Uzasadnienie z 29 lipca 2024, sygn. III Ca 2446/22

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 lipca 2022 roku Sąd Rejonowy w Łowiczu w sprawie o zapłatę z powództwa M. P. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w Ł.:

1. zasądził od pozwanego Skarbu Państwa Zakładu Karnego w Ł. na rzecz powoda M. P. kwotę 2 500 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 lipca 2022 roku do dnia zapłaty;

2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

3. nie obciążył powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego od oddalonej części powództwa;

4. przyznał radcy prawnemu T. B. ze Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Łowiczu kwotę 2 952 zł w tym 23% podatek Vat – tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi M. P.;

5. odstąpił od obciążenia powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi.

Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w części obejmującej rozstrzygnięcie z pkt 2. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 445 k.c. poprzez jego błędną wykładnię poprzez uznanie, że kwota 2.500 zł jest odpowiednią sumą tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną przez powoda krzywdę.

W konsekwencji podniesionych zarzutów apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt. 2 poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia dodatkowej kwoty 17.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 lipca 2022 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenie do pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, ewentualnie przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja okazała się zasadna w części, wobec czego skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia. W pozostałym zakresie jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Sąd Okręgowy w przeważającej części podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje za własne, uznając za zbędne ponowne ich przytaczanie.

Zarzut naruszenia art. 445 k.c. zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., III CSK 149/18 (Legalis nr 2522405) wyraził pogląd, że zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny, stanowi sposób naprawienia krzywdy w postaci doznanych cierpień fizycznych i ujemnych przeżyć psychicznych, zarówno istniejącej w chwili orzekania, jak i takiej, którą poszkodowany będzie w przyszłości na pewno lub z dającym się przewidzieć z dużym stopniem prawdopodobieństwa odczuwać. Zasadniczą przesłankę określającą jego wysokości stanowi więc stopień natężenia doznanej krzywdy, tj. rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych i ujemnych doznań psychicznych ich intensywność, nieodwracalność ujemnych skutków zdrowotnych, a w tym zakresie stopień i trwałość doznanego kalectwa i związana z nim utrata perspektyw na przyszłość oraz towarzyszące jej poczucie bezradności powodowanej koniecznością korzystania z opieki innych osób oraz nieprzydatności społecznej. Celem, jakiemu ma służyć zadośćuczynienie, jest nie tyle przywrócenie stanu przed wyrządzeniem krzywdy, ile załagodzenie negatywnego przeżycia poszkodowanego. Powszechnie akceptowana jest w judykaturze zasada umiarkowanego zadośćuczynienia, przez co rozumieć należy kwotę pieniężną, której wysokość jest utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, określanej przy uwzględnieniu występujących w społeczeństwie zróżnicowanych dochodów różnych jego grup. Zasada ta trafnie łączy wysokość zadośćuczynienia z wysokością stopy życiowej społeczeństwa, bowiem zarówno ocena, czy jest ono realne, jak i czy nie jest nadmiernie zawyżone lub nadmiernie zaniżone, a więc czy jest odpowiednie, pozostawać musi w związku z poziomem życia.

Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretna kwota jest „odpowiednia”, z istoty swej, należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Zawsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czytelnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2008 r., II AKa 83/08, KZS 2008/12/68). W kontekście tych uwag stwierdzić należy, że zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny w postępowaniu odwoławczym tylko wtedy, gdy orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady ustalania wysokości tego świadczenia. Tym samym praktycznie rzecz biorąc ma to miejsce przy ustaleniu kwoty symbolicznej bądź też nadmiernie wysokiej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 r., V KK 45/08, LEX nr 438427).

Jednocześnie należy zaznaczyć, że w orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że zarzut naruszenia przepisu art. 445 § 1 k.c. przez zawyżenie lub zaniżenie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego może być uwzględniony tylko wyjątkowo w razie oczywistego naruszenia tych kryteriów przez sąd drugiej instancji. Podkreślenia wymaga, że z uwagi na obecność sędziowskiego uznania ingerencja w rozstrzygnięcie Sądu I instancji orzekającego o wysokości zadośćuczynienia może mieć miejsce tylko w wypadkach rażącego naruszenia kryteriów jego przyznawania (por. przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2009 r., I CSK 83/09, LEX nr 553662 oraz Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 stycznia 2008r., I ACa 1048/07, LEX nr 466432).

Przedstawione powyżej stanowiska prezentowane w orzecznictwie Sąd Okręgowy, rozpoznający przedmiotową sprawę, w pełni podziela i przyjmuje za własne. W ocenie Sądu odwoławczego doszło do rażącego naruszenia kryteriów przyznawania zadośćuczynienia, a zasądzona przez Sąd pierwszej instancji kwota jest symboliczna. Wskazać należy, że od 2019 r. lub nawet wcześniej M. P. przyjmował preparat metadonu z okresowymi przerwami po stopniowej redukcji dawki. Mimo zgłoszenia uczestnictwa w programie leczenia substytucyjnego lekarzowi POZ w zakładzie karnym, leczenie nie zostało wdrożone. U M. P. rozwinął się opioidowy zespół abstynencyjny, o burzliwym początku z objawami wegetatywnymi, który utrzymywał się przez kilka tygodni. U osadzonego, u którego wdrożono leczenie substytucyjne przed osadzeniem, niezależnie od przyczyny pierwotnej, należy kontynuować leczenie substytucyjne metadonem przez cały okres osadzenia lub poprzez stopniową redukcję dawki metadonu doprowadzić do odstawienia opioidu, bez rozwijania zespołu abstynenckiego. (...) opieki medycznej w warunkach penitencjarnych jest przygotowany na kontynuację programów substytucyjnych, pracownicy winni być przeszkoleni do realizacji programów. U powoda, mimo dowodów na uczestnictwo w programie substytucyjnym, zaniechano wdrożenia podawania metadonu, narażając go niepotrzebnie na zespół abstynencyjny o dużym nasileniu, którego objawy utrzymywały się co najmniej kilka tygodni. U M. P. wprawdzie nie doszło do długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, nie doszło też do powstania uszczerbku na zdrowiu, ale pogorszenie stanu zdrowia powoda utrzymywało się przez okres 3 miesięcy w okresie osadzenia w Zakładzie Karnym w Ł., co nie pozostało to bez wpływu na stan zdrowia w późniejszym okresie, do chwili obecnej. M. P., w związku z rozwinięciem się u niego opioidowego zespołu abstynencyjnego i brakiem wdrożenia adekwatnego leczenia, doświadczał cierpień fizycznych – ostrych objawów wegetatywnych zespołu abstynencyjnego oraz cierpień psychicznych pod postacią bezsenności, drażliwości, a ich rozmiar określono jako duży. M. P. w pierwszym okresie po odstawieniu metadonu miał objawy wegetatywne, które utrzymywały się kilka tygodni. Powód był narażony na cierpienie przez okres około 3 miesięcy, kiedy to cierpiał na bezsenność, nie mógł jeść, przyjmował mało płynów. Odczuwał ból i czuł się bardzo osłabiony. Wszystkie konsekwencje odmowy podania powodowi w zakładzie karnym metadonu były dla powoda źródłem bólu, cierpienia i stresu. W tych okolicznościach nie można uznać, by kwota 2.500 zł była sumą odpowiednią za doznaną przez niego krzywdę. Zakres cierpień fizycznych i psychicznych powoda uzasadniał bowiem przyznanie zadośćuczynienia w wyższej kwocie w kontekście doznanej przez niego krzywdy. Zważywszy na opisany zakres i intensywność doznanych cierpień, jak też na rokowania na przyszłość co do stanu zdrowia powoda, które są dobre, nie tracąc z pola widzenia aktualnych warunków i przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa, przyznane zadośćuczynienie jawi się jako symboliczne. W niniejszej sprawie nie można w żadnej mierze przyjąć, by kwota 2.500 zł była satysfakcjonująca dla powoda w kontekście doznanych przez niego ujemnych przeżyć wywołanych nieprawidłowym zachowaniem personelu pozwanego.

Z przedstawionych powodów Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w ten sposób, że zasądzoną w punkcie 1. zaskarżonego wyroku kwotę 2.500 zł podwyższył do kwoty 5.000 zł. Suma ta w ocenie Sądu jawi się jako odpowiednia do doznanych przez powoda cierpień fizycznych i psychicznych, a także ekonomicznie odczuwalna. Sąd odwoławczy jednocześnie nie znalazł podstaw do zasądzenia na rzecz powoda żądanej przez niego pełnej kwoty 20.000 zł, uznając ją za rażąco wygórowaną. Choć niewątpliwą przyczyną wystąpienia u powoda krzywdy było zachowanie pozwanego, nie można tracić z pola widzenia, że powód nie współpracował z pozwanym w zakresie leczenia, negował uzależnienie od narkotyków, co było przesłanką leczenia substytucyjnego, nie podawał istotnych z tego punktu widzenia informacji. Z tej też przyczyny należy uznać, że zachowanie powoda również miało wpływ na błędne decyzje pracownika pozwanego.

W tym stanie rzeczy apelacja w pozostałym zakresie jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

Sąd Okręgowy przyznał i nakazał wypłacić kwotę 2.214 zł brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie § 8 pkt 5 w zw. z § 16 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 764).