Wyrok z 16 maja 2025, sygn. I C 1624/24
Sygn. akt I C 1624/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 maja 2025 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: sędzia Piotr Królikowski
Protokolant: Aleksandra Sieńczewska
po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2025 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa Bank (...) S.A. z siedzibą w W.
przeciwko K. C., A. C.
o zapłatę
1. umarza postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 264.358,19 zł (dwieście sześćdziesiąt cztery tysiące trzysta pięćdziesiąt osiem złotych 19/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty;
2. w pozostałym zakresie oddala powództwo;
3. zasądza od powoda Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz pozwanych K. C. i A. C. kwotę 10.834,00 zł (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote 00/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów procesu;
4. nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz powoda Banku (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 6.579,00 zł (sześć tysięcy pięćset siedemdziesiąt dziewięć złotych 00/100) tytułem zwrotu połowy opłaty sądowej od pozwu pomniejszonej o opłatę minimalną w zakresie cofniętego powództwa.
sędzia Piotr Królikowski
Sygn. akt I C 1624/24
UZASADNIENIE
Wyroku z dnia 16 maja 2025 r.
Pozwem z dnia 23 grudnia 2021 r. Powód Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych K. C. i A. C. kwoty 681.958,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Na ww. sumę składały się: kwota 417.600,01 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy umowy kredytu hipotecznego nr (...) (...) z dnia 21 maja 2007 r. oraz kwota 264.358,19 zł tytułem wynagrodzenia powoda za uzyskanie przez pozwanych korzyści majątkowej w wyniku korzystania z udostępnionego im na mocy ww. umowy kredytu kapitału. Ponadto powód wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych kosztów procesu oraz zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia toczącej się między stronami przed innym sądem sprawy o uznanie umowy za bezskuteczną.
Powód wywodził swoje roszczenie z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w związku z podważaniem przez pozwanych, w toczącym się równolegle postępowaniu, ważności umowy kredytu. (pozew – k. 4-27)
Pozwani ustosunkowując się do żądania, wnieśli o oddalenie powództwa w całości, oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwani podważali zasadność roszczeń powoda co do całej dochodzonej kwoty, powołując się na ważność umowy kredytu w związku ze złożonym przez powodów oświadczeniem o woli utrzymania umowy w mocy. Jako zarzut ewentualny – w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną – pozwani powoływali się na niewymagalność roszczeń. W uzasadnieniu zarzutu bezpodstawności roszczenia o zapłatę kwoty 264.358,19 zł pozwani powoływali się dodatkowo na zasadę ochrony konsumenta oraz art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/12/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L z 21 kwietnia 1993 r.). Pozwani wskazywali dalej, że stosując do roszczenia powoda przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, brak jest podstaw do żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, gdyż stanowi ono inne świadczenie niż świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 kc. Wskazywali również na niespełnienie przesłanek z art. 405 kc oraz brak podstaw do dochodzenia roszczenia w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu z uwagi na możliwość zastosowania w pierwszej kolejności przepisów o bezumownym korzystaniu z rzeczy. Dodatkowo, w razie uznania roszczeń powoda za zasadne, pozwani podnieśli zarzut przedawnienia, a co do kwoty 417.600,01 zł – w razie nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia – zarzut zatrzymania do czasu zaofiarowania przez powoda zwrotu lub zabezpieczenia kwot 183.905,51 zł oraz 14.110,85 CHF przekazanych Bankowi przez pozwanych w wykonaniu umowy kredytu. (odpowiedź na pozew – k. 77-96)
Dnia 17 lutego 2024 r. powód cofnął częściowo pozew w zakresie roszczenia o zapłatę kwoty 264.358,19 zł, bez zrzeczenia się roszczenia. Jednocześnie podtrzymał powództwo w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na powyższe pozwani wnieśli o zasądzenie kosztów postepowania także w zakresie w którym cofnięto pozew. Postanowienie umarzające postępowanie w zakresie objętym cofnięciem pozwu zostało wydane 5 marca 2025 r. Ostatecznie roszczenie powoda obejmowało kwotę 417.600,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zwrot kosztów postępowania. (pismo procesowe powoda – k. 151, pismo procesowe pozwanych k. 153, postanowienie – k. 171)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Dnia 21 maja 2007 r. strony zawarły umowę kredytu hipotecznego nr (...) (...) indeksowanego do CHF. Na mocy umowy Bank zobowiązał się oddać do dyspozycji pozwanych kwotę 417.600 zł na okres 480 miesięcy, a pozwani zobowiązali się do spłacenia kredytu w równych ratach kapitałowo-odsetkowych według oprocentowania zmiennego, liczonego jako suma zmiennej stawki referencyjnej LIBOR 3M dla CHF i stałej marży wynoszącej 1,20%. Kredyt zawarty był na cel konsumencki i został przez pozwanych wykorzystany na zakup mieszkania i refinansowanie wydatków na cele mieszkaniowe.
Dowód: umowa kredytu z aneksami k. 28-34, okoliczności bezsporne.
Zgodnie z umową, 25 maja 2007 r. Bank wpłacił na rachunek prowadzony na rzecz pozwanych kwotę 417.600 zł, natomiast pozwani od czerwca 2007 r. do września 2018 r. przekazali Bankowi kwoty 183.908,51 zł i 14.110,85 CHF tytułem spłaty należności kredytowych i odsetkowych. Na moment składania pozwu spłata wciąż trwała.
Dowód: dyspozycja wypłaty środków k. 35, zestawienie transakcji na rachunku prowadzonym na rzecz pozwanych k. 36-42v, okoliczność bezsporna..
W związku z zakwestionowaniem przez pozwanych dopuszczalności mechanizmu indeksacji opartego na kursie CHF, jako zawierającego niedozwolone postanowienia umowne, 5 czerwca 2017 r. pozwani wystąpili przeciwko Bankowi z pozwem o zapłatę odszkodowania, powołując się na nieważność umowy kredytowej oraz nieważność i niedozwolony charakter występujących w niej klauzul przeliczeniowych.
Dowód: wyrok z 2 sierpnia 2021 r. w sprawie o sygn. I C 2412/17 k. 97 - 108.
Pismem datowanym na dzień 29 listopada 2021 r. Bank skierował do pozwanych wezwanie do spełnienia świadczenia w wysokości 681.958,20 zł w terminie 14 dni kalendarzowych, wyrażając równocześnie otwartość na prowadzenie rozmów polubownych i zawarcie ugody. Dochodzona przez powoda kwota 417.600,01 zł stanowiła równowartość kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy umowy kredytu hipotecznego, natomiast wynagrodzenie w wysokości 264.358,19 zł powód określił jako zaoszczędzony przez kredytobiorcę wydatek, rozumiany jako koszt kredytu, który musiałby zostać zaciągnięty, by możliwe było obracanie przez pozwanych, w relewantnym czasie kredytowania, kapitałem udostępnionym przez Banku, który Bank wyliczył w oparciu o historyczny wskaźnik WIBOR 3M, powiększony o historyczną średnią marżę rynkową.
Dowód : wezwania – k. 44-50, kalkulacje – k. 51-55.
Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2021 r. w sprawie I C 2412/17 Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie, uznając roszczenie, zasądził solidarnie na rzecz pozwanych: kwotę 41.904,08 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 sierpnia 2017 r. do dnia zapłaty, kwotę 2.117,59 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 sierpnia 2017 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 3.654,17 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 lutego 2019 r. do dnia zapłaty tytułem nadpłat, czyli różnicy między ratami uiszczonymi przez pozwanych, a kwotami, które pozwani powinni byli uiścić, gdyby umowa kredytu nie zawierała w sobie niedozwolonych klauzul. W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że „klauzula waloryzacyjna i indeksacyjna sprzeczna jest z normą art. 353 ( 1) kc, ale nawet gdyby w niniejszej sprawie owa sprzeczność nie nastąpiła, postanowienia umowne w zakresie w jakim przewidują indeksację i waloryzację musiałyby być uznane za abuzywne, a w związku z tym niedopuszczalne w umowach zawartych z konsumentem”. Dalej Sąd Rejonowy stwierdził, że strony nie zawarłyby umowy kredytu bez powyższych postanowień, z tego względu na podstawie art. 353 ( 1) kc w zw. z art. 58 § 1 kc należałoby uznać, że pozbawiona ich umowa nie może istnieć, więc zaistniały tym samym przesłanki stwierdzenia jej nieważności. Jednakże Sąd Rejonowy podkreślił, że ze względu na to, że przedmiotowa umowa zawarta była między konsumentem a przedsiębiorcą, podstawowe znaczenie przy badaniu jej ważności miało zagwarantowanie konsumentowi ochrony wynikającej z dyrektywy Rady 93/12/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L z 21 kwietnia 1993 r.), której celem jest przywrócenie równowagi kontraktowej i ochrona słabszej strony stosunku zobowiązaniowego. Zasadą jest wobec tego, że sąd nie może unieważnić umowy, jeśli konsument wybiera w pierwszej kolejności jej „odfrankowienie”, czyli utrzymanie umowy przy wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnej i waloryzacyjnej. Pozwani (w przytaczanej sprawie powodowie) na rozprawie w dniu 26 marca 2021 r. zgodnie wybrali w pierwszej kolejności właśnie „odfrankowienie” umowy, więc Sąd orzekający związany był tym stanowiskiem. Z tego względu Sąd Rejonowy uwzględnił roszczenie o zasądzenie nadpłat, zachowując w mocy umowę kredytu z wyeliminowaniem z niej postanowień przeliczeniowych z uwagi na ich abuzywny charakter.
Dowód: odpis wyroku Sądu Rejonowego z uzasadnieniem – k. 97-108.
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r. w sprawie o sygn. V Ca 907/22 utrzymał w mocy zaskarżony przez powoda (pozwanego w przytaczanej sprawie) wyrok Sądu Rejonowego I C 2412/17, w wyniku czego stał się on prawomocny. Sąd Okręgowy podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy oraz potwierdził stanowisko stwierdzające abuzywność klauzul przeliczeniowych. Sąd II instancji nie podzielił natomiast twierdzenia apelującego zarzucającego Sądowi I instancji nieuprawnioną ingerencję w treść umowy poprzez stworzenie nowego jej typu w postaci umowy kredytu złotówkowego oprocentowanego według stawki dla kredytów indeksowanych do waluty obcej. Sąd Okręgowy powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego, w świetle którego kredyt zawierający klauzule waloryzacyjne należy traktować jako kredyt złotowy, oprocentowany według stawki LIBOR, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż faktycznie zobowiązanie konsumenta zostało wyrażone w walucie polskiej. Ponadto SN podkreślał, że nie można stosować kryterium hipotetycznej woli stron, relewantnego na tle art. 58 § 3 kc, w odniesieniu do skutków eliminacji niedozwolonych postanowień umownych. Zaś próba dostosowywania przez sąd innych postanowień umownych byłaby sprzeczna z normą wyrażoną w art. 385 1 kc oraz orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika zakaz modyfikowania przez sąd postanowień umownych. (wyrok SN z 4.04.2019 r., III CSK 159/17, wyrok SN z 9.05.2019 r., I CSK 242/18, wyrok SN z 29.10.2019 r., IV CSK 309/18).
Dowód: akta sprawy o sygn. V Ca 907/22 doł. do akt – k. 1002, 1019-1023.
Powyższy stan faktyczny był w zasadniczej mierze niesporny pomiędzy stronami, nadto miał potwierdzenie w treści w/w dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony, a Sąd nie znalazł podstaw do ich podważania z urzędu.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlega oddaleniu jako całkowicie bezzasadne.
Jako podstawę swojego żądania powód wskazywał art. 405 w zw. z art. 410 kc. Art. 405 kc wprowadza ogólną normę definiującą instytucję bezpodstawnego wzbogacenia, podług której: kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Natomiast art. 410 kc definiuje świadczenie nienależne jako szczególną postacią bezpodstawnego wzbogacenia, do którego mają zastosowanie wszystkie regulacje zawarte w art. 405–409 kc i wskazuje cztery przypadki, gdy świadczenie jest nienależne, a mianowicie: jeśli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył ( condictio indebiti), albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła ( condictio causa finita) lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty ( condictio causa data causa non secuta), albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia ( condictio sine causa).
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie było spełnienie przez Bank świadczenia. Pozwani otrzymali na swoją rzecz kwotę 417.600 zł od powodowego Banku, który to dnia 25 maja 2007 r. dokonał wpłaty na rachunek pozwanych ze środków pozostających w jego dyspozycji. Istotą sporu było natomiast to, czy świadczenie Banku stanowiło świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 kc, a co za tym idzie, czy pozwani uzyskali korzyść majątkową kosztem powoda bez podstawy prawnej. Dopiero udzielenie na to pytanie odpowiedzi twierdzącej, otwierałoby drogę do zastosowania przywołanych przepisów i stwierdzenia ciążącego na pozwanych obowiązku zwrotu przysporzenia.
Przysporzenie pozwanych stanowiło wykonanie umowy kredytu hipotecznego nr (...) (...) z dnia 21 maja 2007 r. zawartej między stronami postępowania, co do czego strony są zgodne. Nie można więc stwierdzić, by Bank nie był zobowiązany lub by nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył – nie zachodzi przypadek condictio indebiti. Condictio sine causa z kolei to sytuacja, gdy podstawa prawna świadczenia istniała w momencie jego spełnienia, lecz odpadła w terminie późniejszym. Jako przykład w doktrynie podaje się świadczenie spełnione na podstawie umowy rozwiązanej przez sąd lub z woli stron ze skutkiem ex tunc (L. Jantowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, art. 410), co w niniejsze sprawie nie miało miejsca. Umowa kredytowa łącząca strony stanowiła podstawę prawną świadczenia, a przy tym pozostaje w obiegu prawnym jako ważna i wywołująca skutki. Podobnie nie można uznać świadczenia Banku jako nienależne na podstawie przesłanki condictio causa data causa non secuta. Kauzą świadczenia powoda była bowiem causa solvendi, czyli świadczenie celem zwolnienia się z ciążącego na nim na podstawie umowy kredytowej zobowiązania i cel ten został osiągnięty – Bank nie jest już zobowiązany względem powodów do wypłaty kapitału kredytowego.
Znaczenie w niniejszej sprawie ma tak naprawdę wyłącznie czwarta przesłanka ujęta jako condictio sine causa. Roszczenie Banku o zwrotu kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji pozostawało bowiem w bezpośrednim związku z ważnością czynności prawnej zobowiązującej Bank do świadczenia, czyli ważnością umowy kredytu hipotecznego – na co wskazywał sam powód w uzasadnieniu wniosku o zawieszenie postępowania. Co wymaga podkreślenia, sam Bank nie podnosił w niniejszym postępowaniu zarzutu nieważności umowy kredytowej, a jedynie opierał swoje żądanie na twierdzeniach pozwanych w innym postępowaniu. Przedmiotowa umowa została w odrębnym postępowaniu poddana dwuinstancyjnej kontroli sądowej, której wynikiem nie było stwierdzenie jej nieważności. Skutkiem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego, V Ca 907/22, nie było unieważnienie umowy kredytowej lecz jej utrzymanie w mocy, natomiast doszło do wyeliminowania z niej postanowień uznanych zgodnie przez Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy za niedozwolone w oparciu o treść art. 353 1 kc. Doszło więc jedynie do zmiany treści stosunku prawnego i to po stronie zobowiązania kredytobiorców, a nie powodowego Banku, tym samym nie sposób mówić o odpadnięciu podstawy jego świadczenia w jakiejkolwiek części. Ze względu na to, że kwestia ważności umowy została już prawomocnie rozstrzygnięta przez sąd powszechny a także żadna ze stron nie podważała ważności tej umowy w niniejszym postępowaniu, kwestia ta nie była ponownie rozważana przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, który po zapoznaniu się z rozważaniami Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowe, podzielił je w całości. W obliczu tego należy ponownie podkreślić, że umowa kredytowa jest ważna i wiąże strony. Usunięcie z umowy postanowień abuzywnych jest z kolei irrelewantne z perspektywy niniejszego postepowania, gdyż odnosi skutki względem świadczeń wzajemnych pozwanych wobec Banku, a nie świadczenia Banku wobec pozwanych. Nie wpływa więc na wysokość wykonanego zobowiązania powoda, która pozostaje identyczna jak w momencie zawarcia umowy i wynosi 417.600 zł.
Podsumowując, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego świadczenie Banku nie stanowiło świadczenia nienależnego. Przysporzenie pozwanych kosztem Banku było wypełnieniem ważnej umowy kredytu, miało więc podstawę prawną i jako takie było w pełni uzasadnione, zgodne z literą prawa i wolą stron wyrażoną w umowie. Co za tym idzie, zachowanie pozwanych nie może być również zakwalifikowane jako bezumowne korzystanie z rzeczy, które uzasadniałoby przyznanie Bankowi ochrony wynikającej z tzw. roszczeń uzupełniających. Jako że przesłanki z art. 410 i art. 405 kc nie zostały spełnione, nie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanych, a roszczenie powoda pozostaje nieuzasadnione.
Sąd postanowił o umorzeniu postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 264.358,19 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, na podstawie art. 355 w zw. z art. 203 § 1 kpc. Powód skutecznie cofnął pozew w tym zakresie przed rozpoczęciem rozprawy, czego może dokonać bez zezwolenia pozwanego, a Sąd nie uznał cofnięcia za niedopuszczalne. Jednakże wobec sformułowanego wniosku o zasądzenie kosztów postępowania w tym zakresie powód został uznany przez Sąd za przegrywającego sprawę także w tej części.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt. 3 lit. a i ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 959 ze zm.) Sąd z urzędu zwraca stronie połowę uiszczonej opłaty od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, a zwracaną opłatę obniża się o kwotę równą opłacie minimalnej. W oparciu o tę normę, a także zgodnie z wnioskiem powoda wyrażonym w piśmie, które wpłynęło do Sądu dnia 27 lutego 2024 r., Sąd nakazał zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz powoda Banku (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 6.579 zł tytułem zwrotu połowy opłaty sądowej od pozwu pomniejszonej o opłatę minimalną w zakresie cofniętego powództwa o czym orzeczono w punkcie 4 wyroku.
Z uwagi na to, że powództwo w pozostałym zakresie podlegało oddaleniu, Sąd na podstawie art. 98 w zw. z art. 108 kpc, zgodnie z zasadą obciążania kosztami procesu stronę przegrywająca, zasądził kwotę 10.834 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, zgodnie z żądaniem pozwanych, na ich rzecz. Na koszty te złożyły się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 10.800 zł i 34 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictw udzielonych przez pozwanych.
Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.
Sędzia Piotr Królikowski