Wyrok z 8 kwietnia 2025, sygn. II Ca 87/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Małgorzata Radomska-Stęplewska

po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa F. K.

przeciwko Towarzystwu (...) S A z siedzibą w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu

z dnia 14 listopada 2023 roku

sygn. akt I C 91/22

I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a)  w punkcie 1. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6.691,54 zł ( sześć tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt jeden złotych pięćdziesiąt cztery grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty,

b)  w punkcie 3. koszty procesu stosunkowo rozdziela między stronami, obciążając nimi powódkę w 55%, a pozwanego w 45% i z tego tytułu zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 74,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

c)  w punkcie 4. nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od:

- powódki kwotę 777,35 zł

- pozwanego kwotę 636,02 zł;

II. zasądza od powódki na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego kwotę 1.400,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego o kosztach postępowania apelacyjnego do dnia zapłaty.

Małgorzata Radomska-Stęplewska

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 14 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w sprawie z powództwa F. K. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę:

1.  zasądził od pozwanej Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki F. K. kwotę 14.872,51 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty:

- 13.772,51 zł od dnia 6 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty;

- 1.100 zł od dnia 29 września 2022 roku do dnia zapłaty;

2.  oddalił powództwo w pozostałej części;

3.  zasądził od pozwanej Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki F. K. kwotę 4.867 złotych tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

4.  nakazał pobrać od pozwanej Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu kwotę 1.413,37 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych związanych z wynagrodzeniem biegłego.

Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany, zaskarżając go w części, tj.:

1. w punkcie 1. co kwoty 8.180,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty:

- 7.080,97 zł od dnia 6.12.2021 r. do dnia zapłaty;

- 1.100 zł od dnia 29.09.2022 r. do dnia zapłaty;

2. w punkcie 3. i 4. zawierającym rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1. naruszenie przepisów art. 233 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. oraz art. 278 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę zebranych dowodów i sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przejawiającą się:

- ustaleniem należnego powódce odszkodowania przy uwzględnieniu, że hipotetyczny koszt naprawy pojazdu A. nr rej. (...) wyliczony przez biegłego w najdroższym wariancie wynosi 18 784,46 zł, przy jednoczesnym pominięciu, że powódka nie podejmowała naprawy tego pojazdu i zbyła go w stanie uszkodzonym, a strona powodowa nie zaoferowała jakichkolwiek dowodów służących wykazaniu rzeczywistej wysokości szkody poniesionej w tych okolicznościach przez powódkę;

- pominięciem przy szacowaniu szkody, że podstawę ustalenia należnego odszkodowania w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi różnica pomiędzy wartością pojazdu powódki przed i po powstaniu szkody, biegły w treści opinii dokonał wyliczenia wartości pojazdu przed i po powstaniu szkody zgodnie z zakresem opinii zleconym przez Sąd, a zatem należne odszkodowanie ustalone metodą różnicową wynosi 11 400 zł brutto (48 800 — 34 400 zł), zatem do zapłaty pozostaje z tego tytułu na rzecz powódki kwota 6 691,54 zł (11 400 – 4 708,46), co prowadzić musi do uznania, że kwota zasądzona w wyroku stanowi wzbogacenie powódki na szkodzie;

- pominięciem, że powódka w rzeczywistości zbyła swój pojazd, zgodnie z przedłożoną umową sprzedaży powyżej jego rzeczywistej wartości za kwotę 35 000 zł, co oznacza dalsze wzbogacenie powódki na szkodzie;

- ustaleniem należnego powódce odszkodowania przy uwzględnieniu, że hipotetyczny koszt naprawy pojazdu A. nr rej. (...) wynosi 18 784,46 zł, podczas gdy poszkodowana powódka nie przeprowadziła i nie przeprowadzi w związku ze zbyciem pojazdu jego naprawy, i niedostrzeżeniu zasadności i celowości minimalizowania szkody oraz możliwości ustalenia hipotetycznego kosztu naprawy w tym kontekście z uwzględnieniem dostępnych rabatów, skoro możliwy koszt naprawy w realiach sprawy mógł wynieść zgodnie z opinią biegłego 16 036,51 zł (z zastosowaniem dostępnych rabatów);

- dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu przez Sąd Rejonowy, że sporządzenie prywatnej kalkulacji na zlecenie powódki było uzasadnione i konieczne oraz że służyło zweryfikowaniu stanowiska ubezpieczyciela i prawidłowości dokonanych przez niego wyliczeń, co doprowadziło do bezzasadnego zasądzenia zwrotu kosztów poniesionych przez powoda na sporządzenie ekspertyzy, podczas gdy określenie wysokości odszkodowania wymagało wiadomości specjalnych, do których ustalenia został dopuszczony i przeprowadzony dowód z opinii biegłego w dziedzinie techniki samochodowej, a wysokość odszkodowania winna zostać ustalona w związku ze zbyciem pojazdu w oparciu o metodę różnicową, a nie wyliczenie hipotetycznych kosztów naprawy, których poszkodowany nie poniósł i nie poniesie, a nadto, jak wynika z przeprowadzonej opinii biegłego koszt ekspertyzy został rażąco wygórowany, a powódka nie wykazała, że faktycznie koszt ten poniosła;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 361 k.c., 363 in fine k.c. w związku z art. 822 k.c. i art. 5 i 6 k.c. w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie tytułem szkody w pojeździe A. nr rej. (...) wynieść powinno w realiach niniejszej sprawy łącznie 18 784,46 zł w sytuacji, w której powódka zbyła swój pojazd za kwotę 35 000 zł bez podejmowania jego naprawy, a zatem wysokość poniesionej przez niego szkody odpowiada różnicy pomiędzy wartością pojazdu przed powstaniem szkody i wartości po jej powstaniu tj. zgodnie z opinią biegłego 11 400 zł brutto (48 800 — 34 400 zł), której to wartości powódka, nawet nie próbowała wykazać, dążąc do wzbogacenia się na szkodzie i nieusprawiedliwionego maksymalizowania jej rozmiarów, co stanowi nadużycie prawa;

- art. 354 § 2 k.c. poprzez nieuwzględnienie, że na poszkodowanym ciąży obowiązek współpracy z zakładem ubezpieczeń w zakresie minimalizacji powstałej szkody i zapobiegania zwiększaniu się jej rozmiarów, a w zakresie tego obowiązku mieści się skorzystanie z rabatów na oryginalne części zamienne w wysokości 16 % oraz na materiały lakiernicze 40%, które to rabaty pozwany zaproponował poszkodowanemu w toku postępowania likwidacyjnego w związku z szkodą,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 361 § 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. i art. 822 § 1 k.c. w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczaniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w zasądzeniu od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1 100 zł tytułem kosztów prywatnej kalkulacji, podczas gdy roszczenie powódki nie pozostawało w normalnym związku przyczynowym ze szkodą i było — jak potwierdził w swojej opinii biegły — rażąco wygórowane, a powódka w ogóle nie wykazała faktu poniesienia kosztów z tego tytułu.

Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku:

- w punkcie 1. poprzez oddalenie powództwa co kwoty 8 180,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 7 080,97 zł od dnia 6.12.2021 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 1 100 zł od dnia 29.09.2022 r. do dnia zapłaty;

- w punkcie 3 i 4. zawierającym rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu, poprzez prawidłowe rozdzielenie kosztów procesu w stosunku do wyniku procesu i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu przed sądem I instancji,

2. zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania za drugą instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwanego, powódka wniosła o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie apelacyjne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego okazała się zasadna.

Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i częściowo oparte na nich rozważania prawne, z uwzględnieniem jednak poniższego zastrzeżenia.

W przypadku obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego znajduje zastosowanie zasada pełnego odszkodowania wyrażona w art. 361 § 2 k.c., a ubezpieczyciel z tytułu odpowiedzialności gwarancyjnej wypłaca poszkodowanemu świadczenie pieniężne w granicach odpowiedzialności sprawczej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego (art. 822 § 1 k.c.). Przy czym suma pieniężna wypłacona przez zakład ubezpieczeń nie może być wyższa od poniesionej szkody (art. 824 § 1 k.c.). Zgodnie z art. 362 k.c. i art. 826 § 1 k.c. oraz art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych obowiązek minimalizacji szkody przez poszkodowanego rozumiany jest jako zapobieżenie, w miarę możliwości zwiększeniu się szkody.

Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że szkoda powstaje już w momencie zdarzenia – w tej sprawie: wypadku będącego jej źródłem, i jest niezależna od dalszych losów jej likwidacji przez poszkodowanego. Szkodą tą jest uszczerbek w majątku poszkodowanego wywołany zdarzeniem ubezpieczeniowym, a wyrażający się tym, że poszkodowany był właścicielem pojazdu określonej wartości, a w wyniku wypadku pojazd ten stracił na wartości. Natomiast naprawienie szkody może nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (przy czym gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu) – art. 363 § 1 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego ów wybór poszkodowanego jest dopuszczalny, dopóki możliwe jest przywrócenie stanu poprzedniego, tj. dokonanie naprawy uszkodzonego pojazdu, natomiast, jeżeli do naprawy pojazdu przez poszkodowanego nie może dojść, ponieważ poszkodowany zbył pojazd w stanie uszkodzonym, może domagać się wyłącznie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowiącej różnicę między wartością pojazdu przed szkodą oraz wartością pojazdu uszkodzonego (dyferencyjna metoda ustalania odszkodowania). Jeżeli naprawa pojazdu została dokonana i doszło w jej wyniku do przywrócenia stanu poprzedniego (co nie jest tożsame ze stanem sprawności pojazdu), poszkodowanemu należny jest zwrot kosztów naprawy w wysokości poniesionej. Jeżeli zaś pojazdu jeszcze nie naprawiono, ale naprawa przez poszkodowanego jeszcze jest możliwa, wysokość odszkodowania określa się przez ustalenie hipotetycznych kosztów naprawy samochodu.

Odmiennie zatem niż uczynił to Sąd I instancji, Sąd Okręgowy uznaje, że z uwagi na zbycie przez powódkę pojazdu w stanie uszkodzonym, naprawa pojazdu przez F. K. (przywrócenie do stanu poprzedniego) jest niemożliwa i w wyniku niemożliwości dokonania naprawy powódka utraciła uprawnienie do dokonania wyboru sposobu naprawienia szkody w postaci żądania przywrócenia do stanu poprzedniego (w stosunku do ubezpieczyciela sprawcy szkody mającego charakter wyłącznie pieniężny), a przysługuje jej wyłącznie roszczenie o odszkodowanie stanowiące różnicę między rynkową wartością pojazdu przed wypadkiem a rynkową wartością pojazdu uszkodzonego na skutek wypadku (wartością pozostałości).

W tej sytuacji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1. przez obniżenie zasądzonej kwoty głównej do kwoty stanowiącej różnicę między wartością pojazdu sprzed wypadku i wartością pojazdu uszkodzonego po uwzględnieniu wypłaconego przez pozwanego odszkodowania, tj. do kwoty 6.691,54 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty. Z uwagi na przyjęcie metody dyferencyjnej, Sąd Okręgowy za nieuzasadnione uznał koszty prywatnej ekspertyzy sporządzonej na zlecenie powódki, której przedmiotem było wyliczenie kosztów naprawy pojazdu. Poniesienie kosztu tej ekspertyzy nie było celowe i uzasadnione, skoro w sprawie winna mieć zastosowanie inna metoda wyliczenia odszkodowania.

Uwzględnienie powództwa w 45% skutkowało zmianą orzeczenia o kosztach postępowania I-instancyjnego w punktach 3 i 4 zaskarżonego wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi powódkę – apelacja pozwanego została w całości uwzględniona. Na koszty poniesione przez pozwanego złożyła się opłata od apelacji w kwocie 500 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 900 zł, którego wysokość została ustalona na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Małgorzata Radomska-Stęplewska