Uzasadnienie z 26 sierpnia 2024, sygn. III Ca 586/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 10 stycznia 2023 roku w sprawie VIII C 456/22 z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. przeciwko (...) spółce akcyjnej w W. o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 4.563.30 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 listopada 2021 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 1.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w zakresie jego punktów: 1 – co do 4.432,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 listopada 2021 roku do dnia zapłaty, 2 – co do 1.317 zł tytułem kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, w szczególności dowodu z zeznań świadka S. K. i wyprowadzenie z zebranego materiału wniosków logicznie nieprawidłowych, że poszkodowany nie naruszył obowiązku minimalizacji szkody, gdyż pozwany nie przedstawił poszkodowanemu szczegółowej oferty wynajmu pojazdu zastępczego, podczas gdy poszkodowany nie podjął żadnych działań w celu poznania oferty pozwanego i nie interesował się likwidacją szkody co potwierdza, że poszkodowany naruszył obowiązek minimalizacji szkody (zarzut I);

–

art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i poprzez wybiórczą ocenę materiału dowodowego, w szczególności dowodu podsumowania zgłoszenia skierowanej do powoda poprzez uznanie, że powód nie został poinformowany o możliwości bezpłatnej organizacji przez pozwanego pojazdu zastępczego i informacje te nie dawały podstawy do rozważenia oferty pozwanego oraz nie potwierdzały realności oferty podczas gdy pozwany zapewnił zgłaszającego szkodę o możliwości bezpłatnego wynajmu pojazdu zastępczego po wskazanych stawkach oraz sposobie kontaktu w przypadku zainteresowania ofertą wynajmu auta (zarzut II);

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 354 § 2 k.c.2 poprzez błędną wykładnię i uznanie, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniały zwolnienie poszkodowanego z obowiązku współdziałania z ubezpieczycielem podczas, gdy poszkodowany jest zobowiązany do współdziałania w zakresie przekazywanych mu przez ubezpieczyciela komunikatów oraz wykazania minimum staranności w procesie likwidacji szkody na każdym etapie postępowania likwidacyjnego, dotyczących możliwości ograniczenia skutków i wysokości szkody, a okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniały zwolnienia poszkodowanego z tego obowiązku, a zatem winien on upewnić się po jakiej stawce wynajął pojazd zastępczy i kto pokryje koszty najmu oraz w jakiej wysokości oraz jakie są jego obowiązki w likwidacji, a tym samym dokonać podmiany pojazdów zastępczych, podczas gdy poszkodowany w ogóle nie był zainteresowany powyższymi kwestiami (zarzut III);

–

art. 361 § 1 w związku z art. 826 § 1 k.c. w związku z art. 16 u.u.o.3 przez błędną wykładnię i uznanie, że poszkodowany nie przyczynił się do zwiększenia rozmiaru szkody poprzez brak skorzystania z propozycji całkowicie bezpłatnego najmu u ubezpieczyciela, podczas, gdy poszkodowany w ogóle nie interesował się likwidacją szkody oraz tym jak wygląda likwidacja szkody i kto pokryje koszty najmu oraz że to poszkodowany lub powód powinni podjąć działania w celu rozeznania co do oferty pozwanego (zarzut IV);

–

art. 58 § 1 w związku z art. 353 ¹ w związku z art. 826 § 1 k.c. przez ich niezastosowanie w przypadku kiedy zawarcie w umowie najmu pojazdu zastępczego postanowienia na mocy którego poszkodowany nie może wypowiedzieć umowy najmu przez upływem okresu na jaki została zawarta biorąc pod uwagę, że ubezpieczyciel daje możliwość bezpłatnego wynajmu pojazdu zastępczego za swoim pośrednictwem w ramach ubezpieczenia OC sprawcy szkody, który to najem jest tańszy od najmu u powoda należy poczytywać za działanie celowe i świadomy brak minimalizacji szkody ze strony powoda, a także naruszenie zasad współżycia społecznego bowiem poszkodowany nawet świadomy obowiązku minimalizacji szkody nie mógł współdziałać z ubezpieczycielem i dokonać podmiany pojazdów skoro umowa najmu zawarta przez poszkodowanego z powodem nie dopuszczała możliwości wypowiedzenia tej umowy w celu minimalizacji szkody (zarzut V).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w zaskarżonej części, nadto zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, stosownie do wyniku postępowania apelacyjnego. Zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym opłaty od apelacji w wysokości 100,00 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w I i II instancji, według norm przepisanych

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego4. W tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505 ¹³ § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.).

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest jasne, na czym dokładnie miałoby polegać naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 233 § 1 k.p.c. Pozwany wskazuje w zarzucie własną ocenę dowodów, nie wyjaśnia jednak, nie mówiąc nawet o przekonującym wykazaniu takiej okoliczności, jakie skonkretyzowane reguły logicznego rozumowania, wskazania wiedzy albo życiowego doświadczenia miałyby zostać naruszone przez tamtejszy Sąd. Dawanie wiary określonym dowodom i odmowa dania wiary innym, jest immanentną składową procesu sądzenia, podobnie jak dokonywanie wyboru jednej spośród kilku, wzajemnie wykluczających się, wersji zdarzeń. Nie wskazując i nie wykazując skonkretyzowanego naruszenia, skarżący w istocie przeciwstawia ustaleniom poczynionym przez Sąd, własną wersję wydarzeń, co jest niewystarczające do ich obalenia. Zarzut I nie jest zasadny.

Zarzut II jest chybiony o tyle, że dotyczy nie ustaleń faktycznych, lecz ich oceny przez pryzmat wzorca działania starannego ubezpieczyciela. Pozwany nie kwestionuje żadnego faktu ustalonego przez Sąd I instancji, a jedynie ocenę tego Sądu, ze nie wywiązał się z obowiązku informacyjnego. Ocena ta jest jednak dokonywana w ramach subsumpcji stanu faktycznego pod normy prawa materialnego. Zarzut II jako zarzut naruszenia prawa procesowego jest bezprzedmiotowy.

W świetle powyższych uwag i braku skutecznych zarzutów co do naruszenia prawa procesowego, ustalenia stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, muszą być uznane za prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzut III i IV należy rozpoznać łącznie. Oba okazały się chybione. Sąd I instancji nie zwalniał poszkodowanej z obowiązku współdziałania, jak twierdzi się w badanej apelacji, lecz wskazał dobitnie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać iż informacja ubezpieczyciela była wystarczająca, gdyż najem już trwał, o czym ubezpieczyciel został powiadomiony od razu przy zgłoszeniu szkody, a mimo to nie odstąpił od przyjętej przez siebie praktyki. Nie sposób odmówić racji konstatacji tamtejszego Sądu, że w zawiadomieniu nawet nie wskazano, czy wskazane dzienne czynsze najmu wyrażone są z uwzględnieniem podatku od towarów i usług, czy też nie. Przekonująca jest również argumentacja, że nie przedstawiono również żadnego dowodu na realność owych stawek. Sąd Okręgowy w obecnym składzie podziela przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia stanowisko, iż w sytuacji gdy najem już trwa, modyfikacji ulega zakres koniecznych informacji. Winny one – dla przyjęcia zawinionego lub wynikającego z rażącego niedbalstwa braku współdziałania (art. 17 u.u.o.) – obejmować w takiej sytuacji skonkretyzowane dane, pozwalające na łatwe określenie już na podstawie zawiadomienia, z kim miałaby zostać zawarta umowa najmu pojazdu zastępczego i na jakich bliżej warunkach. Samo wskazanie listy wysokości czynszu, w dodatku nie wiadomo, czy w stawkach netto czy brutto, nie jest wystarczające w takiej sytuacji. Nie wskazano jako naruszonego art. 17 u.u.o., a to ten przepis w ramach ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych reguluje kwestie skutków braku współdziałania. Zarzut III i IV nie są zasadne.

Zarzut V uznać należy za uzasadniony o tyle, że pozwany nie może być co do zasady odpowiedzialny za warunki umowy zawartej przez poszkodowaną, zwłaszcza przed zgłoszeniem szkody. Wprawdzie w okolicznościach przedmiotowej sprawy stanowczość tego twierdzenia łagodzi ustalenie, że poszkodowana nie mogła dodzwonić się do ubezpieczyciela, to jednak co do zasady fakt iż poszkodowana umówiła się o karę umowną na wypadek zwrotu pojazdu przed terminem, nie może być obciążeniem dla ubezpieczyciela. Taka praktyka wypożyczalni samochodów, w świetle doświadczenia nie tylko orzeczniczego, wynikającego z rozpoznawania podobnych spraw, ale również życiowego, nie jest bynajmniej powszechna. Taka klauzula umowna w sposób oczywisty została wprowadzona do umowy, by zniechęcić do rezygnacji z najmu w przypadku przedstawienia propozycji przez ubezpieczycieli i pozwolić konsumentom na twierdzenie iż zmiana wynajmującego pojazd zastępczy byłaby dla nich niekorzystna. Jednakże prawidłowa wykładnia art. 16 i 17 u.u.o. wskazuje, że zgoda poszkodowanego wypadkiem na taką klauzulę umowną co do zasady – przy czym przedmiotowa sytuacja jest wyjątkiem, jak już zaznaczono – z punktu widzenia oceny atrakcyjności warunków przedstawionych przez ubezpieczyciela, winna być irrelewantna. Jednakże godzi się powtórzyć, że w realiach niniejszej sprawy informacja nie była wystarczająca, zaś niemożność skontaktowania się z ubezpieczycielem powoduje konieczność odmiennej oceny warunków najmu, skoro poszkodowana nie miała możliwości odpowiednio wcześnie poznać owych warunków. Zarzut V nie jest ostatecznie zasadny w ramach ustaleń przedmiotowej sprawy.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne, z wyłączeniem sygnalizowanej wyżej oceny iż zgoda na karę umowną winna być brana pod uwagę przy cenie konkurencyjności ofert. Ich powtarzanie jest zbędne.

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Brak jest jakiegokolwiek zarzutu pod adresem tego orzeczenia, które byłoby niezależne od spodziewanej zmiany rozstrzygnięcia co do istoty.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 1061).

3 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 2500).

4 Por. np.: M. M. (red.): Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217 , W. K. Polska 2021 [el.], teza 5 do art. 505 ⁹.