Wyrok z 7 czerwca 2023, sygn. VII U 1437/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 czerwca 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i (...)

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Małgorzata Jarząbek

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2023 r.

w W.

sprawy M. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

o rekompensatę

na skutek odwołania M. P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

z dnia 30 września 2020 r. znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje M. P. prawo do rekompensaty,

zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz M. P. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII U 1437/20

UZASADNIENIE

M. P. w dniu 26 października 2020 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 30 września 2020 r., znak: (...), wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpatrzenia. Nadto odwołujący się wniósł o zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Zaskarżonej decyzji odwołujący się zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a przez to błędne przyjęcie, że ubezpieczony nie udowodnił 15 lat okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, podczas gdy z akt organu rentowego – świadectwa pracy w warunkach szczególnych odwołującego się wynika wniosek całkowicie odmienny.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczony wskazał, że wykonywana przez niego praca w warunkach szczególnych została potwierdzona prawidłowo wystawionymi co do formy i treści świadectwami wykonywania pracy w szczególnych warunkach, które odwołujący się otrzymał od pracodawcy (i jego poprzednika prawnego). W obu z nich znajduje się wyraźnie określenie zajmowanych przez odwołującego stanowisk, okresu pracy w warunkach szczególnych oraz wskazanie przyporządkowania stanowisk zajmowanych przez odwołującego do odpowiedniego działu pozycji i punktu z zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Ubezpieczony wskazał, że całkowicie arbitralnie organ rentowy uznał, że odwołujący się jako pracownik dozoru wyższego szczebla wykonywał również prace np. o charakterze administracyjno-biurowym, czy sprawowanie nadzoru nad podległymi pracownikami, nie przeprowadziwszy w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego zmierzającego, czy to do określenia zadań odwołującego się na stanowisku kierownika oddziału kotłowego, czy też czasu, który poświęcał odwołujący się na pracę, która stanowiła pracę w warunkach szczególnych. Odwołujący się dodał, że organ rentowy uznał za udowodniony okres pracy w warunkach szczególnych na stanowisku starszego mistrza oddziału kotłowego. Jego zdaniem, z analizy dwóch dokumentów wynika, że zakres działania na stanowisku starszego mistrza kotłowego i kierownika oddziału kotłowego był niemalże identyczny. Dodatkowo, co nie zostało ujęte w dokumentach, kierownik był zobligowany do zastępstwa na stanowisku mistrza zmiany, a w praktyce musiał pełnić zastępstwa na kluczowych dla funkcjonowania stanowiskach takich jak mistrz, operator kotła, operator (...). Kierownik oddziału kotłowego musiał m.in. prowadzić szkolenia pracowników na stanowiskach pracy, przeprowadzić instruktaże, nadzorować parametry urządzeń, optymalizować procesy spalania i odpopielania spalin. Odwołujący się podał, że na stanowiskach pracy „robotniczych” był regularnie ok. 7,5 godz. każdego dnia pracy (odwołanie z dnia 26 października 2020 r. – k. 3-10 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Organ rentowy powołał się na treść art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych i § 1 ust. 2 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze, wskazując, że zaskarżoną decyzją odmówił ubezpieczonemu prawa do ustalenia wysokości emerytury z rekompensatą, ponieważ odwołujący się nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach do 31 grudnia 2008 r. Organ rentowy uwzględnił do tego stażu okresy od 1 października 1982 r. do 31 sierpnia 1983 r. oraz od 1 września 1983 r. do 31 maja 1991 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie można uznać okresu od 1 czerwca 1991 r. do 31 grudnia 2000 r. (według świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 15 lipca 2020 r. i do 31 marca 2001 r. według świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 16 listopada 2006 r.).

Organ rentowy podniósł, że w przywołanym w świadectwach pracy wykazie A, dział XIV, poz. 24 załącznika nr 1 do zarządzenia Nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach wskazano: kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. W ocenie organu rentowego dla pracowników kontroli i dozoru inżynieryjno-technicznego wymagania te oznaczają konieczność stałego i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przebywania w środowisku pracy, w którym zatrudnieni są pracownicy wykonujący prace w szczególnych warunkach. To szczególne warunki wykonywania pracy (a nie jej charakter, czy nazwa stanowiska) decydowały o umieszczeniu prac w wykazach. Wykonywanie prac o charakterze administracyjno-biurowym, czy też przebywanie w czasie zmiany roboczej z dala od stanowisk pracy wymienionych w wykazie uniemożliwia zaliczenie ich do okresu pracy wykonywanych w szczególnych warunkach. Organ rentowy wskazał, że nie ma możliwości, aby osoba zatrudniona na stanowisku kierownika pracowała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy stanowiskach roboczych wymienionych w wykazie (odpowiedź na odwołanie z dnia 9 listopada 2020 r. – k. 21 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. P., ur. (...), w okresie od 1 czerwca 1991 r. do 31 grudnia 2000 r. był zatrudniony w Elektrociepłowniach (...) S.A. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownika oddziału kotłowego. Pracował na zmiany, po 8 godzin dziennie oraz w godzinach nadliczbowych. Łączył obowiązki mistrza i kierownika. Ubezpieczony pracował w warunkach trudnych, był narażony na hałas, wysoką temperaturę na kotłowni, zapylenie, oddziaływanie pola elektromagnetycznego, w stacji pilotażowej odsiarczania i odazotowania spalin był narażony na promieniowanie radioaktywne, to była instalacja jonizacyjna. Występowało też zapylenie pyłem z elektrofiltrów. Ubezpieczony łączył obowiązki mistrza i kierownika. Na stanowisku mistrza oddziału kotłowego prowadził proces produkcyjny na kotle, nadzór nad pracą kotła, obchód kotła, analizę stanu urządzenia. W przypadku awarii musiał wskazać miejsce awarii i wezwać ekipy remontowe. Na stanowisku kierownika oddziału kotłowego, nadzorował kocioł i pracowników, zastępował mistrzów, robił obchody urządzeń. Kocioł energetyczny składał się z kilkunastu dużych urządzeń towarzyszących /m.in. młynów wentylatorów, filtrów, pomp/. Odwołujący się pracował w ubraniach roboczych, obuwiu roboczym z „noskami”. Udawał się na obchód kotłowni, sprężarkowni, obserwował urządzenia oraz kontaktował się z ludźmi obsługującymi je. Ubezpieczony szkolił podległy mu personel, pomagał w obsłudze urządzeń, nadzorował cały proces technologiczny zagospodarowania odpadów paleniskowych, przeprowadzał obchody, sprawdzał stanowiska pracy, reagował na stany awaryjne urządzeń, pomagał przy usuwania awarii, prowadził ewidencję kadrową na zmianie osób zgodnie z grafikiem (zeznania M. B. – k. 75-78 a.s., zeznania R. Ż. – k. 78-79 a.s., zeznania M. P. – k. 80-83 a.s.).

Pracodawca wydał M. P. świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym wskazano, że w okresie od 21 grudnia 1981 r. do 31 sierpnia 2002 r. był zatrudniony w Elektrociepłowniach (...) S.A., następnie (...) S.A., obecna nazwa (...) S.A. z siedzibą w W., gdzie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych na stanowiskach pracy, na których prace wykonywane są stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie, stała praca w warunkach, w których nie są zachowane higieniczne normy pracy. Kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe są prace wymienione w wykazie dział XIV poz. 21 pkt 1: mistrz zmiany Oddział K., O. i O. od 1 października 1982 r. do 31 sierpnia 1983 r., Starszy Mistrz Oddziału Kotłowego od 1 września 1983 r. do 31 maja 1991 r. oraz Kierownik Oddziału Kotłowego od 1 czerwca 1991 r. do 31 grudnia 2000 r. Stanowiska wymienione w Dziale XIV poz. 24 pkt 1 zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach – stanowiące wykaz A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 15 lipca 2000 r. – k. 9 a.r.).

W dniu 29 lipca 2020 r. M. P. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. wniosek o emeryturę (wniosek z dnia 29 lipca 2020 r. – 1 a.r.).

Decyzją z dnia 24 września 2020 r. znak: (...)-2002 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. ponownie ustalił wysokość kapitału początkowego M. P.. Organ rentowy uwzględnił okresy składkowe wynoszące 17 lat, 7 miesięcy, 26 dni, tj. 211 miesięcy i okresy nieskładkowe 9 miesięcy, 19 dni, okresy nauki w szkole wyższej 4 lata, 10 miesięcy. Do ustalenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek z lat 1989-1998. Wskaźnik wyniósł 71,79 %, wysokość kapitału początkowego ustalonego na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniosłą 214.732,87 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu od 29 sierpnia 1984 r. do 31 sierpnia 1984 r., gdyż nie została za ten okres opłacona składka na ubezpieczenie społeczne (decyzja z dnia 24 września 2020 r. – a.r.).

Decyzją z dnia 6 sierpnia 2020 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. przyznał ubezpieczonemu emeryturę w kwocie zaliczkowej od 1 lipca 2020 r. (decyzja ZUS z dnia 1 lipca 2020 r. – k. 13 a.r.). Następnie decyzją z dnia 30 września 2020 r. znak: (...)organ rentowy przyznał odwołującemu emeryturę powszechną od dnia 1 lipca 2020 r., wysokość emerytury została obliczona na podstawie art. 26c ustawy emerytalnej na kwotę 8127,51 zł brutto (decyzja ZUS z dnia 30 września 2020 r. – k. 19 a.r.). W tym samym dniu, organ rentowy wydał decyzję znak: (...), na mocy której odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach z uwagi na nieudokumentowanie na dzień 31 grudnia 2008 r. co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (decyzja ZUS z dnia 30 września 2020 r. – k. 23 a.r.).

M. P. w dniu 26 października 2020 r. złożył odwołanie od ww. decyzji organu rentowego z dnia 30 września 2020 r. w przedmiocie odmowy prawa do rekompensaty (odwołanie z dnia 26 października 2020 r. – k. 3-10 a.s.).

Zarządzeniem z dnia 26 maja 2023 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika organu rentowego do złożenia hipotetycznego wyliczenia stażu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze przy uwzględnieniu okresów zaliczonych przez organ rentowy i okresu spornego w zaskarżonej decyzji (zarządzenie z dnia 26 maja 2023 r. – k. 187 a.s.). Pismem z dnia 6 czerwca 2023 r. organ rentowy wskazał, że łącznie staż ten wynosi 17 lat, 3 miesiące i 28 dni (pismo z dnia 6 czerwca 2023 r. – k. 190 a.s., staż sumaryczny – k. 191 a.s.).

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, obejmującego dowody z dokumentów wchodzących w skład akt rentowych. Wiarygodność dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony postępowania, w związku z czym Sąd dał im wiarę w całości. Sąd oparł się również na zeznaniach odwołującego, zeznaniach świadków M. B. i R. Ż. oraz opinii biegłego sądowego z zakresu (...). Opinii tej należało dać wiarę, gdyż była zgodna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i zeznaniami świadków oraz odwołującego się, które jako spójne i rzetelne również zostały ocenione jako wiarygodne. Świadkowie natomiast przedstawili wykonywane przez ubezpieczonego obowiązki i ich współpracę zgodnie ze swoją wiedzą, co znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w niniejszej sprawie. Sąd dał wiarę zeznaniom tych świadków i ubezpieczonego w całości.

Ponadto w toku postępowania Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu (...) celem ustalenia, czy praca świadczona przez odwołującego w spornych okresach była wykonywana w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Wobec zgłaszanych przez pełnomocnika odwołującego pod jej adresem zastrzeżeń i wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z wyłączeniem A. P., Sąd uwzględnił ten wniosek, a biegły Z. B. przedstawił wnioski przeciwne od prezentowanych przez A. P.. Sąd nie neguje przy tym merytorycznych wniosków wynikających z opinii biegłego A. P. związanych z tezą dowodową, jednakże z uwagi na negatywne nastawienie biegłego do pełnomocnika strony postepowania w postaci kwestionowania twierdzeń pełnomocnika, jego kompetencji oraz tym podobnych dochodzi do wniosku, że z opinii tej Sąd nie mógł skorzystać. Z tych wszystkich przyczyn Sąd nie uznał opinii głównej biegłego sądowego z zakresu (...) za obiektywną. Sąd zgodnie z regułą wyrażoną w art. 233 k.p.c. ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Dowód tego rodzaju podlega oczywiście ocenie sądu, ale tylko pod względem fachowości osoby, która ją sporządziła, dokładności przeprowadzonych badań, rzetelności oraz logiczności, jak też sposobu motywowania i stopnia stanowczości wyrażonych w opinii biegłego wniosków (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 18 września 2014 r., I UK 22/14; 24 czerwca 2015 r., I UK 345/14, także wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 września 2017 r. III AUa 258/17). Sąd z powyżej wskazanych przyczyn, nie oparł się na opinii biegłego sądowego z zakresu (...), z uwagi na nierozważenie wszystkich kwestii merytorycznych, dotyczących pracy odwołującego oraz negatywne nastawienie biegłego do pełnomocnika strony postępowania. Wobec tego Sąd uznał za zasadne dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy innego niż A. P..

Opinia sporządzona przez biegłego sądowego Z. B. została oceniona jako rzetelna, gdyż została wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Opinia ta nie budziła w ocenie Sądu wątpliwości, biegły opierał się na szczegółowej i obszernej dokumentacji. W konsekwencji Sąd oparł się w całości na opinii tego biegłego.

Sąd miał na uwadze, że strony nie wnosiły o uzupełnienie postępowania dowodowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie M. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 30 września 2020 r. znak: (...), podlegało uwzględnieniu jako zasadne.

Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się ubezpieczony, została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 504). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...). Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz, że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998r. Słuszność wskazanej interpretacji potwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015r. (III AUa 717/15, Lex nr 1964970).

Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948r., które przed 1 stycznia 2009r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Odnosząc się do wskazanej okoliczności należy podnieść, że w sprawie o prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na wykonywanie pracy szczególnych warunkach – analogicznie w sprawie o prawo do rekompensaty - należy ustalić faktyczny rodzaj i zakres powierzonych do wykonywania czynności (obowiązków) pracowniczych i to one podlegają każdorazowo ocenie, a nie rodzaj stanowiska, jaki w dokumentach podał pracodawca. Ponadto, choć wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00), to dokumenty te podlegają każdorazowo weryfikacji. Wynika to z tego, że są to dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowią dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2013r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). To zatem oznacza, że nawet jeśli pracodawca taki dokument pracownikowi wystawił, to i tak podlega on kontroli ZUS i Sądu i nie oznacza automatycznie, że praca w danym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych. Z drugiej zaś strony, brak takiego dokumentu bądź jego wadliwości nie przesądzają o tym, że praca nie była wykonywana w warunkach szczególnych. Kwestia ta każdorazowo podlega badaniu przy uwzględnieniu tego, jakie czynności i rodzaj prac faktycznie wykonywał wnioskodawca i co ważne, w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym (także w sprawie o rekompensatę), dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. Wynika to z tego, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, a nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, ubezpieczony wykazał, że legitymuje się wymaganym okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił do okresu pracy w warunkach szczególnych, zatrudnienia M. P. od 1 czerwca 1991 r. do 31 grudnia 2000 r. (według świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 15 lipca 2020 r. i do 31 marca 2001 r. według świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 16 listopada 2006 r.

Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe, na które składało się m.in. przesłuchanie odwołującego i świadków oraz dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

W niniejszej sprawie z przeprowadzonych przez Sąd dowodów jednoznacznie wynika, że praca wykonywana przez odwołującego w okresie od 1 czerwca 1991 r. do 31 grudnia 2000r. na stanowisku kierownika oddziału kotłowego w Elektrociepłowniach (...) spółka akcyjna w W., wykonywana przez ubezpieczonego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, może zostać zakwalifikowana jako odpowiadająca poz. 24 Działu XIV i Działu XIV (prace różne) oraz Działu II (w energetyce) Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych. Nadto, praca wykonywana przez odwołującego się, jest wymieniona – enumeratywnie w przepisie resortowym – w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach (dz. Urz. WUG 1983.08.12) Dział II W energetyce poz. 1 oraz Dział XIV Prace różne poz. 24. Zostało to potwierdzone w opinii biegłego z zakresu bhp. Wskazany okres zatrudnienia podlegał zatem uwzględnieniu do stażu pracy odwołującego w warunkach szczególnych.

W ocenie Sądu powyższy okres, który należało zaliczyć jako okres pracy w warunkach szczególnych przy uwzględnieniu okresów zaliczonych przez organ rentowy łącznie przekracza 15 lat, a więc są wystarczające, by przyjąć, że M. P. spełnił przesłankę, od której ustawa o emeryturach pomostowych uzależnia przyznanie prawa do rekompensaty, a więc posiada 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych. Poza tą przesłanką, w przypadku ubezpieczonego spełnione są także inne warunki, o których była mowa powyzej, tj. M. P. nie nabył prawa do emerytury pomostowej, a emerytura, którą uzyskał w 2020 r. nie jest emeryturą wcześniejszą, lecz przyznaną w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. To z kolei oznacza, że nie wystąpiła przesłanka negatywna, o której wcześniej była mowa, zatem zachodzą podstawy do przyznania ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie M. P. dokonując zmiany zaskarżonej decyzji na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., o czym orzekł w punkcie 1 wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. rozstrzygającego o zasadzie odpowiedzialności za wynik postępowania, natomiast wysokość kosztów zastępstwa procesowego została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r. poz. 1804).