Wyrok z 6 czerwca 2025, sygn. I C 1755/24

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 czerwca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. w Gliwicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa P. K., E. K.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) z siedzibą w W. - (...)

o ustalenie

ustala, że umowa kredytu hipotecznego z dnia 17.08.2006r. nr (...) zawarta pomiędzy powodami (...) w K. jest nieważna.

SSO Wojciech Hajduk

Sygn. akt IC 1755/24

UZASADNIENIE WYROKU CZĘŚCIOWEGO

Powodowie E. K. i P. K. w żądaniu skierowanym przeciwko (...), a nastepnie Syndykowi masy upadłości (...) w W. domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 17 sierpnia 2006r.

Uzasadnili, że zawarli umowę o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 154.614,42 zł na okres 240 miesięcy, oprocentowany zmienną stawką DBCHF i stałej marży banku. Kwota kredytu została wyrażona w złotówkach, wskazano równowartość w CHF na datę sporządzenia umowy, jednakże rzeczywista wartość miała zostać określona przy wypłacie kredytu. Wypłata kredytu i spłata rat następowała w złotych według kursu ustalonego przez bank w Tabeli kursów banku. Bank w sposób dowolny ustalał kursy walut, nie poinformowano powodów w sposób rzetelny i wyczerpujący o ryzyku kursowym, zapewniono o stabilności waluty CHF.

Zarzucili abuzywność §1ust1, §2ust2, §4ust2, umowy, które zawierały mechanizm indeksacyjny. Wg powodów umowa nie tylko nie określa wysokości kredytu w złotych polskich, ale także nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co daje bankowi możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353 ¹kc i 358 ¹ kc. Podnieśli, iż stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności.

Pozwany bank niósł o oddalenie powództwa podnosząc bezzasadność zarzutów zgłaszanych co do umowy. Po ogłoszeniu upadłości pozwanego (Postanowieniem Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 20.07.2023 sygn.. (...)) Syndyk masy upadłości banku wniósł o zawieszenie postępowania do czasu wyczerpania trybu związanego z ustaleniem listy wierzytelności w postepowaniu upadłościowym prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych pod sygn. akt (...). Z ostrożności procesowej wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów na swoją rzecz. Zaprzeczył, aby umowa zawierała klauzule niedozwolone lub aby była nieważna. Zaprzeczył również, aby bank naruszył spoczywający na nim obowiązek informacyjny i aby miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości kursów waluty, a umowa była sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego. Zaprzeczył także, aby powód nie został należycie poinformowany o zasadach funkcjonowania kredytu i związanym z nim ryzykiem, ani aby nie miał wpływu na wybór rodzaju kredytu i treść umowy.

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 23.08.2006r.r. powodowie jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym upadłego (...) w (...) w K. umowę zaopatrzoną datą 17 sierpnia 2006r. o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej CHF nr (...) na kwotę 154.614,42 zł na okres 240 miesięcy, oprocentowany zmienną stawką DBF i stałej marży banku Celem umowy była spłata kredytów szczegółowo opisanych w umowie [§1 ust 1 i 2 umowy k- 26-27].

Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min., bank udziela kredytu w wysokości 154.614,42 zł indeksowanego kursem CHF, przy założeniu, że

Wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksacyjnych kursem walut obcych” do waluty wyrażonej w umowie – obowiązującego w dniu spłaty [§4ust2 umowy k-27]. W §4ust3 umowy wskazano, że kredytobiorcy oświadczają, że są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko [k-27]. Wypłata kredytu będzie przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt wg kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów. Spłata będzie dokonywana w złotych, na rachunek pomocniczy określony w każdorazowym harmonogramie spłat kredytu.

Również Regulamin Kredytu Hipotecznego w: §16 ust 4 dotyczącym postawieni w stan wymagalności kredytu na skutek jego niespłacania, §19ust5 dotyczącym spłaty rat i §21ust5 dotyczącym przeliczenia prowizji odwoływał się do przeliczeń kursów waluty obcej wg bankowej Tabeli kursów [k-125v-126v].

Wszystkie formalności związane z zawarciem umowy zostały przeprowadzone przez pośrednika kredytowego (...) sp. z o.o., w biurze w C.. Powodowie otrzymali telefoniczną propozycję zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego. Gdy udali się na rozmowę przedstawiono im ofertę kredytu konsolidacyjnego indeksowanego do CHF jako korzystniejszą od wcześniejszych kredytów, w tym kredytu na budowę i remont domu, który zaciągnęli w 2004r. Nie zostali poinformowani, że warunki umowy mogą być negocjowane, oparli się na ofercie pośrednika. Nie poinformowano ich, że spłata kredytu może nastąpić w CHF, a w przygotowanej wg wzorca banku umowie nie zawarto takiej możliwości. Również wniosek kredytowy nie przewidywał takiej opcji. Nie przekazano im szczegółowej informacji o długoterminowym, poważnym ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany. Nie wiedzieli, że bank samodzielnie ustala kursy walut obcych.

Umowa została podpisana w biurze firmy pośredniczącej (...) sp. z o.o. w C. W czasie zawierania umowy powód prowadził działalność gospodarczą, oferował lokalom gastronomicznym wyposażenie zaplecza kuchennego. Miał umowy z producentami mebli i urządzeń gastronomicznych, dostarczali wyposażenie bezpośrednio do odbiorców. Działalność była zarejestrowana z przyczyn ewidencyjnych w miejscu zamieszkania powodów- w kredytowanej nieruchomości [zeznania powoda k. 594-595., zeznania powódki k-.595].

W dniu 12 lipca 2011 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu nr (...), na mocy którego pozwana umożliwiono powodom spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF [aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) k. 31-32].

Dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w W., Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) z siedzibą w W..

Postanowieniem z dnia 25.08.2023r zawieszono postepowanie na zasadzie art. 174§1pkt4kpc.

Postanowieniem z dnia 17.12.2024 podjęto postępowanie w części obejmującej żądanie ustalenia.

Powyższe ustalenia poczyniono w oparciu o powołane wyżej dokumenty i zeznania powodów. W oparciu o przepis art. 235 ² § 1 pkt 4 k.p.c. pominięto dowód z zeznań świadka K. B. wobec niewskazania jej adresu.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Rozważania sądu zacząć należy od podkreślenia, że wbrew zarzutom pozwanego postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą "o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka [SN 19.09.2024 IIICZP 5/24]. Powodowie mają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu, że nie istnieje umowny stosunek prawny, wobec nieważności umowy kredytu. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na okres 240 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość, a stanowisko pozwanego potwierdza ten pogląd. Interes istnieje pomimo ogłoszenia upadłości (...). Jedynie w zakresie żądania zapłaty nie może toczy się postępowanie w czasie trwającego postępowania upadłościowego albowiem wierzytelności taka podlega zgłoszeniu do masy upadłości ( uchwała Sądu najwyższego z dnia 19 września 2024 roku IIICZP 5/24.)

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyty indeksowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 ¹ kc.

W pierwszej kolejności koniecznym jest ustalenie czy powodowie posiadali w chwili zawierania umowy statusu konsumentów. O statusie takim nie decyduje to, czy dana osoba prowadzi formalnie zarejestrowaną działalność gospodarczą w ogóle, ale to, czy czynność prawna, którą dokonuje pozostaje w bezpośrednim związku z taką działalnością. W przypadku powodów, umowa kredytu nie była powiązana z działalnością powoda. Kredyt służył sfinansowaniu rodzinnego domu mieszkalnego, przede wszystkim dla potrzeb osobistych, a nie zawodowych. Tym samym umowa nie miała gospodarczego celu lecz konsumencki.

Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 ¹ §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385 ¹ §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 ¹ §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa: §1ust1, §2ust2, §4ust2, oraz Regulamin Kredytu Hipotecznego w §16 ust 4, §19ust5 i §21ust5 uzależnia warunki waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385 ¹ kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać, że nie jest wystarczające określenie w umowie, że kredytobiorca jest świadomy ryzyka kursowego i akceptuje je (§ 4 ust. 3 umowy). Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołując się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych, ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Oceny prawnej umowy nie zmienia zawarcie przez strony aneksu nr (...) w dniu 7.12.2011r.Co prawda nieuczciwy charakter warunku indeksacji, został usunięty i powodowie od jego podpisania spłacają kredyt w CHF. Odpadła więc od tego momentu niepewność co do wysokości zobowiązania. Jednakże w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody [min. pkt 61 wyroku trybunału Sprawiedliwości z 29.04.2021 C-19/20]. Z aneksu nie wynika, by powodowie poprzez zmianę tego nieuczciwego warunku świadomie zrezygnowali z przywrócenia sytuacji, w jakiej znajdowaliby się w braku tego warunku. Tym samym nie zrzekli się możliwości powołania się na jego abuzywny charakter. Z ich punktu widzenia celem aneksu było jedynie zmniejszenie kosztów raty.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 19.02.2025. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 ¹ §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

W związku z powyższym na mocy 224§3kpc zamknięto rozprawę na posiedzeniu niejawnym na zasadzie art. 317kpc art. art189kpc ustalono, że umowa kredytu hipotecznego z dnia 23.08.2006 r. nr (...) zawarta pomiędzy powodami (...) w K. jest nieważna.