Wyrok z 11 września 2024, sygn. VII U 676/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 września 2024 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2024 roku w W.

sprawy A. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy

na skutek odwołania A. C.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 15 marca 2023 roku, znak: (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje A. C. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2023 roku na stałe;

2.  nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji;

3.  wniosek A. C. o odsetki, zgłoszony w piśmie z 5 sierpnia 2024r., przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W..

UZASADNIENIE

punktów 1 i 2 wyroku z dnia 11 września 2024r.

A. C. w dniu 29 marca 2023r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 15 marca 2023 roku, znak: (...), odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do ww. świadczenia od dnia 1 kwietnia 2023r.

Uzasadniając swe stanowisko, ubezpieczona wskazała, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 10 lutego 2023r., numer (...), które zapadło bez wysłuchania i zbadania jej przez Komisję Lekarską. Nadto organ rentowy nierzetelnie ocenił dokumentację medyczną znajdującą się w aktach ZUS oraz zignorował zaświadczenia o stanie zdrowia wydane przez lekarzy leczących ją od wielu lat: lekarza medycyny rodzinnej, ortopedę, neurologa, okulistę oraz lekarza rehabilitacji. Ubezpieczona podniosła także, że podczas pierwszego badania w dniu 21 grudnia 2022r. lekarz orzecznik, który nawet nie chciał jej wysłuchać, stwierdził naruszenie sprawności narządów ruchu, układu nerwowego i narządu wzroku, ale ocenił, że nie powodują one niezdolności do pracy dotychczas wykonywanej. Po złożeniu sprzeciwu od orzeczenia wydanego w dniu 18 stycznia 2023r. Komisja Lekarska zaocznie, bez jej obecności i badania, stwierdziła brak niezdolności do pracy. Ubezpieczona wskazała, że przez 26 lat była urzędnikiem państwowym pracującym przez cały czas w jednej instytucji – kancelarii (...). Praca polegała na czytaniu korespondencji wpływającej do biura (papierowa i elektroniczna), segregowaniu jej, skanowaniu oraz wprowadzeniu danych do systemu komputerowego (dziennie od 80 do 100 dokumentów). Przez cały okres pobierania renty nie podejmowała pracy zarobkowej. Pomimo pozostawania w zatrudnieniu przebywała na urlopie bezpłatnym, a ostatecznie umowa o pracę została z nią rozwiązana z dniem 30 października 2021r. W 2020r. zaczęła chorować na (...) wysiękowe, które spowodowało, że przez kilka miesięcy w polu widzenia miała czarną plamę. Przeszła kuracje iniekcjami doszklistymi preparatem (...) (8 zastrzyków). Po leczeniu widzenie w prawym oku (pomimo okularów) jest nieostre, pofalowane i zniekształcone, co powoduje trudności w pisaniu oraz czytaniu treści drukowanych i elektronicznych.

W dalszej części uzasadnienia ubezpieczona wskazała, że w czerwcu 2018r. przeszła operację kręgosłupa szyjnego z wstawieniem implantu C5-C6. Mimo intensywnej rehabilitacji utrzymuje się słabość mięśni, ból, ograniczenie ruchomości szyi, bóle i zawroty głowy. W TK kręgosłupa lędźwiowego w 2021r. uwidoczniono osteofitozę trzonów kręgowych, stawów międzykręgowych L4-L5 oraz ich zmiany degeneracyjne w postaci fenomenu próżniowego, szeroko podstawne przepukliny dyskowe L4-L5 i L5-S1 z uciśnięciem do jamy brzusznej (to powoduje ciągłą potrzebę oddawania moczu) oraz obu korzeni nerwowych w otworach międzykręgowych, co powoduje ogromne bóle, drętwienie nóg i stóp. Ubezpieczona podniosła, że miała dwukrotnie operowaną prawą rękę. W 2000r. w wypadku samochodowym złamała obojczyk i prawdopodobnie wtedy nastąpiło też uszkodzenie nerwu. W marcu 2020 roku przeszła pierwszą operację cieśni nadgarstka, natomiast w maju 2021 roku drugą operację, która nie przyniosła pożądanych efektów. Poza tym w 2018r. zdiagnozowano raka brodawkowatego tarczycy i 31 października 2018r. przeszła operację usunięcia tarczycy. Od około 16 lat choruje również na przewlekły białkomocz po odmiedniczkowym zapaleniu nerek i związane z tym nadciśnienie tętnicze. Obecnie pozostaje pod opieką Centrum Onkologii (odwołanie z dnia 29 marca 2023r., k. 3-6 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie powołał się na przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazując na przesłanki, które są niezbędne do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Dalej organ rentowy wskazał, że w orzeczeniu z dnia 10 lutego 2023r. Komisja Lekarska ZUS nie stwierdziła u ubezpieczonej niezdolności do pracy, wobec czego zaskarżoną decyzją odmówiono prawa do wnioskowanego świadczenia (odpowiedź na odwołanie z dnia 19 kwietnia 2023r., k. 7 a.s.).

W piśmie z dnia 5 sierpnia 2024r. ubezpieczona wniosła o przyznanie jej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 kwietnia 2023r. oraz wypłatę zaległej renty wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2023r. (pismo procesowe z dnia 6 sierpnia 2024r., k. 157 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. C., urodzona (...), miała przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, tj. od 11 grudnia 2019r. do 30 grudnia 2022r. (decyzja ZUS z dnia 11 grudnia 2019r., k. 23 a.r.; decyzja ZUS z dnia 28 lutego 2020r., k. 29 a.r.; decyzja ZUS z dnia 25 stycznia 2021r., k. 32 a.r.; decyzja ZUS dnia z 7 lipca 2021r., k. 37 a.r.; decyzja ZUS z dnia 18 listopada 2021r., k. 43 a.r.; decyzja ZUS z dnia 9 maja 2022r., k. 51 a.r.). W dniu 18 listopada 2022r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (wniosek z dnia 18 listopada 2022r., k. 53-54 a.r.). W toku postępowania lekarz orzecznik ZUS wydał orzeczenie z dnia 18 stycznia 2023r., w którym wskazał, że stwierdzono naruszenie sprawności narządu ruchu oraz układu nerwowego i narządu wzroku. Stopień naruszenia sprawności nie powoduje jednak niezdolności do wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami i pracą dotychczas wykonywaną. Następnie Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 10 lutego 2023r. również wskazała na brak niezdolności do pracy. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał w dniu 15 marca 2023r. decyzję odmawiającą prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 stycznia 2023r., k. 56 a.r.; orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 10 lutego 2023r., k. 57 a.r.; decyzja ZUS z dnia 15 marca 2023r., k. 58 a.r.).

Ubezpieczona odwołała się od powyższej decyzji, a Sąd postanowieniem z dnia 25 maja 2023r. dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych neurologa, ortopedy i okulisty celem ustalenia, czy A. C. jest zdolna czy też całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy zarobkowej (postanowienie z dnia 25 maja 2023r., k. 15 a.s.).

W opinii z dnia 8 lipca 2023r. biegła sądowa z zakresu neurologii B. A., po przeprowadzeniu badania przedmiotowego oraz wnikliwej analizie dokumentacji medycznej, rozpoznała u A. C. przewlekły zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego i szyjnego w przebiegu choroby zwyrodnieniowej i dyskopatii, obecnie bez istotnych powikłań neurologicznych, stan po leczeniu operacyjnym dyskopatii szyjnej C5/C6 ze stabilizacją międzytrzonową w 2018 roku, stan po operacji zespołu cieśni nadgarstka P w 2020 roku i reoperacji w maju 2021 roku, stan po leczeniu operacyjnym raka tarczycy w 2018r., bez cech wznowy, niedoczynność tarczycy pooperacyjną, a także tężyczkę w obserwacji (...). Biegła wskazała, że w ocenie neurologicznej nie stwierdza podstaw do uznania dalszej długotrwałej niezdolności do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami badanej. Ze względu na stan neurologiczny, przy aktualnym stopniu zaawansowania i nasilenia objawów, brak jest znaczącego, trwałego upośledzenia funkcji organizmu, sprowadzającego długotrwałą niezdolność do pracy w rozumieniu rentowym. W ocenie biegłej przebyte leczenie operacyjne i rehabilitacyjne pozwoliło na uzyskanie zadowalającej poprawy stanu zdrowia ubezpieczonej. Ponadto biegła wskazała, że schorzenie A. C. jest przewlekłe, przebiega z okresami zaostrzeń i remisji objawów i może w okresach zaostrzeń dolegliwości wymagać okresowo leczenia i rehabilitacji w ramach czasowej niezdolności do pracy, tj. zwolnienia lekarskiego. Nie stwierdziła jednak długotrwałej niezdolności do pracy ze względu na stan neurologiczny z przeciwwskazaniem wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, wymagającej długotrwałej pozycji wymuszonej i dźwigania ciężarów (opinia biegłej z zakresu neurologii z dnia 8 lipca 2023r., k. 25-28 a.s.).

W opinii z dnia 5 lutego 2024r. biegły sądowy okulista R. S., po zapoznaniu się z aktami sprawy i dostępną dokumentacją oraz po zbadaniu wnioskodawczyni, stwierdził: prawidłową ostrość wzroku obu oczu do dali i bliży po zastosowaniu odpowiedniej korekcji okularowej do dali z powodu wady wzroku (nadwzroczności i małego astygmatyzmu w oku prawym) oraz odpowiedniej korekcji do bliży z powodu tzw. starczowzroczności. Ostrość wzroku do dali: oka prawego = 0,9-1,0 z korekcją: +1,5 dioptrii sferycznej i -0,5 dioptrii cylindrycznej, oka lewego = 1,0 z korekcją +2,0 dioptrie sferyczne. Ciśnienie śródgałkowe w oku prawym = 19 mmHg (na granicy normy) w oku lewym = 16 mmHg (prawidłowe). W obu oczach w przednim odcinku nie stwierdzono zmian i odchyleń od stanu prawidłowego. Na dnie oczu, zwłaszcza w oku prawym, drobne ogniska degeneracyjne w plamce siatkówki. Biegły podniósł, że z dołączonych badań pola widzenia wynika, że w obydwu oczach jest zawężone obwodowo pole widzenia (do ok. 15°). Z dokumentacji i wywiadu wynika, że u wnioskodawczyni od dzieciństwa podejrzewano wrodzoną, zwyrodnieniową chorobę siatkówki. Jakoby w 9 roku życia z tego powodu była hospitalizowana, ale brak dokumentacji. W sierpniu 2020r. stwierdzono obniżenie ostrości wzroku w oku prawym z obrzękiem plamki siatkówki i podejrzeniem starczej degeneracji plamki ((...)). Wówczas ostrość wzroku w oku prawym obniżyła się do 0,2, przy zachowaniu prawidłowej ostrości wzroku w oku lewym. Po wstępnej diagnostyce ubezpieczona otrzymała kilkakrotnie wstrzyknięcia do wnętrza oka prawego leków hamujących rozrost drobnych naczyń krwionośnych i przeciwwysiękowych (tzw. leki anty - (...)) uzyskując w grudniu 202lr. prawidłową ostrość wzroku w oku prawym. Jednocześnie wykonywano liczne badania diagnostyczne, które poza badaniem pola widzenia nie wykazały w 2021r. i później istotnych zmian (badania (...), angio - (...), angiografia fluoresceiniowa). Badania nie potwierdziły m.in. jaskry. Od marca 2021r. wielokrotnie wykonywano badanie pola widzenia obu oczu. Badanie z dnia 18 marca 2021r. nie wykazało istotnych zmian w polu widzenia. Badanie w dniu 17 listopada 2021r. wykazało w obu oczach obecność ubytków w polu widzenia na obwodzie od góry i od strony nosowej. Kolejne badania pola widzenia wykonano w marcu, lipcu i grudniu 2023r. W badaniu z dnia 29 marca 2023r. i w badaniach następnych stwierdzano dość znacznego stopnia zawężenie obwodowe pola widzenia w obu oczach do ok. 15°. Badanie gęstości włókien nerwowych w tylnym biegunie oka nie wykazało w obu oczach zmian. Ubezpieczona jest w dalszym ciągu diagnozowana celem wyjaśnienia etiologii schorzenia i podaje, że w lutym 2024r. ma być wykonane badanie angiograficzne siatkówki (angiografia fluoresceiniowa), a w maju zaplanowano badanie eleketroretinograficzne (ERG). Ostrość wzroku w obu oczach jest dobra, ale pole widzenia jest dość znacznie zawężone i dlatego ubezpieczoną należy zakwalifikować do osób częściowo niezdolnych do wykonywania pracy. Biegły wskazał, że stan ten ma miejsce od kiedy stwierdzono istotne ubytki w polu widzenia, tj. od marca 2023r. Co prawda diagnostyki nie dokończono i nie ustalono ostatecznego rozpoznania, ale zmiany w narządzie wzroku wskazują na przewlekłe i postępujące schorzenie siatkówki pochodzenia genetycznego, które nie poddaje się zwykle leczeniu. Zdaniem biegłego poprawa raczej nie nastąpi i dlatego częściową niezdolność do wykonywania pracy z przyczyn okulistycznych należy uznać za trwałą (opinia biegłego sądowego okulisty z dnia 5 lutego 2024r., k. 75-76 a.s.).

W opinii z dnia 14 maja 2024r. biegły sądowy ortopeda M. G. rozpoznał u A. C. dyskopatię kręgosłupa, stan po leczeniu operacyjnym w odcinku szyjnym, stan po dwukrotnym leczeniu operacyjnym zespołu kanału nadgarstka prawego, stan po urazie barku prawego z częściowym uszkodzeniem stożka rotatorów, stan po stłuczeniu kolana prawego bez dysfunkcji. Biegły wskazał, że analiza przedstawionej dokumentacji, zebrany wywiad oraz przeprowadzone badanie, pozwalają stwierdzić, że nie występuje u ubezpieczonej niezdolność do pracy. Wprawdzie w obrębie kręgosłupa w badaniach obrazowych uwidoczniono zmiany zwyrodnieniowo dyskopatyczne i z powodu zmian w odcinku szyjnym ubezpieczona wymagała leczenia operacyjnego, lecz wynik tego leczenia jest dobry. Uzyskano prawidłowe i stabilne osadzenie implantu. W badaniu kontrolnym obrazowym nie ma objawów przepukliny nawrotowej i nie ma objawów obluzowania czy przemieszczenia implantu. Wprawdzie utrzymuje się jeszcze ograniczenie ruchomości kręgosłupa szyjnego, ale nawet takie ograniczenie o około 1/3 prawidłowego zakresu nie powoduje niezdolności do pracy umysłowej, administracyjno - biurowej. W odcinku lędźwiowym, mimo zmian zwyrodnieniowo dyskopatycznych, ruchy są wykonywane w pełnym i swobodnym zakresie. Ubezpieczona zgłasza utrzymujące się dolegliwości bólowe nadgarstka prawego i z tego powodu przebyła dwie operacje, polegające na odbarczeniu nerwu pośrodkowego prawego w kanale nadgarstka. Mimo wykonania tych operacji nie odczuwa subiektywnej poprawy. Wykonywane badania obrazowe uwidaczniają jednak pewne zmiany, a przeprowadzone badanie kliniczne potwierdza zachowaną sprawność manualną obu dłoni i to w stopniu zupełnie dobrym, wystarczającym do wykonywania pracy biurowej. Ocena sprawności chwytnej i manualnej jest zupełnie podobna do tej oceny, jakiej dokonał biegły neurolog. Co prawda ubezpieczona zgłasza dolegliwości bólowe barku prawego, a wykonane badanie USG wykazało pourazowe zmiany, ale mimo tych zmian i mimo zgłaszanych dolegliwości, zachowana jest możliwość swobodnego uniesienia i odwiedzenia znacznie powyżej linii barków. Przeprowadzone badanie ortopedyczne nie ujawnia na tyle istotnej dysfunkcji narządu ruchu, która powodowałaby niezdolność do pracy. W zakresie kończyn nie występuje istotna dysfunkcja, mimo zgłaszanych dolegliwości. Mimo subiektywnej złej oceny operacji odbarczenia nerwu pośrodkowego — zachowana jest sprawność manualna i chwytna. Nie ma zaników mięśni wewnętrznych dłoni. Ruchy w stawach i siła mięśniowa są wystarczająco dobre - mimo zgłaszanych dolegliwości i mimo opisywanych zmian. Nie występują objawy stanu zapalnego stawów. Chwytność i wydolność chodu jest prawidłowa. Poprawa w sensie ortopedycznym polega na uzyskaniu wystarczająco dobrego zakresu ruchu i nie występowaniu objawów przepukliny nawrotowej oraz na uzyskaniu wystarczająco dobrej sprawności manualnej i chwytnej (opinia biegłego sądowego ortopedy z dnia 3 kwietnia 2024r., k. 121-125 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumentację medyczną A. C. konieczną w procesie opiniowania przez biegłych sądowych oraz dokumenty obrazujący przebieg postępowania przed organem rentowym. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziły zastrzeżeń.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły także opinie wydane przez biegłych sądowych, przy czym Sąd oparł rozstrzygnięcie tylko na opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu chorób oczu R. S.. Wskazana opinia została sporządzona w sposób rzetelny i fachowy, z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej ubezpieczonej oraz po przeprowadzeniu badania. Ponadto prezentowane przez biegłego wnioski dotyczącego istnienia u ubezpieczonej częściowej niezdolności do pracy oraz czasu, kiedy powstało naruszenie sprawności organizmu taką niezdolność do pracy powodujące, mają charakter stanowczy i jednoznaczny, a poza tym zostały wyczerpująco uzasadnione oraz są spójne. Żadna ze stron nie kwestionowała ww. ustaleń biegłego. Stąd też to właśnie ta opinia stała się podstawą do ustalenia trwałej częściowej niezdolności ubezpieczonej do pracy, poczynając od 1 kwietnia 2023 roku.

Wniosków płynących z opinii, które wydali biegli z zakresu neurologii B. A. oraz ortopedii M. G., Sąd Okręgowy nie uwzględnił, orzekając w sprawie, aczkolwiek ich nie kwestionował. Biegli ww. specjalności nie stwierdzili niezdolności do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, tak ze względu na stan neurologiczny, jak i ortopedyczny. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę, że u ubezpieczonej wystąpiły zmiany w narządzie wzroku, które wskazują na przewlekłe i postępujące schorzenie siatkówki pochodzenia genetycznego, które nie poddaje się zwykle leczeniu, podstawę orzekania stanowiła opinia biegłego okulisty.

Ubezpieczona w toku postępowania zakwestionowała sporządzone w sprawie opinie biegłych neurologa oraz ortopedy, jednakże wobec orzeczenia przez biegłego sądowego okulistę trwałej częściowej niezdolności do pracy, ostatecznie nie podtrzymała wniosku o wydanie opinii uzupełniających przez ww. biegłych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie A. C. podlegało uwzględnieniu.

Dokonując rozważań dotyczących zasadności odwołania, w pierwszej kolejności wskazać należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy może być przyznana ubezpieczonemu, który spełnia łącznie przesłanki określone w art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1251, dalej jako ustawa emerytalna), a więc:

1.  jest niezdolny do pracy,

2.  ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

3.  niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, 5 lit. a, pkt 6 i 12 albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów,

4.  nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Pierwsza z przesłanek, a więc niezdolność do pracy, jest kategorią ubezpieczenia społecznego łączącą się z całkowitą lub częściową utratą zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu bez rokowania jej odzyskania po przekwalifikowaniu (art. 12 ustawy emerytalnej). Przy ocenie stopnia i trwałości tej niezdolności oraz rokowania co do jej odzyskania uwzględnia się zarówno stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, jak i możliwość wykonywania pracy dotychczasowej lub podjęcia innej oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne ubezpieczonego (art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej) (por. wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 28 stycznia 2004r., II UK 222/03).

Przepis art. 12 ustawy emerytalnej rozróżnia dwa stopnie niezdolności do pracy - całkowitą i częściową. Zgodnie z ust. 3 ww. przepisu, częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z kolei całkowita niezdolność do pracy polega na utracie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000r., II UKN 134/00 i z dnia 7 września 1979r., II URN 111/79). Dokonując analizy pojęcia całkowita niezdolność do pracy należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, czyli jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2004r., I UK 28/04). Z kolei wyjaśnienie częściowej niezdolności do pracy i treści pojęcia „pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji” wymaga uwzględnienia zarówno kwalifikacji formalnych (czyli zakresu i rodzaju przygotowania zawodowego udokumentowanego świadectwami, dyplomami, zaświadczeniami), jak i kwalifikacji rzeczywistych (czyli wiedzy i umiejętności faktycznych, wynikających ze zdobytego doświadczenia zawodowego) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2006r., I UK 103/06). Dopiero zatem zmiana zawodu w ramach posiadanych kwalifikacji i brak rokowań odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu dają podstawę do przyznania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ( por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2009r., II UK 106/09, z dnia 8 maja 2008r., I UK 356/07, z dnia 11 stycznia 2007r., II UK 156/06 i z dnia 25 listopada 1998r., II UKN 326/98). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lutego 2006r. ( I PK 153/05) częściowej niezdolności do pracy, polegającej na utracie w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, nie wyklucza możliwość podjęcia przez ubezpieczonego pracy niżej kwalifikowanej. Ubezpieczony, który jest częściowo niezdolny do pracy może być jednocześnie z samej definicji zdolny do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami w nieznacznym stopniu. Tak samo, gdy ubezpieczony wykonuje pracę, która nie jest zgodna z posiadanymi kwalifikacjami, a już na pewno, gdy jest pracą poniżej poziomu posiadanych kwalifikacji. Aktualny jest zatem pogląd o konieczności ujmowania łącznie aspektu medycznego i ekonomicznego niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999r., sygn. akt II UKN 675/98).

Ocena niezdolności do pracy w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających stąd ograniczeń możliwości wykonywania zatrudnienia wymaga wiadomości specjalnych. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczących prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, do dokonywania ustaleń w zakresie oceny stopnia zaawansowania chorób oraz ich wpływu na stan czynnościowy organizmu, uprawnione są osoby posiadające fachową wiedzę medyczną, a zatem okoliczności tych można dowodzić tylko przez dowód z opinii biegłych sądowych, zgodnie z treścią art. 278 k.p.c. Opinia biegłego ma na celu ułatwienie Sądowi należytej oceny zebranego materiału dowodowego wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne. Dlatego też opinie sądowo - lekarskie sporządzone w sprawie przez lekarzy specjalistów, mają zasadniczy walor dowodowy dla oceny schorzeń wnioskodawcy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 lutego 2016r., III AUa 1609/15).

Badając istnienie analizowanej, a w przedmiotowej sprawie spornej przesłanki warunkującej przywrócenie ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu: neurologii B. A., ortopedii M. G. oraz chorób oczu R. S.. Najistotniejsza, a zarazem rozstrzygająca w sprawie była opinia ostatniego z wymienionych biegłych, który szeroko uzasadniając swoje stanowisko i odwołując się do dokumentacji medycznej, wskazał na częściową niezdolność ubezpieczonej do pracy, trwającą od kiedy stwierdzono ubytki w polu widzenia, tj. od marca 2023r. Jeśli chodzi zaś o czas, do kiedy powinna być orzeczona częściowa niezdolność do pracy, to biegły wyjaśnił, że zmiany w narządzie wzroku A. C. wskazują na przewlekłe i postępujące schorzenie siatkówki pochodzenia genetycznego, które nie poddaje się zwykle leczeniu. Wobec tego, zdaniem biegłego, poprawa raczej nie nastąpi, dlatego częściową niezdolność do pracy z przyczyn okulistycznych należy uznać za trwałą.

Organ rentowy nie wniósł uwag do wskazanej opinii okulistycznej, przyjmując ją do wiadomości. Przewodniczący Komisji Lekarskich ZUS wskazał na badanie pola widzenia z 29 marca 2023r., na które powołał się także R. S. i w związku z wynikającym z niego ograniczeniem pola widzenia, nie wniósł zastrzeżeń do stanowiska ww. biegłego sądowego (k. 104-105 a.s.). Ubezpieczona także nie zgłaszała uwag do oceny, jakiej dokonał R. S.. Zgadzając się z opinią okulistyczną, nie podtrzymała wniosku o dalsze procedowanie w sprawie (cofnęła wnioski o opinie uzupełniające biegłych neurologa i ortopedy) i wniosła o przyznanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2023r. na stałe (k. 147 a.s.). Sąd zatem, opierając się na tym, co wskazał biegły sądowy okulista, zaaprobował ustalenie o częściowej, trwałej niezdolności do pracy ubezpieczonej od marca 2023 roku.

Analizując inne przesłanki warunkujące przyznanie ubezpieczonej świadczenia rentowego, określone w art. 57 ust. 1 pkt 2 - 4 ustawy emerytalnej, sąd miał na względzie, że w oparciu o art. 61 wskazanej ustawy prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy. Przez ustąpienie prawa do renty należy rozumieć sytuację określoną w art. 102 ust. 1 ustawy emerytalnej, czyli upływ okresu czasu, na jaki świadczenie zostało przyznane. W przypadku postępowania o przywrócenie prawa do renty koniecznym i jedynym warunkiem jej ponownego przyznania jest zatem ustalenie tylko jednej z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia, tj. niezdolności do pracy. Tak właśnie było w przypadku A. C.. Ubezpieczona do 30 grudnia 2022r. była częściowo niezdolna do pracy i pobierała rentę. Niezdolność do pracy od marca 2023r. wystąpiła po okresie krótszym niż 18 miesięcy, zatem nie istniała konieczność badania innych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia rentowego, poza niezdolnością do pracy, która u ubezpieczonej wystąpiła poczynając od ww. daty.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał A. C. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy począwszy od 1 kwietnia 2023 roku na stałe.

Stosownie do treści art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego. Wskazana regulacja oznacza, że ustawodawca nałożył na sąd przyznający prawo do świadczenia obowiązek rozstrzygnięcia z urzędu o tej odpowiedzialności, to jest rozstrzygnięcia zarówno stwierdzającego taką odpowiedzialność, jak i jej brak.

W przedmiotowej sprawie nie zaistniały podstawy do obciążenia odpowiedzialnością organu rentowego za nieprzyznanie ubezpieczonej prawa do wnioskowanego świadczenia już na etapie postępowania przed ZUS. Dopiero uzupełniony w toku postępowania sądowego materiał dowodowy pozwolił na ustalenie częściowej niezdolności do pracy, daty jej powstania oraz wydanie pozytywnego dla ubezpieczonej rozstrzygnięcia. Jak już zostało wskazane, z opinii biegłego sądowego okulisty wynika, że ubezpieczona jest częściowo niezdolna do pracy od kiedy stwierdzono ubytki w polu widzenia, tj. od marca 2023r., natomiast w marcu 2023r., kiedy takie badanie wykonano, organ rentowy wydał już decyzję. Decyzja zaskarżona przez ubezpieczoną nosi datę 15 marca 2023r., natomiast kluczowe w sprawie badanie, na jakie powołał się R. S., zostało przeprowadzone w dniu 29 marca 2023r. Z oczywistych względów nie mogło być ono znane organowi rentowemu w dacie wydania zaskarżonej decyzji, zatem nie ma podstaw, aby obciążyć organ rentowy odpowiedzialnością za nieustalenie częściowej niezdolności do pracy. Z tego względu organowi rentowemu nie można przypisać odpowiedzialności za opóźnienie w przyznaniu świadczenia.