Uzasadnienie z 9 września 2024, sygn. III Ca 392/22

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2021 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z powództwa S. J. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego:

1.  pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy w postaci:

- prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 6 grudnia 2004 roku, wydanego przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt XVIII Nc 1367/04,

- zaopatrzonemu w klauzulę wykonalności postanowieniem tegoż Sądu w dniu 5 maja 2006 roku,

- któremu postanowieniem z dnia 21 stycznia 2009 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi -Śródmieścia w Łodzi, w sprawie o sygn. akt XVIII Co 167/08, nadał klauzulę wykonalności na rzecz (...) Spółki ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. przeciwko I. J., jako spadkobiercy dłużnika K. M., zastrzegając mu prawo powoływania się w toku egzekucji na ograniczenie odpowiedzialności do wartości stanu czynnego nabytego spadku,

- któremu postanowieniem z dnia 11 lipca 2017 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt II 1 Co 1125/17 nadał klauzulę wykonalności przeciwko D. J. i S. J., na których przeszło zobowiązanie I. J., spadkobiercy K. M. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S.,

- w pozostałej części (tj. w całości ponad część, o której Sąd orzekł w punkcie 1. Wyroku Częściowego z dnia 13 października 2020 roku).

2.  zasądził od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na rzecz S. J. kwotę 4.428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) obejmującą 23% podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adwokat M. J.;

3.  nakazał pobrać od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 1.639 zł (jeden tysiąc sześćset trzydzieści dziewięć złotych) tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła pozwana, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelująca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 233 § 1 k.p.c., przez sprzeczność istotnych ustaleń Sąd z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy prowadzących do błędnego uznania, że zachodzą przesłanki do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności - odniesieniu do powoda — albowiem „czynności podejmowane przez (...) Spółkę z o.o. w S. przeciwko babce powoda K. M., a następnie przeciwko jego matce I. J. nie mogły doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia roszczenia stwierdzonego nakazem zapłaty z dnia 6 grudnia 2004 roku, sygn. akt XVIII Nc 1367/04, w stosunku do powoda S. J.”, 

b) art. 321 k.p.c. przez jego pominięcie i w konsekwencji wyjście poza granice żądania pozwu poprzez zastrzeżenie powodowi prawa „powoływania się w toku egzekucji na ograniczenie odpowiedzialności do wartości stanu czynnego nabytego spadku” pomimo tego, że żądanie w tym zakresie nie było objęte pozwem,

c) art. 101 k.p.c. przez jego niezastosowanie pomimo tego, że pozwana nie dała powodu do wytoczenia powództwa i przy pierwszej czynności procesowej uznała powództwo w części odpowiadającej sentencji wyroku częściowego,

2. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez ich błędną interpretację i niewłaściwe przyjęcie, że zachodzą przesłanki do pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego wydanego na rzecz pozwanej wobec powoda w całości z uwagi na przedawnienie roszczenia wynikającego z tegoż tytułu.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty wniosła o zmianę pkt. 1. wyroku przez oddalenie powództwa, zmianę pkt. 2. wyroku przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kwoty 3.617,00 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono, do dnia zapłaty, uchylenie pkt. 3. Wyroku oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu za postępowanie apelacyjne, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanej w całości oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz Powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi, nie opłaconej ani w części ani w całości.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia.

Tytułem wstępu stwierdzić należy, że Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji, przyjmując je za własne i czyniąc integralną częścią poniższych rozważań. W konsekwencji, Sąd II instancji nie widzi konieczności ich ponownego, szczegółowego przytaczania.

Sąd Odwoławczy podkreśla, iż Sąd II instancji rozpoznając sprawę na skutek apelacji, nie jest związany podniesionymi w niej zarzutami naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego ( por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55).

Podkreślić należy, że w obecnym modelu procedury cywilnej sąd odwoławczy nie ogranicza się wyłącznie do kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w sprawie. Dokonanie ustaleń faktycznych umożliwia bowiem sądowi drugiej instancji ustalenie podstawy prawnej wyroku, a więc dobór właściwego przepisu prawa materialnego, jego wykładnię oraz dokonanie aktu subsumcji. Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter merytoryczny ( zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 roku, sygn. III CZP 59/98, publ. OSNC 1999/7-8/124; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55 i powołane tam orzecznictwo).

Zatem Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji powinien wziąć pod rozwagę, w granicach zaskarżenia, wszystkie stwierdzone naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji (zob. postanowienie SN z dnia 4 października 2002 r., III CZP 62/02, publ. OSNC 2004 nr 1, poz. 7, str. 66, Biul. SN 2003 nr 3)

Zarzut art. 233 § 1 k.p.c. jest zasadny. Błędnie Sąd Rejonowy uznał, iż czynności podejmowane przez (...) Spółkę z o.o. w S. przeciwko babce powoda K. M., a następnie przeciwko jego matce I. J. nie mogły doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia roszczenia stwierdzonego nakazem zapłaty z dnia 6 grudnia 2004 roku, sygn. akt XVIII Nc 1367/04. Rację ma skarżąca, iż fakt zgonu poprzedniczej powoda nie zniweczył skutków przerwania biegu przedawnienia, które nastąpiły za czasów poprzedniczek powoda. Źródłem przeniesienia praw i obowiązków z poprzedniczek prawnych powoda na stronę powodową jest spadkobranie, zatem powód na skutek dziedziczenia wstąpił w sytuację prawną swoich poprzedniczek, co odnosi się także do przedawnienia. Zatem, wnioski o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko poprzedniczkom prawnym powoda przerwały bieg przedawnienia i w konsekwencji roszczenie w zakresie należności głównej, kosztów procesu oraz odsetek w całości nie przedawniły się. Sąd Najwyższy, podkreślił, że wniosek o wszczęcie egzekucji z tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, przerywa bieg przedawnienia o tyle, o ile pochodzi od wierzyciela, którego osobę wskazywał tytuł egzekucyjny i na rzecz którego temu tytułowi została nadana klauzula wykonalności. Sąd Najwyższy podkreślił, że tylko w przypadku wierzytelności objętej bankowym tytułem wykonawczym sytuacja prawna cesjonariusza kształtuje się odmiennie od sytuacji prawnej nabywcy wierzytelności objętej innym tytułem wykonawczym. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie dotyczył przedawnienia roszczenia stwierdzonego bankowym tytułem egzekucyjnym.

Zasadny jest także zarzut art. 321 § 1 k.p.c., gdyż Sąd związany jest granicami żądania, a powód w pozwie podniósł wyłącznie zarzut przedawnienia roszczenia wynikającego z tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 843 § 3 k.p.c. podstawę do uwzględnienia powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego mogą stanowić zarzuty wskazane w pozwie( Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 20.12.2017 r., sygn. akt I ACa 560/17, Lex nr 2445251), zatem należy uznać iż Sąd Rejonowy orzekł co do przedmiotu nie będącego żądaniem pozwu.

Zasadny jest zarzut naruszenia 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji stanowi czynność przedsięwziętą w celu zaspokojenia roszczenia, bowiem jest to istotą postępowania egzekucyjnego i należy domniemywać, że każde złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji ma taki właśnie cel. Wykazanie okoliczności przeciwnej spoczywa natomiast na dłużniku. W niniejszej sprawie wnioski pozwanej o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko poprzedniczkom prawnym powoda przerwały bieg przedawnienia i w konsekwencji roszczenie w zakresie należności głównej, kosztów procesu oraz odsetek w całości nie przedawniły się. Powód w żadnej mierze nie wykazali, że czynność wierzyciela miała charakter pozorny i służyła jedynie przerwaniu biegu przedawnienia, tym samym zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. doszło do przerwania biegu przedawnienia. art. 840 § 1 pkt 2 KPC odnosi się tylko do zdarzeń powstałych po powstaniu tytułu egzekucyjnego, zarzut wykonania zobowiązania może dotyczyć tylko okresu po powstaniu tego tytułu, a gdy tytuł egzekucyjny stanowi orzeczenie sądowe – okresu po zamknięciu rozprawy (wyr. SA w Łodzi z 23.8.2013 r., I ACa 335/13, L.). Powództwo przewidziane w art. 840 § 1 KPC jest powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, Istotą postępowania opartego na art. 840 § 1 pkt 1 KPC jest wykazanie przez powoda (dłużnika wskazanego w tytule wykonawczym) niewystąpienia zdarzeń, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności (m.in. kwestionowanie istnienia lub zakresu obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym). Dotyczy to także istnienia odpowiedniej struktury zadłużenia, np. wysokości głównej sumy kredytu, odsetek i ich postaci, opłat oraz prowizji związanych z posługiwaniem się bankowymi kartami kredytowymi (wyr. SN z 19.5.2022 r., (...) 971/22, L.; post. SN z 24.10.2022 r., I CSK 3482/22, L.). W przedmiotowej sprawie skarżący podjął szereg czynności które przerwały bieg przedawnienia, złożył dwukrotnie wnioski o wszczęcie egzekucji, jak również trzykrotnie uzyskał klauzulę wykonalności – w dniu 5 maja 2006 roku orzeciwko K. M. oraz w dniu 21 stycznia 2009 roku przeciwko I. J. i w dniu 21 stycznia 2009 roku przeciwko S. J., a skutku przerwania biegu przedawnienia nie niweczy okoliczność umorzenia postępowań egzekucyjnych z powodu bezskuteczności.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo.

W związku ze zmianę orzeczenia co do meritum sprawy koniecznym było również orzeczenie reformatoryjne co do kosztów procesu.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji Sąd orzekł na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 r. poz. 1800 ze zm.), przyznając na rzecz pełnomocnika w osobie M. J. kwotę 4.428 zł (3600 zł + 23 % VAT).

O nieuiszczonych kosztach sądowych sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. na zasadzie wyjątku, nie obciążając nimi powoda. Szczególnych okoliczności uzasadniających to rozstrzygnięcie Sąd upatrywał w trudnej sytuacji finansowej powoda oraz fakcie, że został w obciążony kosztami postępowania pierwszoinstancyjnego, które będą już dla niego znacznym obciążeniem finansowym.

Orzeczenie reformatoryjne co do kosztów procesu, winno być oparte na normie art. art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Pozwany wygrał postępowanie przed Sądem I instancji w całości, zatem powód winien zwrócić mu żądane koszty. Mając na uwadze, iż łączne koszty postępowania pierwszoinstancyjnego jakie pozwany poniósł, stanowią kwotę w wysokości 3600 zł i składa się po stronie pozwanego: 3600 złotych wynagrodzenia występującego w sprawie pełnomocnika będącego radą prawnym w stawce minimalnej (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radcy prawnego), o czym orzeczono w punkcie I.4.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu przed sądem II instancji przez pełnomocnika z urzędu w osobie M. J. Sąd orzekł na podstawie § 16 ust. 1 w zw. z § 8 pkt 5 w zw. z § 3 i § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763).

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.. Na koszty wygrywającego postępowanie apelacyjne pozwanego złożyły się: opłata od apelacji w wysokości 750 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego, ustalone na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) kwocie 1800 zł, łącznie 2.550 zł.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.