Wyrok SN z 23 lutego 2012, sygn. III KK 386/11
Data orzeczenia
23 lutego 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Zbigniew Puszkarski
Tagi
Podstawa prawna
III KK 386/11
Uwzględnienie wniosku prokuratora, uzgodnionego uprzednio z
oskarżonym (art. 335 § 1 k.p.k.), o skazanie tego oskarżonego bez
rozprawy w określony sposób (art. 343 § 1 k.p.k.), może nastąpić jedynie
wówczas, gdy w tym czasie nie zmieniła się sytuacja prawna oskarżonego,
a więc jeżeli stoi on nadal pod zarzutem popełnienia określonego
przestępstwa, cały czas tego samego. Jeżeli natomiast doszło do zmiany
opisu i kwalifikacji prawnej tego zachowania, to prokurator powinien
ponownie uzgodnić z oskarżonym sposób skazania go bez rozprawy, i to
nawet wówczas, gdy kara i inne środki uprzednio uzgodnione mieszczą się
w granicach kar i środków możliwych obecnie do orzeczenia. Nie można
natomiast uznać, że zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku
prokuratora o skazanie bez rozprawy (art. 343 § 7 k.p.k.), gdy takich
ponownych uzgodnień z oskarżonym prokurator nie dokonał.
Przewodniczący: sędzia SN: Z. Puszkarski.
Sędziowie SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca), J. Matras.
Sąd Najwyższy w sprawie Damiana B., skazanego z art. 157 § 2 k.k.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 23 lutego
2012 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na
korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w I. z dnia 10 stycznia
2008 r.,
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Rejonowemu
w I. do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.
2
U z a s a d n i e n i e
Zaskarżonym wyrokiem, wydanym w trybie art. 343 w zw. z art. 335
k.p.k., Damian B. został uznany za winnego popełnienia w dniu 26 sierpnia
2007 r. w I. przestępstwa uszkodzenia ciała Krzysztofa C.,
zakwalifikowanego z art. 157 § 2 k.k. i skazany, zgodnie z uzgodnionym z
oskarżonym, a załączonym do aktu oskarżenia, wnioskiem prokuratora o
skazanie bez rozprawy na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat i oddaniem oskarżonego
w tym czasie pod dozór kuratora, oraz orzeczeniem nawiązki na rzecz
pokrzywdzonego w wysokości 300 zł. Wyrok ten uprawomocnił się bez
zaskarżenia w dniu 24 stycznia 2008 r.
W październiku 2011 r. kasację na korzyść skazanego od tego
wyroku wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając obrazę art. 343
§ 7 w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegającą na niezasadnym uznaniu, że
istniały podstawy do uwzględnienia wniosku prokuratora o wydanie wyroku
skazującego i wymierzenie uzgodnionej z oskarżonym kary bez
przeprowadzenia rozprawy, podczas gdy wniosek ten uzgodniony został z
podejrzanym, gdy zarzucano mu przestępstwo z art. 158 § 1 i art. 157 § 2 w
zw. z art. 11 § 2 k.k., a skierowany do Sądu akt oskarżenia zarzucał
Damianowi B. popełnienie czynu z art. 157 § 2 k.k., a więc z punktu
widzenia oskarżonego, w innym układzie procesowym, korzystniejszym dla
niego, i dającym mu podstawy do korzystniejszego ukształtowania tego
wniosku w zakresie kary i środka karnego, co skutkowało brakiem podstaw
do uwzględnienia go teraz na posiedzeniu. Wywodząc w ten sposób
skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji. W uzasadnieniu kasacji
podniesiono też, że z dniem 15 lipca 2011 r. zarządzone zostało wykonanie
3
kary pozbawienia wolności, które w tej sprawie zostało uprzednio
zawieszone na okres próby, a do sytuacji takiej mogłoby nie dojść, gdyby
wniosek prokuratora zawierał propozycję innego, uzgodnionego z
oskarżonym, rozstrzygnięcia w przedmiocie reakcji karnej, co w ramach
zarzuconego mu ostatecznie przestępstwa było ustawowo możliwe.
Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest w całości zasadna w stopniu oczywistym, dlatego też –
jako wniesionej na korzyść oskarżonego – zdecydowano o rozpoznaniu jej
na posiedzeniu, o którym mowa w art. 535 § 5 k.p.k.
Rzecz w tym, że początkowo, w dniu 26 sierpnia 2007 r., Damianowi
B. zarzucono popełnienie, wspólnie z inną określoną osobą, przestępstwa z
art. 158 § 1 i art. 157 § 2 w zw. z art. 11 § 2 k.k., a następnie w dniu 27
sierpnia 2007 r., że popełnił je nadto jeszcze z innym nieustalonym
mężczyzną. W obu tych wypadkach podejrzany w swych wyjaśnieniach nie
przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu. Później jednak, już po
zastosowaniu wobec niego i drugiego ze współpodejrzanych
tymczasowego aresztowania, przesłuchany w dniu 3 września 2007 r.,
przyznał się do jego popełnienia, a jednocześnie wyraził zgodę na skazanie
go bez rozprawy na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat i dozorem kuratora oraz
nawiązką w wysokości 300 zł. Jednakże w listopadzie 2007 r., po uchyleniu
tymczasowego aresztowania przez prokuratora wobec obu podejrzanych
oraz umorzeniu dochodzenia w stosunku do drugiego ze
współpodejrzanych, dokonano zmiany wobec Damiana B. postanowienia o
przedstawieniu zarzutów, zarzucając mu dopuszczenie się wobec
Krzysztofa C. przestępstwa z art. 157 § 2 k.k. i objęto ten czyn ściganiem z
urzędu. Następnie zaś wniesiono akt oskarżenia o ten czyn wraz z
wnioskiem o skazanie bez rozprawy, a Sąd Rejonowy w I., na posiedzeniu
w dniu 10 stycznia 2008 r., orzekł stosownie do tego wniosku.
4
Wydając wskazany wyżej wyrok Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek
prokuratora, który uzgodniony był wprawdzie z oskarżonym, ale
uzgodnienie to miało miejsce w sytuacji, gdy zarzut stawiany wówczas
oskarżonemu był z punktu widzenia prawa zdecydowanie surowszy niż
następnie zarzucony mu w akcie oskarżenia. Była to zatem zgoda
wyrażona w innej sytuacji prawnej oskarżonego niż ta, jaką stworzyła
późniejsza zmiana zarzutów i akt oskarżenia. Dokumentacja sprawy nie
wskazuje przy tym, aby oskarżony po zmianie zarzutów wypowiadał się w
jakikolwiek sposób odnośnie do skazania go bez rozprawy. Wprawdzie
wyraził on zgodę na takie skazanie za zachowanie poważniejszej natury,
więc zapewne wyraziłby ją również za czyn łagodniej traktowany przez
prawo, o jaki go ostatecznie oskarżono, ale instytucja skazania bez
rozprawy zakłada nie tylko uzgodnienie poddania się takiemu skazaniu, ale
także zaakceptowanie przez oskarżonego mających być objętych tym
skazaniem określonych reakcji karnoprawnych, czyli kary, środków karnych
i środków probacyjnych. Zmiana zarzutu na zachowanie łagodniej
traktowane przez prawo stwarzała podstawy również do ponownego
rozważenia sposobu skazania, i to mimo, że sugerowana dotąd kara
mieściła się również w ramach nowego zagrożenia. Tego jednak w sprawie
niniejszej nie uczyniono. Sąd zaś nie zauważył, że zgoda oskarżonego na
określone skazanie przedstawione przez prokuratora nastąpiła w innych
warunkach, niż te jakie tworzył akt oskarżenia.
Nie można zatem przyjąć, aby przy procedowaniu w tej sprawie przez
Sąd na posiedzeniu w dniu 10 stycznia 2008 r. zachodziły warunki do
uwzględnienia analizowanego wniosku. Tym samym Sąd naruszył
zarzucany w kasacji art. 343 § 7 k.p.k., zaś prokurator – wymogi płynące z
art. 335 § 1 k.p.k. Uwzględnienie bowiem wniosku prokuratora,
uzgodnionego uprzednio z oskarżonym (art. 335 § 1 k.p.k.), o skazanie
tego oskarżonego bez rozprawy w określony sposób (art. 343 § 1 k.p.k.),
5
może nastąpić jedynie wówczas, gdy w tym czasie nie zmieniła się sytuacja
prawna oskarżonego, a więc jeżeli stoi on nadal pod zarzutem popełnienia
określonego przestępstwa, cały czas tego samego. Jeżeli natomiast doszło
do zmiany opisu i kwalifikacji prawnej tego zachowania, to prokurator
powinien ponownie uzgodnić z oskarżonym sposób skazania go bez
rozprawy, i to nawet wówczas, gdy kara i inne środki uprzednio uzgodnione
mieszczą się w granicach kar i środków możliwych obecnie do orzeczenia.
Nie można natomiast uznać, że zachodzą podstawy do uwzględnienia
wniosku prokuratora o skazanie bez rozprawy (art. 343 § 7 k.p.k.), gdy
takich ponownych uzgodnień z oskarżonym prokurator nie dokonał. Nie
chodzi przy tym o uzgadnianie z podejrzanym kwalifikacji zarzucanego mu
czynu, gdyż ta kwestia nie podlega takim uzgodnieniom, ale o wzięcie pod
uwagę, że doszło do zmiany sytuacji prawno-procesowej tego
podejrzanego. Ta nowa sytuacja wymaga zaś, aby wypowiedział się on co
do aktualności swej poprzedniej zgody na skazanie bez rozprawy w
określony sposób.
Materiały tej sprawy wskazują, że nie dopełniono w niej powyższych
wymogów, a tym samym kasacja niniejsza jest zasadna w oczywistym
stopniu. Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał
sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w I., który
powinien teraz przeprowadzić postępowanie na zasadach ogólnych, co nie
wyklucza, aby oskarżony wystąpił w trakcie tego procesu o skazanie go bez
przeprowadzania dalszego postępowania dowodowego (art. 387 k.p.k.).
Stosownie do art. 638 k.p.k., uchylając ten wyrok Sąd Najwyższy przyjął, że
koszty postępowania kasacyjnego obciążają Skarb Państwa.
Mając to wszystko na względzie orzeczono, jak w wyroku.