sygn. I C 1297/24 11 czerwca 2025 Sąd Okręgowy w Sieradzu

Wyrok z 11 czerwca 2025, sygn. I C 1297/24

Data orzeczenia 11 czerwca 2025

Sąd Sąd Okręgowy w Sieradzu

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Dagmara Kos

Tagi

#Sąd Okręgowy w Sieradzu #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 6 kc art. 98 kpc art. 99 kpc art. 189 kpc art. 203 kpc art. 353 kc art. 365 kpc art. 385 kc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)

art. 405 kc art. 410 kc art. 455 kc art. 498 kc

Sygnatura akt I C 1297/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 czerwca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos

Protokolant: Dominika Górecka

po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2025 roku w R. na rozprawie

sprawy z powództwa C. T. i Z. T.

przeciwko (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E.

o zapłatę i ustalenie

1. zasądza od pozwanego (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. łącznie na rzecz powodów C. T. i Z. T. kwotę 153.039,32 (sto pięćdziesiąt trzy tysiące trzydzieści dziewięć złotych trzydzieści dwa grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty,

2. ustala, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 23 marca 2005 r. pomiędzy C. T. i Z. T. a (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E.,

3. ustala, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 13 kwietnia 2006 r. pomiędzy C. T. i Z. T. a (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E.,

4. w pozostałym zakresie powództwo oddala,

5. zasądza od pozwanego (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. na rzecz powódki C. T. kwotę 8.617,00 (osiem tysięcy sześćset siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu,

6. zasądza od pozwanego (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. na rzecz powoda Z. T. kwotę 8.617,00 (osiem tysięcy sześćset siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C (...)24

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 27 czerwca 2024 r. skierowanym przeciwko pozwanemu (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. powodowie C. T. i Z. T. wnosili o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 153.039,32 zł a w tym kwoty 104.923,03 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń wykonywanych na rzecz pozwanego w okresie od 7 kwietnia 2005 r. do 10 marca 2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 3 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty z tytułu wykonywania umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i kwoty 48.116,29 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń wykonywanych na rzecz pozwanego w okresie od 9 maja 2006 r. do 13 lutego 2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 3 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty z tytułu wykonywania umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. oraz ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. Jednocześnie wnosili oni o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz w częściach równych zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych w tym wszystkich uiszczonych opłat sądowych i zaliczek na wydatki sądu, wszystkich uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw, kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej i kosztów postępowania zabezpieczającego w tym uiszczonych opłat sądowych oraz minimalnych kosztów zastępstwa prawnego w tym postępowaniu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty.

(pozew- k.3-19)

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu udzielił powodom zabezpieczenia roszczeń o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunków prawnych kredytów wynikających z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 23 marca 2005 r. pomiędzy (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. a powodami i umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 13 kwietnia 2006 r. pomiędzy (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. a powodami poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania poprzez wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powodów na rzecz pozwanego świadczeń z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych w wysokości i terminach określonych w umowach kredytu w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

(postanowienie- k.69)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(odpowiedź na pozew- k.92-139)

W piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2024 r. pozwany podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty 104.923,03 zł z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 80.000,00 zł oraz kwoty 14.169,98 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku oraz zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty 48.116,29 zł z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 40.000,00 zł oraz kwoty 7.021,00 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku.

(pismo procesowe pozwanego- k.155-157)

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2024 r. wydanym w sprawie sygn. akt I ACz 2603/24 Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił zażalenie pozwanego na postanowienie o zabezpieczeniu powództwa i pozostawił Sądowi I instancji rozstrzygniecie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie.

(postanowienie- k.208)

Na rozprawie w dniu 23 maja 2025 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo i wnosił o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:04:21 – 00:47:09- koperta k.262)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W 2005 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powodowie C. T. i Z. T. potrzebowali środków finansowych w kwocie 80.000,00 zł na wykończenie domu. W celu ich pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Poszukiwaniem kredytu zajmował się powód. Powód sprawdzał ofertę kredytową innego banku ale ostatecznie zdecydował się na zaciągnięcie kredytu w (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E., którego następcą prawnym jest pozwany. Powodowi nie przedstawiono w tym banku oferty kredytu złotówkowego i od razu przedstawiono mu ofertę kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Pracownik banku informował go, że kredyt indeksowany kursem franka szwajcarskiego jest korzystniejszy niż kredyt złotówkowy. Nie udzielał on powodowi żadnych informacji na temat waluty franka szwajcarskiego. Nie przedstawiał mu też informacji historycznej wskazującej jak kurs tej waluty kształtował się w poprzednich latach. Nie przedstawił mu również symulacji pokazującej jak wzrost kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość zobowiązania. Powód nie został też poinformowany w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe. Wszystkie informacje, jakie powód uzyskał o kredycie, przekazał on powódce.

Powódka pierwszy raz pojawiła się w banku, gdy powodowie przybyli do banku w celu zawarcia umowy. W tym czasie umowa kredytu była już przygotowana do podpisania. Przed podpisaniem umowy pracownik banku nie udzielał powódce żadnych informacji na temat waluty franka szwajcarskiego. Nie przedstawiał jej też informacji historycznej wskazującej jak kurs tej waluty kształtował się w poprzednich latach. Nie przedstawił również symulacji pokazującej jak wzrost kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość zobowiązania. Powódka nie została też poinformowana w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe. Powódka nie czytała umowy przed podpisaniem. Powód natomiast próbował czytać umowę przed podpisaniem ale była ona dla niego zagmatwana i nie był w stanie jej zrozumieć.

W dniu 23 marca 2005 r. powodowie zawarli z (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...). Zgodnie z § 2 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 80.000,00 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 300 miesięcy od dnia 23 marca 2005 r. do dnia 10 marca 2030 r. Okres wykorzystania kredytu miał wynosić 12 miesięcy, okres karencji w spłacie kredytu 0 miesięcy a okres spłaty kredytu z należnymi odsetkami 288 miesięcy. W myśl § 2 tej umowy kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu miała zostać określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. W myśl § 3 ust. 1 umowy kredyt przeznaczony był na dokończenie budowy domu jednorodzinnego na (...), dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Sieradzu (...) zlokalizowanego w miejscowości L.. W myśl § 4 ust. 1 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić w dwóch transzach – w dniu 28 marca 2005 r. w wysokości 50.000,00 zł i w dniu 1 czerwca 2005 r. w wysokości 30.000,00 zł w formie przelewu na rachunek powodów wskazany w umowie. Stosownie do postanowień § 4 ust. 1a umowy każda transza kredytu miała być wykorzystywana w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy. Zgodnie z § 4 ust. 2 umowy kredytu uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 pkt 1, 3, 4, 6, 7 i 10 Ogólnych Warunków Kredytowania ((...)) oraz po spełnieniu warunków w postaci: opłacenia pierwszej składki ubezpieczeniowej, podpisania przez kredytobiorców deklaracji uczestnictwa w umowie ubezpieczenia na życie spłaty kredytu mieszkaniowego (...), dokonania cesji praw z polisy ubezpieczeniowej budynku mieszkalnego „dom w budowie” zlokalizowanego w miejscowości L. stanowiącego przedmiot kredytowania do czasu oddania budynku do użytkowania a po oddaniu budynku do użytkowania cesji na bank z tytułu ubezpieczenia domu jednorodzinnego.

(zeznania powódki C. T.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 23 maja 2025 r. 00:42:18 – 00:42:51 w zw. z 00:05:10 – 00:22:17- koperta k.262, Z. T.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 23 maja 2025 r. 00:42:51 – 00:43:22 w zw. z 00:22:17 – 00:40:09- koperta k.262, kserokopia umowy- k.27-28, kserokopia Ogólnych Warunków Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe i Pożyczek Hipotecznych w (...) S.A.- k.32-34)

Jak wynikało z § 6 ust. 1 umowy bank pobierał od kredytobiorców prowizję za udzielenie kredytu nie później niż w momencie uruchomienia pierwszej transzy kredytu w wysokości 720,00 zł.

(kserokopia umowy- k.27-28)

Zgodnie z § 8 ust. 1 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne i ustalane na trzymiesięczne okresy odsetkowe i równe sumie stawki odniesienia (wyliczanej na bazie stawki LIBOR 3 – miesięczny) oraz marży banku w wysokości 2,00 punkty procentowe. Zgodnie z § 8 ust. 2 umowy w dniu zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 2,75 % w stosunku rocznym. W myśl § 8 ust. 4 umowy obowiązująca w danym okresie stawka odniesienia wyliczana miała być na bazie stawki LIBOR 3 – miesięczny jako średnia arytmetyczna zaokrąglona do dwóch miejsc po przecinku z notowań stawki LIBOR 3 – miesięczny dla depozytów trzymiesięcznych z ostatnich 10 dni roboczych miesiąca kalendarzowego poprzedzającego dany okres odsetkowy.

(kserokopia umowy- k.27-28)

Prawnym zabezpieczeniem spłaty udzielonego kredytu, odsetek a także innych związanych z kredytem należności w myśl § 10 ust. 1 umowy była hipoteka kaucyjna do kwoty najwyższej 160.000,00 zł ustanowiona na nieruchomości stanowiącej własność powodów obejmującej działkę (...) wraz z zabudowaniami położoną w miejscowości L., gm. L., dla której prowadzona jest (...) przez Sąd Rejonowy w Sieradz, cesja na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia budowy domu jednorodzinnego od ognia i innych zdarzeń losowych i weksel własny in blanco kredytobiorców z deklaracją wekslową.

(kserokopia umowy- k.27-28)

W myśl § 9 ust. 2 umowy po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorcy mieli spłacać kredyt wraz z odsetkami w 288 ratach miesięcznych w dniu 10 każdego miesiąca począwszy od 10 kwietnia 2006 r. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych miała być dokonywana w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Zgodnie z § 9 ust. 3 umowy miesięczne raty kapitałowo – odsetkowe ustalone zostały w równej wysokości. Zgodnie z § 9 ust. 9 umowy kredytobiorcy umocowali bank do obciążania/składania dyspozycji przelewu środków z rachunku prowadzonego w banku kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy.

(kserokopia umowy- k.27-28)

W wykonaniu umowy kredytodawca wypłacił powodom w dniu 7 kwietnia 2005 r. kwotę 50.000,00 zł, co stanowiło równowartość 19.283,43 CHF i w dniu 27 czerwca 2005 r. kwotę 30.000,00 zł, co stanowiło równowartość 11.675,88 CHF.

W dniu 29 lipca 2011 r. powodowie zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r., na mocy którego ustanowili dodatkowe zabezpieczenie kredytu.

(kserokopia aneksu- k.36)

W okresie od 7 kwietnia 2005 r. do 10 marca 2023 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 104.999,96 zł. Umowa kredytu nie została wykonana w całości.

Powodowie skierowali do pozwanego reklamację w piśmie z dnia 6 lipca 2023 r. i wezwali go do zwrotu nienależnie pobranych od nich środków w wykonaniu umowy w okresie od 7 kwietnia 2005 r. do 10 lutego 2023 r. w łącznej kwocie 104.923,03 zł w terminie 30 dni od otrzymania pisma. Pismo to wpłynęło do pozwanego w dniu 14 lipca 2023 r. Pismem z dnia 2 sierpnia 2023 r. pozwany odmówił uznania roszczeń powodów.

(kserokopia reklamacji- k.51-53, kserokopia odpowiedzi na reklamację- k.57-59)

W 2006 r. powodowie pozostający nadal w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej potrzebowali dalszych środków finansowych na wykończenie domu. W celu ich pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Poszukiwaniem kredytu zajmował się powód. Powód nie sprawdzał ofert kredytowych innych banków i jako stały klient udał się po kredyt do (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E.. Powodowi nie przedstawiono w tym banku oferty kredytu złotówkowego i od razu przedstawiono mu ofertę kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Pracownik banku nie udzielał mu informacji na temat waluty franka szwajcarskiego. Nie przedstawiał mu też informacji historycznej wskazującej jak kurs tej waluty kształtował się w poprzednich latach. Nie przedstawił mu również symulacji pokazującej jak wzrost kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość zobowiązania. Powód nie został też poinformowany w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe. Wszystkie informacje, jakie powód uzyskał o kredycie, przekazał on powódce.

W dniu 13 kwietnia 2006 r. powodowie zawarli z (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...). Zgodnie z § 2 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 40.000,00 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 300 miesięcy od dnia 13 kwietnia 2006 r. do dnia 13 kwietnia 2031 r. Okres wykorzystania kredytu miał wynosić 0 miesięcy, okres karencji w spłacie kredytu 0 miesięcy a okres spłaty kredytu z należnymi odsetkami 300 miesięcy. W myśl § 2 tej umowy kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu miała zostać określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. W myśl § 3 ust. 1 umowy kredyt przeznaczony był na dokończenie budowy domu jednorodzinnego w miejscowości L. na (...), dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Sieradzu (...) nr (...). W myśl § 4 ust. 1 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić jednorazowo w formie przelewu na rachunek powodów wskazany w umowie. Stosownie do postanowień § 4 ust. 1a umowy kredyt miał być wykorzystywany w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu. Zgodnie z § 4 ust. 2 umowy kredytu uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 pkt 1, 2, 3, 5, 6 i 8 Ogólnych Warunków Kredytowania ((...)) oraz po spełnieniu warunków w postaci: ustanowienia prawnych zabezpieczeń w formie weksla in blanco kredytobiorców z deklaracją wekslową, opłacenia pierwszej składki ubezpieczeniowej i podpisania przez kredytobiorców deklaracji ubezpieczenia na życie w (...) (...).

(zeznania powódki C. T.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 23 maja 2025 r. 00:42:18 – 00:42:51 w zw. z 00:05:10 – 00:22:17- koperta k.262, Z. T.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 23 maja 2025 r. 00:42:51 – 00:43:22 w zw. z 00:22:17 – 00:40:09- koperta k.262, kserokopia umowy- k.25-26, kserokopia Ogólnych Warunków Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe i Ł. Hipotecznych w (...) S.A.- k.29-31)

Jak wynikało z § 6 ust. 1 umowy bank pobierał od kredytobiorców prowizję przygotowawczą za udzielenie kredytu nie później niż w momencie uruchomienia pierwszej transzy kredytu w wysokości 180,00 zł.

(kserokopia umowy- k.25-26)

Zgodnie z § 8 ust. 1 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne i stanowiło sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży banku w wysokości 0,93 punktów procentowych. Zgodnie z § 8 ust. 2 umowy w dniu zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 2,18 % w stosunku rocznym. W myśl § 8 ust. 5 umowy podstawą do ustalenia oprocentowania miała być stawka odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3 – miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku publikowana na stronie LIBOR01 serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym o godzinie 11.00 czasu „londyńskiego” z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany.

(kserokopia umowy- k.25-26)

Prawnym zabezpieczeniem spłaty udzielonego kredytu, odsetek a także innych związanych z kredytem należności w myśl § 10 ust. 1 umowy była hipoteka umowna kaucyjna do kwoty najwyższej 80.000,00 zł ustanowiona na nieruchomości zabudowanej w miejscowości L. (...), dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi (...) nr (...) i cesja na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia budowy domu jednorodzinnego od ognia i innych zdarzeń losowych.

(kserokopia umowy- k.25-26)

W myśl § 9 ust. 2 umowy po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorcy mieli spłacać kredyt wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 13 każdego miesiąca począwszy od 13 maja 2006 r. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych miała być dokonywana w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Zgodnie z § 9 ust. 3 umowy miesięczne raty kapitałowo – odsetkowe ustalone zostały w malejącej wysokości. Zgodnie z § 9 ust. 4 umowy kredytobiorcy umocowali bank do obciążania/składania dyspozycji przelewu środków z rachunku prowadzonego w banku kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy.

(kserokopia umowy- k.25-26)

W wykonaniu umowy kredytodawca wypłacił powodom w dniu 9 czerwca 2006 r. kwotę 40.000,00 zł, co stanowiło równowartość 16.589,94 I..

W dniu 29 lipca 2011 r. powodowie zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r., na mocy którego ustanowili dodatkowe zabezpieczenie kredytu.

(kserokopia aneksu- k.35)

W okresie od 9 maja 2006 r. do 13 lutego 2023 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 48.116,29 zł. Umowa kredytu nie została wykonana w całości.

Powodowie skierowali do pozwanego reklamację w piśmie z dnia 6 lipca 2023 r. i wezwali go do zwrotu nienależnie pobranych od nich środków w wykonaniu umowy w okresie od 9 maja 2006 r. do 13 lutego 2023 r. w łącznej kwocie 48.116,29 zł w terminie 30 dni od otrzymania pisma. Pismo to wpłynęło do pozwanego w dniu 14 lipca 2023 r. Pismem z dnia 2 sierpnia 2023 r. pozwany odmówił uznania roszczeń powodów.

(kserokopia reklamacji- k.48-50, kserokopia odpowiedzi na reklamację- k.54-56)

W dniu 19 lipca 2024 r. pełnomocnik pozwanego sporządził pismo, w którym wezwał powodów do zapłaty na rzecz pozwanego w terminie do dnia 9 sierpnia 2024 r.: kwoty 80.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. oraz kwoty 14.169,98 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie tej umowy kredytu w zawiązku z koniecznością urealnienia świadczenia banku oraz kwoty 40.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. oraz kwoty 7.021,00 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie tej umowy kredytu w zawiązku z koniecznością urealnienia świadczenia banku. Pisma zawierające wezwania do zapłaty zostały nadane na poczcie w dniu 19 lipca 2024 r.

(kserokopie wezwań do zapłaty- k.158-159, k.170-171, kserokopie pełnomocnictw- k.160-162, k.172-180, wydruki śledzenia przesyłek- k.169, k.181)

W dniu 12 sierpnia 2024 r. pełnomocnik pozwanego upoważniony do składania w jego imieniu oświadczeń materialnoprawnych sporządził pisma, w których złożył powodom oświadczenia o potrąceniu wierzytelności powodów dochodzonej w przedmiotowej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego w kwocie 80.000,00 zł tytułem wypłaconego i wykorzystanego kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. oraz kwoty 14.169,98 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału tego kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku oraz o potrąceniu wierzytelności powodów dochodzonej w przedmiotowej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego w kwocie 40.000,00 zł tytułem wypłaconego i wykorzystanego kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. oraz kwoty 7.021,00 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału tego kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. Oświadczenia te zostały nadane na poczcie w dniu 12 sierpnia 2024 r.

(kserokopie pełnomocnictw- k.160-162, k.172-180, kserokopia oświadczeń- k.2182, k.184, wydruki śledzenia przesyłek- k.183, k.185)

Powodowie oświadczyli na rozprawie, że mają świadomość, iż w przypadku ustalenia nieważności umów kredytu pozwany może żądać od nich zwrotu kapitałów i wynagrodzenia za korzystanie z kapitałów oraz, że mając tę świadomość chcą aby Sąd stwierdził nieważność umów kredytu.

Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów a także w oparciu o powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął dowód z zeznań świadków C. F. i C. C., jako że fakty, na jakie miały one zeznawać nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął też dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej na fakty wskazane w pozwie uznając, iż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął ponadto dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew uznając, iż także i one nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. zawartych przez nich z poprzednikiem prawnym pozwanego oraz zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kwoty 153.039,32 zł stanowiącej sumę świadczeń nienależnych pobranych przez pozwanego w wykonaniu tych umów z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych a w tym kwoty 104.923,03 zł pobranej na podstawie umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i kwoty 48.116,29 zł pobranej na podstawie umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r.

Jak wynika z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że interes prawny w rozumieniu tego przepisu istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stanu prawnego lub prawa, powodująca potrzebę ochrony prawnej. Niepewność ta musi mieć charakter obiektywny, to jest istnieć na podstawie rozumnej oceny sytuacji, w której powód występuje z tego rodzaju powództwem. Dlatego też nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., II CK 395/05).

W ocenie Sądu powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r., niezależnie od losów równolegle zgłaszanego przez nich żądania zapłaty. Podpisanie przez powodów i poprzednika prawnego pozwanego umów kredytu wygenerowało bowiem długoterminowe stosunki prawne, które zgodnie z ich treścią nie zostały dotychczas wykonane. Ewentualne uwzględnienie roszczenia o zwrot dokonanych przez powodów do tej pory świadczeń na rzecz pozwanego na podstawie tych umów nie ureguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego nie ma jednak zgody w orzecznictwie i doktrynie. Stwierdzenie natomiast nieważności umowy przesądza nie tylko o potencjalnej możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń ale także rozstrzyga w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania w przyszłości wynikających z umowy świadczeń, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy jej skutki ex tunc i z uwagi na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią z mocy art. 365 § 1 kpc, jako swoisty prejudykat, ma istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu przez powodów. (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2018 roku, sygn. I ACa 623/17) Orzeczenie ustalające znosi zatem wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umów. To zaś przesądza o wykazaniu przez powodów posiadania przez nich interesu prawnego w ustaleniu nieważności umów kredytu.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1646 ze zm.), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 prawa bankowego umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.

W chwili zawarcia umów kredytu przez powodów prawo bankowe nie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopiero ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano w art. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą do art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Choć ustawa prawo bankowe w chwili zawarcia umów przez powodów i poprzednika prawnego pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 353¹ kc). W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą prawo bankowe do umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.

Zgodnie z art. 385¹ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:

- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),

- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,

- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Zgodnie z art. 385² kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało, że powodowie zawierając umowy kredytu działali jako konsumenci. Sąd nie miał też wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. oraz w § 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowy, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyty i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursu waluty po jakim miały być przeliczone kredyty do wypłaty oraz wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 385¹ § 4 kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.

Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umów kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. oraz w § 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. dotyczą głównych świadczeń stron tych umów. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie z art. 385¹ § 1 kc wykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.

W ocenie Sądu zapisy § 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i § 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. stanowiące, że „kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu” oraz § 4 ust. 1a umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. stanowiące, że „każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy” oraz § 4 ust. 1a umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. stanowiące, „że kredyt wykorzystywany jest w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umów co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonych kredytów. Na podstawie tych postanowień umów nie można bowiem określić kwot pieniężnych odpowiadających wartości udzielonych kredytów w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tych kwot zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 4 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. uruchomienie transz kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 ust. 1, 3, 4, 6, 7 i 10 Ogólnych Warunków Kredytowania oraz po spełnieniu przez kredytobiorców warunków wskazanych w § 4 ust. 2 tej umowy a jak wynika z § 4 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 ust. 1, 2, 3, 5, 6 i 8 Ogólnych Warunków Kredytowania oraz po spełnieniu przez kredytobiorców warunków wskazanych w § 4 ust. 2 tej umowy .

Zgodnie więc ze wskazanymi wyżej postanowieniami łączącej strony umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu przy czym okres wykorzystania kredytu wynosił 12 miesięcy a zgodnie ze wskazanymi wyżej postanowieniami łączącej strony umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w dniu wykorzystania kredytu przy czym okres wykorzystania kredytu wynosił 0 miesięcy. W oparciu o takie zapisy umów nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganych przez powodów jako konsumentów zobowiązań został określony w sposób jednoznaczny.

Także zapisy § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. umowy stanowiące, że „spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umów. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń powodów, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umowami tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w oparciu o niewyjaśnione kryteria.

To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umów.

Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umów nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie z art. 385¹ § 1 kc zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.

Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.

Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.

Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.

W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. klauzul zawartych w § 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązań powodów po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytów waloryzowanych walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązań powodów, których kredyty indeksowane były kursem CHF.

Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiem art. 385¹ kc kontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia sald kredytów do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytów, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umów.

Zapisy zawarte w § 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i § 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r., w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umów nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązań w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytów, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umów dają kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiąań powodów, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.

W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytodawcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umów obowiązek powodów ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.

Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umów. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna i kursu sprzedaży CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.

Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunków zobowiązaniowych jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów, zobowiązując ich do spłaty zaciągniętych kredytów w wysokości arbitralnie ustalonej przez bank. Jednostronna swoboda kształtowania przez bank sytuacji finansowej powodów uniemożliwiała przy tym sprawdzenie zasadności i prawidłowości decyzji banku, co również narusza prawo powodów do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o czynnikach kształtujących ich obowiązki. Naruszony jest zatem również ich interes pozamajątkowy w postaci niepewności co do okoliczności wpływających na wysokość ich zobowiązań.

To, że powodowie dokonali wyboru kredytów indeksowanych do waluty CHF, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umów kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.

Wobec niejednoznacznych postanowień umów określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowy kredytu pozostając w pełni świadomymi co do wynikających z nich obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Powodowie nie byli rzetelnie poinformowani o ryzyku związanym ze zmianą kursu walut, jakie przyjmują na siebie podpisując umowy. Udzielenia im takiej rzetelnej informacji w tym zakresie pozwany nie wykazał, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną w art. 6 kc był obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązań i wysokości rat kredytów oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyty są indeksowane, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki zostały zaciągnięte kredyty, nie można przecież było wykluczyć.

Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umów kredytowych powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umów kredytowych i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.

Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowach za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowi art. 385¹ § 2 kc jeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.

Utrzymanie w mocy umów kredytów indeksowanych do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w nich postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowych kredytów do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umów kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowych umów wydaje się w tych okolicznościach niepewna.

W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączących strony umów kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tych stosunków obligacyjnych. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tych umów ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytów do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązujących postanowień o oprocentowaniu kredytów określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umów w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z nich klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenie art. 353¹ kc wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunków zobowiązaniowych, które strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umów, iż należy je uznać za umowy o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umów o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za ich całkowitą nieważnością (bezskutecznością).

Wyeliminowanie z umów zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanych stosunków prawnych jako sprzecznych z naturą (charakterem prawnym) zobowiązań, które strony chciały wykreować. Umowy w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważne. Nie można bowiem zastąpić zawartych w nich niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd ustalił, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 23 marca 2005 r. pomiędzy C. T. i Z. T. a (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. i nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 13 kwietnia 2006 r. pomiędzy C. T. i Z. T. a (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E..

Powodowie żądali w pozwie zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 104.923,03 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i kwoty 48.116,29 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. Zasądzenia tych kwot powodowie domagali się tytułem zwrotu zapłaconych przez nich po zawarciu umów rat kapitałowo – odsetkowych.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).

Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie tej umowy kredytu powodowie świadczyli kwotę 104.999,96 zł zaś skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie tej umowy kredytu powodowie świadczyli kwotę 48.116,29 zł.

Pozwany w piśmie procesowym złożonym w dniu 16 sierpnia 2024 r. podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów dochodzonej w tej sprawie w związku z nieważnością umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 80.000,00 zł oraz kwoty należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku to jest kwoty 14.169,98 zł oraz podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów dochodzonej w tej sprawie w związku z nieważnością umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 40.000,00 zł oraz kwoty należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku to jest kwoty 7.021,00 zł.

Jak wynika z art. 203¹§ 1 pkt 1 kpc podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda. Zgodnie natomiast z art. 203¹§ 2 kpc pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.

Jeśli chodzi o złożony przez pozwanego zarzut potrącenia to stwierdzić należy, że jest on nieskuteczny. Zgodnie bowiem z art. 498 § 1 kc do potrącenia nadają się jedynie wierzytelności wymagalne a pozwany nie wykazał, by jego wierzytelności wobec powodów o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia były wymagalne. Roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia – tak jak zobowiązania, w których termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania – stają się wymagalne bezzwłocznie po wezwaniu wzbogaconego do wydania korzyści (art. 455 kc). Choć pozwany złożył kierowane do powodów wezwania do zwrotu kwot 80.000,00 zł i 40.000,00 zł wypłaconych powodom jako kapitały kredytów i kwot 14.169,98 zł i 7.021,00 zł tytułem kwot należnych bankowi ponad nominalne kwoty kapitałów kredytów wypłaconych na podstawie umów kredytu w zawiązku z koniecznością urealnienia świadczeń banku to jednak nie wykazał w żaden sposób, by wezwania te zostały doręczone powodom. Nie wykazał on zatem, by wierzytelności, jakie zgłosił do potrącenia, były wymagalne.

Mając na uwadze powyższe w związku z uznaniem za nieważną umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 23 marca 2005 r. i w związku z uznaniem za nieważną umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 13 kwietnia 2006 r. Sąd zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 153.039,32 zł, która stanowiła świadczenie nienależne.

Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie z art. 455 kc jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powodowie wezwali pozwanego do zwrotu wpłaconych na poczet umów kwot w łącznej wysokości 153.039,32 zł w terminie 30 dni od dnia otrzymania pism reklamacjami, które doręczone zostały pozwanemu w dniu 14 lipca 2023 r. a zatem roszczenia powodów stały się wymagalne w dniu 13 sierpnia 2023 r. Stąd odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 153.039,32 zł Sąd zasądził od dnia 14 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty a w pozostałym zakresie żądanie zasądzenia odsetek oddalił jako niezasadne.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od pozwanego na rzecz powódki C. T. i powoda Z. T. kwoty po 8.617,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzone na rzecz każdego z powodów kwoty złożyły się 1/2 opłaty od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 10.800,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), 1/2 opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł i 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 5.400,00 zł ustalonego stosownie do treści § 10 ust. 2 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Sąd uznał jednocześnie, iż nakład pracy pełnomocnika powodów sprowadzający się do sporządzenia pozwu, odpowiedzi na zażalenie pozwanego, repliki na odpowiedź na pozew oraz udziału w jednej rozprawie nie uzasadniał przyznania mu wynagrodzenia w wyższej niż stawka minimalna kwocie.