Wyrok z 4 lipca 2025, sygn. I C 1571/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Agnieszka Malinowska

po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

spraw:

a) z powództwa głównego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko M. P. (1), E. B.

o zapłatę lub ukształtowanie świadczenia i zapłatę

b) z powództwa wzajemnego M. P. (1) przeciwko (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

odnośnie powództwa głównego z pkt a):

I.  umarza postępowanie odnośnie cofniętego roszczenia z pkt I ppkt 2 pozwu, tj. odnośnie co do kwoty 150.456,84 złotych;

II.  zasądza od pozwanych M. P. (1), E. B. na rzecz powoda (...) Spółka Akcyjna w W. kwotę 91.229,45 złotych (dziewięćdziesiąt jeden tysięcy dwieście dwadzieścia dziewięć, 45/100 złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 03. października 2022 roku do dnia zapłaty;

III.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV.  znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami;

V.  nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Olsztynie na rzecz powoda (...) Spółka Akcyjna w W. kwotę 3.731,42 złotych tytułem połowy opłaty od cofniętego roszczenia, pomniejszonej o opłatę minimalną.

odnośnie powództwa wzajemnego z pkt b):

VI.  zasądza od pozwanego wzajemnego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na rzecz powoda wzajemnego M. P. (1) kwotę 1.000 złotych (jeden tysiące złotych) oraz 3.866,90 CHF ( trzy tysiące osiemset sześćdziesiąt sześć, 90/100 franków szwajcarskich) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 marca 2023 r. do dnia zapłaty;

VII.  znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami.

Sygn. akt I C 1571/22

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 30 grudnia 2022 r. (data wpływu do sądu) powód (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł przeciwko pozwanym M. P. (1) i E. B. o:

1.  zasądzenie solidarnie od Strony pozwanej na rzecz Powoda kwoty 525.011,64 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 października 2022 r. do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:

a.  kwota 374.554,80 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego S. pozwanej;

b.  kwota 150.456,84 zł tytułem zwrotu wartości świadczenia Banku polegającego na umożliwieniu korzystania S. pozwanej z kapitału udostępnionego przez Bank, o którą to wartość Strona pozwana jest wzbogacona kosztem Powoda, a Powód zubożony z korzyścią dla Strony pozwanej;

ewentualnie – gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie – wniósł o zasądzenie ich in solidum, ewentualnie zaś w częściach równych, tj. po 262.505,82 zł od każdego z Pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: w stosunku do pozwanego M. P. (1) od dnia 3 października 2022 r. do dnia zapłaty, w stosunku do pozwanej E. B. od dnia doręczenia odpisu pozwu w niniejszej sprawie, do dnia zapłaty;

ewentualnie – na wypadek uznania przez Sąd, iż Pozwana E. B. nie jest w żadnym stopniu zobowiązana do zapłaty Powodowi żądanych wyżej świadczeń, wniósł o zasądzenie od Pozwanego M. P. (1) na rzecz Powoda kwoty żądanej w pkt I powyżej w całości;

[roszczenie ewentualne]

ewentualnie, na wypadek nieuwzględniania powyższego roszczenia w części wskazanej w punkcie 1.b. powyżej, w przypadku oddalenia roszczenia w zakresie zwrotu wartości jaką przedstawia umożliwienie korzystania przez Stronę pozwaną z kapitału:

2.  na podstawie art. 358(1) § 3 k.c. Powód wniósł o:

a.  zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności Banku od Strony pozwanej z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 24 lipca 2008 roku powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości Powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 204.206,80 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza i w konsekwencji

b.  zasądzenie od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda kwoty 204 206,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 października 2022 r. do dnia zapłaty, bądź w przypadku, gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie – wniósł o zasądzenie jej in solidum, ewentualnie zaś w częściach równych, tj. 102.103,40 zł od każdego z Pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: w stosunku do pozwanego M. P. (2) od dnia 3 października 2022 r. do dnia zapłaty, w stosunku do pozwanej E. B. od dnia doręczenia odpisu pozwu w niniejszej sprawie, do dnia zapłaty.

ewentualnie - na wypadek uznania przez Sąd, iż Pozwana E. B. nie jest w żadnym stopniu zobowiązana do zapłaty Powodowi żądanych wyżej świadczeń, wniósł o zasądzenie od Pozwanego M. P. (1) na rzecz Powoda kwot żądanych w pkt 1a i 2 powyżej.

W uzasadnieniu wskazał, że bank zmierza do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności (bezskuteczności) Umowy. Zarzut ten został podniesiony w sprawie z powództwa Strony pozwanej. Podał, że w ramach uprzednio powstałego pomiędzy stronami sporu zapadł nieprawomocny Wyrok zasądzający od banku na rzecz M. P. (1) kwotę 24.217,68 zł oraz kwotę 20 375, 06 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu Wyroku wskazano, że Umowa kredytu jest nieważna (bezskuteczna).

Powód podniósł, że niniejsza sprawa jest konieczna w związku z brakiem rozstrzygnięcia wszystkich kwestii spornych pomiędzy stronami co do skutków nieważności Umowy. Kwota wypłaconego przez Bank kapitału należy do okoliczności niespornych i nie była przez Stronę pozwaną kwestionowana w sprawie z powództwa Strony pozwanej.

Bank zgłasza roszczenie o zapłatę zmierzające do ostatecznego rozliczenia nieważności Umowy. Podstawą roszczenia głównego jest art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c., ewentualnie art. 405 k.c. stosowany samodzielnie. Te roszczenia nie mogą być uznane za zaspokojone w całości w przypadku zwrotu świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu Umowy w ich nominalnej wysokości. W związku z tym, że Bank spełnił świadczenie w postaci udostępnienia kapitału kredytu w PLN, co stanowi usługę (...) pozwana została wzbogacona o wartość tej usługi. Wzbogacenie nastąpiło w ten sposób, że Strona pozwana nie musiała wydatkować własnych środków na pozyskanie kwoty kapitału w PLN. Gdyby Strona pozwana zaciągnęła kredyt w PLN, musiałaby płacić od tego kredytu odsetki właściwe dla kredytu w złotych (pozew k. 4-23).

W odpowiedzi na pozew pozwana E. B. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Pozwana przyznała, że działając w charakterze konsumenta, będąc wówczas w związku małżeńskim z M. P. (1), zawarła umowę kredytu, o której mowa w pozwie. Pozwana wskazała, że powództwo w stosunku do niej powinno zostać oddalone w całości, ponieważ:

1. została zwolniona z zobowiązań wynikających z umowy kredytu w czasie, gdy umowa ta była ważna i niekwestionowana przez pozwanego M. P. (1), na co wszystkie strony umowy kredytu wyraziły świadomą i dobrowolną zgodę, w związku z czym nie należy jej uważać za stronę umowy kredytu;

2. pozwana trwale wyzbyła się udziałów w kredytowanej nieruchomości na rzecz M. P. (1), przez co wyzbyła się korzyści wynikających z udzielonego kredytu w ten sposób, że nie jest już tą korzyścią wzbogacona, bo choć w zamian została zwolniona z zobowiązań umowy kredytu, to jednak wartość kredytowanej nieruchomości, która jest zabudowana jednorodzinnym domem mieszkalnym, jest znacznie wyższa od wartości żądań pozwu, a pozwana nie może tej korzystnej sytuacji wykorzystać w celu spełnienia żądań powoda;

3. kwestionowanie skuteczności umowy kredytu odbyło się z pominięciem stanowiska pozwanej, która również jest konsumentem, a zatem zgodnie z dotychczasowym dorobkiem orzeczniczym (...) i SN, powinno się jej zapewnić ochronę polegającą na należytym poinformowaniu o istnieniu w umowie kredytu postanowień niedozwolonych, prawach jakie jej w związku z tym przysługują i konsekwencjach jakie mogą wobec niej powstać w przypadku skorzystania z któregokolwiek z tych praw; pozwana nie uzyskała dotychczas takiej ochrony, w związku z czym nie może ponosić konsekwencji wyboru prawa dokonanego wyłącznie przez pozwanego;

4. powództwo jest także bezzasadne z uwagi na brak podstawy prawnej dla roszczeń formułowanych przez powoda, ponadto jego uwzględnienie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a także z celami Dyrektywy Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich z dnia 5 kwietnia 1993 r. (dalej Dyrektywa 93/13).

Pozwana wskazała, że kwestionuje żądania powoda co do zasady i co do wysokości oraz kwestionuje poprawność wyliczeń hipotetycznych należności przedstawionych w pozwie (odpowiedź na pozew pozwanej E. B. 207-215).

W odpowiedzi na pozew pozwany M. P. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości, również w zakresie roszczeń ewentualnych.

Jednocześnie pozwany złożył pozew wzajemny i wniósł o zasądzenie od powoda (pozwanego wzajemnego) na rzecz pozwanego (powoda wzajemnego) kwot 1.000 zł oraz 3.866,90 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od ww. kwot od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu wzajemnego stronie przeciwnej do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazał, że zaprzecza wszelkim twierdzeniom powoda, za wyjątkiem wyraźnie przyznanych, wskazując, że powodowy bank nie wykazał roszczeń dochodzonych pozwem, co dotyczy zarówno należności głównej, roszczeń odsetkowych, jak i kosztów.

Pozwany kwestionuje również zasadność dochodzonego roszczenia z uwagi na wadliwość stosunku stanowiącego podstawę roszczenia. Pozwany w szczególności zaprzecza jakoby:

1. istniała podstawa domagania się przez powoda (pozwanego wzajemnego) roszczenia przekraczającego kwotę udostępnionego pozwanemu (powodowi wzajemnemu) kapitału w wykonaniu nieważnej Umowy Kredytu;

2. pozwany (powód wzajemny) uległ wzbogaceniu kosztem powoda (pozwanego wzajemnego) w zakresie przewyższającym kwotę udostępnionego kapitału;

3. potencjalne roszczenie powoda (pozwanego wzajemnego) o zwrot kapitału oraz tzw. „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału” nie było przedawnione (przy założeniu, że nie doszło do częściowego wygaśnięcia roszczenia powoda o zwrot wypłaconego kapitału w efekcie wystosowanego potrącenia);

4. istnieją podstawy dla dokonania przez Sąd waloryzacji roszczenia powoda (pozwanego wzajemnego);

5. przy hipotetycznym podzieleniu twierdzeń powoda (pozwanego wzajemnego) co do zasadności roszczeń o tzw. „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału” przysługują mu roszczenia w wartości wskazanej w petitum pozwu.

Jednocześnie pozwany (powód wzajemny) przyznaje, iż:

1. strony zawarły Umowę Kredytu;

2. Umowa Kredytu jest nieważna.

Uwzględniając treść art. 203 ¹ k.p.c., pozwany formułuje zarzut potrącenia kwoty 283.325,35 PLN, dochodzonej przez powoda w ramach żądania głównego i ewentualnego w niniejszej sprawie. W ocenie pozwanego podniesiony zarzut oraz poprzedzające go czynności materialnoprawne skutecznie podważają zasadniczą część roszczenia zgłoszonego przez powoda – tj. do kwoty 283.325,35 PLN.

Uzasadniając pozew wzajemny powód wzajemny (pozwany) wskazał, że w toku wykonywania Umowy Kredytu, tj. w okresie od dnia 1.09.2008 r. do dnia 1.02.2023 r., pozwany (powód wzajemny) dokonał na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) spłat w wykonaniu nieważnej Umowy kredytu w łącznej wysokości 92.869,26 PLN oraz 68.174,87 CHF, na które składają się kwoty (i) 92.120,15 PLN i 68.174,87 CHF tytułem nienależnie świadczonych rat oraz (ii) 749,11 PLN tytułem opłaty za ubezpieczenie spłaty kredytu.

Pozwem z dnia 27 listopada 2019 r., złożonym do Sądu Okręgowego w Warszawie pozwany (powód wzajemny) wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwot 24.217,68 PLN oraz 20.375,06 CHF tytułem nienależnie zapłaconych rat ze względu na niedozwoloną waloryzację kredytu, a w konsekwencji również z uwagi na nieważność Umowy kredytu. Sąd Okręgowego w Warszawie uwzględnił stanowisko pozwanego (powoda wzajemnego) i uznał kwestionowaną Umowę kredytu za nieważną.

W obrocie prawnym zostały spłaty uiszczone później, tj. od dnia 1.08.2022 r. do dnia 1.02.2023 roku w łącznej wysokości 3.866,90 CHF (których pozwany – powód wzajemny – dochodzi zgłoszonym w niniejszej sprawie powództwem wzajemnym). Kwoty te nie były objęte wezwaniem z dnia 8.09.2022 r., w związku z czym pozwany (powód wzajemny) domaga się zapłaty ustawowych odsetek za opóźnienie dopiero od dnia następującego po dniu doręczenia powodowi (pozwanemu wzajemnemu) odpisu pozwu wzajemnego (odpowiedź na pozew pozwanego M. P. (1) wraz z pozwem wzajemnym k. 257-267v.).

Pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. pozwany cofnął pozew w części tj. w zakresie roszczenia z pkt I ppkt. 2 pozwu o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 150.456,84 złotych tytułem zwrotu wartości świadczenia Banku polegającego na umożliwieniu korzystaniu S. pozwanej z kapitału udostępnionego przez Bank oraz w zakresie roszczenia ewentualnego z pkt. II pozwu o zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) i w konsekwencji zasądzenia od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda kwoty 204.206,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, bez zrzeczenia się roszczenia.

Podtrzymał roszczenie z pkt I ppkt 1 pozwu tj. roszczenie o zasądzenie solidarnie od Strony pozwanej na rzecz Powoda kwoty 374.554,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03.10.2022 r. do dnia zapłaty; ewentualnie – gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie - wniósł o zasądzenie ich łącznie, ewentualnie zaś w częściach, tj. po 187.277,40 zł od każdego z pozwanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3.10.2022 r. do dnia zapłaty. Nadto wniósł o zwrot części nadpłaconej opłaty od pozwu na rachunek powoda (pismo powoda – częściowe cofnięcie pozwu).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 24 lipca 2008 r. (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (zwany w umowie (...)) oraz M. P. (1) i E. P., jako kredytobiorcy, zawarli umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...). Na mocy tej umowy bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 374.554,77 zł w celu finansowania przedpłat na poczet budowy i nabycia od dewelopera domu jednorodzinnego wraz z prawem własności działek nr (...) na których będzie realizowana budowa, finansowania nakładów na prace wykończeniowe oraz finansowania części składki pakietu bezpieczna splata (§ 1 ust. 1-2 umowy). W umowie postanowiono, że kwota waloryzacji kredytu to (...) (§ 1 ust. 3) oraz że kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 22 lipca 2008 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosi 192.791,21 CHF, kwota ta ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku, zaś wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 3A). Okres kredytowania ustalony został na 360 miesięcy, tj. od dnia 24 lipca 2008 r. do dnia 23 lipca 2038 r. (§ 1 ust. 4 umowy), a wariant spłaty kredytu jako równe raty kapitałowo-odsetkowe (§ 1 ust. 5 umowy).

Umowa była aneksowana w dniu 7.07.2011 r.

(dowód: umowa o kredyt k. 50-59, aneks k. 74)

Środki z kredytu zostały wypłacone w transzach w łącznej wysokości 374.554,80 zł.

Spłaty rat kredytowych wynikających z przedmiotowego kredytu dokonywane były wyłącznie przez M. P. (1). W okresie od dnia 1 grudnia 2009 r. do dnia 1 października 2019 r. M. P. (1) zapłacił na rzecz banku tytułem rat kredytowych oraz składek ubezpieczeniowych łącznie 66.067,20 zł i 46.740,25 CHF.

W okresie od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 1 lutego 2023 r. M. P. (1) uiścił w wykonaniu umowy na rzecz powoda kwotę w wysokości 1.000 zł oraz 3.866,90 CHF.

(dowód: potwierdzenie wykonania operacji k. 85-88, historia kredytu k. 94-99, protokół rozprawy z 15.02.2022 r. w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Warszawie o sygn. akt XXV C 3082/19 k. 100-101, zaświadczenie k. 121-124v., potwierdzenie wykonania operacji k. 271-316, zestawienie spłat k. 317-317v. tabela k. 318-320)

W dniu 27 stycznia 2009 r. M. P. (1) i E. P. zawarli wraz z A. C. w formie aktu notarialnego (Rep. (...)) umowę sprzedaży nieruchomości niezabudowanej, położonej w S., gminie G., powiat (...), województwo (...), o łącznej powierzchni składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi (...), dla których Sąd Rejonowy w Olsztynie, VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) za cenę w kwocie 438.676.07 zł, uiszczoną przed zawarciem umowy.

(dowód: akt notarialny Rep. A nr (...) k. 89-93)

Małżeństwo pozwanych zostało rozwiązane przez rozwód na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 18.11.2011 r.

W dniu 21 maja 2012 r. M. P. (1) i E. B. zawarli umowę o podział majątku wspólnego w ten sposób, że M. P. (1) nabył nieruchomość zabudowaną jednorodzinnym domem mieszkalnym, położoną w S. o łącznej powierzchni składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi (...).

(dowód: wyrok rozwodowy k. 349, umowa o podział majątku wspólnego k. 219-220)

W dniu 21 maja 2012 r. poprzednik prawny powoda zawarł z M. P. (1) i E. B. umowę o zwolnienie z długu z umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) wraz z aneksem. Bank oświadczył, że zwalnia kredytobiorcę E. B. z długu wynikającego z powyższej umowy.

(dowód: umowa o zwolnienie z długu k. 75-76)

Pozwem z dnia 19 listopada 2019 r. M. P. (1) wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na jego rzecz kwoty 24.217,68 złotych polskich oraz kwoty 20.375,06 franków szwajcarskich wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności od ww. kwot liczonymi od dnia 3 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od banku na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt: XXV C 3082/19 zasądził od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na rzecz powoda M. P. (1) kwotę 24.217,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2019r. do dnia zapłaty oraz kwotę 20.375, 06 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że umowa jest zawarta między stronami umowa kredytu jest nieważna.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt VI ACa 1179/22 oddalił apelację od powyższego wyroku.

(dowód: pozew w sprawie zawisłej w Sądzie Okręgowym w Warszawie k. 321-348, wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 7.06.2022 r., sygn. akt XXXV C 3082/19, wraz z uzasadnieniem k. 102-116, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8.02.2024 r., sygn. akt VI ACa 1179/22 k. 392)

W piśmie z dnia 26.08.2022 r. powód wezwał pozwanego M. P. (1) do zapłaty kwoty 525.011,64 zł w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia tego pisma, na którą to kwotę składało się: 374.554,80 zł – kwota całego wypłaconego kapitału w PLN, 150.456,84 zł – kwota stanowiąca wartość świadczenia spełnionego na rzecz pozwanych polegającego na umożliwieniu korzystania z kapitału banku. Pozwany odebrał wezwanie w dniu 2.09.2022 r.

(dowód: wezwanie przez bank do zapłaty k. 117, potwierdzenie odbioru k. 125v.)

Pismem z dnia 8 września 2022 r. pozwany M. P. (1) (powód wzajemny) wezwał powoda (pozwanego wzajemnego) do zapłaty kwot 68.651,58 zł oraz 43.932,91 CHF. Pozwany wzajemnie odebrał wezwanie w dniu 13.09.2022 r.

Pismem z dnia 19 września 2022 r. pozwany M. P. (1) złożył powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługującej bankowi w wysokości 374.554,80 zł z wierzytelnością przysługującą pozwanemu wobec banku w wysokości 283.325,35 zł. Pozwany odebrał oświadczenie o potrąceniu w dniu 27.09.2022 r.

(dowód: wezwanie do zapłaty k. 357, potwierdzenie odbioru k. 359-360, oświadczenie o potrąceniu k. 361, potwierdzenie odbioru k. 363-364)

Pismem z dnia 19 maja 2025 r. pełnomocnik powoda wniósł o skierowanie stron do mediacji. Pozwana E. B. wskazała, iż nie wyraża zgody na skierowanie sprawy do mediacji. Pozwany M. P. (1) również nie wyraził zgody na skierowanie sprawy do mediacji sądowej

(dowód: pismo pełn. powoda k. 412-416, pismo procesowe pozwanej k. 430, pismo procesowe pozwanego k. 442)

Sąd zważył, co następuje:

Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych), zeznań pozwanej E. B. oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn. XXV C 3082/19.

Sąd pominął wniosek dowodowy strony powodowej oraz pozwanego M. P. (1) o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Pominięcie dowodu zgłaszanego przez stronę jest bowiem dopuszczalne wtedy, gdy okoliczności sporne, na które dowód powołano, zostały dostatecznie wyjaśnione (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r. sygn. akt II CNP 41/12, wyroki SN: z 12 stycznia 2005 r., I CK 451/04, z 5 lutego 2009 r., II UK 176/08 i z 13 grudnia 2010 r., III SK 16/10). Opinia biegłego stanowi jedynie dowód dający Sądowi, rozstrzygającemu sprawę merytorycznie, dokonanie ustaleń w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych (a więc wiedzy wykraczającej poza objętą zakresem wiedzy ogólnej – powszechnej). Sąd uznał przy tym, że z uwagi na prosty charakter obliczeniowy sprawy nie było konieczne zasięganie opinii biegłego – suma dochodzona przez powoda w ramach roszczenia o zwrot kapitału za wskazany wyżej okres wynika bowiem wprost z dokumentu niekwestionowanego przez strony. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów, w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o dopuszczenie opinii biegłego potraktował, z uwagi na powyższe, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powództwo główne

W tym miejscu godzi się przypomnieć, iż według art. 117 § 1 i 2 k.c. roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 118 k.c. termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W świetle art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że roszczenie banku o zwrot kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej gwarancji bankowej (art. 410 k.c.), jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z upływem trzyletniego terminu (art. 118 k.c.). Bieg przedawnienia roszczenia wynikającego z zobowiązania bezterminowego rozpoczyna się w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 zdanie drugie w zw. z art. 455 k.c.), niezależnie od świadomości uprawnionego co do przysługiwania mu roszczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01, OSNC 2004/7-8/117). W ocenie Sądu przedstawiony pogląd judykatury należy uwzględnić w niniejszej sprawie, która dotyczy żądania zwrotu kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2357) do czynności bankowych zaliczane jest, między innymi, udzielanie kredytów. Zatem takie czynności, choćby nawet zostały wadliwie dokonane, mieszczą się w zakresie działalności gospodarczej. Wynikające z nich roszczenia są konsekwencją tej działalności, której istotą jest udzielanie kredytów. Do roszczeń tych należy zaliczyć więc także roszczenia wynikające z nieważnych umów ponieważ zachodzi ścisły związek między działalnością gospodarczą banku, przejawiającą się w zawieraniu umów kredytowych a wynikającymi z nich roszczeniami, które mogą być oparte na różnych podstawach prawnych, w tym na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu czy nienależnym świadczeniu. Dlatego Sąd uznał, iż do roszczenia powoda, będącego przedmiotem sprawy, jako związanego w prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, powinien mieć zastosowanie trzyletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 118 k.c.

Powyższa konstatacja na gruncie niniejszej sprawy nie oznacza jeszcze jednak, że roszczenie to faktycznie uległo przedawnieniu. Wypowiadając się częściowo co do tej kwestii, w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (podobnie jak w przypadku condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.). Podzielając stanowisko wyrażone w uchwale SN z 7.05.2021 r. (III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), należy uznać, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. Oczywiście w toku postępowania sądowego brak takiego oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji - będzie równoznaczne z odmową potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy.

W związku z powyższym tut. Sąd uznał, że dochodzone w niniejszej sprawie roszczenie powoda nie może być uznane jako przedawnione. Rozprawa, na której pozwany ostatecznie podtrzymał żądanie nieważności umowy, miała miejsce w dniu 18 stycznia 2024 r., zaś pozew wpłynął do tut. Sądu w dniu 30 grudnia 2022 r.

Zgodnie z przepisem art. 203 § 1 i 4 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.

Pismem procesowym z dnia 9 sierpnia 2024 r. pozwany cofnął pozew w części tj. w zakresie roszczenia z pkt I ppkt. 2 pozwu o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 150.456,84 złotych tytułem zwrotu wartości świadczenia Banku polegającego na umożliwieniu korzystaniu S. pozwanej z kapitału udostępnionego przez Bank oraz w zakresie roszczenia ewentualnego z pkt. II pozwu o zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) i w konsekwencji zasądzenia od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda kwoty 204.206,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, bez zrzeczenia się roszczenia. Nadto wniósł o zwrot części nadpłaconej opłaty od pozwu na rachunek powoda.

Cofnięcie pozwu w tym zakresie nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa. Stąd też koniecznym było w tej części umorzyć postępowanie w sprawie – umorzyć postępowanie odnośnie co do roszczenia z punktu I ppkt 2 pozwu do kwoty 150.456,84 zł (pkt I sentencji wyroku).

Wraz z cofnięciem pozwu co do ww. kwoty powód zgłosił ostateczne roszczenie, w którym zażądał zapłaty na jego rzecz kwoty 374.554,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 03.10.2022 r. do dnia zapłaty tytułem udostępnionego pozwanym kapitału kredytu.

W ocenie Sądu pozwany M. P. (1) skutecznie złożył zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy w wysokości 283.325,35 zł (68.651,58 zł oraz 43.932,91 CHF) z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 374.554,80 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanego M. P. (1) przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez dołączenie materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu z dowodem nadania na adres powoda i potwierdzeniem doręczenia, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała mu wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 283.325,35 zł. Na skutek potrącenia wierzytelności powoda i pozwanych uległy wzajemnemu umorzeniu do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c). Zatem do zapłaty na rzecz banku z tytułu zwrotu kapitału pozostaje kwota 91.229,45 zł (374.554,80 zł – 283.325,35 zł).

Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów Sąd zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 91.229,45 zł tytułem zwrotu kapitału z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. – liczonymi od daty 3 października 2022 r. do dnia zapłaty. W piśmie z dnia 26.08.2022 r. powód wezwał pozwanego M. P. (1) do zapłaty kwoty 525.011,64 zł w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia tego pisma, na którą to kwotę składało się: 374.554,80 zł – kwota całego wypłaconego kapitału w PLN, 150.456,84 zł – kwota stanowiąca wartość świadczenia spełnionego na rzecz pozwanych polegającego na umożliwieniu korzystania z kapitału banku. Pozwany odebrał wezwanie w dniu 2.09.2022 r. Termin 1 miesiąca był zatem odpowiedni aby pozwani spełnili świadczenie. Zatem uznać należy, iż pozwani pozostawali w opóźnienie od 3.10.2022 r.

W pozostałym zakresie powództwo o zwrot kapitału jako bezzasadne podlegało oddaleniu – pkt III sentencji wyroku.

Pozostały kapitał zasądzono od obojga kredytobiorców. W odrębnym postępowaniu z powództwa jednego z kredytobiorców – M. P. (1) – zapadł prawomocny wyrok zasądzający od banku zwrot świadczeń nienależnych. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy w Warszawie wskazał, że umowa jest nieważna. W tamtej sprawie nie uczestniczyła pozwana E. B..

W ocenie Sądu, mimo zawartej uprzednio między bankiem a pozwaną i pozwanym umowy zwolnienia z długu, nie doszło do wygaśnięcia zobowiązania tej pozwanej w zakresie skutków nieważności umowy, a więc obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie uzyskanego, tj. kapitału.

Zwolnienie z długu (art. 508 k.c.) dotyczyło zobowiązania kontraktowego wynikającego z obowiązującej wówczas umowy kredytu. Tymczasem – wobec stwierdzenia nieważności umowy ex tunc – należy przyjąć, że świadczenia spełnione na jej podstawie miały charakter nienależny (art. 410 § 2 k.c.). Zwolnienie z długu jako czynność kauzalna traci zatem swój sens i funkcję w kontekście zobowiązania, które – jak ustalono – nigdy skutecznie nie powstało, lub też zostało wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym.

Innymi słowy, zwolnienie z długu nie odnosi skutku względem zobowiązania restytucyjnego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Pozwana E. B. jako współkredytobiorczyni uzyskała korzyść majątkową w postaci wypłaty środków kredytowych i ponosi odpowiedzialność za ich zwrot w zakresie.

O kosztach procesu z powództwa głównego (pkt IV) orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., poprzez wzajemne zniesienie kosztów procesu. Żądanie pozwu zostało uwzględnione jedynie częściowo – w ograniczonym zakresie odpowiadającym różnicy pomiędzy dochodzonym przez powoda kapitałem a skutecznie zgłoszonym przez pozwanego zarzutem potrącenia. Z kolei pozwani, kwestionując roszczenie powoda, również w przeważającym zakresie nie osiągnęli korzystnego rozstrzygnięcia, gdyż oboje wnosili o oddalenie powództwa w całości. Taki rozkład wyniku procesu uzasadnia wzajemne zniesienie kosztów, bez ich szczegółowego rozliczenia między stronami.

Na marginesie warto wskazać, że na etapie postępowania sądowego powód złożył wniosek o skierowanie sprawy do mediacji. Sąd zobowiązał strony do zajęcia stanowiska w przedmiocie udziału w postępowaniu mediacyjnym. Zarówno pozwany jak i pozwana odmówili wyrażenia zgody na mediację.

W ocenie Sądu, sprawa miała charakter, który umożliwiałby ugodowe zakończenie postępowania – w szczególności z uwagi na wcześniejsze prawomocne orzeczenie, w którym stwierdzono nieważność umowy kredytowej oraz fakt, że zakres roszczeń dotyczył w istocie rozliczeń kapitałowych. Gdyby strony wyraziły zgodę na mediację, możliwe byłoby osiągnięcie kompromisu bez konieczności dalszego prowadzenia sporu sądowego i generowania dodatkowych kosztów.

W punkcie V wyroku nakazano zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Olsztynie na rzecz powoda (...) S.A. kwotę 3.731,42 zł tytułem połowy opłaty od cofniętego roszczenia, pomniejszonej o opłatę minimalną.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w razie cofnięcia pozwu przed rozpoczęciem posiedzenia na które sprawa została skierowana – sąd zwraca połowę uiszczonej opłaty. Natomiast w myśl art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. a, w przypadku cofnięcia pozwu przed wysłaniem odpisu pozwu pozwanemu, możliwy jest zwrot całej opłaty. Pozwany cofnął pozew przed rozpoczęciem posiedzenia.

W realiach sprawy powód uiścił opłatę w łącznej kwocie 26.251 zł. Z kolei opłata od pozwu w zakresie cofniętego roszczenia wynosi 7.522,84 zł. Zatem zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3) ppkt a) należało zwrócić powodowi połowę opłaty od cofniętego pozwu pomniejszoną o opłatę podstawową w łącznej kwocie 3.731,42 zł.

Powództwo wzajemne

W dalszej kolejności wypadało odnieść się do powództwa wzajemnego, w którym powód wzajemny dochodził zasądzenia od pozwanego wzajemnego kwoty 1.000 zł oraz 3.866,90 CHF. Powód wzajemny od dnia 1.08.2022 r. do dnia 1.02.2023 r. dokonał wpłat na rzecz pozwanego w łącznej wysokości 1.000 zł oraz 3.866,90 CHF, których powód wzajemny nie dochodził w uprzednio toczącym się postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Warszawie.

W tym miejscu godzi się przypomnieć, że nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby. Wyjaśnić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodów, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Zatem w celu dokonania rozliczeń nieważnej umowy o kredyt hipoteczny, pozwany wzajemny winien wpłacić na rzecz powoda wzajemnego kwotę 1.000 zł oraz 3.866,90 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 marca 2023 r. do dnia zapłaty (pkt VI wyroku).

Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie od dochodzonej kwoty od dnia 23 marca 2023 r. do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu wzajemnemu odpisu pozwu wzajemnego. W pozwie wzajemnym roszczenia zostały sprecyzowane i dostatecznie umotywowane, a zatem pozwany wzajemny dysponował odpowiednim czasem, aby spełnić świadczenie.

O kosztach procesu z powództwa wzajemnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. znosząc je wzajemnie między stronami. Powództwo wzajemne zostało co prawda uwzględnione w całości, jednak – w ocenie Sądu – nie istniały obiektywne przeszkody, by wierzytelności dochodzone w jego ramach zostały zgłoszone w drodze zarzutu potrącenia wobec roszczenia powoda z tytułu zwrotu kapitału. W istocie bowiem świadczenie objęte powództwem wzajemnym miały charakter jednorodzajowy i były wymagalne przed wytoczeniem powództwa głównego.

Powód wzajemny, rezygnując z drogi potrącenia i decydując się na odrębne zgłoszenie roszczenia w formie powództwa wzajemnego doprowadził do niepotrzebnego rozszerzenia zakresu przedmiotowego sprawy i wygenerowania dodatkowych kosztów postępowania. Taka decyzja procesowa, nieznajdująca uzasadnienia w konieczności ochrony jego interesów materialnych, a zmierzająca jedynie do uzyskania korzystniejszego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów, nie może być premiowana pełnym zasądzeniem tych kosztów od strony przeciwnej.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał za zasadne, by każda ze stron poniosła koszty związane z powództwem wzajemnym we własnym zakresie.

sędzia Krystian Szeląg