Uzasadnienie z 14 kwietnia 2025, sygn. VIII U 1335/23

UZASADNIENIE

Decyzją z 21 lipca 2023r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.
w oparciu o przepisy ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm.) ponownie ustalił odwołującemu K. M. wartość kapitału początkowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji i w toku procesu K. M. domagał się jej zmiany i ustalenia wartości kapitału początkowego przy przyjęciu do wyliczenia podstawy wymiaru, za rok 1990, zarobków uzyskanych w (...) Spółka z o.o., z uwzględnieniem za okres jego pracy na eksporcie, wynagrodzenia określonego w przedłożonym przez niego zaświadczeniu Rp-7, wystawionym w oparciu o zarobki pracownika porównawczego.
W uzasadnieniu wskazał, że oddelegowany był do pracy spawacza w ramach kontraktu zagranicznego z RFN. Za okres ten ZUS nie uwzględnił mu wynagrodzenia wykazanego
w Rp-7, gdyż nie było na nim adnotacji o danych pracownika zastępczego, w oparciu
o zarobki którego zaświadczenie to zostało wystawione. W ocenie odwołującego, jego wynagrodzenie z tego okresu, winno być ustalone w oparciu o wspomniane zaświadczenie Rp-7, z kolei ZUS nie ma podstaw do kwestionowania jego zapisów, skoro zostało sporządzone w oparciu o obowiązujące w tym czasie przepisy.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie argu­mentując jak w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo zaznaczył, że nie był w stanie ustalić wynagrodzenia odwołującego, za sporny okres, w oparciu o zarobki pracownika porównawczego, bowiem odwołujący nie przedłożył zaświadczenia pracodawcy wskazującego zarobki pracownika porównawczego, zatrudnionego na stanowisku pracy, zajmowanym przez odwołującego przed udaniem się na kontrakt zagraniczny.

Sąd Okręgowy ustalił co następuje:

Decyzją z 24 maja 2023r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. ustalił odwołującemu wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999r. uznając za udowodnione 11 lat, 9 miesięcy i 20 dni okresów składkowych. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ZUS przyjął zarobki za okres od 1 stycznia 1989r. do 31 grudnia 1998r.
i wyliczył wskaźnik wysokości podstawy wymiaru na poziomie 48,33%. Ustalony w oparciu o te założenia kapitał początkowy, wyniósł 44.362,34zł.

W związku z przedłożeniem przez ubezpieczonego nowych dokumentów do wyliczenia wysokości renty, organ rentowy zaskarżoną decyzją z 21 lipca 2023r. ponownie ustalił odwołującemu wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999r. uznając za udowodnione 12 lat, 2 miesiące i 4 dni okresów składkowych. Podstawę wymiaru kapitału początkowego organ rentowy wyliczył poprzez przyjęcie zarobków za okres od 1 stycznia 1986r. do 31 grudnia 1995r. i wyliczył wskaźnik wysokości podstawy wymiaru na poziomie 94,69%. Ustalony w oparciu o te założenia kapitał początkowy, wyniósł 63.926,83zł. Ustalając podstawę wymiaru kapitału początkowego, ZUS do obliczenia podstawy wymiaru w roku 1986 i 1990 przyjął sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za dany rok, odpowiednią do liczby miesięcy, w których odwołujący podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepisów prawa polskiego. W szczególności za rok 1990 organ rentowy przyjął łączną kwotę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. 1.477.037,00 zł. oraz wynagrodzenie z (...) Spółka z o.o. wynikające z listy płac, tj. 678.000,00 zł. łącznie za ten rok ZUS przyjął 2.155.037,00 zł.

Ubezpieczony domaga się ponownego ustalenie kapitału początkowego, poprzez uwzględnienie w podstawie wymiaru, za rok 1990, zarobków z tego okresu, wykazanych
w Rp-7, które zostało wystawione przez pracodawcę, zgodnie z obowiązującymi w tym czasie przepisami, w oparciu o wynagrodzenie pracownika zastępczego, wskazanego w tym czasie przez pracodawcę.

W okresie od 18 czerwca 1990r. do 14 listopada 1990r., K. M. zatrudniony był w (...) Spółka z o.o. W trakcie zatrudnienia u tego pracodawcy, ubezpieczony został oddelegowany do pracy na budowie eksportowej w RFN.

Odwołujący do wyliczenia wartości kapitału początkowego przedłożył wystawione przez (...) Spółka z o.o. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (Rp-7) z 20 kwietnia 1999r., potwierdzające jego zarobki z tytułu zatrudnienia u tego pracodawcy, za rok 1990. W zaświadczeniu tym wykazano zarobki odwołującego, za rok 1990, w wysokości 38.659.544,00 zł, tj. w wysokości odpowiadającej 312,89% przeciętnego wynagrodzenia w tym roku. Zaświadczenie to ostało podpisane przez Syndyka Masy Upadłości (...) Spółka z o.o. w upadłości, w osobie P. P. i Pełnomocnika Syndyka K. P.. W treści tego zaświadczenia wskazano, że od powyższych wynagrodzeń odprowadzono składki do ZUS oraz, że zostało ono wystawione w oparciu o zapisy list płac za miesiące od czerwca do listopada 1990r. nadto ubezpieczony dołączył kopię listy płac od tego pracodawcy, za listopad 1990r., gdzie jego zarobki za ten miesiąc określono na 678.000,00 zł. Przedłożył też kopię kartoteki zarobkowej za okres od czerwca do listopada 1990r., gdzie nie wskazano jego zarobków za poszczególne miesiące tego okresu, a jedynie ręcznie zapisano łączną kwotę zarobków z tego okresu, z rozdziałem na zarobki osiągnięte w kraju w kwocie 678.000,00 zł i w RFN w kwocie 37.981.544,00 zł, tj. w łącznej kwocie 38.659.544,00 zł.

Organ rentowy kwestionował powyższe zapisy z tej przyczyny, że w zaświadczeniu
o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (Rp-7) z 20 kwietnia 1999r., nie wskazano pracowników zastępczych przyjętych do ustalenia tego wynagrodzenia. Z kolei w kartotece zarobkowej wyłącznie zarobki za listopad 1990r., wprowadzone są komputerowo i odpowiadają zapisom listy płac za ten miesiąc, którą ZUS uznał za miarodajną. Natomiast w pozostałym zakresie, zwłaszcza wynagrodzeń z kontraktu zagranicznego, zostały dopisane ręcznie.

W toku procesu, na zlecenie Sądu, (...) Sp. z o.o., przesłała pełną dokumentację zarobkową pracowników (...) Spółki z o.o. za rok 1990, obejmującej listy płac za poszczególne miesiące, jak również kartoteki zarobkowe. Na podstawie tej dokumentacji Sąd ustalił dodatkowo, że w wypadku wszystkich pracowników, roczna suma ich wynagrodzeń stanowiła zapis odręczny. Nadto niektórzy pracownicy, podobnie jak odwołujący, wyłącznie część miesięcznych zarobków mieli odnotowane w kartotece zarobkowej, zaś suma roczna tych zarobków przewyższała sumę zarobków wydrukowanych w danej kartotece. Część pracowników miała zarobki niższe od ubezpieczonego, jednak byli też pracownicy, których roczna kwota zarobków była porównywalna a nawet wyższa od tej zapisanej u odwołującego.

Ubezpieczony w trakcie pracy na kontrakcie zagranicznym, pracował na stanowisku elektromontera. Pracował codziennie w nadgodzinach, również w soboty i w niedziele. Wynagrodzenie z tego tytułu otrzymał dopiero po powrocie do krajów jednej łącznej kwocie.

Wynagrodzenie odwołującego, za rok 1990r., które winno być mu uwzględnione do wyliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego, wynosi 38.659.544,00 zł.

Sąd postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 12 marca 2025r., pominął dowód z zeznań P. P. oraz biegłego z zakresu emerytur i rent, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia, na zasadzie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Jak wynika z pisma P. P. z dnia 3 września 2024 roku, nie posiada on żadnej wiedzy na temat sprawy, oświadczył, że nie zna odwołującego. Wyliczenie natomiast wwpw kapitału początkowego przez biegłego nie było konieczne albowiem, po uprawomocnieniu wyroku organ rentowy zobowiązany będzie do wyliczenia wartości kapitału początkowego z uwzględnieniem spornego wynagrodzenia wynikającego z RP 7.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, akt płacowych odwołującego z (...) Spółki z o.o. (dołączone do akt sprawy), dokumentacji płacowej pracowników (...) Spółki z o.o. (dołączone do akt sprawy), zeznań ubezpieczonego (k.58).

Zeznania świadka T. S., niczego do sprawy nie wniosły, świadek ten był wprawdzie syndykiem masy upadłości (...) Spółki z o.o., jednak dopiero od kwietnia 2002r., tj. po dacie w której zostało wystawione zaświadczenie Rp-7 kwestionowane przez ZUS.

Sąd w całości podzielił zapisy z kwestionowanego przez ZUS zaświadczenia Rp-7. Zaświadczenie to zostało bowiem sporządzone według obowiązującego wzoru, przez osoby uprawnione ze strony pracodawcy, do jego sporządzenia. Nadto znajduje ono potwierdzenie w zapisach dokumentacji płacowej przekazanej przez archiwum.

Zgromadzony materiał dowodowy, Sąd uznał za kompletny, wiarygodny i mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych i rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego, K. M. zasługuje na uwzględnienie

Należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 174 ust. 1 i 3 ustawy z 17 grudnia 1998r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze z.):

1.  Kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12.

2.  Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych
w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r.

Natomiast zgodnie z normą art. 15 ust. 1, powołanej wyżej ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176.

Z kolei jak stanowi art. 15 ust. 3 powołanej wyżej ustawy Do podstawy wymiaru emerytury lub renty, o której mowa w ust. 1 i 2, dolicza się kwoty przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy oraz kwoty zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, świadczenia wyrównawczego lub dodatku wyrównawczego, a także wartość rekompensaty pieniężnej ustaloną zgodnie z pkt 3 załącznika do ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent. Do podstawy wymiaru wlicza się również kwoty zasiłków dla bezrobotnych, zasiłków szkoleniowych lub stypendiów wypłaconych z Funduszu Pracy za okres udokumentowanej niezdolności do pracy, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Przy ustalaniu kapitału początkowego, zgodnie ust. 2 art. 174 ustawy przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy okresy składkowe, o których mowa w art. 6
i okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7, w wymiarze nie większym niż określony
w art. 5 ust. 2.

Szczegółowe zasady wyliczania uznawania jakie dowody mogą zostać przyjęte przy ustalaniu świadczeń emerytalno – rentowych a także kapitału początkowego wymienia § 21, ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy I Polityki Społecznej z 11 października 2011r.
w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe, zgodnie z którym środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była wysokość kapitału początkowego ubezpieczonego, któremu zaskarżoną decyzją ustalono jego wysokość, nie uwzględniając
w wyliczeniach stanowiących podstawę wydania tej decyzji, wynagrodzenia z tytułu pracy wykonywanej przez niego w roku 1990r., w ramach realizacji kontraktu zagranicznego, ze względu na zakwestionowanie przez ZUS zapisów zaświadczenia Rp-7.

Organ rentowy odmawiając wliczenia do podstawy wymiaru świadczenia tej części wynagrodzenia za rok 1990, powoływał § 21 ust. 1 rozporządzenia z 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412), w zw. z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 kwietnia 1985r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent.

W myśl § 10 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 1985r. jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia:

1) kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo

2) jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. - kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę.

Ustawodawca dla osób zatrudnionych za granicą przed dniem 1 stycznia 1991 roku- wprowadził fikcję prawną, która miała na celu uwzględnienie wynagrodzeń dla tych pracowników, jednakże nie w wysokościach faktycznie otrzymywanych (brak odprowadzania składek), ale w wysokościach otrzymywanych w tym czasie przez pracowników zatrudnionych na takich samych lub podobnych stanowiskach w kraju. Powyższe dawało pewność, że osoby pracujące za granicą będą miały uwzględnione wynagrodzenie przynajmniej w takiej wysokości. Jednocześnie przyjmowanie wynagrodzeń pracowników porównywalnych dawało pewność, iż wynagrodzenia te będą uwzględnione ze wszystkimi ich zmianami. A zatem niewątpliwie celem ustawodawcy było zapewnienie wskazanym osobom jako podstawy wymiaru wynagrodzenia przynajmniej takiego, jakie otrzymywali w tym czasie pracownicy zatrudnieni na porównywalnym stanowisku w kraju, ze wszystkim podwyżkami tego wynagrodzenia i dodatkami.

Wskazać również należy, że przepisy rozporządzenia regulującego postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, zawierające ograniczenia dowodowe, nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów. Dopuszczalnym jest, więc ustalenie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej w oparciu o dowody zastępcze (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006r. w sprawie I UK 179/06; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, z dnia 21 sierpnia 2013r., III AUa 1768/12).

Odwołujący przedłożył RP 7 za rok 1990, które ZUS zakwestionował ponieważ wskazana w nim kwota budzi zdaniem organu rentowego wątpliwości.

Przedłożonemu przez odwołującego drukowi Rp 7 nie można odmówić waloru autentyczności. Spełnia wszystkie wymogi formalne dla uznania jego ważności, wynika z niego - którego okresu i którego zakładu pracy dotyczy, opatrzony jest pieczęcią i podpisami osób odpowiedzialnych za wpis. Dodatkowo kwota wskazana w Rp 7 znajduje odzwierciedlenie w bardzo obszernej dokumentacji płacowej z przedsiębiorstwa (...) zo.o.. Kwota podana w RP 7 odpowiada adnotacjom na listach płac. Adnotacje odręczne sporządzone są nie tylko przy nazwisku odwołującego, ale adnotacje odręczne dotyczą wyliczenia wynagrodzeń wszystkich pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwie.

Z uwagi na upływ czasu nie można ustalić szczegółowej metodologii wyliczania wynagrodzenia wskazanego w RP7, ale zdaniem Sądu ta okoliczność, nie może pozbawiać druku RP 7 waloru autentyczności. Nie można na ubezpieczonego nakładać obowiązku wykazania w jaki sposób przedsiębiorstwo w którym był zatrudniony naliczyło wynagrodzenie podane w RP 7.

W ocenie sądu Rp 7 wystawione zostało z uwzględnieniem regulacji wynikającej z rozporządzenia i uwzględnia zarobki pracownika zastępczego. Z żadnej regulacji nie wynika obowiązek wskazywania w Rp 7 imion i nazwisk pracowników zastępczych, zajmowanego przez nich stanowiska .

Ponadto odnosząc się do zarzutu organu rentowego, adnotacja „ RFN” na liście płac, nie oznacza waluty obcej tylko miejsce wykonywania pracy przez odwołującego..

W konsekwencji, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku – na mocy 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. – zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż do obliczenia wartości kapitału początkowego, należało przyjąć dochód odwołującego za rok 1990,
w wysokości wynikającej z Rp-7 z 20 kwietnia 1999r., tj. w kwocie 38.659.544,00 zł.
O kosztach orzeczono po myśli art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 1964, ze zm.) w punkcie drugim orzeczenia.

(-) Sędzia (del) Magdalena Kimel