Wyrok z 16 sierpnia 2023, sygn. VII U 763/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 sierpnia 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Małgorzata Kosicka

Protokolant: st. sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu na rozprawie 3 sierpnia 2023 r. w Warszawie

odwołania J. D.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W.

o prawo do rekompensaty

z 23 lutego 2023 r., znak: (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje J. D. prawo do rekompensaty od stycznia 2023 r.

Sygn. akt VII U 763/23

UZASADNIENIE

J. D. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z 23 lutego 2023 r. znak: (...) domagając się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do rekompensaty. Ubezpieczony wniósł o uznanie okresu jego pracy w Rejonowym Szpitalu w S. oraz w Spółdzielni (...) w N. jako pracy w warunkach szczególnych. Wskazał, że w okresie od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. był zatrudniony w szpitalu w S. na stanowisku pomocy laboratoryjnej w Zakładzie (...). Jednak, w odpowiedzi na jego podanie o wydanie świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych pismem z 4 maja 2022 r. szpital poinformował go, że dokumenty na skutek zalania uległy częściowemu uszkodzeniu. W oryginale świadectwa pracy nie uwzględniono natomiast miejsca wykonywania pracy. Ponadto, odwołujący wskazał, że w świadectwie pracy ze Spółdzielni (...) również napisano, że pracował jako kierowca, a pominięto stwierdzenie „samochodu ciężarowego o masie ponad 3,5 tony„ w okresie od 12 września 1990 r. do 5 lutego 1991 r. ( odwołanie k. 3-10 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. ZUS uzasadnił stanowisko wskazując, że odwołujący się nie udowodnił wymaganego, piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ rentowy uznał za udowodniony staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 13 lat, 11 miesięcy i 9 dni. Organ rentowy nie uwzględnił do pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. w Zespole (...) w S. oraz od 12 września 1990 r. do 5 marca 1991 r. w Spółdzielni (...), ponieważ odwołujący nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach za powyższe okresy. Ponadto organ podkreślił, że jak wynika z dołączonego do odwołania pisma z Powiatowego Zakładu Opieki Zdrowotnej z 19 października 2021 r. stanowisko pomocnika laboratoryjnego, które zajmował ubezpieczony od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. nie jest zaliczane do stanowisk pracy w warunkach szczególnych ( odpowiedź na odwołanie k. 11-12 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. D. urodzony (...), ukończył (...) Szkołę Zawodową w R. w zawodzie posadzkarza 23 czerwca 1974 r.

W okresie od 14 czerwca 1974 r. do 7 września 1974 r. był zatrudniony jako posadzkarz -szklarz w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w R.. Następnie w okresie od 31 maja 1978 r. do 31 stycznia 1981 r. pracował w Miejskim Przedsiębiorstwie (...) w R. (P.U.P. (...) sp. z o.o.) na stanowisku kierowcy. Następnie od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. był zatrudniony w Zespole (...) w S.. Ubezpieczony uczestniczył i asystował przy sekcjach zwłok. Odbierał ciała, mył zwłoki, ubierał, przecinał je, pomagał wkładać wnętrzności i zaszywać zwłoki, sprzątał po sekcjach, dbał o porządek. Ze względu na szkodliwość pracy jej wymiar czasu był zmniejszony do 5 godzin. Nie przebywał w tym czasie na zwolnieniach lekarskich czy też urlopach bezpłatnych. W okresie od 2 grudnia 1981 r. do 31 maja 1985 r. pracował w Wojewódzkim Szpitalu (...) w R. na stanowisku pomocy sekcyjnej. Następnie od 1 września 1985 r. do 14 września 1989 r. był zatrudniony w Szpitalu (...) w N. na stanowisku pomocy laboratoryjnej w Pracowni A.-Patologicznej. Od 2 maja 1990 r. do 18 sierpnia 1990 r. pracował w Szpitalu (...) w N. na stanowisku dozorcy (świadectwo ukończenia szkoły k. 7 tomu I a.r., świadectwo pracy z 2 października 1974 r. k. 28 tomu I a.r., świadectwo pracy z 15 kwietnia 1993 r. k. 8 tomu I a.r., świadectwo pracy z 15 kwietnia 1993 r. k. 9 tomu I a.r., świadectwo pracy z 15 kwietnia 1993 r. k. 10 tomu I a.r., świadectwo pracy z 8 kwietnia 1993 r. k. 11 tomu I a.r., świadectwo pracy z 8 kwietnia 1993 r. k. 12 tomu I a.r., zeznania W. K. k. 52 a.s., zeznania świadka M. D. k. 52-53 a.s., zeznania odwołującego k. 54 a.s.).

W okresie od 12 września 1990 r. do 5 marca 1991 r. odwołujący się pracował jako kierowca w Spółdzielni (...) w N.. Jeździł samochodami ciężarowymi, (...), następnie (...) Woził towar, wapno, cement. Jeździł przede wszystkim w spedycji, ale także lokalnie. Nie korzystał w tym okresie ze zwolnień lekarskich czy urlopów bezpłatnych. Następnie był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od 14 marca 1991 r. do 30 listopada 1992 r. oraz w okresie od 1 grudnia 1992 r. do 16 kwietnia 1993 r. Od 19 kwietnia 1993 r. do 30 października 1999 r. pracował jako listonosz w Poczcie Polskiej. W okresie od 1 lutego 1996 r. do 2 grudnia 2002 r. prowadził własną działalność gospodarczą (...). W okresach od 30 grudnia 2002 r. do 11 maja 2004 r. i od 15 marca 2006 r. do 9 lipca 2006 r. oraz od 17 grudnia 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy w N. ( świadectwo pracy z 5 marca 1993 r. k. 13 tomu I a.r., zaświadczenie z 7 grudnia 1994 r. k. 14 tomu I a.r., zaświadczenie z 16 kwietnia 1993 r. k. 15 tomu I a.r., świadectwo pracy z 30 października 1999 r. k. 16 tomu I a.r., zaświadczenie z 7 maja 2021 r. k. 6 tomu II a.r., zaświadczenie k. 36 tomu I a.r., zeznania Z. M. k. 53 a.s., zeznania S. M. k. 52-53 a.s., zeznania odwołującego k. 54 a.s.).

14 października 2021 r. J. D. złożył wniosek o przyznanie emerytury, załączając świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach, świadectwa pracy i zaświadczenia dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym (wniosek z 14 października 2021 r. k. 1-3 tomu II a.r., świadectwa pracy i zaświadczenia k. 4-13 tomu II a.r.).

Decyzją z 8 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przyznał odwołującemu emeryturę od 21 października 2021 r., tj. od daty osiągnięcia wieku emerytalnego i odmówił przyznania prawa do rekompensaty, wskazując, że ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Do zatrudnienia w szczególnych warunkach organ zaliczył okresy pracy od 2 grudnia 1981 r. do 31 maja 1985 r., od 1 września 1985 r. do 14 września 1989 r., od 19 kwietnia 1993 r. do 30 października 1999 r., które po odjęciu okresów nieskładkowych stanowiły łącznie 13 lat, 11 miesięcy i 9 dni (decyzja z 8 grudnia 2021 r. k. 20 tomu II a.r.).

Od powyższej decyzji ubezpieczony złożył odwołanie, którym zainicjował postępowanie przed tutejszym sądem o sygnaturze akt VII U 172/22. Postępowanie to zostało jednak zawieszone, a następnie umorzone (odwołanie k. 1-2, postanowienia o zawieszeniu i umorzeniu k. 14 i 19 akt sprawy VII U 172/22).

17 stycznia 2022 r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego (wniosek k. 25-26 tomu II a.r.).

Decyzją z 21 stycznia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. dokonał przeliczenia emerytury przysługującej odwołującemu (decyzja z 21 stycznia 2022 r. k. 27 tomu II a.r.).

4 stycznia 2023 r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego (wniosek k. 47-48 tomu II a.r.).

Decyzją z 18 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. dokonał przeliczenia emerytury przysługującej odwołującemu (decyzja z 18 stycznia 2023 r. k. 49 tomu II a.r.).

17 stycznia 2023 r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego z wnioskiem o doliczenie rekompensaty, załączając zaświadczenie o wynagrodzeniu i zatrudnieniu w okresie od 12 września 1990 r. do 5 marca 1991 r. (wniosek i zaświadczenie k. 51-53 tomu II a.r.).

Decyzją z 23 lutego 2023 r. organ rentowy przeliczył emeryturę odwołującego, jednak odmówił mu prawa do rekompensaty, ponieważ nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach (decyzja z 23 lutego 2023 r. k. 55 tomu II a.r.).

Od powyższej decyzji J. D. złożył odwołanie, inicjując niniejsze postępowanie (odwołanie k. 3-10 a.s.).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych odwołującego, a także na podstawie wiarygodnych zeznań świadków W. K., M. D., S. M., Z. M. i odwołującego J. D. . Zdaniem sądu, dokumenty, w zakresie w jakim sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Dokumenty te nie były przez strony sporu kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem wynikające z nich okoliczności należało uznać za mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.

Zeznania odwołującego się sąd ocenił jako wiarygodne, bowiem w sposób logiczny wyjaśnił, na czym polegała jego praca od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. w Zespole (...) w S. oraz od 12 września 1990 r. do 5 marca 1991 r. w Spółdzielni (...). Ponadto, sąd za podstawę ustaleń faktycznych przyjął wiarygodne zeznania świadków, którzy z odwołującym się pracowali. Wskazali oni, jakie czynności wykonywał odwołujący i jaki był charakter jego pracy. Zdaniem sądu, z uwagi na spójność zeznań ubezpieczonego, świadków i dokumentów, nie było podstaw do kwestionowania ich wiarygodności.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie J. D. zasługiwało na uwzględnienie.

Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się J. D., została wprowadzona do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 164). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia określają art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...). Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na pracę w warunkach szczególnych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia . Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5.05.2017 r., III AUa 2047/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14.12.2015 r., III AUa 1070/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22.09.2017 r., III AUa 529/16).

Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nawet jeśli tego prawa nie zrealizowała. P. analogiam prawa do rekompensaty nie ma osoba, która nie przeszła na emeryturę wcześniejszą mimo spełnienia warunków.

Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2). Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy. Wymaga jednak podkreślenia, a zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, nieprzedstawienie takiego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. Wskazuje się bowiem, że okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym, w przypadku nieposiadania przez wnioskodawcę świadectwa, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. bądź niemożności jego uzyskania (np. z uwagi na likwidację zakładu pracy), dopuszczalne jest dopuszczenie innych dowodów na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w szczególności dokumentacji z akt osobowych, zeznań świadków oraz innych dowodów mogących pozwolić na wykazanie tej okoliczności ( zob. uchwały Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 grudnia 2004 r., III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie z 4 października 2013 r., IV U 1284/13).

Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. uznają za pracę w szczególnych warunkach wyłącznie zatrudnienie przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (np. 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. ( wyroki Sądu Najwyższego z 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75; z 24 marca 2009 r., I PK 194/08. LEX nr 528152 i z 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638).

Dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazach A lub B stanowiących załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W rozpatrywanej sprawie organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wskazał, że do stażu pracy w warunkach szczególnych nie zaliczono ubezpieczonemu okresu zatrudnienia w Zespole (...) w S. od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. oraz w Spółdzielni (...) od 12 września 1990 r. do 5 marca 1991 r., ponieważ ubezpieczony nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach za powyższe okresy.

Istotnie, ubezpieczony nie posiada świadectw wykonywania prac w szczególnych warunkach, jednak z przedstawionej przez niego dokumentacji oraz zeznań jego i świadków wynika, że wykonywana przez niego praca w spornym okresie w Zespole (...) w S. od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. odpowiada określonej w wykazie A Dział XII pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). W ocenie sądu, pomimo powyższego braku świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach należało zakwalifikować powyższy okres zatrudnienia ubezpieczonego jako pracę w szczególnych warunkach, bowiem zatrudnienie w charakterze pracownika fizycznego sali sekcyjnej odpowiada zatrudnieniu na stanowisku w szczególnych warunkach wskazanym w przytoczonym wyżej wykazie. W świadectwie pracy z Zespołu (...) w S. wprawdzie wskazano, że wykonywał pracę pomocy laboratoryjnej jednak, jak wynika z zeznań świadków i ubezpieczonego praca ta nie różniła się od później wykonywanych przez niego prac jako pracownik fizyczny sali sekcyjnej. Powyższe wynika przede wszystkim z zeznań odwołującego i świadków, a także z przedłożonych w toku postępowania dokumentów. Świadkowie W. K. i M. D. wskazali, że ubezpieczony w okresie od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. w Zespole (...) w S. wykonywał czynności związane z asystowaniem przy sekcjach zwłok w tym ich odbiorem, myciem, cięciem, zszywaniem, sprzątaniem po sekcjach. Z ich zeznań oraz z zeznań odwołującego wynika, że pracował on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, gdyż wykonywał faktycznie pracę pracownika fizycznego sali sekcyjnej, a następnie w tym samym charakterze pracował w kolejnych jednostkach szpitalnych. W spornym okresie odwołujący nie przebywał na zwolnieniach lekarskich czy też urlopach bezpłatnych.

W Spółdzielni (...) odwołujący się pracował jako kierowca samochodów ciężarowych przewożących takie towary jak węgiel, wapno, cement. Wykonywanie powyższych czynności przez odwołującego potwierdziły zeznania dwóch świadków Z. M. i S. M., które były spójne z zeznaniami odwołującego i pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Świadkowie ci również w spornym czasie pracowali na stanowiskach kierowców w tym samym miejscu pracy i wykonywali podobne do ubezpieczonego czynności, tj. kierowali samochodami ciężarowymi, przewożąc towary wielkogabarytowe z transportu kolejowego jak też w spedycji. Świadkowie i odwołujący wskazywali, że prowadził on takie pojazdy jak Kamaz czy S.. Praca odwołującego na tym stanowisku odpowiada pracy określonej w wykazie A, Dział VIII pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Należy podnieść, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). Jednakże w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 listopada 2008 roku ( III AUa 3113/08, Lex nr 552003) „Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji, kiedy brak wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Lex nr 558288). Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, sąd ustalając czy J. D. wykonywał pracę w warunkach szczególnych od 2 lutego 1981 r. do 30 listopada 1981 r. w Zespole (...) w S. oraz od 12 września 1990 r. do 5 marca 1991 r. w Spółdzielni (...) - przeprowadził na tę okoliczność postępowanie dowodowe. Na podstawie wyników tego postępowania sąd ustalił, że ubezpieczony w pierwszym z tych okresów stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w prosektorium jako pracownik fizyczny pomagający przy sekcjach zwłok, która odpowiada pracy w szczególnych warunkach wymienionej w Wykazie A, Dział XII pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Co do drugiego spornego okresu ubezpieczony wykazał, że pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca samochodu ciężarowego. W ocenie sądu, praca J. D. odpowiada pracy określonej w wykazie A, Dział VIII pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Mając na uwadze powyższe, sąd ocenił, że ubezpieczony spełnił przesłanki, by uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, bowiem łącznie biorąc pod uwagę okres pracy w warunkach szczególnych zaliczony przez organ rentowy oraz sporny okres, który zdaniem sądu powinien być również uznany za okres pracy w warunkach szczególnych, legitymuje się on dłuższym niż 15 letni okresem pracy w warunkach szczególnych, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie nie zaistniały te przesłanki negatywne, które wykluczyłyby możliwość przyznania mu świadczenia. Ubezpieczony nie uzyskał bowiem prawa do emerytury pomostowej ani do emerytury wcześniejszej.

Sąd zmienił zatem zaskarżoną decyzję na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do rekompensaty zostało przyznane ubezpieczonemu od stycznia 2023 r., tj. od miesiąca, w którym ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty, na podstawie, którego organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.