Wyrok z 8 lipca 2025, sygn. I C 15/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko I. M.

o zapłatę lub ukształtowanie świadczenia i zapłatę

I.  oddala powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału kredytu w kwocie 195 639,33 zł,

II.  umarza postępowanie w pozostałym zakresie,

III.  zasądza od powoda (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz pozwanej A. M. kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 15/23

UZASADNIENIE

Powód (...) S.A. w W. wniósł przeciwko I. M. o:

1.  zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 346 311,73 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:

a)  kwota 260 000 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej;

b)  kwota 86 311,73 zł tytułem zwrotu równowartości świadczenia banku polegającego na korzystaniu przez stronę pozwaną z kapitału udostępnionego przez bank, o którą to wartość strona pozwana jest wzbogacona kosztem powoda, a powód zubożony z korzyścią dla strony pozwanej,

ewentualnie wniósł o:

2.  na podstawie art. 358 ¹ § 3 KC

a)  zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od strony pozwanej z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z 20 kwietnia 2010r. powinna być podana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości, powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 122 670,11 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza,

a w konsekwencji:

b)  zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 122 670,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę ponad nominalną kwotę wypłaconego kapitału.

W uzasadnieniu wskazał, że zmierza do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności umowy. W ramach uprzednio rozstrzygniętego pomiędzy stronami sporu zapadł prawomocny wyrok, w którym Sąd ustalił, że umowa jest nieważna. Wyrok został zaskarżony skargą (...) wniesioną przez (...).
(...) zgłasza roszczenie o zapłatę zmierzające do ostatecznego rozliczenia nieważności umowy. Podstawą roszczenia głównego jest art. 410 k.c. w zw.
z art. 405 k.c., ewentualnie art. 405 k.c. stosowany samodzielnie.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazała, że roszczenie banku o zwrot nienależnego świadczenia jest przedawnione. Podniosła zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu nienależnego świadczenia, którego podstawą jest nieważna umowa kredytu w wysokości 64 360,67 zł i 48 181,27 (...) względem wierzytelności powoda o zwrot uruchomionego kapitału z tytułu nieważnej umowy kredytu w wysokości 260 000 zł. Wskazała, że pozostałe żądanie banku jest bezpodstawne, nie ma podstawy materialnej w polskim prawie cywilnym i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Pismem procesowym z dnia 30 maja 2025 r. (k.159) powód wskazał,
że cofa bez zrzeczenia się roszczenia pozew w części, tj. w zakresie:

a)  sformułowanego w pkt. 1 lit. a petitum pozwu roszczenia co do kwoty 64 360,67 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tej kwoty,

b)  sformułowanego w pkt. 1 lit. b petitum pozwu roszczenia w całości,

c)  sformułowanego w pkt. 2 lit. a i b petitum roszczenia w całości,

W konsekwencji powyższego wskazał, że aktualnie wnosi o zasądzenie kwoty 195 639,33 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty. Do pisma procesowego dołączył korespondencję między stronami (k. od 167),
z której wynika, że bank traktuje potrącenie pozwanej za skuteczne tylko
w tej części, która dotyczy wierzytelności pozwanej wyrażonej w walucie polskiej, zaś w zakresie kwoty 48 818,27 (...) nieskuteczność potrącenia wynikać ma z tego, że pozwana nie wskazała równowartości tej kwoty
w (...), ani daty, według której pozwana dokonała przeliczenia w oparciu
o kurs średni (...). Powtórzył to na rozprawie (k. 185), na co strona pozwana stwierdziła, że przeliczenie ww. kwoty (...) na (...) powinno zostać dokonane przez Sąd według kursu średniego (...) z dnia, w którym wierzytelność pozwanej w tej kwocie stała się wymagalna, tj. 7 dni od dnia, kiedy bank otrzymał wezwanie do zapłaty tej kwoty (tzn. 7 dni od dnia 26 stycznia 2022 r.).

Pozwana nie sprzeciwiła się cofnięciu części pozwu (pismo procesowe z 25.06.2025 r.), zażądała zwrotu kosztów procesu, wskazując, że powód dysponował spłatą kredytu i nie powinien był wytaczać procesu.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew prowadzi do wniosku, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty w istocie nie są sporne. Strony łączyła umowa kredytu hipotecznego nr (...), zawarta 20.04.2010 r. Wyrokiem z 13 stycznia 2021 r. (I C 238/20) Sąd Okręgowy w (...) ustalił, że umowa
o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) z dnia 20.04.2010 r. nr (...) waloryzowana kursem (...) zawarta pomiędzy powódką I. M., a (...) Bank SA z siedzibą w W. jest nieważna. Wyrokiem z 29 października 2021 r. (sygn. akt (...)) Sąd Apelacyjny
w B. oddalił apelację nanku. Wyrokiem z 13 lutego 2025 r. (sygn. II CSKP 127/23) Sąd Najwyższy oddalił (...) (...) wniesioną przez bank.

(bezsporne, wyrok SO k. 58, wyrok SA k. 71, wyrok SN k. 591 akt I C 238/20)

Bezspornie kredyt został wypłacony w kwocie 260 000 zł, natomiast pozwana uiściła na rzecz banku kwotę 76.268,64 zł i 48 818,27 (...) (ti sumy świadczeń spełnionych przez pozwaną w wykonaniu umowy, w tym raty, prowizja i składki ubezpieczeniowe). Pismem z dnia 21.01.2022 r. pozwana wezwała bank do zapłaty kwot: 66 861,13 zł i 50 092,28 (...) z uwagi na nieważność umowy (bezsporne, historia rachunku k. 54-56, wezwanie do zapłaty k. 128). Wobec prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego
w B. z dnia 29.10.2021 r. ((...)), ustalającego nieważność umowy, pozwana pismem z 17.02.2023 r. (doręczonym bankowi 22.02.2023 r.), złożył powodowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej mu wierzytelności
w wysokości 40 354,80 zł i 48 181,27 (...) oraz pobranej prowizji
w wysokości 5200,00 zł, składek na ubezpieczenie (...) w wysokości 11 282,05 zł, z tytułu jego nienależnego świadczenia z nieważnej umowy kredytu z wierzytelnością banku. Pismem z dnia 4 lipca 2023 r. Powód wskazał, że potrącenie kwoty 48.818,27 (...) zostało dokonane w sposób nieskuteczny. Jednocześnie wskazał, że w sposób skuteczny została potrącona kwota 64.360,67 zł (na którą składają się wyżej wymienione kwoty).

(oświadczenie k. 124, odpowiedź na oświadczenie k.260)

Przedstawionym wyżej rozstrzygnięciem w sprawie (...) Sąd
w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie
z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r. (II CSK 347/07) wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. każde orzeczenie prawomocne formalnie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach wskazanych w ustawie także inne osoby. Jest to prawomocność materialna w sensie pozytywnym, która, jak podnosi się w doktrynie, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. To oznacza przede wszystkim, że w niniejszym procesie Sąd nie mógł dokonać ustalenia odmiennego od tego, że umowa kredytu była nieważna. Zresztą ustalenia tego ostatecznie strony nie kwestionowały.

Przechodząc do właściwych rozważań prawnych, we wstępie należy stwierdzić, że podnoszone przez powoda obszerne zarzuty stały się w znacznej mierze bezprzedmiotowe wobec dokonanego przez niego cofnięcia części pozwu, po którym sporne w tej sprawie stało się już tylko to, na ile skuteczne było potrącenie wierzytelności wzajemnych stron, polegających na obowiązku zwrotu wzajemnych świadczeń spełnionych w wykonaniu spornej umowy, a także to, kto komu powinien zwrócić koszty procesu. Bezsporne były kwoty tych wierzytelności, a nawet daty wezwań do zapłaty – skutkujących wymagalnością wierzytelności. W tle pozostał jeszcze zarzut przedawnienia sformułowany w odpowiedzi na pozew. Spór stał się tym samym sporem o prawo, nie o fakty.

Zgodnie z przepisem art. 203 § 1 i 4 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.

Przechodząc do sedna rozważań prawnych, odnieść się należy do kwestii przedawnienia. Termin przedawnienia roszczeń jako związanych
z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie, ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku opierającego się na nieważności umowy kredytowej. Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza. Nie powinna być to nawet data rozprawy, na której kredytobiorcy wyrażają wiążącą wolę unieważnienia umowy, ponieważ takie oświadczenie nie oznacza, że wyrok zostanie wydany zgodnie z tą wolą.

Mimo to roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie.

Ostatecznie po częściowym cofnięciu pozwu żądanie dotyczyło zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej. W toku sprawy kwota kapitału została ograniczona do 195.639,33 zł, na skutek potrącenia. Według Sądu potrącenie zostało dokonane przez pozwaną w pełni skutecznie (spełnia wymagania art. 498-499 k.c.), według dnia wymagalności roszczeń kredytobiorcy - 2.02.2022 r. (według upływu 7 dni od dnia doręczenia bankowi wezwania do zapłaty) i według z kursu średniego (...)
z tego dnia (powinno dojść do przeliczenia waluty obcej (...) na złotówki). Wezwanie do zapłaty z dnia 21 stycznia 2022 r. zostało doręczone powodowi 26.01.2022 r. W wezwaniu pozwana określiła termin 7 dni od dnia doręczenia wezwania na zwrot kwot tytułem świadczenia nienależnego wskazanych
w wezwaniu. Po upływie 7 dniowego terminu wierzytelność stała się wymagalna dlatego przy potrąceniu kwoty w frankach szwajcarskich powinno dojść do przeliczenia według kursu średniego (...) z dnia 2.02.2022 r. Kurs na ten dzień wynosił 1 (...) = 4,3790 (k. 194). Po przeliczeniu kwoty 48.818,27 (...) według wskazanego kursu otrzymujemy kwotę 210.985,78 zł, do której należy doliczyć sumę spłat w (...) wynoszącą 64.360,67 zł, by otrzymać sumę 275 346,45 zł - wyższą od kwoty wierzytelności banku wynoszącej 260 000 zł. W wyniku tego doszło do całkowitego umorzenia wierzytelności banku z tytułu zwrotu kapitału kredytu. W ocenie Sądu stanowisko banku, wymagające od kredytobiorcy samodzielnego wskazania daty i wysokości kursu, po którym nastąpić ma przeliczenie między walutami, jest zbyt rygorystyczne. Nie budzi obecnie wątpliwości w orzecznictwie dopuszczalność potrąceń wierzytelności pieniężnych wyrażonych w różnych walutach.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 i w zw. z art. 498-499 k.c. oddalił powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału kredytu w kwocie 195 639,33 zł.

Ponieważ powód cofnął w części powództwo o roszczenia główne
i w całości o roszczenia ewentualne, zbędnym jest odnoszenie się do tych roszczeń. W tym zakresie Sąd w wyroku umorzył postępowanie na podstawie art. 355 k.c., uznając ograniczenie powództwa za dopuszczalne i skuteczne.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu o wygranej pozwanej wynika stąd, że w zakresie cofniętej części pozwu stronę powodową należy uznać za ustępującą w procesie, zaś w pozostałym zakresie – za przegrywającą proces (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku i nieskuteczności części potrącenia). Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 10 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki