wyznaczając siedmiodniowy termin od daty doręczenia wezwania na złożenie oświadczenia oraz zapłatę. W załączeniu do ww. wezwania powodowie przedłożyli swoje oświadczenia w przedmiocie powołania się na przepisy Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, w treści których każdy z powodów wyraźnie wskazał, że odmawia wyrażenia zgody na znajdujące się w umowie nieuczciwe warunki (niedozwolone postanowienia) oraz sprzeciwia się uzupełnieniu umowy kredytu, jeśli takie uzupełnienie byłoby teoretycznie możliwe i pozwalałoby na utrzymanie skuteczności umowy, podkreślając, iż są świadomi konsekwencji prawnych, jakie może pociągać za sobą nieważność umowy. Mimo upływu wyznaczonego przez powodów terminu w dniu 21 października 2022 roku, pozwany nie uiścił żądanych kwot oraz nie złożył stosownego oświadczenia. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2023 roku w sprawie o sygn. akt I C 3036/22 ustalił, że umowa kredytu zawarta przez strony jest nieważna. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że zawierała ona abuzywne klauzule spreadu walutowego oraz klauzulę ryzyka kursowego, czego skutkiem jest nieważność całej umowy kredytu. Wyrok jest prawomocny. Stosownie do treści art. 365 § 1 kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz organy państwowe, w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Po myśli zaś art. 366 § 1 kpc wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Nie może wobec tego ulegać wątpliwości, że Sąd w ramach przedmiotowego postępowania obowiązany jest do przyjęcia, że strona powodowa nigdy nie była zobowiązana do zapłaty jakichkolwiek kwot na rzecz pozwanego banku w wykonaniu umowy kredytu. Zgodnie zaś z treścią uchwały Sądu Najwyższego wydanej w sprawie o sygn. akt III CZP 6/21 jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi przysługuje odrębne roszczenie o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy na podstawie art. 410 § 1 kc w zw. z art. 405 kc. Powodowie wyjaśnili, że na dochodzoną przez nich kwotę składają się: kwota 46.438,05 zł tytułem sumy rat kapitałowych i odsetkowych uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego w wykonaniu umowy w okresie od dnia 16 sierpnia 2019 roku do dnia 15 września 2021 roku i kwota 4.102,13 zł, na którą składają się skapitalizowane w ramach niniejszego pozwu odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od sumy 64.852,41 zł naliczone za okres od dnia 22 listopada 2024r. do dnia 16 czerwca 2025r. Powodowie zastrzegli przy tym, że przysługuje im względem pozwanego także roszczenie o zapłatę dodatkowej sumy tytułem waloryzacji kwoty nominalnej uiszczonej na rzecz pozwanego w związku z realizacją umowy kredytu, a wobec czego dokonanie przez Bank płatności dochodzonej powództwem nie będzie skutkowało całkowitym wygaśnięciem roszczenia o zwrot świadczenia nienależnie otrzymanego przez pozwanego.

Na rozprawie w dniu 26 lutego 2026 roku strony podtrzymały zaprezentowane w toku postępowania stanowiska procesowe wraz z przytoczoną na ich uzasadnienie argumentacją. Powodowie cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie żądania zasądzenia kwoty 46.438,05 zł w związku z częściową zapłatą przez pozwanego, wnosząc o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 4.102.13 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od: kwoty 51.812,47 zł za okres od dnia 28 czerwca 2025 roku do dnia 11 sierpnia 2025 roku oraz od kwoty 46.438,05 zł od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia zapłaty.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 22 kwietnia 2008 roku pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Spółką akcyjną w W. a powodami A. C. i R. C. została zawarta umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Według § 1 umowy Bank udzielił kredytobiorcom kredytu na zakup na rynku wtórnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w Ś. przy ul. (...) w zakresie kwoty 259.000 zł, tytułem refinansowania nakładów własnych poniesionych na zakup przedmiotowego lokalu w zakresie kwoty 1.000 zł, na pokrycie opłat związanych z udzieleniem kredytu w zakresie kwoty 22.051,28 zł oraz na pokrycie kosztów składki ubezpieczenia(...) w zakresie kwoty 3.948,72 zł. Kwota kredytu opiewająca na 286.000 zł wyrażona w walucie waloryzacji, na koniec dnia 18 kwietnia 2008 roku wedle kursu kupna waluty z tabeli kursów (...) S.A. wynosiła 137.632,33 franki szwajcarskie, z tym zastrzeżeniem, że miała ona charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku, bowiem wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być inna. Okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy, tj. od dnia 22 kwietnia 2008 roku do dnia 22 kwietnia 2038 roku, z wariantem spłaty w równych miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych. Prowizja za udzielenie kredytu ustalona została na kwotę 1.430 zł

Kwota kredytu w wysokości 286.000 zł została powodom w całości wypłacona.

(dowód: umowa kredytu hipotecznego z dnia 22.04.2008 r. – k. 14-18,

harmonogram spłat kredytu – k. 19-22)

Pismem z dnia 07 października 2022 roku powodowie wezwali pozwanego do uznania zawartej w dniu 22 kwietnia 2008 roku umowy o kredyt hipoteczny za nieważną oraz do zapłaty – w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma – kwoty 282.000 zł, jako świadczenia nienależnie spełnionego na rzecz Banku. Jednocześnie powodowie złożyli dwa oświadczenia: oświadczenia w przedmiocie powołania się na przepisy Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckim - zgodnie z treścią których będąc należycie poinformowanymi o niedozwolonym charakterze warunków umowy kredytu i o konsekwencjach z tym związanych, a także o przysługujących im uprawnieniach, w sposób całkowicie swobodny i w pełni świadomy oświadczyli, że korzystają z przysługującego im uprawnienia do powołania się na treść art. 6 ust. 1 Dyrektywy oraz art. 385 ¹ §1 kc, a tym samym wyrażają wolę uznania ww. postanowień umownych za trwale niewiążące, co należy rozumieć także jako odmowę wyrażenia zgody na znajdujące się w umowie nieuczciwe warunki niedozwolone oraz jako sprzeciw względem uzupełniania umowy kredytu, jeżeli takie uzupełnienie byłoby teoretycznie możliwe i pozwalałoby na utrzymanie skuteczności umowy, a tym samym zapobiegałoby skutkom związanym z definitywną bezskutecznością (nieważnością) umowy kredytu - oraz oświadczenie o dokonywaniu płatności z zastrzeżeniem zwrotu, stosownie do treści którego wszystkie przyszłe dokonane przez nich wpłaty w ramach umowy kredytu, w tym dokonywane za pośrednictwem osób trzecich lub przez osoby trzecie będą dokonywane z zastrzeżeniem zwrotu kwot uiszczonych na rzecz Banku w rozumieniu art. 411 pkt 1 kc.

Choć korespondencja zawierająca wezwanie do zapłaty oraz ww. oświadczenia została pozwanemu skutecznie doręczona w dniu 14 października 2022 roku, to wezwanie pozostało bezskuteczne.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 07.10.2022 r. z załącznikami – k. 24-29,

potwierdzenie nadania – k. 30,

wydruk z systemu śledzenia przesyłek – k. 31)

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2023 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I C 3036/22 Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dnia 22 kwietnia 2008 roku zawarta pomiędzy powodami A. C. i R. C. a (...) S.A. w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego) jest nieważna (pkt I. sentencji) oraz ustalił, że koszty postępowania ponosi w całości pozwany (...) S.A. w W., przy czym ich szczegółowe wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu (pkt II. sentencji).

Apelacja wniesiona przez pozwany Bank od ww. wyroku została cofnięta, a postępowanie apelacyjne umorzone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2025 roku, sygn. akt I ACa 453/24.

(dowód: wyrok SO w Szczecinie z dnia 04.12.2023 r. wraz z uzasadnieniem – k. 32-38,

postanowienie SA w Szczecinie z dnia 09.06.2025 r. – k. 94)

Pismem z dnia 21 listopada 2024 roku powodowie złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługującej mu wierzytelności w postaci roszczenia o zwrot kwoty 286.000,01 zł pierwotnie wypłaconych powodom tytułem kwoty nominalnej kredytu w ramach umowy kredytu z dnia 22 kwietnia 2008 roku z wierzytelnościami przysługującymi powodom wobec banku w łącznej wysokości 356.124,33 zł, a obejmującymi: kwotę 287.271,91 zł uiszczoną na rzecz banku w polskich złotych w okresie od dnia 16 czerwca 2008 roku do dnia 15 września 2022 roku tytułem rat kapitałowych i odsetkowych oraz kwotę 68.852,42 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego naliczonych od sumy 282.000 zł w okresie od dnia 22 października 2022 roku do dnia 21 listopada 2024 roku z uwagi na upływ terminu płatności wyznaczonego wezwaniem do zapłaty z dnia 7 października 2022 roku.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2025 roku pozwany udzielił odpowiedzi na oświadczenie o potrąceniu wskazując, że wedle danych zgromadzonych w systemach banku suma wszystkich uiszczonych przez powodów na poczet unieważnionej umowy kredytu i podlegających zwrotowi przez bank kwot opiewa na 370.106,06 zł, w której skład wchodzą: kwota 344.269,75 zł tytułem rat kapitałowo – odsetkowych spłaconych w złotówkach, kwota 1.430 zł uiszczona tytułem prowizji za otwarcie kredytu oraz kwota 24.406,31 zł tytułem sumy składek ubezpieczeniowych, podczas gdy w skład kwot podlegających zwrotowi przez kredytobiorców na rzecz banku wchodzi kwota 286.000 zł tytułem zwrotu kapitału.

Bank przyjął, iż wskutek potrącenia przedstawionych przez powodów w piśmie z dnia 21 listopada 2024 roku wierzytelności – obejmujących w pierwszej kolejności odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone od kwoty 282.000 zł w okresie od dnia 21 października do dnia 21 listopada 2024 roku opiewające na kwotę 68.852,42 zł oraz kwotę 287.271,91 zł tytułem spłat rat dokonanych w okresie od dnia 16 czerwca 2008 roku do dnia 15 września 2022 roku - z jego wierzytelnością, do zapłaty na rzecz powodów pozostaje kwota 152.863,83 zł.

Wspomnianą kwotę przelał na rachunek bankowy powodów w dniu 11 sierpnia 2025 roku.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu z dnia 21.11.2024 r. – k. 112-113,

odpowiedź z dnia 07.08,2025 r. na oświadczenie o potrąceniu – k. 115-116,

potwierdzenie przelewu – k. 120)

Powodowie w okresie od dnia zawarcia uznanej za nieważną umowy kredytu hipotecznego z dnia 22 kwietnia 2008 roku do dnia 7 sierpnia 2025 roku uiścili na rzecz pozwanego łączną kwotę 370.106,06 zł. Dokonane zaś przez powodów w okresie od dnia 19 listopada 2022 roku do dnia 5 sierpnia 2024 roku na rzecz pozwanego wpłaty opiewają na łączną kwotę 46.438,05 zł.

(dowód: zaświadczenie z dnia 22.11.2022 r. – k. 19-22,

elektroniczne zestawienie operacji – k. 23,

zestawienie wpłat – 89-92)

Sąd zważył, co następuje:

W świetle ustalonego stanu faktycznego żądanie powodów zasługiwało na uwzględnienie, za wyjątkiem części, w której postępowanie podlegało umorzeniu wobec częściowego cofnięcia pozwu przez powodów.

Powodowie A. C. i R. C. pierwotnie domagali się od pozwanego (...) S.A. w W. zapłaty należności w wysokości 50.540,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia zapłaty, wyjaśniając, iż zawarta przez nich w dniu 22 kwietnia 2008 roku z pozwanym bankiem umowa kredytu hipotecznego uznana została wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 grudnia 2023 roku za nieważną, a wobec czego należy im się zwrot uiszczonych w wykonaniu tejże umowy na rzecz pozwanego środków. Jako podstawę prawną powództwa strona powodowa wskazała nieważność umowy kredytu i dochodzony w związku z nią zwrot nienależnego świadczenia, tj. art. 410 § 2 kc w zw. z art. 405 kc, wyjaśniając, że na dochodzoną przez nich kwotę składają się: kwota 46.438,05 zł tytułem sumy rat kapitałowych i odsetkowych uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego w wykonaniu umowy w okresie od dnia 16 sierpnia 2019 roku do dnia 15 września 2021 roku i kwota 4.102,13 zł, na którą składają się skapitalizowane w ramach niniejszego pozwu odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od sumy 64.852,41 zł naliczone za okres od dnia 22 listopada 2024r. do dnia 16 czerwca 2025r.

Pozwany (...) S.A. w W. przyznając, iż był związany z powodami wskazywaną w uzasadnieniu pozwu umową, której nieważność stwierdzona została prawomocnym wyrokiem Sądu i nie kwestionując ciążącego na nim obowiązku jej rozliczenia w ogólności, wniósł o oddalenie powództwa w całości wyjaśniając, że wszelkie roszczenia powodów wynikające z rzeczonej umowy zostały już przez niego zaspokojone co nastąpiło w drodze potrącenia wzajemnych wierzytelności oraz zapłaty przez niego na rzecz powodów kwoty 152.863,83 zł.

Bezspornym w przedmiotowej sprawie było to, iż w dniu 22 kwietnia 2008 roku pomiędzy pozwanym Bankiem a powodami A. C. i R. C. została zawarta umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF, która prawomocnym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2023 roku Sądu Okręgowego w Szczecinie wydanym w sprawie sygn. akt I C 3036/22 została uznana za nieważną. Wątpliwości nie budziło to, że powodowie w okresie od dnia zawarcia uznanej za nieważną umowy kredytu hipotecznego do dnia 7 sierpnia 2025 roku uiścili na rzecz pozwanego łączną kwotę 370.106,06 zł, a dokonane przez nich w okresie od dnia 19 listopada 2022 roku do dnia 5 sierpnia 2024 roku na rzecz pozwanego wpłaty opiewają na łączną kwotę 46.438,05 zł. Poza sporem pozostawało także i to, że pozwany uznał za skuteczne złożone przez powodów pismem z dnia 21 listopada 2024 roku oświadczenie o potrąceniu wierzytelności, w wyniku którego doszło do umorzenia wierzytelności niższej, tj. wierzytelności Banku opiewającej na kwotę 286.000 zł odpowiadającej wysokości kapitału udostępnionego powodom na podstawie uznanej za nieważną umowy z wierzytelnością powodów opiewającą wówczas na łączną kwotę 438.863,84 zł, a obejmującą całokształt kwot uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego w wykonaniu umowy kredytu z dnia 22 kwietnia 2008 roku oraz kwotę 68.757,78 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego naliczonych od sumy 282.000 zł w okresie od dnia 22 października 2022 roku do dnia 21 listopada 2024 roku. Kwota 152.868,83 zł – jako wynik tego potrącenia - została przez pozwanego przelana na rzecz powodów w dniu 11 sierpnia 2025 roku.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie stanowiła natomiast kwestia rozliczenia świadczeń związanych z nieważnością zawartej między stronami umowy kredytu, a uściślając to czy pozwany Bank rozliczając wspomnianą umowę we wskazany powyżej sposób zaspokoił całokształt roszczeń przysługujących na jej podstawie powodom.

Niewątpliwie doniosłą konsekwencją stwierdzenia nieistnienia stosunku prawnego - nieważności umowy kredytu, co zostało przesądzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 grudnia 2023 roku, jest konieczność poczytywania takiej umowy za nigdy nie zawartą. Orzeczenie Sądu w tym przedmiocie ma bowiem charakter deklaratoryjny, co oznacza, że Sąd nie kreuje takiego skutku, a jedynie potwierdza, że ze względu na doniosłe wady umowy nie funkcjonuje – i nie funkcjonowała - ona pomiędzy stronami od samego początku. Takie stwierdzenie dotyczy zwłaszcza przypadków, gdy do ukształtowania stosunku umownego doszło w sposób wyraźnie krzywdzący kredytobiorcę, przy wykorzystaniu przez drugą stronę silniejszej pozycji. Sankcja bezwzględnej nieważności umowy powoduje, że strony winny dokonać zwrotu świadczeń, które otrzymały w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. W konsekwencji powyższego stwierdzenie nieważności umowy powoduje po stronie kredytobiorcy obowiązek zwrot kapitału uzyskanego od banku tytułem kredytu, podczas gdy po stronie banku obowiązek zwrotu na rzecz kredytobiorcy sumy świadczeń uzyskanych tytułem rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez cały okres kredytowania. Bank powinien zwrócić kredytobiorcom także wszelkie pobrane od nich opłaty i prowizje związane z umową kredytu, w tym w szczególności: prowizję od udzielenia kredytu, opłatę przygotowawczą, opłaty za podwyższone ryzyko, wyceny, inspekcje i tym podobne. Nie budzi przy tym wątpliwości, że nieważność umowy kredytu obejmuje nieważność także wszystkich tych jej postanowień umownych, które nakładają na kredytobiorców obowiązek regulowania składek ubezpieczeniowych, których beneficjentem (ubezpieczonym) jest bank, takich jak ubezpieczenie pomostowe czy ubezpieczenie niskiego wkładu własnego. Tego rodzaju ubezpieczenia daje bowiem ochronę ubezpieczeniową bankowi, a tym samym nawet po przekazaniu składek ubezpieczenia towarzystwu ubezpieczeniowemu pozostaje on beneficjentem ubezpieczenia, a zatem to on pozostawał wzbogacony (art. 409 kc) dzięki uzyskaniu ochrony ubezpieczeniowej (zob. wyrok Sadu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 listopada 2023 roku, sygn. akt XXVIII C 4828/22). Podstawą prawną roszczenia w takowym przypadku jest przepis art. 405 kc w zw. z art. 410 kc, które to regulacje dotyczą świadczenia nienależnego. Stosownie do treści przywołanych przepisów, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Kwestia sposobu rozliczenia świadczeń wynikających z nieważnej umowy kredytowej stanowiła przedmiot sporu zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym, z uwagi na dwie konkurencyjne teorie określające sposób zwrotu dokonanych przez strony świadczeń tj. teorię salda i teorię dwóch kondykcji. Pierwsza z nich przewiduje, że pieniądze powinna zwrócić strona, która uzyskała większą korzyść, a stosując tę teorię sąd dokonuje w procesie niejako automatycznej kompensaty wzajemnych roszczeń stron. Teoria salda zakłada, że w przypadku kiedy Sąd dojdzie do przekonania, że umowa kredytu jest nieważna, wówczas dokonuje porównania wartości wzbogacenia każdej ze stron umowy i wskazuje powstanie roszczenia tylko po tej stronie umowy, której wzbogacenie posiada wyższą wartość. Wysokość roszczenia w takim przypadku będzie stanowiła różnica pomiędzy kwotą większego wzbogacenia i kwotą mniejszego wzbogacenia. Z kolei teoria dwóch kondykcji zakłada, że w sytuacji stwierdzenia przez sąd, że umowa jest nieważna, każda ze stron umowy – a zatem tak kredytobiorca, jak i bank - stały się bezpodstawnie wzbogacone. W konsekwencji powyższego każdej ze stron przysługuje odrębne roszczenie, którego można dochodzić niezależnie od roszczenia przysługującego drugiej stronie. To właśnie teorię dwóch kondycji ostatecznie zaaprobowały sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy jako prawidłowy sposób dla rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Jeżeli więc bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (zob. uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21). Stąd przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnianych na podstawie umowy, która została uznana za nieważną – jak to miało miejsce w sprawie niniejszej - zastosowanie powinna mieć teoria dwóch kondykcji.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w wykonaniu nieważnej umowy kredytu pozwany Bank oddał do dyspozycji powodów kwotę 286.000 zł, co nie było między stronami sporne. Pozwany Bank przy tym nie przeczył, że powodowie w toku realizacji umowy kredytu dokonali na jego rzecz spłat w łącznej kwocie 370.106,06 zł, bez odsetek naliczonych w kwocie 68.757,78 zł za okres od dnia 22 października 2022 roku do dnia 21 listopada 2024 roku od kwoty 282.000 zł, do zapłaty której powodowie wezwali pozwanego pismem z dnia 7 października 2022 roku, a które to wezwanie pozostało bezskuteczne. Niewątpliwym jest przy tym, że choć powodowie już pismem z dnia 21 listopada 2024 roku złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu, a uprzednio wspominanym już pismem z dnia 7 października 2022 roku wzywali pozwanego do zapłaty na swoją rzecz kwoty 282.000 zł, to pozwany odpowiedział na oświadczenie o potrąceniu dopiero pismem z dnia 7 sierpnia 2025 roku, uiszczając w wyniku dokonanego potrąceniu w dniu 11 sierpnia 2025 roku na rzecz powodów kwotę 152.868,83 zł.

Zgodnie z treścią art. 498 § 1 kc gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§2). W myśl natomiast art. 499 kc potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie, a oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Na uwadze przy tym należało mieć, że w toku niniejszego postępowania powodowie - wobec zapłaty przez pozwanego w dniu 11 sierpnia 2025 roku na ich rzecz kwoty 152.868,83 zł - cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie żądania zasądzenia kwoty 46,438,05 zł, wnosząc o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 4.102,13 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od: kwoty 46,438,05 zł za okres od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia 11 sierpnia 2025 roku oraz od kwoty 4.102,13 zł od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia zapłaty. Żądanie to zasługiwało na uwzględnienie w całości. Niewątpliwym jest bowiem, że do chwili udzielenia odpowiedzi na oświadczenie o potrąceniu oraz następującej po niej zapłaty na rzecz powodów kwoty 152.868,83 zł pozwany nie przejawiał w zasadzie żadnej aktywności nakierowanej na rozliczenie wzajemnych roszczeń stron. Tymczasem zgodnie z treścią art. 481 § 1 kc jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Art. 481 § 2 kc stanowi z kolei, że od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Sąd zatem uwzględnił żądanie powodów w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od pierwotnie dochodzonej kwoty 46.438,05 zł i zasądził je od daty wskazanej w pozwie, tj. od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia 11 sierpnia 2025 roku, tj. dnia dokonania przelewu przez pozwanego na rzecz powoda, który to przelew legł u podstaw cofnięcia pozwu. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że swoje roszczenie powodowie postawili w stan wymagalności wezwaniem do zapłaty z dnia 07 października 2022r. wyznaczając siedmiodniowy termin od dnia jego doręczenia na spełnienie świadczenia. Za uzasadnione poczytywać należy także żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanych od nieuregulowanej nadal przez powoda przelewem z dnia 11 sierpnia 2025 roku kwoty 4.102,13zł, od dnia 17 czerwca 2025 roku do dnia zapłaty.

Uwzględniając powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku.

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, w ramach którego oparł się na dowodach z dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron oraz nie budziła wątpliwości Sądu.

Na uwadze należało mieć także i okoliczność, o której była już wielokrotnie mowa, że pozwany w toku postępowania wypłacił powodom kwotę 152.858,83zł, a która to kwota w zakresie 46.438,05 zł zarachowana została przez nich na dochodzone na gruncie przedmiotowego postępowania roszczenie. W konsekwencji powyższego powodowie cofnęli powództwo w tym zakresie, ograniczając swoje żądanie pozwu do kwoty 4.102,13 zł. Zgodnie z art. 203 § 1 kpc pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że takie cofnięcie powództwa w było skuteczne. Sąd nie dopatrzył się przesłanek uznania cofnięcia pozwu za niedopuszczalne w myśl art. 203 § 4 kpc, a cofnięcie ze skutkiem prawnym pozwu zobowiązuje z kolei do umorzenia postępowania w zakresie objętym cofnięciem (art. 355 § 1 kpc), o czym Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie III. i IV. sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc oraz w zw. z art. 108 § 1 kpc i obciążył nimi pozwanego jako stronę przegrywającą niniejszy proces w całości, zasądzając od niego na rzecz każdego z powodów reprezentowanych przez swojego pełnomocnika profesjonalnego kwotę po 5.917 zł (5.400 zł + 500 zł + 17 zł). Na koszty w niniejszym postępowaniu składało się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów będącego radcą prawnym w stawce minimalnej ustalonej na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118) na kwotę 5.400 zł, kwota 1.000 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu oraz kwota łączna 34 zł (2x17 zł) uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictw. Wskazać przy tym jedynie dla porządku wypada, że choć co do zasady umorzenie postępowania z powodu cofnięcia pozwu uważa się za przegraną powoda, gdyż nie osiąga on pożądanego przez siebie rozstrzygnięcia i w takiej sytuacji to strona przeciwna uprawniona jest - w terminie dwutygodniowym od zawiadomienia jej o cofnięciu pozwu – do złożenia wniosku o przyznanie kosztów (art. 203 § 3 kpc), to jednak dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady w sytuacji, gdy powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia pozwu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 kpc) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II CZ 208/11, i przywołane tam orzeczenia; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2017 roku, sygn. akt III CZP 67/17). W niniejszej sprawie częściowe cofnięcie pozwu spowodowane było zaspokojeniem roszczenia powodów w zakresie kwoty 46.787,10 zł przez pozwany Bank, jednak już po dniu wniesieniu – i doręczeniu odpisu - pozwu, podczas gdy na etapie przedprocesowym podejmowane przez powodów próby polubownego załatwienia sprawy pozostawały bezskuteczne.

SSR Mariusz Grobelny