Wyrok SN z 28 maja 2009, sygn. II KK 334/08
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
umorzono postępowanie
Typ sprawy
sprawa wykroczeniowa
Kwota główna
700 zł · grzywna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
obwiniony
oskarżyciel publiczny
prokurator
inspektor PIP
Data orzeczenia
28 maja 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Józef Szewczyk
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
II KK 334/08
1. Postanowienia § 17 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i
Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego
(Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), przyznające strażnikom gminnym (miejskim)
inne niż przewidziane w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu
drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) uprawnienia z zakresu
kontroli ruchu drogowego, zostały wydane z przekroczeniem granic upoważ-
nienia ustawowego. Brak normy ustawowej, na podstawie której strażnicy
gminni (miejscy) byliby upoważnieni do sprawowania kontroli drogowej w za-
kresie stwierdzania przekroczenia przez kierujących pojazdami dozwolonej
prędkości powoduje, że nie posiadają oni także, wynikającego z art. 17 § 3
k.p.s.w., uprawnienia oskarżyciela publicznego. Uprawnienie to przysługuje
bowiem strażom gminnym (miejskim) tylko wówczas, gdy w zakresie swego
działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukaranie.
2. Sąd nie posiada uprawnienia do generalnego zakwestionowania mo-
cy wiążącej rozporządzenia wykonawczego, ale w razie stwierdzenia prze-
kroczenia przez to rozporządzenie granic ustawowego upoważnienia, może
odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie.
Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk (sprawozdawca).
Sędziowie SN: J. Dołhy, M. Gierszon.
Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa.
Sąd Najwyższy w sprawie Roberta K., obwinionego z art. 92 § 1 k.w.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r., kasacji,
wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść obwinionego od
2
wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r., utrzymującego w
mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 25 kwietnia 2006 r.,
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i na podstawie art. 5 § 1 pkt. 4 k.p.s.w. i art. 5 §
1 pkt. 9 k.p.s.w. u m o r z y ł postępowanie wobec Roberta K. odnośnie za-
rzucanego mu wykroczenia (...).
U Z A S A D N I E N I E
Wyrokiem zaocznym z dnia 25 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w W.,
uznał Roberta K. za winnego tego, że w dniu 18 października 2004 r. o go-
dzinie 10:38 na ulicy T. w W., kierując pojazdem marki Opel, przekroczył do-
zwoloną prędkość określoną znakiem B-33 „ograniczenie prędkości do
70km/h” o 72 km/h, co zostało zarejestrowane za pomocą urządzenia do po-
miaru prędkości RAMER 7M-V 0011/01, to jest popełnienia wykroczenia z art.
92 § 1 k.w. w zw. z § 27 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz
Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie zna-
ków i sygnałów drogowych (Dz. U. Nr 170, poz. 1393 ze zm.), i za to wykro-
czenie na podstawie art. 92 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i 3 k.w. skazał go na
karę grzywny w wysokości 700 zł.
Od powyższego orzeczenia apelację wniósł Robert K.
Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 30
sierpnia 2006 r., apelacji tej nie uwzględnił i zaskarżony wyrok Sądu pierw-
szej instancji utrzymał w mocy.
Od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r., utrzymu-
jącego w mocy wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia 25 kwietnia 2006 r.,
kasację wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich.
Na podstawie art. 110 § 1 k.p.s.w. zaskarżył powyższy wyrok w całości
na korzyść Roberta K.
3
Powołując się na treść art. 111 k.p.s.w. wyrokowi temu zarzucił rażące
naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. (w powiąza-
niu z art. 109 § 2 k.p.s.w.) w zw. z art. 104 § 1 pkt 7 k.p.s.w., polegające na
tym, że Sąd odwoławczy rozpatrując apelację obwinionego, niezależnie od
granic zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu uchybienia na treść
orzeczenia, nie przekroczył z urzędu granic środka odwoławczego i utrzymał
w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które zapadło z naruszeniem
art. 5 § 1 pkt 9 k.p.s.w. w zw. z art. 17 § 3 k.p.s.w., poprzez błędne przyjęcie,
iż zakres działania Straży Miejskiej obejmował – na podstawie przepisu § 17
rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grud-
nia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze
zm.) – kontrolę ruchu drogowego, polegającą na używaniu urządzeń samo-
czynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości i w konsekwencji
uznanie, iż Komendant Straży Miejskiej był uprawniony do występowania z
wnioskiem o ukaranie w sprawach o wykroczenia polegające na przekrocze-
niu dopuszczalnej prędkości, podczas gdy kontrola przez sąd przepisu § 17
powołanego rozporządzenia MSWiA z dnia 30 grudnia 2002 r., przeprowa-
dzona zgodnie z dyspozycją art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, powinna była do-
prowadzić do odstąpienia od jego zastosowania.
Autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej in-
stancji oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Sądu pierwszej instancji i
umorzenie postępowania w stosunku do Roberta K., z powodu braku skargi
uprawnionego oskarżyciela i ustania karalności przypisanego mu wykrocze-
nia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście zasadna.
Podzielić należy pogląd skarżącego, że uprawnienia straży gminnych
(miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojaz-
dami przekraczającymi dozwoloną prędkość, wynikające z § 17 rozporządze-
4
nia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w
sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), nie miały
umocowania w unormowaniach ustawowych.
Zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29
sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779 ze zm.), straż
wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego, wynikające z
ustaw i aktów prawa miejscowego. Do zadań tych należy w szczególności
czuwanie nad porządkiem i kontrola ruchu drogowego – w zakresie określo-
nym w przepisach o ruchu drogowym (art. 11 pkt 2 ustawy o strażach gmin-
nych).
W myśl art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ru-
chu drogowym (Dz. U. 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) czuwanie nad bezpie-
czeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontro-
lowanie należą do Policji, a w szczególnych, określonych w ustawie przypad-
kach, także do Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organów porządkowych
(art. 129 ust. 4 prawa o ruchu drogowym), Straży Granicznej (art. 129 ust. 4a
prawa o ruchu drogowym), czy inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego
(art. 129a prawa o ruchu drogowym).
Ustawa – Prawo o ruchu drogowym przyznaje strażnikom straży gmin-
nej (miejskiej) uprawnienia do podjęcia decyzji o przemieszczeniu lub usunię-
ciu pojazdu z drogi w sytuacji, gdy został pozostawiony w miejscu, gdzie jest
to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu (art.
130a ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym).
Ponadto straż gminna (miejska) może w ramach przyznanych jej przez
ustawodawcę uprawnień unieruchomić pojazd, przez zastosowanie urządze-
nia do blokowania kół, w przypadku pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to
zabronione, lecz nieutrudniające ruchu lub niezagrażające bezpieczeństwu
(art. 130a ust. 8 i 9 tejże ustawy). Ustawa – Prawo o ruchu drogowym nie
5
przyznaje natomiast straży gminnej (miejskiej) dalszych uprawnień do wyko-
nywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego.
Podstawą do wydania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Admini-
stracji rozporządzenia z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu dro-
gowego, było wskazanie normodawcze, wynikające z treści art. 131 ust. 1
ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodzić się należy z autorem kasacji, że
z treści tegoż upoważnienia ustawowego nie wynika żadne umocowanie do
uregulowania w rozporządzeniu dalszych, nieprzewidzianych w ustawie kom-
petencji do wykonywania przez strażników gminnych (miejskich), czynności z
zakresu kontroli ruchu drogowego. Zgodnie z treścią powołanego art. 131 ust.
1, minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw transportu i Ministrem Obrony Narodowej, uwzględnia-
jąc potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa i porządku w czasie wykonywania
kontroli drogowej oraz sprawne wykonywanie czynności w tym zakresie,
określa w drodze rozporządzenia:
1. organizację, warunki i sposób wykonywania kontroli ruchu drogowe-
go,
2. warunki i tryb udzielania upoważnień do zatrzymywania pojazdów lub
wykonywania niektórych czynności z zakresu ruchu drogowego przez funk-
cjonariuszy innych organów oraz strażników straży gminnych (miejskich),
3. wymagany sposób zachowania się kontrolowanego uczestnika ru-
chu.
Analiza treści tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie daje on żad-
nych uprawnień normodawczych do przyznania w rozporządzeniu dodatko-
wych uprawnień strażnikom gminnym (miejskim) do dokonywania czynności z
zakresu kontroli ruchu drogowego. Przepis art. 131 ust. 1 ustawy - Prawo o
ruchu drogowym pozwala bowiem ministrowi jedynie na uregulowanie w dro-
dze rozporządzenia organizacji, warunków i sposobu wykonywania kontroli
ruchu drogowego, zaś upoważnienie wynikające z pkt. 3 tegoż przepisu, na-
6
kłada na ministra obowiązek uregulowania w drodze rozporządzenia tylko
sposobu zachowania się kontrolowanego uczestnika ruchu.
Z kolei treść art. 131 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zawiera umocowanie dla
ministra do określenia w rozporządzeniu warunków i trybu udzielania upo-
ważnień do zatrzymywania pojazdów lub wykonywania niektórych czynności
z zakresu kontroli ruchu drogowego przez funkcjonariuszy innych organów
oraz strażników straży gminnych (miejskich). Brzmienie tego przepisu nie po-
zostawia wątpliwości, iż zakres kompetencji normodawczych przyznanych
przez ustawodawcę nie obejmuje określenia katalogu innych niż przewidzia-
ne w ustawie czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego, które mogą wy-
konywać strażnicy.
Zasadny jest zatem wyrażony w kasacji wniesionej przez Rzecznika
Praw Obywatelskich pogląd, że postanowienia § 17 rozporządzenia w spra-
wie kontroli ruchu drogowego, przyznające strażnikom gminnym (miejskim)
inne niż przewidziane w ustawie – Prawo o ruchu drogowym uprawnienia z
zakresu kontroli ruchu drogowego, zostały wydane z przekroczeniem granic
upoważnienia ustawowego.
Pogląd ten znalazł potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 22 marca 2007 r., U 1/07, który po rozpoznaniu wniosku Rzecznika
Praw Obywatelskich orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz ust. 2 w zakresie
czynności wskazanych w § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra
Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kon-
troli ruchu drogowego jest niezgodny z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20
czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym i z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.
Orzeczenie to zostało opublikowane w Dz. U. z dnia 28 marca 2007 r., Nr 53,
poz. 359 i z tym dniem weszło w życie.
Artykuł 178 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że „Sędziowie w sprawowa-
niu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji oraz usta-
wom”. Ze sformułowania tego, według stanowiska doktryny (por. L. Garlicki:
7
Trybunał Konstytucyjny a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, PiP
1986, nr 2, s. 40; A. Józefowicz: Uprawnienia sądów w zakresie badania
zgodności prawa, PiP 1990, nr 1, s. 74; K. Kręcisz, Glosa do postanowienia
SN z dnia 7 czerwca 2002 r., I KZP 17/02, Prz. Sejm. 2002, nr 5, s. 134; T.
Kuczyński, Glosa do wyroku SN z dnia 1 lipca 1999 r., I PKN 133/00, OSP
2001, nr 4, poz. 57) wynikają dla sądów uprawnienia do samodzielnej oceny i
ustalenia zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawami, przy
okazji rozpatrywania spraw cywilnych, karnych i innych, a w razie stwierdze-
nia ich niezgodności z ustawami, odmowy ich zastosowania w konkretnej
sprawie. Skoro bowiem powołany przepis Konstytucji określa prawo i obowią-
zek stosowania przez sędziów ustawy, to wynika stąd i ich powinność odmo-
wy zastosowania niezgodnego z ustawą podustawowego przepisu norma-
tywnego. Takie stanowisko doktryny znalazło akceptację w wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., V KK 41/05, OSNKW 2005, z. 9, poz.
83. Sądy nie posiadają wprawdzie uprawnienia do generalnego zakwestio-
nowania mocy wiążącej rozporządzenia wykonawczego, jednakże w razie
stwierdzenia wykroczenia tego rozporządzenia poza granice ustawowego
upoważnienia, mogą odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie.
Skoro zatem, jak to już podano wyżej, kompetencje straży gminnych
(miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojaz-
dami przekraczających dozwoloną prędkość nie wynikały z unormowań usta-
wowych, lecz z przepisów zawartych w rozporządzeniu wykonawczym do
ustawy – Prawo o ruchu drogowym, obowiązkiem Sądu było rozważenie, czy
przepisy te nie budzą wątpliwości z punktu widzenia art. 92 ust. 1 Konstytucji
RP, a to w celu ustalenia granic kompetencji straży gminnej z punktu widze-
nia jej uprawnienia do kierowania wniosków o ukaranie w sprawach omawia-
nej kategorii. Powołany art. 178 ust. 1 Konstytucji dawał Sądowi możliwość
przeprowadzenia samodzielnej kontroli.
8
Zgodzić się należy z poglądem skarżącego, że skoro brak jest normy
ustawowej, na podstawie której strażnicy gminni (miejscy) byliby upoważnieni
do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekraczania
przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to nie posiadają też oni,
wynikającego z treści art. 17 § 3 k.p.s.w., uprawnienia oskarżyciela publicz-
nego.
Stosownie bowiem do art. 17 § 3 k.p.s.w. strażom gminnym (miejskim)
uprawnienia oskarżyciela publicznego przysługują tylko wówczas, gdy w za-
kresie swego działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukara-
nie.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 marca 2004 r., V KK 385/03,
OSNKW 2004, z. 6, poz. 62 wskazał, że uprawnienia oskarżyciela publiczne-
go przysługują z mocy samego kodeksu organom, których kategorie wyliczo-
ne i określone zostały w art. 17 § 3 k.p.s.w., stanowiącym normatywną pod-
stawę uprawnienia tych organów. Z chwilą spełnienia obu warunków sprecy-
zowanych w art. 17 § 3 in fine k.p.s.w., każdy podmiot należący do jednej z
kategorii organów określonych w art. 17 § 3 k.p.s.w. nabywa na podstawie
tego przepisu uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykro-
czenia.
Skoro zatem strażnicy gminni (miejscy) nie mają upoważnienia usta-
wowego do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekra-
czania przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to zaskarżony ka-
sacją przez Rzecznika Praw Obywatelskich wyrok Sądu Okręgowego w W. i
utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego należało uchylić i umorzyć
postępowanie co do Roberta K., wobec kumulacji ujemnych przesłanek pro-
cesowych, zarówno z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela (tak
też rozstrzygnął w podobnej sprawie Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 20
marca 2007 r., III KK 488/06, Lex 262687), jak i z powodu ustania karalności
zarzucanego wykroczenia.
9
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.s.w. nabywa na podstawie
tego przepisu uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykro-
czenia.
Skoro zatem strażnicy gminni (miejscy) nie mają upoważnienia usta-
wowego do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekra-
czania przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to zaskarżony ka-
sacją przez Rzecznika Praw Obywatelskich wyrok Sądu Okręgowego w W. i
utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego należało uchylić i umorzyć
postępowanie co do Roberta K., wobec kumulacji ujemnych przesłanek pro-
cesowych, zarówno z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela (tak
też rozstrzygnął w podobnej sprawie Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 20
marca 2007 r., III KK 488/06, Lex 262687), jak i z powodu ustania karalności
zarzucanego wykroczenia.
9
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.