Uzasadnienie z 22 lipca 2024, sygn. III Ca 364/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 roku w sprawie
z powództwa Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przeciwko O. S., (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością 12 spółce jawnej w B. o stwierdzenie nieważności nabycia udziałów w prawie użytkowania wieczystego przez cudzoziemców, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi:

1.  stwierdził nieważność nabycia przez O. S. i I. S. od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 12 spółki komandytowej w B. do majątku objętego wspólnością ustawową małżeńską udziału wynoszącego 1/202 części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...) bez numeru, w (...), składającej się
z działek gruntu o nr 134/52, 134/103 i 134/106, dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą nr (...) – na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza w Ł. I. K. w dniu 27 stycznia 2020 r. (rep. A nr 1224/2020) i zatytułowanego „Umowa ustanowienia i przeniesienia odrębnej własności lokalu w wykonaniu umowy deweloperskiej - Umowa sprzedaży - Umowa Darowizny - Zmiana umowy
o podział nieruchomości do używania „quoad usum” - Pełnomocnictwo);

2.  nie obciążył pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda.

Apelację od tego wyroku wnieśli pozwani O. S. i I. S., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu pozwani zarzucili naruszenie:

I.  przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy
w postaci:

1.  art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów przy dokonywaniu oceny wiarygodności i mocy materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, poprzez wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych
z zasadami prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego
i przyjęcie, iż:

a)  doszło do nabycia przez pozwanych O. S. i I. S. udziału w prawie użytkowania wieczystego, co z kolei uprawniało Sąd
w niniejszej sprawie do stwierdzenia nieważności tego nabycia mimo,
iż prawomocnym orzeczeniem Referendarza Sądowego w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 28 maja 2020 r., oddalono wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego na rzecz pozwanych, przy czym ów wpis posiada charakter konstytutywny, co w konsekwencji oznacza, iż do nabycia udziałów w prawie użytkowania wieczystego przez pozwanych nigdy nie doszło,

b)  dopuszczalne jest wydanie orzeczenia stwierdzającego nieważność nabycia, jako aktu prawnego, w sytuacji gdy ów akt prawny nie powoduje przejścia udziałów w prawie użytkowania wieczystego na pozwanych O. S. i I. S., gdyż skutek taki wywiera dopiero konstytutywny wpis do księgi wieczystej;

2.  art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż mimo prawomocnego orzeczenia Referendarza Sądowego w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 28 maja 2020 r. oddalającego wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej, doszło do nabycia prawa użytkowania wieczystego przez pozwanych wbrew przepisom prawa
i wymagane jest stwierdzenie nieważności tego nabycia.

Naruszenie powyższych przepisów postępowania wywarło istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów powinno zdaniem skarżących prowadzić do wniosku, iż powód nie udowodnił faktu nabycia przez pozwanych prawa użytkowania wieczystego, co powinno prowadzić do oddalenia powództwa.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, w postaci:

1. art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2017 r., poz. 2278), (dalej u.n.n.c.) w zw.
z art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 tj.) (dalej: u.g.n.). poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż możliwe jest stwierdzenie nieważności nabycia przez pozwanych O. S. i I. S. udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, mimo iż Sąd oddalił wniosek
o wpis do księgi wieczystej tego prawa, a więc prawo użytkowania wieczystego przysługuje cały czas spółce (...) sp. z o.o. 12 sp. j.;

2. art. 6 ust. 1 i 2 u.n.n.c w zw. z art. 27 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że powodowi przysługiwała legitymacja procesowa do wytoczenia powództwa mimo, iż pozwani nie nabyli udziałów w prawie użytkowania wieczystego;

3. art. 6 ust. 1 i 2 u.n.n.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przy stwierdzaniu nieważności nabycia, iż termin „nieważność nabycia”, jakim posługuje się ustawodawca w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy, należy rozumieć jako nieważność aktu nabycia (w tym przypadku umowy), a jednocześnie uznanie, iż pozwani cudzoziemcy mogą wystąpić o udzielenie zezwolenia oraz ponownie domagać się przeniesienia udziału w użytkowaniu wieczystym na podstawie tej umowy powołując się m.in. na wyrok wydany w tej sprawie (uzasadnienie wyroku str. 7), co świadczy o wewnętrznej sprzeczności w interpretacji przepisu, gdyż nieważna umowa nie może prowadzić do nabycia prawa.

W konsekwencji podniesionych zarzutów strona pozwana wniosła
o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz
o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych O. S. i I. S. opłaty od apelacji oraz uiszczonych przez pozwanych kosztów zastępstwa procesowego w łącznej kwocie 2 000,00 zł.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Od wyżej wskazanego wyroku powód wniósł natomiast zażalenie, zaskarżając w całości postanowienie w przedmiocie nieobciążania pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił:

1.  obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), polegającą na ich niezastosowaniu w sytuacji, gdy pozwani przegrali sprawę w całości, a w konsekwencji zaistniała podstawa do obciążenia ich kosztami postępowania;

2.  obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 102 k.p.c. polegającą na jego błędnym zastosowaniu wskutek uznania, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki ustawowe do zastosowania tego przepisu, podczas gdy pozwani nie wykazali, że zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek” uzasadniający nieobciążanie ich kosztami postępowania.

Wobec podniesionych zarzutów powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie postanowienia o kosztach zawartego w pkt 2. wyroku, tj. w zakresie nieobciążenia pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanych O. S., I. S. oraz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na rzecz Powoda Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwoty 900 złotych tytułem zwrotu minimalnych kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych, a także o zasądzenie solidarnie od Pozwanych O. S., I. S. oraz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na rzecz Powoda Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie pozwani O. S. i I. S. wnieśli o oddalenie zażalenia w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych.

Również pozwany (...) SP. z o.o. 12 sp. j. z siedzibą
w B. wniósł o oddalenie zażalenia i utrzymanie w mocy pkt 2 wyroku Sądu I instancji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz
z odsetkami ustawowymi liczonymi od kosztów zastępstwa procesowego od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna, podlegała oddaleniu.

Wskazać należy, iż Sąd II instancji podziela wszelkie ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz ocenę dowodów wyrażoną w pisemnych motywach rozstrzygnięcia i przyjmuje je za własne, co skutkuje równocześnie ograniczeniem uzasadnienia do rozpoznania przedstawionych w apelacji zarzutów dotyczących prawa procesowego i materialnego (art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c.).

Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie zasługują na uwzględnienie.

Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga od strony skarżącej wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów, polegała nieprawidłowość postępowania sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń. W szczególności ma wykazać, dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie,
w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń, nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i (lub) zasadami logicznego rozumowania, czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia. Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach, wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną, nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką z ustaleniami sądu niższej instancji.

Wskazać należy, że Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan fatyczny sprawy, a dokonana ocena dowodów nie budzi żadnych zastrzeż pod kątem jej zgodności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Stawiane przez apelujących zarzuty w istocie sprowadzają się do zakwestionowania zinterpretowania faktów w kontekście przepisów prawa materialnego. Tymczasem ocena dowodów nakierowana jest na zbudowanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a nie na analizę prawną ustalonych faktów. Błędnie zbudowany zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie mógł zostać uznany za skuteczny.

Zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. nie może się ostać.

Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia polega na tym, że wymienione w art. 365 k.p.c. podmioty powinny mieć na względzie fakt wydania prawomocnego orzeczenia i jego treść. Wynikający z niej stan ogranicza się jednak do sentencji orzeczenia i nie obejmuje motywów rozstrzygnięcia. Sąd nie jest natomiast co do zasady związany ustaleniami i oceną dowodów, dokonanymi w innej sprawie. Podkreśla się tylko, że, dokonując samodzielnych ustaleń, nie może ignorować stanowiska zajętego w innej sprawie, w której stan faktyczny był konstruowany na podstawie tego samego zdarzenia, lecz biorąc je pod uwagę, obowiązany jest dokonać własnych, wszechstronnych ustaleń
i samodzielnych ocen, które w rezultacie mogą doprowadzić do odmiennych konkluzji (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II CSKP 1543/22, LEX nr 3629911).

Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, że Sąd Rejonowy uwzględnił w swych ustaleniach fakt wydania postanowienia o oddaleniu wniosku pozwanych O. i I. S. w wpisanie w dziale II księgi wieczystej (...) z uwagi na brak zezwolenia na nabycie udziału
w użytkowaniu wieczystym przez pozwanych oraz nieważność nabycia. Oddalenie przez sąd wieczystoksięgowy wniosku o wpis udziału w użytkowaniu wieczystym oznaczało tylko wyłączenie skutku rzeczowego czynności prawnej objętej aktem notarialnym. Tym samym wydanie orzeczenie w przedmiocie wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej nie wyklucza możliwości dochodzenia ustalenia nieważności nabycia na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 marca 1920 roku o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Okoliczność braku wpisu do księgi wieczystej nie czyni wydania wyroku stwierdzającego nieważność nabycia zbędnym, co znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów powszechnych na tle spraw prowadzonych w trybie art. 6 ust. 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (por. np. wyrok Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt: I C 2584/20).

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazać należy, iż są one bezzasadne.

Obrót nieruchomościami w Polsce z udziałem cudzoziemców jest generalnie wolny. Pamiętać wszak trzeba, że ustawa z 24 marca 1920 roku
o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2278 ze zm.) nie zakazuje im nabywania nieruchomości położonych na terytorium Polski. Wprowadza natomiast wymóg uzyskania zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych na nabycie nieruchomości w pewnych wypadkach i przez określone podmioty. Obowiązek posiadania zezwolenia na nabycie nieruchomości wynika z regulacji ustawowej zawartej w dyspozycji art. 1 i 1a ustawy.

Na podstawie art. 6 ww. ustawy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wbrew przepisom ustawy jest nieważne (ust. 1). W razie nabycia nieruchomości wbrew przepisom ustawy, o nieważności nabycia orzeka sąd także na żądanie, właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa lub wojewody albo na żądanie ministra właściwego do spraw wewnętrznych (ust. 2). Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 czerwca 2008 roku, sygn. III CZP 53/08 (L.) „wykładnia art. 6 ust. 1 i 2 ustawy wskazuje, że ustawodawca wprowadził skutek nieważności bezwzględnej nabycia nieruchomości bez wymaganego zezwolenia. Artykuł 6 ust. 1 wyraźnie określa skutek w postaci "nieważności" aktu, który ma prowadzić do nabycia nieruchomości, w tym czynności prawnej, a art. 6 ust. 2 stwierdza, że sąd orzeka o nieważności nabycia, a nie o unieważnieniu nabycia. Nieważność należy zatem odróżnić od unieważnienia; w pierwszym przypadku sąd stwierdza nieważność (orzeczenie deklaratywne), a w drugim kształtuje stosunek prawny (orzeczenie konstytutywne)”. Omawiane uregulowanie zakłada więc, że cudzoziemiec, wskutek naruszenia przepisów ustawy, nie nabył prawa do nieruchomości, co stwierdzenie nieważności tylko potwierdza.

W świetle dyspozycji art. 27 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) sprzedaż nieruchomości albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej. Nie oznacza to jednak, wbrew zapatrywaniu wyrażonemu w apelacji, że w razie braku ujawnienia przeniesienia użytkowania wieczystego w księdze wieczystej podmiot uprawniony zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców traci roszczenie i uprawnienie wystąpienia do sądu o orzeczenie (stwierdzenie) nieważności nabycia użytkowania wieczystego rozumianego jako akt nabycia. Orzeczenie takie ma walor porządkujący oraz zapada także
w publicznym interesie zapewnienia bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami, mimo że z punktu widzenia prawa cywilnego cudzoziemcy nie zostali ujawnieni w księdze wieczystej, a więc i tak nie nabyli użytkowania wieczystego. Stwierdzenie nieważności nabycia prawa użytkowania wieczystego jest bowiem możliwe, a wręcz jest konieczne niezależnie od tego, czy cudzoziemcy w ogóle wystąpili o dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej, a nawet
w przypadku jeżeli taki wpis zostałby dokonany. Konstytutywny wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nie stanowi bowiem elementu czynności prawnej, którą jest umowa ustanowienia albo przeniesienia tego prawa rzeczowego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt: III CZP 100/18, OSNC z 2019 r„ nr 12, poz. 119).

Trzeba podkreślić, że pomimo wynikającej z art. 6 ust. 1 ustawy nieważności bezwzględnej nabycia w przypadku naruszenia przepisów ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców to ustawodawca dodatkowo w art. 6 ust. 2 tej ustawy uznał, że nieważność ta powinna zostać stwierdzona stosownym orzeczeniem sądu. Orzeczenie to ma charakter deklaratoryjny,
a więc jedynie potwierdza, co jest konsekwencją istoty nieważności bezwzględnej, iż skutek danego zdarzenia prawnego w postaci nabycia nieruchomości przez cudzoziemca nigdy nie nastąpił.

Z punktu widzenia zasadności wydania orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności nabycia nieruchomości nie ma znaczenia, czy nabywcy dokonali wpisu prawa użytkowania wieczystego czy też nie, bowiem skoro takie nabycie jest nieważne z mocy ustawy od początku już w chwili dokonywania czynności prawnej, wykonywanie kolejnych czynności z nim związanych nie ma wpływu na ocenę jego ważności i skuteczności. Skoro nabycie takie jest nieważne, nie odnosi nigdy skutku i w konsekwencji nie dochodzi do nabycia prawa, jednakże w każdym takim przypadku ustawodawca przewidział możliwość żądania stwierdzenia nieważności nabycia deklaratoryjnym orzeczeniem sądu. Wbrew zarzutowi apelacji, rozumowania tego nie zmienia treść art. 1 ust. 4 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, który stanowi, że nabyciem nieruchomości w rozumieniu ustawy jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zdarzenia prawnego. Uregulowanie to nie odnosi się do skutku w postaci nabycia prawa, ale do sposobów nabycia uprawnienia, przesądzając iż przepisy ustawy dotyczą nie tylko umów sprzedaży, ale także innych zdarzeń prawnych (np. darowizn, podziału majątku, orzeczeń sadowych czy decyzji administracyjnych).

Konkludując – Sąd Rejonowy nie założył, że doszło do nabycia przez cudzoziemców spornego prawa do nieruchomości. Przeciwnie, Sad ten słusznie uznał, że naruszenie przepisów ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców skutkowało nieważnością nabycia prawa. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, czy zostały podjęte czynności zmierzające do uzyskania skutku rzeczowego nabycia udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości. Z tego względu odmowa dokonania wpisu prawa do księgi wieczystej nie wpływa na możliwość uzyskania stwierdzenia nieważności nabycia prawa. Uprawnienie powoda do dochodzenia stwierdzenia nieważności wynika wprost z art. 1 ust. 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Legitymacja czynna powoda nie budzi żadnych wątpliwości. Nie ma też niczego nielogicznego w przyjęciu przez Sad I instancji, że sporne uporządkowanie stanu prawnego umożliwi skarżącym ubieganie się
o uzyskanie właściwego zezwolenia, które pozwoli im uzyskać uprawnienia prawnorzeczowe towarzyszące nabyciu od developera odrębnej własności lokalu mieszkalnego.

W tym stanie rzeczy, Sąd odwoławczy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.

Przechodząc do oceny wniesionego przez stronę powodową zażalenia, Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że jest ono bezzasadne i jako takie podlega oddaleniu.

Zarzuty podniesione w zażaleniu odnoszą się do niezasadnego – zdaniem skarżącego - zastosowania dyspozycji art. 102 k.p.c. względem przegrywających postępowanie pozwanych. Istota unormowania zawartego
w art. 102 k.p.c. sprowadza się do tego, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Norma ta stanowi jeden
z ustawowych wyjątków zasady finansowej odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.), w myśl której podmiot przegrywający proces jest zobowiązany do zwrotu wygrywającemu kosztów niezbędnych dla celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Norma art. 102 k.p.c. kreując wyjątek od opisanej zasady daje sądowi swobodę (kompetencję) jurysdykcyjną przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów procesu, w tych sytuacjach, w których w wyniku zastosowania zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. nie można pogodzić z zasadami słuszności. Podkreślić przy tym należy, że ocena czy w okolicznościach określonej sprawy zaistniał „wypadek szczególnie uzasadniony” zależy od swobodnej decyzji sądu, która jednak nie może być dowolna i (co więcej) powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie.

W ocenie Sądu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie można mówić o przypadku uzasadniającym odstąpienie od obciążenia pozwanych kosztami procesu należnymi powodowi. Wskazać należy, że sformułowanie art. 6 ust. 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie jest oczywiste
i nastręcza problemów interpretacyjnych, czego przykładem jest niniejsze postępowanie. Trudno zatem zakładać, że pozwani w sytuacji oddalenia ich wniosku o wpis użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, mogli spodziewać się, że zostaną stroną również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nabycia użytkowania wieczystego, skoro byli przeświadczeni, że do takiego nabycia nie doszło. Co więcej, jak trafnie wskazał Sąd Rejonowy, pozwani działali w zaufaniu do sporządzającego umowę notariusza i skutecznie nabyli pozostałe nieruchomości wymienione w akcie notarialnym. Zważywszy na postawę pozwanych, którzy działali w zaufaniu do profesjonalisty, przeświadczeni o dopełnieniu niezbędnych formalności, nie sposób im zarzucić, że swoim niedbalstwem czy lekkomyślnością doprowadzili do wszczęcia niniejszego postępowania. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy, wytaczanie powództwa w tego typu sprawach należy do stałych kompetencji powoda będącego podmiotem przede wszystkim prawa publicznego, który korzysta ze stałej i fachowej obsługi prawnej. Co prawda nie można pozbawić strony należnych jej kosztów zastępstwa procesowego jedynie z uwagi fakt, iż korzysta z usług pełnomocnika w ramach stosunku pracy, jednakże zważywszy na całokształt okoliczności w niniejszej prawe wskazać należy, że zasadny było odstąpienie od reguły zawartej w art. 98 § 1 k.p.c. Nie sposób przy tym podzielić zapatrywania skarżącego, jakoby pozwani nie podjęli żadnych działań mających na celu wyeliminowanie wadliwej umowy z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Wskazać należy, że pozwani mieli zdecydowanie ograniczone możliwości działania w tej sprawie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie są podmiotami uprawnionymi do żądania wydania orzeczenia o nieważności nabycia użytkowania wieczystego na podstawie ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Wątpliwym jest również ustalenie istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa w trybie art. 189 k.p.c., skoro dla pozwanych bezspornym było nieistnienie nabycia prawa użytkowania wieczystego wskutek oddaleniu wniosku o wpis tego prawa w księdze wieczystej. Pozwani nie mogli również żądać uregulowania stanu prawnego nieruchomości ze stanem faktycznym skoro w ich mniemaniu, w konsekwencji oddalenia wniosku o wpis, użytkownikiem wieczystym pozostawał sprzedawca ujawniony w księdze wieczystej. Wszystkie wskazane argumenty przemawiają za uznaniem, iż w sprawie zaistniał wypadek szczególnie uzasadniony, a zatem zasadnym było zastosowanie art. 102 k.p.c. Jednocześnie za Sądem Najwyższym należy podkreślić, że wypadki szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 102 k.p.c. to te, które powodują, iż zasądzenie kosztów na rzecz wygrywającego przeciwnika w całości, a nawet w części, byłoby sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem sądu oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy. W związku z tym może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2019 r., V CSK 380/18, LEX nr 2783298). W rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego w zakresie kosztów procesu, zważywszy na wyżej przytoczoną argumentację, Sąd odwoławczy nie doszukał się rażącej niesprawiedliwości.

W konsekwencji zażalenie powoda należało uznać za bezzasadne i na podstawie art. 385 w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. oddalić.

O kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Szczególnych okoliczności uzasadniających to rozstrzygnięcie Sąd upatrywał w stopniu skomplikowania i charakterze sprawy, który szczegółowo omówiono w odniesieniu do sposobu orzeczenia o kosztach procesu przez Sąd Rejonowy. Istotne wątpliwości interpretacyjne dotyczące zastosowanych przepisów ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców uzasadniały przeświadczenie obydwu stron o słuszności ich twierdzeń i zasadności roszczeń.

W przypadku kosztów postępowania zażaleniowego dostrzec trzeba, że uprawnienie do odwołania się do art. 102 k.p.c. należy do sfery uznania sędziowskiego. Nie można więc dziwić się, że powód chciał kontroli prawidłowości zastosowania przez Sąd Rejonowy tego uprawnienia. W tej sytuacji, przy swoistych okolicznościach sprawy, obciążenie powoda kosztami postępowania zażaleniowego byłoby nie do pogodzenia z zasadami słuszności.