Zarządzenie z 19 lipca 2023, sygn. I C 3021/22
Sygn. akt I C 3021/22
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20 grudnia 2022 r. (data nadania w urzędzie pocztowym– k. 54) skierowanym przeciwko I. B. (1) i M. B. (1) powodowy (...)w W. domagał się:
zasądzenia od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwoty 332.209,44 zł, na którą składają się:
kwota 199,999,58 zł tytułem zwrotu kapitału udostępnionego na podstawie umowy kredytu zawartej z powodem,
kwota 132.209,86 zł tytułem zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego na podstawie umowy kredytu,
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty;
zasądzenia od pozwanych solidarnie na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia roszczenia w zakresie wartości korzystania przez pozwanego z kapitału (I.2.) powodowy bank wnosił:
na podstawie art. 358 1 § 3 k.c.
o zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od pozwanego z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności przedmiotowej umowy powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości stronie powodowej przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 137.399,71 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza,
zasądzenie od pozwanych na rzecz strony powodowej kwoty 137.399,71 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę, o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanym; w przypadku uznania, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie – powodowy bank wniósł o ich łączne zasądzenie lub w częściach równych, tj. 68.699,86 zł od każdego z pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty (k. 3-14).
Pismem z dnia 24 lutego 2023 powodowy bank cofnął powództwo w zakresie roszczenia głównego o świadczenie pieniężne w części, tj. w kwocie 199.999,58 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, stanowiącego nienależne świadczenie z tytułu kapitału kredytu (k. 67). W pozostałej części podtrzymał powództwo. Nadto wniósł o zwrot odpowiedniej części opłaty sądowej.
W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawek wynikających z rozporządzenia.
Pozwani podnieśli zarzut sprawy ugodzonej oraz potrącenia wzajemnych wierzytelności w treści zawartej pomiędzy stronami ugody. Wskazali, że żądanie jakiejkolwiek kwoty z tytułu zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzystania przez nich z kapitału udostępnionego na podstawie umowy nie znajduje oparcia w polskim ani europejskim systemie prawnym. Strona pozwana zakwestionował również możliwość waloryzacji świadczenia banku.
W replice do odpowiedzi na pozew powodowy bank podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Sąd ustalił, co następuje:
Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w (...)w sprawie I C 1153/20 zasądził od (...)na rzecz I. B. (2) i M. B. (2) kwotę 155.007,20 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zwrot kosztów procesu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że przewidziana w umowie z (...) r. klauzula przewidująca denominację udzielonego kredytu do CHF w zakresie, w jakim upoważniała bank do przeliczania kwoty kredytu w chwili wypłaty według kursu kupna waluty, zaś w momencie spłaty raty kredytu według kursu sprzedaży tej waluty według tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, jest klauzulą abuzywną. Różnica między kursem kupna i kursem sprzedaży, tzw. spread walutowy, stanowiła w istocie dodatkowy, niczym nieuzasadniony zarobek banku, nie będący ekwiwalentem żadnej dodatkowej usługi. Zdaniem Sądu przedmiotem zobowiązania wynikającego z umowy była suma pieniężna wyrażona w złotych – kwota w tej walucie była wypłacona powodom. Jedynie dla potrzeb rozliczeniowych wykorzystano określenie świadczeń w walucie obcej, której cenę kupna i sprzedaży jednostronnie określał pozwany bank. Zawarty w umowie mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę w ustalaniu wysokości tego kursu, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Pozwala on bowiem na pełną swobodę decyzyjną banku w zakresie kształtowania wysokości zadłużenia powodów. Nie przedstawiono w umowie mechanizmu ustalania kursów walut przez bank, tak aby klienci mogli się z nim zapoznać. Poza tym mechanizm ustalania kursów i przeliczania waluty był dla konsumentów całkowicie nie do zweryfikowania. Mechanizm denominacji w umowie jest tak określony, że powoduje on powstanie znacznej nierównowagi między prawami i obowiązkami stron umowy ze szkodą dla konsumentów.
Wyrokiem z 18 maja 2022 r. w sprawie I ACa 355/22, Sąd Apelacyjny w (...) oddalił apelację (...)w W. od wyroku Sądu Okręgowego w (...)z 12 stycznia 2022 r. wydanego w sprawie I C 1153/20. Sąd Apelacyjny w całości podzielił argumentację Sądu I instancji odnośnie abuzywności postanowień umowy z 19 marca 2007 r., co doprowadziło do nieważności zawartego przez strony kontraktu.
dowody: wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z 18 maja 2022 r., sygn. akt I ACa 355/22 wraz
z uzasadnieniem – k. 42-53v akt
W dniu 17 października 2022 r. strony zawarły porozumienie, zgodnie z którym dokonały potrącenia wierzytelności pozwanych w wysokości 222.461,28 zł z wierzytelnością powodowego banku z tytułu wypłaconego kapitału w wysokości 199.999,58 zł. Powodowy bank zobowiązał się zwrócić pozwanym nieumorzoną część ich wierzytelności w kwocie 22.461,70 zł w terminie 30 dni od dnia zawarcia porozumienia.
Na przedstawioną przez pozwanych do potrącenia kwotę 222.461,28 zł składały się: 155.007,20 zł nienależnego świadczenia wpłaconego do banku tytułem nieważnej umowy kredytu; 25.384,88 zł tytułem odsetek; 10.784,16 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami; 31.285,04 zł tytułem pozostałych należności uiszczonych w wykonaniu umowy, nieobjętych wyrokiem.
dowody: porozumienie z dnia 17 października 2022 r. – k. 88-90 akt
Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów, w tym dokumentów z akt sprawy Sądu Okręgowego w Sądu Okręgowego w (...) I C 1153/20 oraz Sądu Apelacyjnego w (...) I ACa 355/22.
Sąd uznał za wiarygodne przesłuchanie pozwanej, które były spójne, logiczne, nie wynikały z nich wewnętrzne sprzeczności, nadto były zgodne dokumentowym materiałem dowodowym.
Na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłych (k. 122v) jako nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż nie było procesowej potrzeby ustalania wysokości roszczenia restytucyjnego w wysokości przekraczającej kwotę kapitału postawionego do dyspozycji pozwanych, natomiast dokonanie innych obliczeń na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych.
Co do żądania w zakresie zwrotu kapitału kredytu (199.999,58 zł), Sąd umorzył postępowanie wobec skutecznego cofnięcia pozwu w tej części przez powodowy bank (art. 355 k.p.c.).
Roszczenie o wynagrodzenia za korzystanie z kapitału
Jeżeli chodzi o roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, to – w ocenie strony powodowej, roszczenie to powstało w reżimie odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i odpowiada korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanych w związku z korzystaniem z kapitału kredytu udostępnionego przez bank. Wbrew stanowisku powodowego banku, świadczenie banku ograniczało się do wypłaty na rzecz pozwanego określonej sumy pieniężnej na cele związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych pozwanych. Rozłożenie w czasie zwrotu tej kwoty nie może być natomiast traktowane jako świadczenie rodzące po stronie pozwanego wzbogacenie, a po stronie banku – zubożenie. Zgodzić się można, że w polskim prawie cywilnym wielokrotnie przejawia się zasada, zgodnie z którym korzystanie z cudzego majątku odbywa się w sposób odpłatny. Poczynić należy jednak jedno istotne zastrzeżenie – odpłatność ta musi mieć konkretną podstawę prawną, gdyż nie istnieje ogólna norma przewidująca odpłatność korzystania z cudzego majątku. Podstawami takimi są np. przepisy o odsetkach umownych i za opóźnienie, przepisy o wynagrodzeniu za korzystanie z cudzej rzeczy czy przepisy regulujące określone typy umów, na podstawie których dochodzi do przekazania określonych dóbr do korzystania drugiej stronie umowy. Ustawodawca nie zdecydował się jednak na wprowadzenie generalnej zasady odpłatności korzystania z korzyści uzyskanej bez podstawy prawnej w reżimie odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Przeciwnie, podstawową postacią zwrotu korzyści uzyskanej bez podstawy prawnej jest jej zwrot w naturze, bez powiększania o jakiekolwiek korzyści uzyskanej przez bezpodstawnie wzbogaconego. Żaden przepis nie przewiduje rozszerzenia obowiązku wzbogaconego o zwrot korzyści uzyskanych na skutek dysponowania przedmiotem wzbogacenia przez określony czas. Podzielenie stanowiska banku prowadziłoby do wykreowania całkowicie nowego roszczenia, z trudnymi dla oszacowania skutkami dla całego obrotu cywilnoprawnego, gdyż w zasadzie w każdym przypadku bezpodstawnego wzbogacenia zubożony mógłby żądać zwrotu ekonomicznej wartości korzystania przez wzbogaconego z przedmiotu wzbogacenia. Zbliżałoby też odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia do odpowiedzialności odszkodowawczej przez objęcie tą odpowiedzialnością również utraconych korzyści w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., co zostało odrzucone w judykaturze (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2017 r., V CSK 351/16, niepubl., i z dnia 16 października 2020 r., V CSK 609/18, niepubl.). Należy również przypomnieć, że Sąd Najwyższy na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat konsekwentnie przyjmował, że nienależne świadczenie pieniężne podlega zwrotowi w wysokości nominalnej, a ewentualne zmiany jego realnej wartości na skutek inflacji mogą być korygowane na podstawie art. 358 1 § 3 k.c. (zob. uchwałę z dnia 8 października 1992 r., III CZP 117/92, OSNC 1993, nr 3, poz. 57, wyrok z dnia 15 stycznia 2004 r., II CK 348/02, niepubl., wyrok z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl.). Poszukiwanie przez stronę powodową uzasadnienia dla dochodzonego roszczenia restytucyjnego w fakcie zmiany siły nabywczej pieniądze należy zatem uznać za chybione. Nie można też tracić z pola widzenia tego, że za wydłużenie czasu trwania stanu bezpodstawnego wzbogacenia odpowiadają w znacznym stopniu same banki, które od wielu lat konsekwentnie i wbrew orzecznictwu sądów odmawiają przyznania, że postanowienia umowę wprowadzające mechanizm waloryzacji kursem waluty obcej były abuzywne. Zmuszanie kredytobiorców do dochodzenia roszczeń w procesach cywilnych powoduje wydłużenie czas potrzebnego do rozliczenia roszczeń restytucyjnych obu stron, przyczyniając się do utraty realnej wartości roszczeń obu stron na skutek inflacji.
Na marginesie należy odnotować, że nieuprawnione jest utożsamianie zubożenia banku z korzyściami, jakie mógłby uzyskać, udzielając kredytu złotowego w kwocie odpowiadającej kapitałowi kredytu postawionego do dyspozycji pozwanego. Bank w żaden sposób nie wykazał, że gdyby nie udzielił pozwanemu kredytu, to środki te byłby w stanie wykorzystać w sposób zapewniający stopę zwrotu co najmniej taką, jak z udzielenia kredytu złotowego oprocentowanego stawką WIBOR powiększoną o rynkową marżę.
W odniesieniu do roszczenia o wynagrodzenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia banku polegającego na udostępnieniu pozwanym kapitału wypłaconego na podstawie nieważnej umowy, uzupełniająco należy wskazać na argumentację zawartą w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21. W sprawie tej TSUE rozważał, czy w warunkach istniejących po uznaniu umowy zawartej z konsumentem za nieważną w całości, przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.
Rozstrzygając to zagadnienie TSUE wyszedł z założenia, że zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13.
W konkluzji swych rozważań TSUE przyjął, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela argumentację leżącą u podstaw powyższego stanowiska. W konsekwencji należy stwierdzić, że nie istnieje roszczenie powodowego banku o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzyści uzyskanej przez kredytobiorców na skutek korzystania z kapitału.
Źródłem roszczenia banku nie mogły być również przepisu o waloryzacji świadczenia. Żądanie waloryzacji kapitału znajduje podstawę prawną w art. 358 1 § 3 k.c., zgodnie z którym w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Skumulowana inflacja za okres od lutego 2008 r. do końca 2023 r. wynosiła 73,23%, co stanowiło istotną zmianę siły nabywczej pieniądza. Trzeba jednak zauważyć, że w myśl art. 358 1 § 4 k.c., z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Oczywistym jest to, że bank jest stroną prowadzącą przedsiębiorstwo. Wątpliwość może budzić jedynie związek dochodzonego roszczenia z prowadzeniem przedsiębiorstwa. W ocenie Sądu, związek roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu wypłaconego kredytobiorcy w wykonaniu nieważnej umowy kredytu wykazuje ścisły związek z prowadzeniem przez bank przedsiębiorstwa. Po pierwsze bowiem, spełnienie przez bank nienależnego świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, czyli czynności bankowej (art. 5 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego), tj. w obszarze podstawowej działalności gospodarczej banku. Po drugie, nieważność umowy powstała w rezultacie zamieszczenia przez bank w ramach czynności bankowej udzielania kredytu niedozwolonych postanowień umownych we wzorcu umowy przedstawionym konsumentowi. Po trzecie, ustawodawca nie zdecydował się na zawężenie hipotezy art. 358 1 § 4 k.c. przez ograniczenie źródeł zobowiązania, których waloryzacji nie mogą domagać się przedsiębiorcy. Tym samym analizowany przepis obejmuje zobowiązania pochodzące z jakiegokolwiek źródła, w tym zobowiązania powstałe w reżimie odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Po czwarte wreszcie, dopuszczenie sądowej waloryzacji roszczenia banku o nienależne świadczenie w postaci kapitału kredytu postawionego do dyspozycji konsumenta prowadziłoby do obciążenia konsumenta dodatkowymi świadczeniami na rzecz banku, a przez to stałoby w sprzeczności z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (zob. opinię Rzecznika Generalnego A.’ego M. C. przedstawioną w dniu 16 lutego 2023 r. w sprawie C-520/21 A. S. przeciwko Bankowi (...). SA; punkt 65; curia.europa.eu).
Opinię rzecznika Generalnego potwierdził wyrok Trybunały Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C 570-21, w którym wskazano, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.
Skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 61 opinii, taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy.
Rozumowania, w ocenie TSUE nie mogła podważyć argumentacja banku, zgodnie z którą w braku możliwości żądania przez przedsiębiorców rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę, konsumenci uzyskaliby „darmowy” kredyt. Nie mogła go również podważyć argumentacja banku i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego (Polska), zgodnie z którą stabilność rynków finansowych byłaby zagrożona, gdyby banki nie mogły żądać od konsumentów takiej rekompensaty.
Z podanych względów, na podstawie art. 405 w zw. z art. 410 oraz art. 358 1 § 3 w zw. z § 4 k.c., powództwo w zakresie żądania zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z kapitału i waloryzację kapitału podlegało oddaleniu jako bezzasadne, o czym orzeczono w punkcie II sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik sporu ( art. 98 k.p.c. ) obciążając nimi w całości stronę przegrywającą spór tj., powoda. Na wysokość zasądzonej na rzecz pozwanych w wyroku kwoty składała się kwota 34,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 10.800 zł.
ZARZĄDZENIE
(...)
(...)
(...)
T., dnia (...)