Wyrok z 3 lipca 2023, sygn. VII U 1302/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Monika Rosłan-Karasińska

Protokolant: st. sekretarz sądowy Anna Bańcerowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2023 r. w Warszawie

sprawy (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o wydanie zaświadczenia

na skutek odwołania (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 17 października 2022 r. znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązuje organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. do wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek płatnikowi składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.,

zasądza od organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz płatnika składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 180,00 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII U 1302/22

UZASADNIENIE

(...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. w dniu 23 listopada 2022 r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 17 października 2022 r. nr (...), wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji odwołująca się spółka zarzuciła:

naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) poprzez pominięcie tej regulacji i wydanie decyzji odmawiającej wydania wnioskowanego zaświadczenia w oparciu o argument domniemanego zalegania przez spółkę z zapłatą składek należytych za wskazane okresy z lat 2006 i 2007, podczas gdy należności z tytułu przedmiotowych składek uległy przedawnieniu;

naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 207 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez fragmentaryczną analizę stanu prawnego znajdującą odbicie w uzasadnieniu skarżonej decyzji, które pomimo jasnego wskazania na zaległości w składach za okresy, które organ rentowy z urzędu powinien traktować jako przedawnione, odmawia wydania zaświadczenia bez wskazania podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu swojego stanowiska, odwołująca się spółka wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu rentowego wyrażonym w zaskarżonej decyzji. Podniosła, że brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jednoznacznie przesądza, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wprawdzie w okresie, w którym wskazane w uzasadnieniu decyzji składki stały się wymagalne, obowiązywał dziesięcioletni okres przedawnienia, to został on skrócony na mocy art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców z dnia 16 września 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378). Na mocy art. 27 przywołanej ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzemieniu nadanym ustawą zmieniającą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Uwzględniając wskazane wyżej okoliczności, zdaniem odwołującej się, nie ma wątpliwości, że do dnia wymagalności przedmiotowych składek do dnia złożenia przez spółkę wniosku o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu składek upłynął termin, z którym art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wiąże przedawnienie składek. Odwołująca się wskazała, że w odróżnienie od prawa cywilnego, gdzie przedawnienie jest ograniczone w dochodzeniu roszczeń, przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powoduje wygaśnięcie zobowiązania z tego tytułu w całości (tak: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz., B. Gudowska (red.), Warszawa 2014, dostęp SIP Legalis). Odwołująca się podkreśliła, że organ rentowy zupełnie pominął tę normę prawną i wynikający z niej skutek w postaci przedawnienia składek. Zdaniem odwołującej się dalsze rozważania co do podstaw decyzji są niemożliwe, gdyż uzasadnienie pozbawione jest jakiegokolwiek odniesienia do instytucji przedawnienia roszczeń z tytułu składek. Pomijając domniemania co do motywów decyzji (co nie jest rolą płatnika), brak tego rodzaju rodzi wątpliwości na gruncie art. 6 k.p.a. oraz art. 207 k.p.a. Przepisy te nakazują organom działanie na podstawie przepisów prawa, co tez powinno znaleźć odbicie w uzasadnieniu decyzji. Kwestia fundamentalna w kontekście przedmiotu wniosku spółki, jaką jest przedawnienie, nie może pozostawać w sferze domniemań wnioskodawcy ( odwołanie z dnia 23 listopada 2022 r. – k. 3-5 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, zwanej dalej ustawą deregulacyjną, której przepisy weszły w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzono zmiany, między innymi skracające okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później, wynosi 5 lat. Równocześnie ustawa wprowadziła przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z art. 27 ustawy deregulacyjnej, przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

Organ rentowy podniósł, że w przypadku (...) sp. z o.o. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z uwagi na podjęte działania przed egzekucyjne i egzekucyjne na koncie. Nadto, organ wskazał, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia pojęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania. Korespondencja kierowana do płatnika została wysłana na adres podany w ostatnim dokumencie zgłoszeniowym ZSU ZPA wysłanym przez płatnika z dnia 27 stycznia 2011 r. oraz ul. (...), (...)-(...) W. oraz na adres widniejący w KRS – ul. (...), (...)-(...) W.. Należności za okres 06/2006,11/2006-04/2007 objęte są postępowaniem egzekucyjnym, które na dzień 29 listopada 2022 r. są wymagalne. Zdaniem organu rentowego, wobec tego zarzut dotyczący przedawnienia należnych składek za powyższy okres jest bezzasadny. Z uwagi na powyższe organ rentowy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie z dnia 16 grudnia 2022 r. – k. 15-16 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

(...) sp. z o.o. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 24 sierpnia 2005 r. do 30 czerwca 2007 r. oraz od 1 października 2020 r. do 30 maja 2021 r. (bezsporne).

Na dzień 17 października na koncie płatnika figurowało zadłużenie na:

1. ubezpieczenia społeczne (składki za okres 06/2006, 12/2006, 04/2007):

- należność główna – 22 951,00 zł,

- odsetki na dzień 17 października 2022 r. – 36 497,00 zł,

- koszty upomnienia – 35,20 zł,

- koszty egzekucji – 3 253,30 zł,

2. ubezpieczenia zdrowotne (składki za okres 06/2006, 11/2006- (...)):

- należność główna – 5 558,97 zł,

- odsetki na dzień 17 października 2022 r. – 8 860,00 zł,

- koszty upomnienia – 35,20 zł,

- koszty egzekucyjne – 802,50 zł,

3. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (składki za okres 06/2006, 01-04/2007):

- należność główna – 1 479,46 zł,

- odsetki na dzień 17 października 2022 r. – 2 332,00 zł,

- koszty upomnienia – 35,20 zł,

- koszty egzekucyjne – 218,60 zł.

W dniu 18 lipca 2011 r. zostały wystawione i wysłane do płatnika upomnienia (...)- (...), (...)- (...) zadłużenia na koncie za okres 06/2006, 11/2006-04/2007, które płatnik odebrał 20 lipca 2011 r. Na podstawie powyższych upomnień zostały wystawione tytuły wykonawcze (...)- (...), które płatnik odebrał 27 października 2011 r. Tytuły zostały skierowane do Banku (...) S.A. W dniu 28 sierpnia 2017 r. tytułu zostały przekierowane do (...) Bank (...) S.A. ( (...)- (...)). Płatnik odebrał tytuły 4 września 2017 r. W dniu 27 października 2022 r. tytuły zostały przekierowane do Urzędu Skarbowego W.-(...). W związku z przekierowaniem tytułów do Urzędu Skarbowego naliczone zostały koszty egzekucyjne: FUS – 520,80 zł, DUZ-126,20 zł, FPG – 36,00 zł.

W dniu 10 października 2022 r. płatnik wystąpił z wnioskiem o wydanie zaświadczenia w opłacaniu składek. W dniu 17 października 2022 r. organ rentowy wydał decyzję znak: (...), w której odmówił wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, płatnikowi składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. (decyzja ZUS z 17 października 2022 r. – a.r.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wymienionych dokumentów, których autentyczności, jak i treści strony sporu nie kwestionowały. Dokumenty zostały więc ocenione jako wiarygodne i na ich podstawie zostały poczynione ustalenia.

Sąd zważył, co następuje:

(...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. zasługiwało na uwzględnienie.

Tytułem wstępu należy wskazać, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 ⁹ k.p.c. i art. 477 ¹⁴ k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. W rozpatrywanej sprawie, w której Sąd był władny jedynie do tego, by skontrolować zaskarżoną decyzję i rozstrzygnąć o jej zasadności w granicach tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a więc co do zasadności odmowy wydania przez Zakład zaświadczenia o niezaleganiu przez (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. w opłacaniu składek.

Zgodnie z art. 217 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej k.p.a.), organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie to powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni (art. 217 § 3 k.p.a.). Jak stanowi § 2 pkt 2 art. 217 k.p.a., zaświadczenie wydaje się, jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. W przypadkach, o których mowa we wspomnianym art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.).

Postępowanie o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 217 k.p.a. w związku z art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021r., poz. 423) nie jest postępowaniem merytorycznym ( wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2016r., III AUa 21/16). Samo zaś zaświadczenie stanowi przejaw wiedzy organu rentowego i nie może być traktowane jako jego oświadczenie woli, co nadawałoby decyzji charakter władczy czy merytoryczny. Jest ono aktem przewidzianym przepisami prawa, wydawanym na żądanie osoby, która się o nie ubiega, przy czym osoba ta musi wykazać interes prawny w jego pozyskaniu. W orzecznictwie podkreśla się, że zaświadczenie nie tworzy, nie uchyla i nie zmienia istniejących stosunków prawnych. Wydając takie zaświadczenie organ rentowy przedstawia jedynie zanany mu na daną chwilę (a więc niejako wstecz) stan faktyczny lub prawny, a nie rozstrzyga o prawach i obowiązkach ubezpieczonego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2006r., III AUa 418/06; wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2016r., III AUa 21/16; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2009r., II UK 52/09; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2017r., III AUa 1344/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013r., III AUa 30/13).

W analizowanym przypadku organ rentowy odmówił wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek z uwagi na figurujące na koncie (...) sp. z o.o. zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowych oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Odwołująca się spółka stanowisko Zakładu kwestionowała, podnosząc, że organ rentowy w uzasadnieniu decyzji nie wskazał podstawy prawnej na podstawie której odmówił wydania zaświadczenia. Nadto, odwołująca się podnosiła, że wydana decyzja narusza zasady współżycia społecznego, mając na uwadze, że organ rentowy przez kilka lat nie podejmował żadnych czynności faktycznych w sprawie. W tym zakresie Sąd zważył, że prawa i obowiązki stron stosunku ubezpieczenia społecznego są określone przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym i organ rentowy nie może świadczyć niczego w ramach swobodnego uznania. Zasady współżycia społecznego są klauzulą generalną, do której prawo ubezpieczeń społecznych się nie odwołuje.

Sąd zwraca uwagę przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych regulujące kwestie przedawnienia składek były wielokrotnie nowelizowane. Na mocy art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmianie uległ termin przedawnienia należności z tytułu składek, uregulowany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zwrócić jednakże należy uwagę, iż w art. 27 ust. 1 i 2 powołanej ustawy nowelizującej z dnia 16 września 2011 r. wprowadzono regulację, zgodnie z którą, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Z powołanych przepisów wynika, że aktualnie obowiązujący 5-letni termin przedawnienia ma zastosowanie do tych roszczeń, które powstały od dnia 1 stycznia 2012 r. Wobec powyższego, do objętych zaskarżoną decyzją roszczeń, obejmujących lata 2006 i 2007 ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 lipca 2012 r., III AUa 549/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2013 r., III AUa 1513/12).

Odnosząc się do podniesionego przez (...) sp. z o.o. zarzutu przedawnienia składek za sporny okres, Sąd podzielił stanowisko odwołującej się, że ww. należności składkowe uległy przedawnieniu. Przypomnieć należy, że w dniu 18 lipca 2011 r. zostały wystawione i wysłane do płatnika upomnienia (...)- (...), (...)- (...) dotyczące zadłużenia na koncie za okres 06/2006, 11/2006-04/2007, które płatnik odebrał 20 lipca 2011 r. Na podstawie powyższych upomnień zostały wystawione tytuły wykonawcze (...)- (...), które płatnik odebrał 27 października 2011 r. Tytuły zostały skierowane do Banku (...) S.A. W dniu 28 sierpnia 2017 r. tytułu zostały przekierowane do (...) Bank (...) S.A. ( (...)- (...)). Płatnik odebrał tytuły 4 września 2017 r. W ocenie Sądu Okręgowego, biorąc pod uwagę całokształt sprawy należy zgodzić się z twierdzeniami odwołującej się spółki, że argumenty organu rentowego podniesione dopiero w odpowiedzi na odwołanie, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia nie zasługują na uwzględnienie. Zauważyć należy, że organ doręczył zobowiązanemu odpisy ww. tytułów wykonawczych, następnie nie podejmował innych czynności egzekucyjnych w sprawie przez długi okres, bowiem dopiero w dniu 27 października 2022 r. tytuły zostały przekierowane do Urzędu Skarbowego W.-(...). Zdaniem Sądu, nie ulega zatem wątpliwości, że od dnia wymagalności przedmiotowych składek do dnia złożenia przez Spółkę wniosku o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu upłynął termin, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek płatnikowi składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Na marginesie wskazać należy, że wniosek spółki o uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem Sąd uznał, że w niniejszej sprawie decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym.

Sąd na podstawie art. 98 k.p.c. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz płatnika składek (...) Sp. z o.o. kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wskazana kwota stanowiąca stawkę minimalną została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).