Wyrok z 15 maja 2025, sygn. VIII U 1987/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	sędzia Jolanta Łanowy - Klimek
Protokolant	Ewa Grychtoł

po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 roku w Gliwicach

sprawy J. B. (B.)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

o wznowienie postępowania i wysokość emerytury

na skutek odwołania J. B.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

z dnia 14 listopada 2024 roku nr (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu J. B. prawo do ustalenia wysokości emerytury przyznanej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, począwszy od dnia 1 grudnia 2024 roku,

2.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

(-) sędzia Jolanta Łanowy – Klimek

Sygn. akt VIII U 1987/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 listopada 2024 roku - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił odwołującemu J. B. wznowienia postępowania w sprawie emerytury, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wyrok ten nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, a zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 3 stycznia 2018 roku. Jako podstawę prawną decyzji organ rentowy wskazał : Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, ustawę z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Kodeks postępowania administracyjnego, ustawę z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustawę z 20 lipca 2000r. o ogłoszeniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.

Odwołanie od decyzji złożył ubezpieczony domagając się zmiany decyzji , poprzez zobowiązanie organu rentowego do wznowienia postępowania i ponowne przeliczenie emerytury , wypłatę wyrównania wraz z odsetkami .

Na rozprawie w dniu 15 maja 2025 roku, ubezpieczony sprecyzował odwołanie w tym zakresie, iż domaga się wypłaty wyrównania wraz z odsetkami od dnia 1 stycznia 2025 roku.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony J. B. urodził się w dniu (...).

Decyzją z dnia 1 kwietnia 1995 roku organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury górniczej ,bez względu na wiek poczynając od 22 stycznia 1995 roku.

Decyzją z dnia 10 maja 2006 roku organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do kolejnej emerytury górniczej poczynając od 1 lutego 2006 roku.

Decyzją z dnia 3 stycznia 2018 roku organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, od dnia 1 grudnia 2017 roku.

Wysokość emerytury została obliczona na podstawie art. 25 – 26 ustawy emerytalnej.

Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji, zewidencjonowanego na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego:

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 1.093.733,87 zł,

- kwota zwaloryzowanych składek wynosi 12.609,82 zł,

- suma kwot pobranych emerytur wynosi 763.587,85 zł,

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 216,10 m-cy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 1.586,10 zł.

W dniu 4 listopada 2024 roku odwołujący złożył wniosek o wznowienie postępowania z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku sygnatura SK 140/20 i ponowne przeliczenie świadczenia emerytalnego.

Po rozpoznaniu tego wniosku, organ rentowy wydał skarżoną decyzję odmowną.

Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, okoliczności te pozostawały bezsporne.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie J. B. zasługuje na częściowe uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie był sporny. Kwestia sporna dotyczyła natomiast przeliczenia emerytury ubezpieczonego przyznanej z powszechnego wieku emerytalnego a obliczonej na podstawie art.25-26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( tj. Dz.U. z 2024r., poz.1631), a konkretnie tego czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepis art.25 ust.1b ustawy emerytalnej i dokonał potrącenia z emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, pobranych uprzednio emerytur wcześniejszych. Odwołujący domagał się bowiem obecnie ponownego obliczenia świadczenia, bez zastosowania art.25 ust.1b ustawy emerytalnej, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. w sprawie o sygn. SK 140/20.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w ocenie Sądu, mimo iż decyzja zaskarżona dotyczyła odmowy wznowienia postępowania, Sąd był uprawniony do oceny zasadności żądania odwołującego także pod kątem spełnienia przesłanek do ponownego przeliczenia świadczenia w trybie art.114 ustawy emerytalnej, który uznawany jest za specyficzny tryb wznowieniowy, stanowi tzw. „ swoiste wznowienie postępowania ” ( por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2003r., III UZP 5/03, OSNP 2003 Nr 18, poz.442 ).

Sąd miał na uwadze, że co prawda w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zasadą jest, że przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie, nie oznacza to jednak, że sąd ubezpieczeń społecznych jest związany materialnoprawną podstawą wskazaną w decyzji organu rentowego. Kontrola zaskarżonej decyzji nie ogranicza się do zbadania prawidłowości kwalifikacji prawnej przyjętej przez organ rentowy, lecz polega na zbadaniu materialnoprawnej podstawy roszczenia zawartego w odwołaniu, odnoszącej się do stanu prawnego z dnia wydania decyzji ( por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 17 marca 2016r. III UK 84/15, Lex nr 2023932; 9 maja 2019r. I UK 60/18, niepublikowany ). Sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany wadliwą, czy to nieadekwatną do istoty roszczeń ubezpieczonego podstawą prawną zaskarżonej decyzji ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2013r. III UK 15/13, Lex nr 1467152 ). W niniejszej sprawie ubezpieczony zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu domagał się ponownego wyliczenia świadczenia w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. SK 140/24, które to żądanie, w kontekście treści decyzji zaskarżonej, uprawnia Sąd do analizy sprawy także pod kątem spełnienia przesłanek do takiego przeliczenia w oparciu o art.114 ustawy emerytalnej.

Przechodząc do dalszych rozważań przypomnieć wypada, że wyrokiem z 20 czerwca 2024r. sygn. SK 140/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: „ Art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ”.

Zgodnie z art. 190 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (ust.1). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" (ust.2). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów (ust. 3). Stosownie natomiast do art.190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia postępowania wymienioną expressis verbis w przepisach regulujących postępowanie zarówno sądowe, jak i administracyjne. W myśl art.124 ustawy emerytalnej w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w niej stosuje się przepisu kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2014r., III UZP 3/13, Lex nr 1455747 ).

Przepisem, który może stanowić podstawę do wzruszenia decyzji organu rentowego wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją, jest art.145a k.p.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja ( §1 ), a w sytuacji określonej w §1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym jest niezbędne dla jego wejścia w życie, a tym samym dla zaistnienia podstawy do wznowienia postępowania, na podstawie art.145a§1 k.p.a. Dopiero od tej daty biegnie termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania.

Tymczasem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. sygn. SK 140/20 do chwili obecnej nie został opublikowany, a stąd nie nabrał mocy obowiązującej. Zatem brak było podstaw do wznowienia postępowania w trybie art.145a§1 k.p.a.

Niemniej jednak, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do przeliczenia emerytury ubezpieczonego na podstawie art.114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organu rentowego, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli: po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

W orzecznictwie ukształtowanym na tle stosowania powyższego przepisu, wskazuje się, że zwrot „przedłożenie nowych dowodów” oznacza zgłoszenie każdego prawnie dopuszczalnego środka dowodowego stanowiącego potwierdzenie okoliczności faktycznych istniejących przed wydaniem decyzji, a mających wpływ na powstanie prawa do świadczenia czy też jego wysokości. Natomiast występujący w tym przepisie termin „ ujawnienie okoliczności ” generalnie oznacza powołanie się na fakty dotyczące ogółu wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustalaniem przez organ rentowy prawa do emerytur ( rent ) lub wysokości tych świadczeń. Są to więc określone w przepisach prawa materialnego fakty warunkujące powstanie prawa do świadczenia i/lub jego wysokości, a także uchybienia normom prawa procesowego lub materialnego ( np. błędna wykładnia przepisów ) przez organ rentowy, wpływające potencjalnie na dokonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną z mocy prawa sytuacją zainteresowanych. Tak np. w wyrokach z dnia 26 lipca 2013r. III UK 145/12 ( Lex nr 1408199 ) oraz z dnia 4 października 2018r., III UK 153/17 ( Lex nr 2563524 ) Sąd Najwyższy wskazał, że użyty w art.114 ust.1 ustawy emerytalnej zwrot „ okoliczności ” występuje w dwóch znaczeniach: w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz okoliczności sprawy. Nie ulega wątpliwości, że dowody służą ustaleniu istnienia okoliczności faktycznych ( ustaleniu prawdziwości lub fałszywości twierdzeń o faktach ). Dlatego nie można przypisywać pojęciu „ okoliczności ” wyłącznie wąskiego znaczenia. Dążąc do ustalenia znaczenia zwrotu „ okoliczności ”, należy uwzględnić szerszy kontekst użycia analizowanego pojęcia w przepisie art.114 ust.1 ustawy emerytalnej. Ten kontekst determinowany jest przez wspomnianą wcześniej funkcję art.114 ustawy, jaką jest zmiana treści decyzji organu rentowego.

Wprawdzie orzeczenia te zostały wydane na tle obowiązywania art.114 ustawy emerytalnej przed zmianą tego przepisu dokonaną ustawą z dnia 10 lutego 2017r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2017r., poz.715 ), to jednak, jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 czerwca 2022r. (...) 41/22 ( Lex nr 3450285 ), nie straciły one na swojej aktualności. Funkcją uregulowanej w tym przepisie instytucji jest nadal stworzenie gwarancji wydania decyzji rentowych zgodnie z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanych.

Mając na uwadze takie rozumienie art.114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 3 grudnia 2019r. sygn. III AUa 683/19 ( Lex nr 2781436 ) stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego korzystny dla ubezpieczonego może stanowić okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania w oparciu o art.114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 29 października 2020r. ( III UZP 4/20, Lex nr 3077069 ), w którym wskazał, że podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art.114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art.145a z powodu upływu terminu, o którym mowa w art.146 k.p.a. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Przechodząc na grunt rozpoznania niniejszej sprawy, pomimo niewątpliwego braku obowiązywania powołanego powyżej orzeczenia wydanego w sprawie SK 140/20, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uprawniony był do samodzielnej oceny konstytucyjności zastosowanego przez organ rentowy przepisu art.25 ust.1b ustawy emerytalnej, w ramach tzw. rozproszonej kontroli zgodności przepisów z Konstytucją.

Za dopuszczalnością takiej oceny przemawia ugruntowane już w tym zakresie stanowisko judykatury i doktryny.

W uchwale z 4 lipca 2001r. w sprawie III ZP 12/01 (opubl. OSNAPiUS 2002/2/34), Sąd Najwyższy podkreślił, że odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Istota tego stanowiska bazowała na wskazaniu, że przedmiot orzekania sądu dotyczy indywidualnego stosunku społecznego, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą (art. 10 ust. 2 Konstytucji) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji). Z kolei rola Trybunału przypomina bardziej władzę ustawodawczą tzw. ustawodawcy negatywnego (mimo że art. 10 ust. 2 Konstytucji zalicza go do władzy sądowniczej). Trzeba również wskazać, iż Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 2022r., III PZP 2/21 (OSNP 2023/3/23) wskazał: Sąd rozpoznający sprawę, pozbawiony możliwości skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP o zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisu ustawy stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie ze względu na przyczyny wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2393), może pominąć przepis ustawy, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją RP.

Przywołać należy także stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z 8 grudnia 2020r. ( II PK 35/19, OSNP 2021/7/77 ), że ani sądy powszechne, ani Sąd Najwyższy nie mają kompetencji do derogacji norm ustawowych (uchylenia ich mocy obowiązującej), natomiast mają obowiązek zapewnienia określonego standardu, którego efekt uzyska się albo przez zastosowanie prawa unijnego i niezastosowanie przepisów ustawy sprzecznych z prawem unijnym albo przez interpretacyjne zastosowanie Konstytucji RP w ramach prounijnej wykładni przepisów prawa krajowego. Wykorzystanie zasad konstytucyjnych (art. 2) następuje przy rozstrzygnięciu konkretnej sprawy cywilnej (art. 1 k.p.c.), co już dawno uznano za oczywiście dopuszczalne w piśmiennictwie (zob. A. Mączyński: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, Państwo i Prawo 2000 nr 5, s. 3 - 14; S. Wronkowska: W sprawie bezpośredniego stosowania Konstytucji, Państwo i Prawo 2001 nr 9, s. 3 - 23; B. Nita: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, Państwo i Prawo 2002 nr 9, s. 36 - 46; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13 - 19; W. Sanetra: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Sąd Najwyższy, Przegląd Sądowy 2017 nr 2, s. 5 -29). Taki zabieg prowadzi do sytuacji, w której obok normy ustawowej zastosowana zostanie norma konstytucyjna jako dyrektywa interpretacyjna, sprzyjając tym samym wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, a tym samym z prawem UE i Konwencją. W literaturze przedmiotowe rozwiązanie określa się mianem współstosowania interpretacyjnego jako jednej z form bezpośredniego stosowania Konstytucji RP (zob. M. Haczkowska: Zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji w działalności orzeczniczej sądów, Przegląd Sejmowy 2005 nr 1, s. 57 - 63 i podana tam literatura). W ten sposób potwierdza się zasadę nadrzędności Konstytucji, która służy ochronie wolności i praw człowieka, a którą w pierwszej kolejności zapewnia sądowa kontrola konstytucyjności norm, sprawowana przez organ niezależny oraz odrębny od władzy ustawodawczej i wykonawczej ( por. także postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020r., III UZP 4/20 ).

Dokonując zatem tzw. rozproszonej kontroli zgodności przepisów z Konstytucją, Sąd w pierwszej kolejności zwraca uwagę, że art.25 ust.1b ustawy emerytalnej wszedł w życie w dniu 1 stycznie 2013r. i został dodany ustawą z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2012r., poz.637 ), która została ogłoszona 6 czerwca 2012r. Na jego mocy ubezpieczonym, którzy pobrali emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art.46, 50, 50a, 50e, 184 lub art.88 Karty Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art.24, ustaloną zgodnie z ust.1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Konsekwencją zastosowania tego przepisu jest obniżenie wysokości emerytury osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy wcześniej pobrali wymienione świadczenia. Należy jednak mieć na uwadze, że ubezpieczeni, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie art.25 ust.1b ustawy emerytalnej, nie mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń emerytalnych. Stąd też Trybunał Konstytucyjny, dostrzegając ten problem w wyroku z 6 marca 2019r. P 20/16 ( OTK-A 2019, poz.11 ), stwierdził niezgodność art.25 ust.1b ustawy emerytalnej z art.2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w (...)r., które przed 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art.46 tej ustawy.

Wprawdzie wyrok ten dotyczył kobiet urodzonych w (...)r., tym niemniej jak wskazał Sąd Apelacyjny Katowicach w niepublikowanym wyroku z dnia 23 stycznia 2025r. ( sygn. III AUa 1154/23 ), a które to stanowisko tut. Sąd podziela, należało uwzględnić wyrażone w uzasadnieniu tegoż wyroku zapatrywanie prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynika sprzeczność art.25 ust.1b ustawy emerytalnej z art.2 Konstytucji i wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 maja 2021r., (...) 52/21 stwierdzając, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949 – 1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999r. na podstawie art.88 ust.2a ustawy z 1982r. – Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym ( art.25 ust.1b ustawy emerytalnej ). W takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety urodzone w (...)r., są mężczyźni urodzeni w latach 1949 – 1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej ( art.32 ustawy emerytalnej ). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w (...)r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art.2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2022r. ( (...) 98/21 ) uznając, że sytuacja prawna ubezpieczonego, który skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w wieku 55 lat ze względu na pracę w warunkach szczególnych, którą pobierał od 9 czerwca 2008r. jest analogiczna jak kobiet urodzonych w (...)r.

W ocenie Sądu, powyższe ma zastosowanie także do sytuacji ubezpieczonego urodzonego w (...)r., który wniosek o wcześniejszą emeryturę ( emeryturę górniczą) złożył przed 6 czerwca 2012r., a zatem przed ogłoszeniem ustawy nowelizującej z 11 maja 2012r. wprowadzającej art.25 ust.1b do ustawy emerytalnej, a emerytura z powszechnego wieku emerytalnego została mu przyznana z dniem 1 grudnia 2017r.

W takiej sytuacji Sąd uznał, że emerytura ubezpieczonego z powszechnego wieku emerytalnego, nie podlega pomniejszeniu o kwoty pobranych emerytur w wieku obniżonym, za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 maja 2021r. III USKP 52/21, OSNP 2022/2/19 ). Stąd organ rentowy powinien ponownie obliczyć świadczenie ubezpieczonego na podstawie art.114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nową okolicznością w rozumieniu tego przepisu, uzasadniającą takie przeliczenie ( „ swoiste wznowienie postępowania ” ), jest zastosowanie przez organ rentowy do obliczenia emerytury ubezpieczonego z powszechnego wieku emerytalnego przepisu art.25 ust.1b ustawy emerytalnej, który Sąd, w ramach „ rozproszonej kontroli konstytucyjności ” uznał za niezgodny z Konstytucją.

Zajmując takie stanowisko Sąd w pkt 1 wyroku na mocy art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do ustalenia wysokości emerytury na podstawie art.26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bez pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed obliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne, za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, począwszy od dnia 1 grudnia 2024r. czyli od miesiąca zgłoszenia wniosku, zgodnie z art.133 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej.

W pozostałym zakresie , na mocy art. 477( 13).par. 1.(166) kpc - oddalono odwołanie, uznając, iż cyw.w. Wyrok Tk nie został opublikowany, a zatem - brak było podstawy prawnej do wznowienia postępowania przez organ rentowy na mocy art. 145a kpa. Ponadto oddalono odwołanie w takim zakresie w jakim odwołujący domagał się wyrównania za okres od dnia 1 stycznia 2025 roku wraz z odsetkami, jako żądanie bezprzedmiotowe, w sytuacji , gdy uprawnienie do przeliczenia przyznano odwołującemu z wcześniejszą datą tj. od dnia 1 grudnia 2024 roku.

(-) Sędzia Jolanta Łanowy-Klimek