Uzasadnienie z 17 lipca 2024, sygn. III Ca 2364/22

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 września 2022 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w punkcie 1. zasądził od Towarzystwa (...) z siedzibą w W. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą B. kwotę 1.942,17 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty, w punkcie 2. oddalił powództwo w pozostałej części, a w punkcie 3. orzekł o kosztach procesu zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia, przyjmując, że pozwany wygrał proces w 67% i pozostawił ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Podstawę orzeczenia Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia:

W dniu 5 czerwca 2020 roku na trasie S8, na wysokości zjazdu do T., doszło do kolizji drogowej, w której kierujący pojazdem marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) w trakcie wykonywania manewru zmiany pasa, nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu pojazdowi marki A. (...) o numerach rejestracyjnych (...), stanowiącego własność E. M. i doprowadził do zderzenia z nim. O zdarzeniu została poinformowana właściwa jednostka Policji. W chwili zdarzenia jego sprawca korzystał z ochrony ubezpieczeniowej w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w Towarzystwie (...) z siedzibą w W..

W dniu 6 czerwca 2020 roku E. M. zawarła z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. umowę najmu pojazdu zastępczego marki A. (...), określając stawkę dobową na poziomie 279 złotych netto. Pojazd zastępczy był poszkodowanej niezbędny celem dojazdów do placówek medycznych, wykonywania czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz transportu dzieci na płatne zajęcia pozalekcyjne. E. M. nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku VAT od wynajmu pojazdu zastępczego. Poszkodowana nie dysponowała innym pojazdem mechanicznym, który mogłaby swobodnie użytkować. Z uwagi na brak posiadania środków własnych oczekiwała na decyzję zakładu ubezpieczeń co do wysokości należnego jej odszkodowania w związku z zaistniałą szkodą. E. M. zgłosiła szkodę do Towarzystwa (...) z siedzibą w W. w dniu 9 czerwca 2020 roku. Następnego dnia, w drodze wiadomości mailowej, ubezpieczyciel poinformował poszkodowaną o możliwości i kosztach najmu pojazdu zastępczego oferowanego przez wskazane wypożyczalnie w ramach umów zawartych przez

Towarzystwo (...).

W dniu 16 czerwca 2020 roku została sporządzona kalkulacja dotycząca szacowanego kosztu naprawy uszkodzonego pojazdu, którą E. M. otrzymała następnego dnia drogą mailową. Na wniosek poszkodowanej, w dniu 22 czerwca 2022 roku przeprowadzono kolejne oględziny, na podstawie których, w dniu 25 czerwca 2020 roku, sporządzono drugą kalkulację. Odszkodowanie zostało wypłacone w dniu 17 lipca 2020 roku. Poszkodowana nie miała możliwości odbioru pojazdu do czasu pełnej zapłaty za wykonaną naprawę.

W dniu 23 lipca 2020 roku E. M. zdała samochód zastępczy. Tego samego dnia zawarła z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. umowę przelewu wierzytelności obejmującej prawo do zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w związku ze szkodą komunikacyjną z dnia 5 czerwca 2020 roku.

W związku z korzystaniem przez poszkodowaną z pojazdu zastępczego przez okres 47 dni, wynajmujący obciążył ją czynszem najmu w wysokości 16.128.99 złotych brutto. Decyzją z dnia 5 sierpnia 2020 roku Towarzystwo (...) z siedzibą w W. poinformowało o przyznaniu odszkodowania w wysokości 10.233,60 złotych z tytułu najmu pojazdu zastępczego. Następnie, pismami z 9 października 2020 roku oraz 30 grudnia 2020 roku, ubezpieczyciel odmówił zmiany swojego stanowiska i utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu 5 sierpnia 2020 roku. Pismem z dnia 21 września 2020 roku (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. wezwała Towarzystwo (...) z siedzibą w W. do zapłaty kwoty 5.895,39 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w terminie 7 dni od doręczenia wezwania.

Uzasadniony czas naprawy pojazdu A. (...) o numerze rejestracyjnych (...), wynosił 10 dni roboczych, tj. 14 dni kalendarzowych. Okres ten obejmował technologiczny czas naprawy – 6 dni roboczych, czas organizacyjny na przyjęcie i wydanie pojazdu po naprawie – 2 dni robocze oraz czas oczekiwania na części zamienne – 2 dni robocze. Technologiczny czas naprawy pojazdu nie jest pojęciem tożsamym z uzasadnionym czasem najmu. Wyliczony 14-dniowy czas naprawy abstrahuje od toku likwidacji szkody, ograniczając się do samej naprawy i związanych z nią czynności okołonaprawczych.

Na podstawie tak poczynionych ustaleń Sąd Rejonowy uznał żądanie pozwu za zasadne w części, obejmującej koszt najmu pojazdu zastępczego za okres 38 dni przy stawce zaproponowanej przez ubezpieczyciela, z wyjątkiem stawki za dzień 9 czerwca 2020 roku, którą który należy policzyć według wskazań powoda.

Apelację od opisanego wyroku wywiódł powód, zaskarżając orzeczenie w części oddalającej powództwo (punkt 2) w zakresie kwoty 3.953,22 zł dochodzonej tytułem dalszego odszkodowania za najem pojazdu zastępczego oraz w zakresie orzeczenia o kosztach (punkt 3), Skarżący zarzucił:

1.  naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a

mianowicie art. 233 § 1 k.p.c.:

a) poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem:

- istotnej części tego materiału w postaci zeznań świadka E. M., która wskazała,

iż próbowała dodzwonić się na infolinię w celu zgłoszenia szkody od dnia zdarzenia, tj. od dnia 5 czerwca 2020 roku, jednak zgłoszenie zostało przyjęte dopiero drogą elektroniczną w dniu 9 czerwca 2020 roku, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na ustaleniu, iż doszło do nieuzasadnionej zwłoki w zgłoszeniu przez poszkodowaną szkody, a co za tym idzie ustalenie, iż uzasadniony okres najmu powinien być liczony nie od dnia faktycznego wynajmu pojazdu zastępczego, a od dnia skutecznego zgłoszenia szkody (9 czerwca 2020 roku), że dostała od pozwanej jedynie ogólną informację dotyczącą możliwości wynajmu pojazdu zastępczego od pozwanej oraz że pozwana nie zainteresowała się tym, czy poszkodowana posiada już auto zastępcze w celu ewentualnej podmiany/zamiany aut, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na ustaleniu, iż poszkodowana była świadoma, że może wypożyczyć auto zastępcze od pozwanej po niższej stawce niż u powódki, a co za tym idzie błędne ustalenie, iż rozliczenie kosztów najmu pojazdu zastępczego powinno nastąpić według stawki stosowanej przez ubezpieczyciela (319,90 złotych brutto), a nie według faktycznej, rynkowej stawki stosowanej przez powódkę (343,17 złotych brutto);

- istotnej części tego materiału w postaci wiadomości e-mail z dni: 18 czerwca 2020 roku (w którym poszkodowana prosi o wyznaczenie terminu dodatkowych oględzin oraz informuje, że korzysta z pojazdu zastępczego), z dnia 22 czerwca 2020 roku (w którym pozwana informuje o dodatkowym terminie oględzin), z dnia 26 czerwca 2020 roku (w którym pozwana kwestionuje swoją odpowiedzialność), co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na ustaleniu, iż pozwana dochowała należytej staranności przy przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego, a co za tym idzie błędne ustalenie, iż uzasadniony okres najmu powinien być liczony jedynie do dnia wypłaty odszkodowania przez pozwaną (17 lipca 2020 roku), a nie do dnia faktycznego zdania pojazdu zastępczego (23 lipca 2020 roku) oraz że pozwana wykazała chęć zorganizowania poszkodowanej pojazdu zastępczego;

b)  dokonanie dowolnej, zamiast swobodnej oceny dowodów, w tym przede wszystkim

dowodu z opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej oraz ruchu drogowego mgr. inż. W. S., która jest opinią nierzetelną, niepełną i nieuwzględniającą faktu, iż w trakcie naprawy pojazdu (czerwiec 2020 roku) był już wprowadzony stan zagrożenia epidemicznego wywołanego (...)19, co znacząco wpłynęło na każdą dziedzinę gospodarczą (od produkcji przez spedycję oraz wykonanie napraw) i mogło spowodować wydłużenie okresu naprawy pojazdu, a także nie uwzględniającą faktu iż konieczne było wykonanie ponownych oględzin pojazdu i dodatkowego kosztorysu, co już wydłużyło okres naprawy o dodatkowe 8 dni (18 czerwca 2020 roku – 26 czerwca 2020 roku), co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na ustaleniu, iż opinia biegłego była spójna, logiczna, konsekwentna, wyczerpująco odpowiadała na za określoną tezę dowodową, a zgłoszone zastrzeżenia zostały precyzyjnie wyjaśnione w ramach złożonej opinii uzupełniającej, a co za tym idzie błędne ustalenie iż wszystkie okoliczności przedmiotowej sprawie zostały dostatecznie wyjaśnione;

2.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a)  art. 354 § 2 k.c. w zw. z art. 362 k.c. w zw. z art. 826 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię,

a w konsekwencji przyjęcie, że w ramach ciążącego na poszkodowanym obowiązku minimalizacji szkody i współdziałania z ubezpieczycielem mieści się obowiązek niezwłocznego zasięgnięcia informacji co do tego, czy ubezpieczyciel może zaproponować poszkodowanemu pojazd zastępczy równorzędny uszkodzonemu, podczas gdy taki obowiązek nie wynika z przepisów prawa;

b)  art. 6 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż powód nie udowodni w realiach niniejszej sprawy

że po stronie poszkodowanej istniała rzeczywista wola skorzystania z propozycji pozwanego po wynajęciu pojazdu od powoda.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie w całości powództwa oraz zasądzenie od pozwanego kosztów procesu za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda nie jest zasadna.

Wstępnie należy odnotować, że ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy jako prawidłowe, Sąd Okręgowy podziela, przyjmując za własne. Ocena prawna zaprezentowana przez Sąd I instancji także nie budzi wątpliwości.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie mógł zostać uznany za skuteczny. Należy przypomnieć, że zarzut naruszenia wskazanego przepisu może być uznany za zasadny jedynie w wypadku wykazania, że ocena materiału dowodowego jest rażąco wadliwa, czy w sposób oczywisty błędna, dokonana z przekroczeniem granic swobodnego przekonania sędziowskiego, wyznaczonych w tym przepisie. Tymczasem Sąd Rejonowy sprostał dyrektywom wskazanym w art. 233 § 1 k.p.c., a argumentacja zawarta w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia jest przekonująca i logiczna.

Wbrew wywodom apelacji, ocena dowodu z zeznań świadka E. M. nie została dokonana wybiórczo, z pominięciem części jej zeznań. W niniejszej sprawie szkoda powstała 5 czerwca 2020 roku, a jej zgłoszenie nastąpiło dopiero po 4 dniach, tj. 9 czerwca 2020 roku. Sąd I instancji prawidło uznał, że odstęp czasu był zbyt długi, by przyjąć, że poszkodowana miała rzeczywiste problemy z dodzwonieniem się na infolinię ubezpieczyciela, zwłaszcza że mogła wykorzystać inne kanały komunikacyjne, co uczyniła, zgłaszając szkodę e-mailem w dniu 9 czerwca 2020 roku. Wobec tego zasadnie przyjęto, iż uzasadniony okres najmu powinien być liczony nie od dnia faktycznego wynajmu pojazdu zastępczego, a od dnia skutecznego zgłoszenia szkody (9 czerwca 2020 roku).

Zarzutu skarżącej co do świadomości poszkodowanej o ofercie wypożyczenia pojazdu od pozwanej według niższej stawki również nie sposób uznać za trafny. Dzień po zgłoszeniu szkody w drodze wiadomości mailowej, ubezpieczyciel poinformował poszkodowaną o możliwości i kosztach najmu pojazdu zastępczego oferowanego przez wskazane wypożyczalnie, w ramach umów zawartych przez Towarzystwo (...). Wobec tego niezasadne jest twierdzenie, iż poszkodowana nie miała wiedzy i świadomości o ofercie ubezpieczyciela. Tym samym Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż rozliczenie kosztów najmu pojazdu zastępczego powinno nastąpić według stawki stosowanej przez ubezpieczyciela (319,90 złotych brutto) od 10 czerwca 2020 roku, a nie według faktycznej, rynkowej stawki stosowanej przez powódkę (343,17 złotych brutto).

Bezzasadny jest również zarzut powódki odnoszący się do e-maili z dni: 18 czerwca 2020 roku (w którym poszkodowana prosi o wyznaczenie terminu dodatkowych oględzin oraz informuje, że korzysta z pojazdu zastępczego), z dnia 22 czerwca 2020 roku (w którym pozwana informuje o dodatkowym terminie oględzin), z dnia 26 czerwca 2020 roku (w którym pozwana kwestionuje swoją odpowiedzialność). Skarżący błędnie przyjmuje, że przebieg postępowania likwidacyjnego uzasadniał najem pojazdu zastępczego do 23 lipca 2020 roku. Należy zaznaczyć, iż uzasadnione koszty najmu pojazdu zastępczego wynikają z okresu koniecznego i niezbędnego do naprawy pojazdu - art. 361 § 1 k.c. Jednakże okres ten będzie różny, zależny od charakteru danej sprawy. Sąd Rejonowy trafnie przyjął, iż uzasadniony czas najmu pojazdu zastępczego zakończył się z chwilą wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, tj. z dniem 17 lipca 2020 roku, bowiem, jak poszkodowana wskazywała, naprawa pojazdu rozpoczęła się z początkiem lipca w formie bezgotówkowej, zatem była w stanie rozpocząć naprawdę pojazdu przed uzyskaniem odszkodowania, nawet już z chwilą uzyskania drugiego kosztorysu. Poszkodowana nie czekała z oddaniem samochodu do naprawy do momentu wypłaty odszkodowania. Jedynie odebranie naprawionego pojazdu było uzależnione od zapłaty, stąd konieczne było uzyskanie odszkodowania, ponieważ poszkodowana nie posiadała wystarczających środków finansowych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynikało również, aby warsztat naprawczy uzależniał rozpoczęcie napraw od otrzymania wynagrodzenia z góry. Biorąc pod uwagę uzasadniony czas naprawy pojazdu, który wynosił 10 dni roboczych, tj. 14 dni kalendarzowych, w dacie otrzymania od ubezpieczyciela pojazdu poszkodowana mogła odebrać naprawiony pojazd.

Sąd Okręgowy podziela także ocenę dowodu z opinii biegłego dokonaną przez Sąd I instancji. Należy jednak podkreślić, iż w tej ocenie odróżniają ją jednak szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które odwołują się do poziomu wiedzy biegłego, podstawy teoretycznej opinii, sposobu motywowania sfor mułowanego w niej stanowiska oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej. Tym samym strona, która zamierza skutecznie podważyć wartość dowodową opinii biegłego sądowego i chce zakwestionować wnioski wyrażone w opiniach, winna przytoczyć rzeczowe argumenty, uzasadniające jej twierdzenia oraz konkretne uwagi i argumenty podważające miarodajność dotychczasowych opinii lub co najmniej miarodajność tę poddające w wątpliwość, których skarżąca w złożonej apelacji nie przedstawiła. Trzeba zauważyć, że biegły nie pominął faktu, iż naprawa pojazdu była dokonywana w czasie stanu zagrożenia epidemicznego wywołanego (...)19, lecz opierając się na swoim zawodowym doświadczeniu wskazał, iż stan ten nie wpłynął w sposób generalny na wydłużenie terminów napraw. Przy czym biegły zaznaczył, że w konkretnej sprawie należałoby wykazać, iż w danym warsztacie zachodziła absencja chorobowa personelu. Strona skarżąca tego nie uczyniła, a jedynie wskazuje w sposób ogólny, że stan epidemii „mógł spowodować wydłużenie okresu naprawy pojazdu”. Takie hipotetyczne przewidywanie nie stanowi podstawy do kwestionowania rzetelności opinii. Również nieuwzględnienie przez biegłego w rzeczywistym czasie naprawy, okresu postępowania likwidacyjnego, nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ uzasadniony czas najmu obejmował 14 dni kalendarzowych po wydaniu ostatecznego kosztorysu aż do wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, z uwagi na naprawę pojazdu przez warsztat w formie bezgotówkowej.

Reasumując, z powyżej przedstawionych powodów Sąd Okręgowy uznał, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c.

Mając powyższe okoliczności na uwadze za niezasadne również należało uznać podniesione zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 354 § 2 k.c. w zw. z art. 362 k.c. w zw. z art. 826 § 1 k.c. Środki wydatkowane przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego, przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu, są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, o ile ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione. Nie można do nich zaliczyć wydatków niebędących koniecznymi do wyeliminowania negatywnego następstwa majątkowego w postaci utraty możliwości korzystania z uszkodzonego (zniszczonego) pojazdu, gdy skutek ten może być usunięty - bez uszczerbku dla godnych ochrony interesów poszkodowanego - w inny, mniej uciążliwy dla dłużnika sposób. Nie wszystkie wydatki pozostające w związku przyczynowym z wypadkiem komunikacyjnym mogą być kompensowane, istnieje bowiem obowiązek wierzyciela zapobiegania szkodzie i zmniejszania jej rozmiarów (art. 354 § 2 k.c., art. 362 k.c. i art. 826 § 1 k.c.). Jeżeli zatem ubezpieczyciel oferuje poszkodowanemu skorzystanie z samochodu zastępczego równorzędnego pod istotnymi względami pojazdowi uszkodzonemu albo zniszczonemu (zwłaszcza co do klasy i stanu auta), zapewniając pełne pokrycie kosztów jego udostępnienia, a mimo to poszkodowany decyduje się na poniesienie wyższych kosztów najmu innego pojazdu, wydatki te - w zakresie nadwyżki - będą podlegały indemnizacji wyłącznie wtedy, gdy poszkodowany wykaże szczególne racje, przemawiające za uznaniem ich za „celowe i ekonomicznie uzasadnione”. W niniejszej sprawie pozwany ubezpieczyciel wykazał, że zaoferował poszkodowanej w dniu następnym po zgłoszeniu przez nią szkody równorzędny pojazd zastępczy, z której poszkodowana nie skorzystała, mając już zawartą umowę z powódką i nie będąc zainteresowana zmianą pojazdu. Poszkodowana nie podjęła jakiejkolwiek próby weryfikacji propozycji ubezpieczyciela, nie wyraziła woli zapoznania się z ofertą. Skarżący nie wykazał też, aby poszkodowana znajdowała się w sytuacji nagłej, uniemożliwiającej zmianę pojazdu zastępczego. Prawidłowe jest więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zwrot wydatków związanych z najmem samochodu zastępczego powinien być dokonany według stawki wynikającej z przedstawionej powodowi przez ubezpieczyciela propozycji najmu pojazdu od 10 czerwca 2020 roku.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy oddalił niezasadną apelację, na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając na rzecz pozwanego kwotę 450 zł wynagrodzenia pełnomocnika procesowego, ustaloną na podstawie § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).