Postanowienie z 16 czerwca 2025, sygn. II Ca 513/25

POSTANOWIENIE

Dnia 16 czerwca 2025 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2025 roku w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku M. K., B. K.

z udziałem E. Ś. i B. Ś.

o wpis do księgi wieczystej

na skutek apelacji uczestnika E. Ś., uczestnika B. Ś.

od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z dnia 18 grudnia 2024r., sygnatura akt DzKw KR1P/11964/25

postanawia:

1.  oddalić apelację;

2.  zasądzić solidarnie od uczestników E. Ś. i B. Ś. na rzecz wnioskodawców łącznie kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności niniejszego orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sędzia Dagmara Pawełczyk-Woicka

sygn. akt II Ca 513/25

UZASADNIENIE

W dniu 9 października 2024 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza oddalił wniosek B. i M. K. o ponowny wpis służebności gruntowej do księgi wieczystej nr (...). Wnioskodawcy złożyli skargę na to orzeczenie, którą Sąd Rejonowy uwzględnił postanowieniem z dnia 18 grudnia 2024 r., dokonując wpisu służebności. Podstawą wpisu była umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 9 listopada 2007 r. (Repertorium A Nr (...)), na podstawie której ustanowiono służebność gruntową. Służebność została wcześniej wykreślona na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy z dnia 8 grudnia 2020 r. (sygn. akt I C 2089/20/K), opatrzonego klauzulą wykonalności i prawomocności, który znosił służebność. Wyrok ten został uchylony wyrokiem z dnia 1 czerwca 2023 r. tego samego sądu, a powództwo o zniesienie służebności oddalono. Wnioskodawcy wnieśli o ponowny wpis służebności, argumentując, że wykreślenie było niezgodne z prawem, skoro powództwo o zniesienie zostało oddalone. Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi, podnosząc brak podstaw do wpisu oraz brak w wyroku uchylającego wyrok zaoczny uwzględniania wniosku restytucyjnego w trybie art. 338 k.p.c.

Od wpisu apelację wnieśli uczestnicy (właściciele nieruchomości obciążonej), którzy podnieśli, że brak podstaw do ponownego wpisu służebności gruntowej wynika z wygaśnięcia zobowiązania z umowy sprzedaży z 9 listopada 2007 r. wskutek wykreślenia jej, braku ich zgody na ponowny wpis oraz nieprzeprowadzenia postępowania restytucyjnego w trybie art. 338 k.p.c.

Wnioskodawcy wnieśli o oddalenie apelacji praz o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Referendarz sądowy odmówił wpisu, wskazując, że uchylenie wyroku zaocznego z 2020 r. nie skutkowało automatycznym przywróceniem stanu poprzedniego, a wnioskodawcy nie wnieśli o restytucję świadczenia. Sąd Rejonowy uznał to stanowisko za błędne i dokonał wpisu, co Sąd Okręgowy w pełni podziela z następujących powodów:

Służebność gruntowa, ustanowiona na podstawie umowy sprzedaży z dnia 9 listopada 2007 r., stanowi ograniczone prawo rzeczowe w rozumieniu art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego (k.c.). Zgodnie z art. 293 § 1 i 2 k.c., służebność wygasa w określonych przypadkach, takich jak zrzeczenie się prawa przez uprawnionego, konfuzja lub upływ czasu, na który została ustanowiona. Uczestnicy nie wykazali zaistnienia żadnej z tych przesłanek. Wykreślenie służebności na podstawie wyroku zaocznego z 8 grudnia 2020 r. było skuteczne do czasu uchylenia tego wyroku. Wyrok z 1 czerwca 2023 r., uchylający wyrok zaoczny i oddalający powództwo o zniesienie służebności, przywrócił stan prawny sprzed wydania wyroku zaocznego, co oznacza, że służebność gruntowa nadal istnieje jako prawo rzeczowe. Wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, zatem wykreślenie służebności nie wpłynęło na jej byt prawny.

Zgodnie z art. 626 ⁸ § 1 k.p.c., wpis do księgi wieczystej dokonywany jest na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje wpis z urzędu. Art. 626 ⁸ § 2 k.p.c. stanowi, że sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączone dokumenty oraz treść księgi wieczystej. W niniejszej sprawie wnioskodawcy przedłożyli umowę sprzedaży z 9 listopada 2007 r., zawierającą oświadczenie o ustanowieniu służebności, które nie zostało uchylone ani zmienione oraz wyrok Sądu ze stwierdzeniem prawomocności uchylający wyrok stanowiący podstawę wykreślenia służebności. Zgodnie z art. 626 ⁹ k.p.c., sąd oddala wniosek o wpis, jeśli brak jest podstaw lub istnieją przeszkody do jego dokonania. W tym przypadku podstawa wpisu istnieje w postaci ważnej umowy notarialnej, a uczestnicy nie wykazali przeszkód uniemożliwiających wpis, takich jak wygaśnięcie służebności w rozumieniu art. 293 k.c. Wykreślenie służebności na podstawie uchylonego wyroku zaocznego nie stanowi przeszkody w rozumieniu art. 626 ⁹ k.p.c., gdyż treść księgi wieczystej po uchyleniu wyroku z 2020 r. pozwalała na dokonanie wpisu.

Uczestnicy powoływali się na art. 338 § 1 k.p.c., wskazując, że uchylenie wyroku zaocznego nie skutkuje automatycznym przywróceniem stanu poprzedniego, a wnioskodawcy nie wnieśli o restytucję świadczenia. Zgodnie z poglądem doktryny (A. Jakubecki, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, 2023), żądanie restytucji na podstawie art. 338 § 1 k.p.c. ma charakter materialnoprawnego roszczenia, którego źródłem jest wykonanie wadliwego orzeczenia sądu. Jest to roszczenie samoistne, niezależne od innych roszczeń przysługujących na podstawie Kodeksu cywilnego, a pozwany, który nie zgłosił wniosku restytucyjnego, może dochodzić restytucji w odrębnym procesie. W niniejszej sprawie wykreślenie służebności z księgi wieczystej nie stanowiło świadczenia w rozumieniu art. 338 k.p.c., lecz zmianę stanu prawnego w księdze wieczystej. W ocenie Sądu Okręgowego nie było potrzeby zgłaszania wniosku restytucyjnego, gdyż po stronie wnioskodawców nie powstało roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia ani roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego, gdyż stan prawny ani faktyczny nie uległ zmianie. Do roszczeń restytucyjnych nie należy roszczenie o uzgodnienie treści księgi wieczystej w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Treść księgi wieczystej nie stała na przeszkodzie ponownemu wpisowi służebności, a umowa z 2007 r. była wystarczającą podstawą wpisu.

Uczestnicy podnieśli, że brak ich zgody na ponowny wpis służebności uniemożliwia jego dokonanie. Jednakże zgoda właścicieli nieruchomości obciążonej nie jest wymagana, gdy istnieje ważny dokument stanowiący podstawę wpisu, taki jak umowa z dnia 9 listopada 2007 r. i dołączony do wniosku odpis wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy z dnia 1 czerwca 2023 r. z klauzulą prawomocności. Zgodnie z art. 626 ⁸ § 2 k.p.c., sąd wieczystoksięgowy bada zgodność wniosku z treścią dokumentów i stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej. Umowa z 2007 r., zawierająca oświadczenie o ustanowieniu służebności, nie została uchylona ani zmieniona, a jej wykreślenie na podstawie uchylonego wyroku nie wpłynęło na ważność tego oświadczenia.

Uczestnicy zarzucili naruszenie art. 626 ⁹ k.p.c., twierdząc, że sąd nieprawidłowo ocenił podstawy wpisu. Jednakże sąd wieczystoksięgowy prawidłowo ustalił, że podstawa wpisu istnieje w postaci umowy z 2007 r., a uchylenie wyroku zaocznego z 2020 r. i oddalenie powództwa o zniesienie służebności potwierdza, że służebność nadal istnieje. Brak przesłanek do wygaśnięcia służebności w rozumieniu art. 293 k.c. oraz istnienie ważnego dokumentu uzasadniają dokonanie wpisu. Argument uczestników, że zobowiązanie do wpisu wygasło wskutek wpisu w 2008 r., jest chybiony, gdyż wpis do księgi wieczystej nie powoduje wygaśnięcia prawa rzeczowego , a umowa z 2007 r. nadal stanowi podstawę wpisu.

Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że orzeczenie referendarza sądowego było błędne. Wykreślenie służebności na podstawie uchylonego wyroku zaocznego z 2020 r. nie pozbawiło wnioskodawców prawa do wpisu. Apelacja uczestników jest bezzasadna i została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c., albowiem nie wykazano naruszenia przepisów postępowania ani prawa materialnego. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 520 §3 k.p.c., gdyż interesy wnioskodawców i uczestników były sprzeczne, a uczestników należało uznać za przegrywających sprawę.

Dagmara Pawełczyk-Woicka